ఆగస్టు 24, 2026న కంబోడియా రాజధాని నామ్ పెన్ లో 3వ భారత్-కంబోడియా JWGTI సమావేశం జరిగింది. 2025-26లో రెండు దేశాల మధ్య ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం 36% వృద్ధితో 406.78 మిలియన్ డాలర్లకు చేరుకుంది. భారత వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ మరియు కంబోడియా వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ దీనికి నాయకత్వం వహించాయి. విదేశీ వ్యవహారాలు, ఒప్పందాలకు సంబంధించి భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 73 ఆధారంగా ఈ ద్వైపాక్షిక చర్చలు సాగాయి. 1952లో భారత్ మరియు కంబోడియా మధ్య మొట్టమొదట అధికారిక దౌత్య సంబంధాలు ప్రారంభమయ్యాయి.

ఆసియాన్ (ASEAN) కూటమిలో 1999లో సభ్యత్వం పొందిన కంబోడియా, భారత యాక్ట్ ఈస్ట్ పాలసీకి కీలక భాగస్వామి. జూన్ 2, 2026న కంబోడియాలోని నామ్ పెన్ లో ఖ్యుఆర్ (KHQR) ద్వారా UPI డిజిటల్ చెల్లింపుల అనుసంధానం ప్రారంభమైంది. భారతదేశ UPI సిస్టమ్ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద రియల్-టైమ్ క్రాస్-బార్డర్ పేమెంట్ సిస్టమ్ గా అవతరిస్తోంది. కస్టమ్స్ విధానాల్లో ఏకరూపత తేవడానికి కస్టమ్ కోఆపరేషన్ (Custom Cooperation) ఎంఓయూ కుదిరింది. 2026 ఏప్రిల్-జూన్ త్రైమాసికంలో భారత్-కంబోడియా వాణిజ్యం గత ఏడాదితో పోలిస్తే 63.25% వృద్ధిని నమోదు చేసింది. ప్రైవేట్ సెక్టార్ సూచనల కోసం ఇండియన్ బిజినెస్ ఛాంబర్ ఇన్ కంబోడియా (IBCC) మరియు FICCI లను భాగస్వామ్యం చేశారు. తదుపరి 4వ JWGTI సమావేశం 2027లో భారతదేశంలో జరగాలని నిర్ణయించారు.

What Happened

2026 ఆగస్టు 24న మూడవ భారత్-కంబోడియా జాయింట్ వర్కింగ్ గ్రూప్ ఆన్ ట్రేడ్ అండ్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ (JWGTI) సమావేశం ముగిసింది. ఈ సమావేశంలో రెండు దేశాల మధ్య ద్వైపాక్షిక వాణిజ్యం 406.78 మిలియన్ డాలర్లకు చేరుకోవడం (36% వృద్ధి) పై చర్చించారు. ప్రధానంగా డిజిటల్ పేమెంట్స్ (UPI-KHQR) మరియు బిలాటరల్ ఇన్వెస్ట్‌మెంట్ ట్రీటీ (BIT) త్వరగా కుదుర్చుకోవడంపై ఒప్పందాలు జరిగాయి.

When & Where

ఈ సమావేశం 24 ఆగస్టు 2026 న కంబోడియా రాజధాని నామ్ పెన్ (Phnom Penh) లో జరిగింది. ఆగ్నేయాసియాలో కీలకమైన ఆసియాన్ (ASEAN) బ్లాక్‌లో కంబోడియా ఒక ముఖ్యమైన దేశం. భారతదేశ 'యాక్ట్ ఈస్ట్ పాలసీ'కి ఈ భౌగోళిక స్థానం వ్యూహాత్మకంగా ఎంతో ముఖ్యం.

Who Is Involved

• భారత వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ: వాణిజ్య శాఖ జాయింట్ సెక్రటరీ శ్రీ అమిత్ వర్మ భారత బృందానికి నాయకత్వం వహించారు.
• కంబోడియా వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ: ఇంటర్నేషనల్ ట్రేడ్ డైరెక్టర్ జనరల్ మిస్టర్ లాంగ్ కెంవిచెట్ నాయకత్వం వహించారు.

---

• కంబోడియా ప్రభుత్వ అధికారులు: ఫార్మాస్యూటికల్ సహకారం కోసం అండర్ సెక్రటరీ ఆఫ్ స్టేట్ హెచ్.ఇ. టిత్ రిథిపోల్ చర్చల్లో పాల్గొన్నారు.
• ప్రైవేట్ సెక్టార్ సంస్థలు: ఫిక్కీ (FICCI), జేబీసీ (JBC), మరియు ఇండియన్ బిజినెస్ ఛాంబర్ ఇన్ కంబోడియా (IBCC).

How It Works

ద్వైపాక్షిక ఆర్థిక సంబంధాలను విస్తరించడానికి JWGTI ఈ క్రింది విధంగా పనిచేస్తుంది:

1. వాణిజ్య వైవిధ్యం (Trade Diversification): సంప్రదాయ వైద్యం, ఇ-గవర్నెన్స్ మరియు భారతీయ ఫార్మాకోపియాకు గుర్తింపు వంటి కొత్త రంగాలపై దృష్టి సారించడం.
2. డిజిటల్ ఇంటిగ్రేషన్ (Digital Integration): జూన్ 2, 2026న ప్రారంభించిన UPI-KHQR అనుసంధానం ద్వారా కంబోడియా వ్యాపారులు భారతీయ రూపాయి చెల్లింపులను సులభంగా అంగీకరించడం.
3. విధానాల ఏకరూపత (Procedural Uniformity): సరిహద్దు వ్యాపార నిబంధనలను సులభతరం చేయడానికి 'కస్టమ్ కోఆపరేషన్' ఎంఓయూ పై సంతకాలు చేయడం.
4. పెట్టుబడుల ఆకర్షణ (Investment Facilitation): ఆసియాన్ మార్కెట్లను చేరుకోవడానికి కంబోడియాను తయారీ కేంద్రంగా మార్చేలా "ఇన్వెస్ట్ ఇన్ కంబోడియా" (Invest in Cambodia) రోడ్‌షోలను నిర్వహించడం.

Historical Background

• 1952: అంగ్ కోర్ వాట్ (Angkor Wat) వంటి చారిత్రక బంధాల ఆధారంగా భారత్, కంబోడియా మధ్య దౌత్య సంబంధాలు ప్రారంభమయ్యాయి.
• 1981: ఖ్మేర్ రూజ్ (Khmer Rouge) పతనం తర్వాత కొత్త కంబోడియా ప్రభుత్వాన్ని గుర్తించిన మొదటి దేశంగా భారత్ నిలిచింది.
• 2015: ఆసియాన్ దేశాలతో వ్యూహాత్మక సంబంధాల కోసం భారత్ తన "లుక్ ఈస్ట్ పాలసీ" ని "యాక్ట్ ఈస్ట్ పాలసీ" గా మార్చింది.

Previous Related Events

• జూన్ 2026: నామ్ పెన్ లోని KHQR వ్యాపారుల వద్ద అధికారికంగా UPI చెల్లింపులు ప్రారంభమయ్యాయి.
• 2024: దౌత్య సంబంధాలు ప్రారంభమై 70 ఏళ్లు పూర్తయిన సందర్భంగా రెండు దేశాల మధ్య సాంస్కృతిక, ఆర్థిక మార్పిడి జరిగింది.
• 2022: ఆరోగ్యం, వారసత్వ సంపద పరిరక్షణ మరియు సామర్థ్య నిర్మాణ రంగాల్లో పలు ఎంఓయూ (MoU) లు కుదిరాయి.

Static GK Connection

• ఆసియాన్ (ASEAN): 1999లో కంబోడియా ఆసియాన్ లో చేరింది. భారత్ ఆసియాన్ సభ్య దేశం కానప్పటికీ, సమ్మిట్-లెవల్ పార్టనర్ గా ఉంది.
• ద్వైపాక్షిక పెట్టుబడి ఒప్పందం (BIT): ఒక దేశ పౌరులు/కంపెనీలు మరో దేశంలో పెట్టే పెట్టుబడులకు రక్షణ కల్పించే చట్టపరమైన ముసాయిదా. 2015లో భారత్ కొత్త మోడల్ BIT ని ప్రవేశపెట్టింది.

India & World Comparison

భారతీయ UPI ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద రియల్-టైమ్ పేమెంట్ సిస్టమ్. కంబోడియాతో పాటు సింగపూర్, యూఏఈ, ఫ్రాన్స్ వంటి దేశాల్లోకి కూడా క్రాస్ బార్డర్ చెల్లింపులను భారత్ విస్తరించింది. సింగపూర్, ఇండోనేషియా వంటి దేశాలతో పోలిస్తే కంబోడియాతో వాణిజ్యం (406.78 మిలియన్ డాలర్లు) తక్కువే అయినా, 36% వృద్ధి రేటు మార్కెట్ వేగాన్ని సూచిస్తోంది.

Future Impact

• రాబోయే దశలో, భారతదేశంలో కంబోడియా పర్యాటకులు కంబోడియన్ యాప్స్ ద్వారా UPI QR కోడ్‌లను స్కాన్ చేసే వెసులుబాటు రానుంది.
• త్వరలో కుదరనున్న ద్వైపాక్షిక పెట్టుబడి ఒప్పందం (BIT) కంబోడియాలో పరిశ్రమలు స్థాపిస్తున్న భారత కంపెనీలకు చట్టపరమైన రక్షణ ఇస్తుంది.
• 2027లో 4వ జాయింట్ వర్కింగ్ గ్రూప్ (JWGTI) సమావేశం భారతదేశంలో జరుగుతుంది.

2026 ఆగస్టు 24న న్యూఢిల్లీలో 9వ జాతీయ భద్రతా వ్యూహాల (NSS) సదస్సు ప్రారంభమైంది. కేంద్ర హోం మరియు సహకార శాఖ మంత్రి అమిత్ షా ఈ రెండు రోజుల సదస్సును ప్రారంభించారు. ఈ సదస్సులో దేశవ్యాప్తంగా 850కి పైగా అధికారులు మరియు భద్రతా నిపుణులు హైబ్రిడ్ విధానంలో పాల్గొన్నారు. తీవ్రవాదాన్ని అరికట్టేందుకు హోం మంత్రిత్వ శాఖ యొక్క 'ప్రహార్' (PRAHAAR) పథకం అమలు కోసం శిక్షణపై మంత్రి ఉద్ఘాటించారు. పరారీలో ఉన్న నేరస్థులను వెనక్కి రప్పించి 'ట్రయల్ ఇన్ ఆబ్సెన్షియా' (Trial in absentia) నిబంధనలను ఉపయోగించాలని సూచించారు.

ఉపా (UAPA - Unlawful Activities Prevention Act) కేసుల విచారణలో సమగ్ర విధానాన్ని అవలంబించాలని ఆదేశించారు. మల్టీ ఏజెన్సీ సెంటర్ (MAC) ప్లాట్‌ఫారమ్‌లలోని సమాచారాన్ని విశ్లేషించడానికి AI సాంకేతికతను ఉపయోగించాలని హోంమంత్రి ఆదేశించారు. జాతీయ భద్రతా సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి AI ఆధారిత స్టాండర్డ్ ఆపరేటింగ్ ప్రొసీజర్స్ (SOPs) రూపొందించనున్నారు. ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ సూచనల మేరకు 2021 నుంచి ప్రతి సంవత్సరం హైబ్రిడ్ విధానంలో ఈ NSS సదస్సు జరుగుతోంది. అక్రమ వలసదారుల గుర్తింపు, బహిష్కరణ మరియు నార్కోటిక్స్ నియంత్రణపై సదస్సులో విజన్ డాక్యుమెంట్‌పై చర్చించారు. రెండవ రోజు సదస్సులో బ్లూ ఎకానమీ (Blue Economy), బయో-సెక్యూరిటీ ఫ్రేమ్‌వర్క్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ వార్‌ఫేర్‌లపై దృష్టి సారిస్తారు. సదస్సు ప్రారంభానికి ముందు ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) అమరవీరులకు హోం మంత్రి నివాళులర్పించారు.

What Happened

కేంద్ర హోం మంత్రి అమిత్ షా 9వ జాతీయ భద్రతా వ్యూహాల సదస్సు (NSS) 2026ను న్యూఢిల్లీలో ప్రారంభించారు. దేశ అంతర్గత భద్రతను పటిష్టం చేసే దిశగా నిఘా వర్గాల సమన్వయం, తీవ్రవాద వ్యతిరేక చర్యలు మరియు సాంకేతికత వినియోగంపై ఈ సదస్సులో ప్రధానంగా చర్చించారు. ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) అమరవీరులకు నివాళులర్పించిన అనంతరం ఈ కార్యక్రమం మొదలైంది.

When & Where

ఈ రెండు రోజుల సదస్సు 2026 ఆగస్టు 24 మరియు 25 తేదీలలో న్యూఢిల్లీలో నిర్వహించబడింది. భౌతికంగా మరియు వర్చువల్ (హైబ్రిడ్) విధానంలో ఈ సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేశారు.

Who Is Involved

• కేంద్ర హోం మంత్రి: అమిత్ షా (సదస్సు ప్రారంభోత్సవం).
• కేంద్ర హోం శాఖ ఉన్నతాధికారులు: హోం శాఖ సహాయ మంత్రులు, హోం కార్యదర్శి, డిప్యూటీ NSAలు (National Security Advisors).

---

• పోలీస్ మరియు భద్రతా దళాలు: CAPF మరియు CPOల హెడ్‌లు, రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల డీజీపీలు (DGsP), యువ పోలీసు అధికారులు.
• ఇంటెలిజెన్స్ విభాగాలు: ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) మరియు మల్టీ ఏజెన్సీ సెంటర్ (MAC).

How It Works

1. క్షేత్ర స్థాయిలో పనిచేసే యువ పోలీసు అధికారుల అనుభవాలను ఉన్నత స్థాయి నిపుణులతో పంచుకోవడానికి ఈ సదస్సు ఒక వేదికగా పనిచేస్తుంది.
2. మల్టీ ఏజెన్సీ సెంటర్ (MAC) ద్వారా ఇంటెలిజెన్స్ సమాచారాన్ని సేకరించి, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) సహాయంతో విశ్లేషిస్తారు.
3. ఈ డేటా ఆధారంగా వివిధ జాతీయ భద్రతా సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి ప్రామాణిక ఆపరేటింగ్ విధానాలను (SOPs) అభివృద్ధి చేస్తారు.
4. ఉపా (UAPA) చట్టం కింద నమోదైన కేసులను వేగవంతం చేయడానికి మరియు పరారీలో ఉన్న నిందితులపై 'ట్రయల్ ఇన్ ఆబ్సెన్షియా' (నిందితుడు హాజరుకాకపోయినా విచారణ జరపడం) పద్ధతిని ఉపయోగిస్తారు.

Historical Background

• స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటి నుండి జాతీయ భద్రతకు సంబంధించి వివిధ సమావేశాలు జరిగేవి, కానీ 2021లో ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ సూచనల మేరకు మొదటిసారిగా 'హైబ్రిడ్' విధానంలో జాతీయ భద్రతా వ్యూహాల సదస్సు (NSSC) ప్రారంభించబడింది.
• క్షేత్ర స్థాయి పోలీసు అధికారుల (cutting-edge level officers) అనుభవాలను విధాన రూపకల్పనలో భాగం చేయడమే దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
• అప్పటి నుండి ప్రతి సంవత్సరం క్రమం తప్పకుండా ఈ సదస్సును నిర్వహిస్తున్నారు.

Previous Related Events

• 2023: గతేడాది జరిగిన 8వ NSS సదస్సులో కూడా టెర్రర్ ఫైనాన్సింగ్ మరియు క్రిప్టోకరెన్సీ ముప్పులపై ప్రధానంగా చర్చించారు.
• 2024 జూలై: కొత్త క్రిమినల్ చట్టాలు (BNS, BNSS, BSA) అమలులోకి వచ్చాయి. వీటిలో 'ట్రయల్ ఇన్ ఆబ్సెన్షియా' కు సంబంధించిన స్పష్టమైన నిబంధనలు (సెక్షన్ 356 ఆఫ్ BNSS) చేర్చబడ్డాయి.
• 2024 మొదట్లో: కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ MAC (Multi Agency Centre) వ్యవస్థను మరింత ఆధునీకరించి, రియల్-టైమ్ ఇంటెలిజెన్స్ షేరింగ్‌ను బలోపేతం చేసింది.

Static GK Connection

• MAC (Multi Agency Centre): 1999 కార్గిల్ యుద్ధం తర్వాత సుబ్రహ్మణ్యం కమిటీ సిఫార్సుల మేరకు 2001లో ఇంటెలిజెన్స్ బ్యూరో (IB) ఆధ్వర్యంలో దీనిని ఏర్పాటు చేశారు. ఇది దేశంలోని వివిధ నిఘా సంస్థల మధ్య సమాచార మార్పిడికి నోడల్ ఏజెన్సీగా పనిచేస్తుంది.
• UAPA (Unlawful Activities Prevention Act): 1967లో తీసుకొచ్చిన ఈ చట్టం దేశ సమగ్రత మరియు సార్వభౌమాధికారానికి ముప్పు కలిగించే కార్యకలాపాలను నిరోధించడానికి ఉద్దేశించబడింది. 2019 సవరణ ద్వారా వ్యక్తులను కూడా తీవ్రవాదులుగా ప్రకటించే అధికారం కేంద్రానికి లభించింది.

Future Impact

• నిఘా వర్గాల సమాచార విశ్లేషణలో ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) వాడకం గణనీయంగా పెరుగుతుంది.
• పారిపోయిన ఉగ్రవాదులు మరియు నేరస్థుల ఆస్తులను జప్తు చేయడం మరియు వారిపై 'ట్రయల్ ఇన్ ఆబ్సెన్షియా' ద్వారా తీర్పులు వేగంగా వస్తాయి.
• సరిహద్దుల గుండా చొరబాట్లు అరికట్టేందుకు మరియు అక్రమ వలసదారులను గుర్తించడానికి కఠినమైన చర్యలు అమలవుతాయి.

భారత రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము ఇటీవల న్యూఢిల్లీలోని రాష్ట్రపతి భవన్‌లో ఆరు దేశాల దౌత్యాధికారుల నుండి లాంఛనప్రాయంగా అధికార పత్రాలను స్వీకరించారు. దౌత్య పత్రాలను సమర్పించిన ఆరు దేశాలు: దక్షిణ సూడాన్, యూఏఈ, నైజీరియా, మోల్డోవా, జర్మనీ మరియు స్వీడన్. భారత విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MEA) ఈ దౌత్యపరమైన ప్రోటోకాల్ మరియు విదేశీ వ్యవహారాలకు నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖగా వ్యవహరిస్తుంది. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 53 ప్రకారం, కేంద్ర ప్రభుత్వం యొక్క కార్యనిర్వాహక అధికారం రాష్ట్రపతి చేతిలో ఉంటుంది (దీనిలోనే దౌత్య అధికారాలు కూడా నిక్షిప్తమై ఉన్నాయి).

దౌత్య సంబంధాలు మరియు పత్రాల సమర్పణ అనేది 1961 నాటి 'వియన్నా కన్వెన్షన్ ఆన్ డిప్లొమాటిక్ రిలేషన్స్' (Vienna Convention on Diplomatic Relations) కు అనుగుణంగా జరుగుతుంది. కామన్వెల్త్ (Commonwealth) దేశాల ప్రతినిధులను 'హైకమిషనర్లు' అని, ఇతర దేశాల ప్రతినిధులను 'అంబాసిడర్లు' (రాయబారులు) అని పిలుస్తారు. నైజీరియా ఒక కామన్వెల్త్ దేశం అయినందున, ఆ దేశ ప్రతినిధిని భారత దేశంలో హైకమిషనర్ అని వ్యవహరిస్తారు. అంతర్జాతీయంగా, విదేశీ దౌత్యాధికారులను ఆహ్వానించడం మరియు స్వీకరించడం అనేది ఆయా దేశాల 'హెడ్ ఆఫ్ స్టేట్' (దేశాధినేత) యొక్క ప్రధాన బాధ్యత.

ఈ ఆరు దేశాలలో రెండు ఆఫ్రికాకు (దక్షిణ సూడాన్, నైజీరియా), మూడు ఐరోపాకు (మోల్డోవా, జర్మనీ, స్వీడన్), ఒకటి మధ్యప్రాచ్యానికి (యూఏఈ) చెందినవి. దౌత్యాధికారి సమర్పించే పత్రాన్ని 'లెటర్ ఆఫ్ క్రిడెన్స్' (Letter of Credence) అని అంటారు, దీనిపై వారి మాతృ దేశాధినేత సంతకం చేసి ఉంటారు. పాత దౌత్యాధికారిని వెనక్కి పిలిపించే 'లెటర్ ఆఫ్ రీకాల్' (Letter of Recall) కూడా కొత్త దౌత్యాధికారి ద్వారా రాష్ట్రపతికి సమర్పించబడుతుంది. యూఏఈ తో భారతదేశం 'సమగ్ర ఆర్థిక భాగస్వామ్య ఒప్పందం' (CEPA) కలిగి ఉన్న నేపథ్యంలో, ఈ దౌత్య నియామకం వాణిజ్య సంబంధాలను మరింత ముందుకు తీసుకువెళుతుంది.

What Happened

భారత రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము, ఆరు దేశాలకు చెందిన కొత్త రాయబారులు (Ambassadors) మరియు హైకమిషనర్ల (High Commissioners) నుండి అధికారికంగా దౌత్య పత్రాలను స్వీకరించారు. ఈ లాంఛనప్రాయ కార్యక్రమం న్యూఢిల్లీలోని రాష్ట్రపతి భవన్‌లో జరిగింది. విదేశీ దౌత్యాధికారులు తమ దేశాధినేతలు జారీ చేసిన 'లెటర్ ఆఫ్ క్రిడెన్స్' ను భారత రాష్ట్రపతికి సమర్పించడం ద్వారా భారతదేశంలో తమ విధులు అధికారికంగా ప్రారంభిస్తారు.

When & Where

ఈ దౌత్య కార్యక్రమం న్యూఢిల్లీలోని రాష్ట్రపతి భవన్‌లో జరిగింది. రాష్ట్రపతి భవన్ అనేది దౌత్యపరమైన స్వీకరణలకు మరియు విదేశీ ప్రతినిధులకు ఆతిథ్యం ఇవ్వడానికి అధికారిక వేదిక. దక్షిణ సూడాన్, యూఏఈ, నైజీరియా, మోల్డోవా, జర్మనీ మరియు స్వీడన్ ల ప్రతినిధులు ఈ వేడుకలో పాల్గొన్నారు.

Who Is Involved

• శ్రీమతి ద్రౌపది ముర్ము: భారత రాష్ట్రపతి (దేశాధినేత హోదాలో అధికార పత్రాలను స్వీకరించారు).
• విదేశీ దౌత్యాధికారులు: దక్షిణ సూడాన్, యూఏఈ, నైజీరియా, మోల్డోవా, జర్మనీ మరియు స్వీడన్ లకు చెందిన ఆరుగురు అంబాసిడర్లు / హైకమిషనర్లు.
• విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MEA): ఈ మొత్తం ప్రక్రియకు మార్గనిర్దేశం చేసే మరియు సమన్వయం చేసే భారత ప్రభుత్వ నోడల్ ఏజెన్సీ.

How It Works

ఈ ప్రక్రియ అంతర్జాతీయ దౌత్య ప్రోటోకాల్ ప్రకారం జరుగుతుంది:

1. ఆగమనం (Arrival): కొత్తగా నియమితులైన రాయబారి ఆతిథ్య దేశానికి (భారతదేశానికి) చేరుకుంటారు.
2. ప్రోటోకాల్ సమావేశం: అధికార పత్రాల నకలును (Copy of Credentials) ముందుగా భారత విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MEA) ప్రోటోకాల్ చీఫ్‌కు సమర్పిస్తారు.

3. అధికారిక వేడుక: నిర్దేశించిన తేదీన రాష్ట్రపతి భవన్‌లో జరిగే అధికారిక వేడుకలో రాష్ట్రపతికి అసలైన 'లెటర్ ఆఫ్ క్రిడెన్స్' ను సమర్పిస్తారు.
4. అధికారిక గుర్తింపు: రాష్ట్రపతి ఆ పత్రాన్ని స్వీకరించిన క్షణం నుండే సదరు దౌత్యాధికారి అధికారికంగా ఆ దేశ ప్రతినిధిగా భారతదేశంలో గుర్తింపు పొందుతారు.

Why It Matters

ఈ అంశం పోటీ పరీక్షల (UPSC GS-2) కోణంలో చాలా ముఖ్యం. ఇది భారత రాజ్యాంగంలోని రాష్ట్రపతి దౌత్య అధికారాలను తెలియజేస్తుంది. అంతర్జాతీయ సంబంధాలలో ద్వైపాక్షిక భాగస్వామ్యాలను (ముఖ్యంగా ఆఫ్రికా, యూరప్, మిడిల్ ఈస్ట్ లతో) బలోపేతం చేయడానికి విదేశీ దౌత్యాధికారుల నియామకం చాలా అవసరం. వాణిజ్యం, భద్రత, సాంస్కృతిక మార్పిడి వంటి అంశాలు దౌత్యాధికారుల చొరవపైనే ఆధారపడి ఉంటాయి.

Historical Background

విదేశీ ప్రతినిధులు దేశాధినేతకు తమ పత్రాలను సమర్పించే సంప్రదాయం ప్రాచీన కాలం నుండి ఉన్నప్పటికీ, దీనికి ఆధునిక చట్టబద్ధత 1961 లో ఏర్పాటైన 'వియన్నా కన్వెన్షన్ ఆన్ డిప్లొమాటిక్ రిలేషన్స్' ద్వారా లభించింది. స్వతంత్ర భారత చరిత్రలో 1947 ఆగస్టు 15 తర్వాత, తొలిసారిగా విదేశీ రాయబారులు అప్పటి గవర్నర్ జనరల్ కు, ఆ తరువాత 1950 లో రిపబ్లిక్ గా అవతరించిన నాటి నుండి భారత రాష్ట్రపతికి తమ అధికార పత్రాలను సమర్పించడం ఆనవాయితీగా వస్తోంది.

Previous Related Events

రాష్ట్రపతి భవన్‌లో ఇటువంటి దౌత్య పత్రాల స్వీకరణ కార్యక్రమాలు ఏడాదికి పలుమార్లు జరుగుతుంటాయి. కొత్త రాయబారులు బాధ్యతలు చేపట్టిన ప్రతిసారీ, ఒక సమూహంగా వారిని రాష్ట్రపతి భవన్‌కు ఆహ్వానించి లాంఛనంగా పత్రాలను స్వీకరిస్తారు. కోవిడ్-19 సమయంలో ఈ ప్రక్రియను కొన్నిసార్లు వర్చువల్ (ఆన్‌లైన్) పద్ధతిలో కూడా నిర్వహించారు.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 53 (Article 53): భారత సమాఖ్య యొక్క కార్యనిర్వాహక అధికారాలు రాష్ట్రపతికి ఉంటాయి.
• అంబాసిడర్ vs హైకమిషనర్: బ్రిటిష్ సామ్రాజ్యంలో భాగమై, ప్రస్తుతం కామన్వెల్త్ దేశాలుగా ఉన్న దేశాల ప్రతినిధులను 'హైకమిషనర్లు' అని, మిగిలిన దేశాల ప్రతినిధులను 'అంబాసిడర్లు' (రాయబారులు) అని పిలుస్తారు. దౌత్యపరంగా ఇద్దరి హోదా సమానమే.

India & World Comparison

అమెరికా, ఫ్రాన్స్ వంటి దేశాల్లో అధ్యక్షుడికి దౌత్యాధికారులు పత్రాలు సమర్పిస్తారు. బ్రిటన్ వంటి రాచరిక వ్యవస్థ ఉన్న దేశాలలో రాజు లేదా రాణి (Monarch) కి దౌత్య పత్రాలు సమర్పిస్తారు. పార్లమెంటరీ ప్రజాస్వామ్యమైన భారతదేశంలో, నామమాత్రపు దేశాధినేత (Titular Head of State) అయిన రాష్ట్రపతి ఈ దౌత్య బాధ్యతను నిర్వర్తిస్తారు.

పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని 46 ప్రదేశాలలో 'ఖేలో ఇండియా సంవాద్' కార్యక్రమం నిర్వహించబడుతోంది. జాతీయ క్రీడా దినోత్సవం సందర్భంగా 2026 ఆగస్టు 27న ఈ కార్యక్రమం జరగనుంది. కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ ఈ కార్యక్రమాన్ని సమన్వయం చేస్తోంది. భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ (రాష్ట్ర జాబితా) ప్రకారం క్రీడలు రాష్ట్రాల పరిధిలోకి వస్తాయి. భారతదేశంలో క్రీడా సంస్కృతిని పెంపొందించడానికి ఖేలో ఇండియా పథకం 2018లో ప్రారంభమైంది. మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ జయంతి (ఆగస్టు 29)ని జాతీయ క్రీడా దినోత్సవంగా జరుపుకుంటారు.

మై భారత్, ఎన్ఎస్ఎస్ (NSS) మరియు స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI) దీని నిర్వాహకులు. అంతర్జాతీయ క్రీడా వేదికలపై భారత్ స్థానాన్ని మెరుగుపరచడం ఈ కార్యక్రమాల లక్ష్యం. ఈ కార్యక్రమంలో ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ యువతను ఉద్దేశించి వర్చువల్‌గా ప్రసంగిస్తారు. క్రీడా విజ్ఞానం, పోషకాహారం మరియు పనితీరు విశ్లేషణకు ఇందులో అధిక ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు. ఐఐటీ ఖరగ్‌పూర్, ఎన్ఐటీ దుర్గాపూర్ వంటి ప్రముఖ విద్యా సంస్థలు ఇందులో పాల్గొంటున్నాయి. 2036 ఒలింపిక్ క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వాలనేది భారతదేశ భవిష్యత్తు లక్ష్యాలలో ఒకటి.

What Happened

పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని 46 వేర్వేరు ప్రదేశాలలో "ఖేలో ఇండియా సంవాద్" కార్యక్రమాన్ని నిర్వహించాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది. ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ 2026 ఆగస్టు 27న ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొని యువతను ఉద్దేశించి వర్చువల్‌గా ప్రసంగిస్తారు. ప్రముఖ క్రీడాకారులతో యువతకు ముఖాముఖి సంభాషణలు ఏర్పాటు చేయడం మరియు క్రీడలను ఒక వృత్తిగా ఎంచుకోవడానికి వారిని ప్రోత్సహించడం ఈ కార్యక్రమ ఉద్దేశం.

When & Where

ఈ కార్యక్రమం 2026 ఆగస్టు 27న పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఏకకాలంలో జరుగుతుంది. ఇందులో భాగంగా ఐఐటీ ఖరగ్‌పూర్ మరియు ఎన్ఐటీ దుర్గాపూర్ వంటి ప్రముఖ విద్యాసంస్థలు మరియు యువజన కేంద్రాలు ప్రధాన వేదికలుగా వ్యవహరిస్తాయి.

Who Is Involved

• కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ దేశవ్యాప్త కార్యక్రమానికి ప్రధాన నోడల్ ఏజెన్సీ.
• మై భారత్ (MY Bharat) పశ్చిమ బెంగాల్: రాష్ట్ర స్థాయిలో ఈ కార్యక్రమ అమలు బాధ్యత తీసుకుంది.
• నేషనల్ సర్వీస్ స్కీమ్ (NSS): కళాశాల స్థాయి యువత భాగస్వామ్యాన్ని సమన్వయం చేస్తోంది.
• స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI) కోల్‌కతా: క్రీడా సంబంధిత మౌలిక సదుపాయాలు, నిపుణుల సేవలను అందిస్తోంది.
• ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ: దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న యువతను వర్చువల్ విధానంలో ఉద్దేశించి ప్రసంగిస్తారు.

---

How It Works

1. వేదికల ఎంపిక: రాష్ట్రవ్యాప్తంగా యువత సులభంగా చేరుకోగలిగే 46 విద్యా సంస్థలు మరియు క్రీడా ప్రాంగణాలను కార్యక్రమ వేదికలుగా ఎంపిక చేశారు.
2. ప్రముఖుల భాగస్వామ్యం: ఈ ప్రదేశాలలో జాతీయ, అంతర్జాతీయ స్థాయి క్రీడాకారులు స్వయంగా హాజరై విద్యార్థులతో సంభాషిస్తారు.
3. స్ఫూర్తిదాయక సంభాషణలు: యువత నేరుగా క్రీడాకారులతో మాట్లాడి, క్రీడల్లో క్రమశిక్షణ, అంకితభావం యొక్క ప్రాముఖ్యతను తెలుసుకుంటారు.
4. సాంకేతిక అవగాహన: ఆధునిక క్రీడలలో డేటా అనాలిసిస్, స్పోర్ట్స్ సైన్స్, పోషకాహారం మరియు రికవరీ టెక్నిక్స్ ఎంత కీలకమో యువతకు వివరిస్తారు.

Historical Background

• గ్రామీణ క్రీడలను ప్రోత్సహించడానికి ఉద్దేశించిన పాత పథకాలను విలీనం చేస్తూ, యువతలో క్రీడా సంస్కృతిని పెంపొందించడానికి 2018లో 'ఖేలో ఇండియా' పథకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.
• ప్రతిభావంతులైన యువ క్రీడాకారులను గుర్తించి, వారికి ఎనిమిదేళ్ల పాటు ఏటా రూ. 5 లక్షల చొప్పున స్కాలర్‌షిప్ అందించడం ఈ పథకం ఒక కీలక మైలురాయి.
• అక్టోబర్ 31, 2023న జాతీయ ఐక్యతా దినోత్సవం సందర్భంగా 'మేరా యువ భారత్' (MY Bharat) ప్లాట్‌ఫారమ్‌ను ప్రారంభించారు.

Previous Related Events

• జనవరి 2024: తమిళనాడులో 6వ ఖేలో ఇండియా యూత్ గేమ్స్ విజయవంతంగా నిర్వహించబడ్డాయి.
• డిసెంబర్ 2023: న్యూఢిల్లీలో మొట్టమొదటి ఖేలో ఇండియా పారా గేమ్స్ జరిగాయి, ఇది దివ్యాంగులకు క్రీడల్లో సమాన అవకాశాలు కల్పించింది.
• ఫిబ్రవరి 2024: ఈశాన్య రాష్ట్రాలలో క్రీడా వసతుల అభివృద్ధి లక్ష్యంగా గువాహటిలో 4వ ఖేలో ఇండియా యూనివర్సిటీ గేమ్స్ జరిగాయి.

Static GK Connection

• రాజ్యాంగ సంబంధం: భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్‌లో 'క్రీడలు మరియు వినోదం' అనే అంశం రాష్ట్ర జాబితా (State List - Entry 33) కిందకు వస్తుంది.
• జాతీయ క్రీడా దినోత్సవం: ప్రఖ్యాత హాకీ ఆటగాడు మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ జయంతి అయిన ఆగస్టు 29ని ప్రతి సంవత్సరం జాతీయ క్రీడా దినోత్సవంగా పాటిస్తారు.

Future Impact

• ఉపాధి అవకాశాలు: క్రీడా విజ్ఞానం, డేటా అనలిటిక్స్, స్పోర్ట్స్ మెడిసిన్ వంటి అనుబంధ రంగాలలో నూతన ఉపాధి అవకాశాలు పెరుగుతాయి.
• ఒలింపిక్స్ లక్ష్యం: 2036 ఒలింపిక్స్‌కు ఆతిథ్యం ఇవ్వాలని భావిస్తున్న భారత్‌కు ఈ కార్యక్రమాలు బలమైన పునాదిని వేస్తాయి.
• గ్రామీణ సాధికారత: మారుమూల ప్రాంతాలలోని ప్రతిభావంతులు జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ స్థాయికి చేరుకోవడానికి మెరుగైన అవకాశాలు లభిస్తాయి.

ఆగస్టు 26, 2026న ముంబైలో ఏషియన్ జూనియర్ క్లాసికల్ చెస్ ఛాంపియన్‌షిప్ ముగిసింది. ఓపెన్ విభాగంలో 17 ఏళ్ల మయాంక్ చక్రవర్తి 9 రౌండ్లలో 7.5 పాయింట్లతో స్వర్ణ పతకం సాధించాడు. బాలికల విభాగంలో 13 ఏళ్ల ప్రతీతి బొర్దొలోయ్ 9 రౌండ్లలో 7.5 పాయింట్లతో స్వర్ణ పతకం సాధించింది. మయాంక్ చక్రవర్తి భారతదేశపు 94వ గ్రాండ్‌మాస్టర్ మరియు ఈశాన్య భారతం (అస్సాం) నుండి తొలి గ్రాండ్‌మాస్టర్. ఈ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో విజయంతో ప్రతీతి బొర్దొలోయ్ 'వుమన్ ఇంటర్నేషనల్ మాస్టర్' (WIM) టైటిల్‌ను సాధించింది. ఈ టోర్నమెంట్‌లో ఓపెన్ విభాగంలో రష్యాకు చెందిన ఆర్టెమ్ పిన్గిన్ (7 పాయింట్లు) రజతం సాధించాడు.

బాలికల విభాగంలో కజకిస్తాన్‌కు చెందిన మరియా ఖోల్యావ్కో (7 పాయింట్లు) రజతం సాధించింది. ఓపెన్ విభాగంలో భారత్‌కు చెందిన దక్ష్ గోయల్ 6.5 పాయింట్లతో కాంస్య పతకం సాధించాడు. బాలికల విభాగంలో భారత్‌కు చెందిన నివేదిత వి.సి 6.5 పాయింట్లతో కాంస్యం సాధించింది. క్లాసికల్ విభాగంలో లభించిన మొత్తం 6 పతకాలలో భారత్ 4 పతకాలను (2 స్వర్ణాలు, 2 కాంస్యాలు) కైవసం చేసుకుంది. ఈ టోర్నమెంట్‌ను ఆల్ ఇండియా చెస్ ఫెడరేషన్ తరపున మహారాష్ట్ర చెస్ అసోసియేషన్ నిర్వహించింది. ప్రతీతి బొర్దొలోయ్ 2026 FIDE వరల్డ్ యూత్ చెస్ ఛాంపియన్‌షిప్ (ఇటలీ)లో రజతం సాధించిన ఏకైక భారతీయురాలు.

What Happened

ముంబైలో జరిగిన ఏషియన్ జూనియర్ క్లాసికల్ చెస్ ఛాంపియన్‌షిప్ 2026లో భారత్‌కు చెందిన మయాంక్ చక్రవర్తి, ప్రతీతి బొర్దొలోయ్ స్వర్ణ పతకాలు సాధించారు. టాప్ సీడ్‌గా బరిలోకి దిగిన మయాంక్ ఓపెన్ విభాగంలో విజేతగా నిలవగా, అతని వద్ద శిక్షణ పొందుతున్న 13 ఏళ్ల ప్రతీతి బాలికల విభాగంలో ఛాంపియన్‌గా నిలిచింది. ఇద్దరూ తొమ్మిది రౌండ్లకు గాను 7.5 పాయింట్లు సాధించి భారతదేశానికి 'గోల్డెన్ డబుల్' అందించారు.

When & Where

ఈ టోర్నమెంట్ 2026 ఆగస్టులో భారతదేశంలోని ముంబై (ఐటీసీ మరాఠా షెరటాన్)లో జరిగింది. మహారాష్ట్ర చెస్ అసోసియేషన్ మరియు ఆల్ ఇండియా చెస్ ఫెడరేషన్ సంయుక్తంగా ఈ ఈవెంట్‌ను ఏషియన్ చెస్ ఫెడరేషన్ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహించాయి.

Who Is Involved

• మయాంక్ చక్రవర్తి: ఓపెన్ విభాగంలో స్వర్ణ పతక విజేత (భారతదేశం).
• ప్రతీతి బొర్దొలోయ్: బాలికల విభాగంలో స్వర్ణ పతక విజేత (భారతదేశం).
• ఆర్టెమ్ పిన్గిన్ (రష్యా): ఓపెన్ విభాగంలో రజత పతక విజేత.
• మరియా ఖోల్యావ్కో (కజకిస్తాన్): బాలికల విభాగంలో రజత పతక విజేత.
• దక్ష్ గోయల్ & నివేదిత వి.సి (భారత్): కాంస్య పతక విజేతులు.

---

• హిషామ్ అల్-తాహెర్: ఏషియన్ చెస్ ఫెడరేషన్ సెక్రటరీ (బహుమతుల ప్రదానం).

How It Works

1. క్లాసికల్ ఫార్మాట్: క్లాసికల్ చెస్ అనేది సుదీర్ఘమైన ఆట. ప్రతి ఆటగాడికి నిర్ణీత సమయం ఉంటుంది.
2. స్విస్ సిస్టమ్ లేదా రౌండ్ రాబిన్: ఈ టోర్నీ 9 రౌండ్లలో జరిగింది. అత్యధిక పాయింట్లు సాధించిన వారు విజేతలుగా నిలుస్తారు.
3. పాయింట్ల లెక్కింపు: మయాంక్ మరియు ప్రతీతి ఇద్దరూ 9 రౌండ్లలో 7.5 పాయింట్లు సాధించారు.
4. టైటిల్స్ ప్రదానం: అద్భుతమైన ప్రదర్శన కనబరిచిన వారికి గ్రాండ్‌మాస్టర్ (GM), ఇంటర్నేషనల్ మాస్టర్ (IM) వంటి నార్మ్స్ లభిస్తాయి. ఈ టోర్నీ ద్వారా ప్రతీతి WIM టైటిల్ మరియు WGM నార్మ్ సాధించింది.

Why It Matters

• క్రీడా రంగం (Sports): ఈ విజయం భారత చెస్ యొక్క బలమైన పునాదిని మరియు ప్రపంచస్థాయి ఆటగాళ్లను తయారుచేసే సామర్థ్యాన్ని స్పష్టం చేస్తోంది.
• జాతీయ గర్వకారణం: ఒకే టోర్నీలో ఓపెన్ మరియు బాలికల విభాగాల్లో భారత ఆటగాళ్లు స్వర్ణాలు సాధించడం దేశ ప్రతిష్టను పెంచుతుంది.
• యువతకు స్ఫూర్తి: కేవలం 13 ఏళ్ల వయసులో ప్రతీతి, మరియు 17 ఏళ్ల వయసులో మయాంక్ (గురువు-శిష్యులు) సాధించిన ఈ విజయాలు రాబోయే తరాలకు ఆదర్శంగా నిలుస్తాయి.

Historical Background

• 1988: విశ్వనాథన్ ఆనంద్ భారతదేశపు తొలి చెస్ గ్రాండ్‌మాస్టర్ అయ్యాడు.
• 2000ల ప్రారంభం: హంపి లాంటి మహిళా ఆటగాళ్లు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో పతకాలు సాధించి మహిళల చెస్ కు బాటలు వేశారు.
• 2024: ప్రజ్ఞానానంద మరియు గుకేష్ వంటి యువ ఆటగాళ్లు ప్రపంచ క్యాండిడేట్స్ టోర్నమెంట్‌లో అద్భుత ప్రదర్శన చేయడం భారత చెస్ చరిత్రలో ఒక మైలురాయి.

Previous Related Events

• 2023: ఏషియన్ గేమ్స్‌లో భారత చెస్ బృందం (పురుషులు మరియు మహిళలు) పతకాలు సాధించి సత్తా చాటింది.
• 2024 ఏప్రిల్: 17 ఏళ్ల డి. గుకేష్ క్యాండిడేట్స్ టోర్నమెంట్‌ను గెలుచుకున్న అతి పిన్న వయస్కుడిగా చరిత్ర సృష్టించాడు.
• 2026 మార్చి: మయాంక్ చక్రవర్తి ఈశాన్య భారతదేశం నుండి తొలి గ్రాండ్‌మాస్టర్ (భారత్‌కు 94వ GM) గా రికార్డు సృష్టించాడు.

Static GK Connection

• FIDE (International Chess Federation): ప్రపంచవ్యాప్తంగా చెస్ పోటీలను నిర్వహించే సంస్థ.
• గ్రాండ్‌మాస్టర్ (GM): FIDE ప్రదానం చేసే అత్యున్నత చెస్ టైటిల్.
• మహారాష్ట్ర: టోర్నీ జరిగిన ముంబై మహారాష్ట్ర రాజధాని.

India & World Comparison

ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయ చెస్ (FIDE) ర్యాంకింగ్స్‌లో భారతదేశం అగ్రశ్రేణి దేశాలలో ఒకటిగా కొనసాగుతోంది. ఈ టోర్నీలో మొత్తం 6 పతకాలకు గాను 4 భారత్ గెలుచుకోగా, రష్యా మరియు కజకిస్తాన్ తలో రజతం సాధించాయి. ఇది ఆసియాలో భారత జూనియర్ చెస్ ఆధిపత్యాన్ని సూచిస్తుంది.

ప్రధాన సంఘటన: భారతదేశంలో ఆగస్టు 29న జాతీయ క్రీడా దినోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని ఆగస్టు 28-30 వరకు వేడుకలు నిర్వహిస్తున్నారు. థీమ్: 2026 జాతీయ క్రీడా దినోత్సవం యొక్క అధికారిక థీమ్ 'ఖేలేగా భారత్, జీతేగా భారత్' (Khelega Bharat, Jeetega Bharat). పాలుపంచుకున్న సంస్థ: యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (UGC) దేశంలోని ఉన్నత విద్యాసంస్థలన్నింటికీ ఈ వేడుకలు నిర్వహించాలని ఆదేశించింది. చారిత్రక నేపథ్యం: భారత హాకీ దిగ్గజం మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ జయంతి (ఆగస్టు 29) సందర్భంగా ప్రతి ఏటా ఈ దినోత్సవాన్ని జరుపుకుంటారు.

రాష్ట్రస్థాయి ఈవెంట్: మేజర్ ధ్యాన్ చంద్‌ను గౌరవిస్తూ మణిపూర్ రాష్ట్రం ఒక హాఫ్-మారథాన్ పోటీని నిర్వహించింది. చారిత్రక ప్రారంభం: భారతదేశంలో మొట్టమొదటిసారిగా జాతీయ క్రీడా దినోత్సవాన్ని 2012లో అధికారికంగా జరుపుకున్నారు. పథకం సంబంధం: ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ 29 ఆగస్టు 2019న జాతీయ క్రీడా దినోత్సవం నాడే 'ఫిట్ ఇండియా మూవ్‌మెంట్'ను ప్రారంభించారు.

క్రీడా రికార్డు: హాకీ మాంత్రికుడిగా పేరుగాంచిన మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ 1928, 1932, 1936 ఒలింపిక్స్‌లో భారత్‌కు స్వర్ణాలు అందించారు. స్టాటిక్ జీకే: క్రీడలు (Sports) అనేది భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం రాష్ట్ర జాబితా (State List) కిందకు వస్తాయి. లక్ష్యం: కళాశాల క్యాంపస్‌లలో విద్యార్థుల మధ్య శారీరక ధృడత్వం మరియు క్రీడా కార్యకలాపాలను ప్రోత్సహించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం. అవార్డులు: ఈ రోజున రాష్ట్రపతి భవన్‌లో క్రీడాకారులకు మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ ఖేల్ రత్న, అర్జున అవార్డులను ప్రదానం చేస్తారు. భవిష్యత్తు దృష్టి: కేవలం క్రీడాకారులకే కాకుండా సామాన్య ప్రజలు దైనందిన జీవితంలో ఫిట్‌నెస్‌ను ఒక భాగంగా చేసుకోవడం దీని తదుపరి లక్ష్యం.

What Happened

ఆగస్టు 29న జాతీయ క్రీడా దినోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని దేశవ్యాప్తంగా ఉన్నత విద్యా సంస్థల్లో (HEIs) క్రీడా ఉత్సవాలు ప్రారంభమయ్యాయి. యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (UGC) ఇచ్చిన ఆదేశాల మేరకు ఆగస్టు 28 నుండి మూడు రోజుల పాటు ఈ వేడుకలు జరగనున్నాయి. ఈ సంవత్సరం "ఖేలేగా భారత్, జీతేగా భారత్" అనే థీమ్‌తో ఈ కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తున్నారు. దీనిలో భాగంగా మణిపూర్ రాష్ట్రం హాకీ దిగ్గజం మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ గౌరవార్థం హాఫ్ మారథాన్‌ను కూడా నిర్వహించింది.

When & Where

దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న అన్ని విశ్వవిద్యాలయాలు, కళాశాలలు మరియు జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన విద్యా సంస్థలలో (INIs) ఆగస్టు 28 నుండి ఆగస్టు 30 వరకు ఈ వేడుకలు జరుగనున్నాయి. అలాగే మణిపూర్‌తో పాటు పలు రాష్ట్రాలు ఈ వేడుకలను ముందుగానే తమతమ ప్రాంతాల్లో ప్రారంభించాయి.

Who Is Involved

• యూనివర్సిటీ గ్రాంట్స్ కమిషన్ (UGC): ఉన్నత విద్యాసంస్థలకు వేడుకల నిర్వహణపై మార్గదర్శకాలను జారీ చేసింది.
• ఉన్నత విద్యా సంస్థలు (HEIs): దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న కళాశాలలు విద్యార్థులకు క్రీడా పోటీలను నిర్వహిస్తున్నాయి.
• మణిపూర్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం: మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ గౌరవార్థం హాఫ్ మారథాన్ నిర్వహించిన రాష్ట్రం.
• విద్యార్థులు & యువత: ఈ కార్యక్రమాలలో పాల్గొని క్రీడా స్ఫూర్తిని చాటుతున్నారు.

How It Works

1. ఆదేశాల జారీ: క్రీడల ప్రాముఖ్యతను పెంచేందుకు UGC అన్ని విద్యాసంస్థలకు అధికారిక మార్గదర్శకాలను పంపింది.
2. ఈవెంట్ల ప్రణాళిక: కళాశాలలు తమ క్యాంపస్‌లలో ఆటల పోటీలు, మారథాన్‌లు మరియు ఫిట్‌నెస్ డ్రైవ్‌లను ప్లాన్ చేస్తాయి.
3. విద్యార్థుల భాగస్వామ్యం: విద్యార్థులు కేవలం చదువుకే పరిమితం కాకుండా తమకు ఆసక్తి ఉన్న క్రీడలలో పాల్గొనేలా ప్రోత్సహిస్తారు.
4. అవగాహన కల్పన: "ఖేలేగా భారత్, జీతేగా భారత్" నినాదంతో శారీరక మరియు మానసిక ఆరోగ్య ప్రయోజనాలపై అవగాహన సదస్సులు నిర్వహిస్తారు.

Why It Matters

జాతీయ క్రీడా దినోత్సవం కేవలం పోటీలకే పరిమితం కాకుండా సమాజంలో ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలిని ప్రోత్సహిస్తుంది. పరీక్షల కోణంలో చూస్తే ఇది పాలిటీ, కరెంట్ అఫైర్స్, హెల్త్ అండ్ ఫిట్‌నెస్ విభాగాలకు సంబంధించిన ముఖ్యమైన టాపిక్. భారతదేశం గ్లోబల్ స్పోర్ట్స్ హబ్‌గా ఎదగాలన్న ప్రభుత్వ లక్ష్యానికి (ఉదా: ఖేలో ఇండియా) ఇది పునాది వేస్తుంది. విద్యార్థుల్లో క్రమశిక్షణ, జట్టుగా పనిచేసే తత్వాన్ని (teamwork) పెంపొందించడానికి ఇది సహాయపడుతుంది.

Historical Background

• 1905: ప్రఖ్యాత భారత హాకీ క్రీడాకారుడు మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ ఆగస్టు 29న జన్మించారు.
• 2012: భారత ప్రభుత్వం మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ జన్మదినాన్ని జాతీయ క్రీడా దినోత్సవంగా అధికారికంగా ప్రకటించింది.
• 2021: భారతదేశ అత్యున్నత క్రీడా పురస్కారమైన 'రాజీవ్ గాంధీ ఖేల్ రత్న' పేరును 'మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ ఖేల్ రత్న అవార్డు'గా మార్చారు.

Previous Related Events

• 2018: క్రీడల పట్ల ఆసక్తిని పెంచేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం 'ఖేలో ఇండియా' (Khelo India) కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది.
• 2019: ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ ఆగస్టు 29న 'ఫిట్ ఇండియా మూవ్‌మెంట్' (Fit India Movement) ను ప్రారంభించారు.
• 2023: ఆసియా క్రీడల్లో భారతదేశం మొట్టమొదటిసారిగా 100కు పైగా పతకాలను సాధించి క్రీడల్లో తన సత్తాను ప్రపంచానికి చాటింది.

Static GK Connection

• రాజ్యాంగంలో క్రీడలు: భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం క్రీడలు మరియు వినోదం 'రాష్ట్ర జాబితా' (State List - Entry 33) పరిధిలోకి వస్తాయి.
• ప్రాథమిక హక్కులు: ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు) పరిధిలో ఆరోగ్యం మరియు ఫిట్‌నెస్ అంతర్భాగంగా పరిగణించబడతాయి.

India & World Comparison

అమెరికా, చైనా వంటి దేశాలు ఒలింపిక్స్‌లో పతకాల కోసం చిన్ననాటి నుంచే విద్యార్థులకు క్రీడల్లో శిక్షణ ఇస్తాయి. భారతదేశం కూడా 'ఖేలో ఇండియా' మరియు 'జాతీయ క్రీడా దినోత్సవం' వంటి కార్యక్రమాల ద్వారా పాఠశాల మరియు కళాశాల స్థాయి నుండే ప్రతిభావంతులను గుర్తించే అంతర్జాతీయ మోడల్‌ను అనుసరిస్తోంది.

ఆగస్టు 25, 2026న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 'లైట్‌హౌస్ ఇండియా ఇమ్మర్షన్ ప్రోగ్రామ్ 2026'లో తెలంగాణ FLN సంస్కరణలకు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు లభించింది. విద్యాశాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి యోగితా రాణా ఈ కార్యక్రమంలో తెలంగాణ రాష్ట్ర విధానాలను, సాధించిన అద్భుత ఫలితాలను వివరించారు. 2025లో బ్రెజిల్‌లోని సోబ్రాల్ (Sobral) మున్సిపాలిటీలో జరిగిన ఇమ్మర్షన్ ప్రోగ్రామ్ ద్వారా నేర్చుకున్న అంశాల ఆధారంగా తెలంగాణలో ఈ సంస్కరణలు అమలు చేశారు.

ప్రాథమిక స్థాయిలో (1-5 తరగతులు) ప్రతిరోజూ ఒక గంట పాటు ప్రత్యేక 'రెమిడియేషన్ మరియు ఎన్‌రిచ్‌మెంట్' బ్లాక్ ను ప్రవేశపెట్టారు. 2022-23 నుంచి 2025-26 నాటికి తెలుగు వాక్యాలు చదవగలిగే విద్యార్థుల శాతం 9% నుంచి 35% కి అమాంతం పెరిగింది. విద్యార్థుల్లో ఇంగ్లీష్ చదవగలిగే సామర్థ్యం 4% నుంచి 29% కి, ఉర్దూ చదివే సామర్థ్యం 19% నుంచి 40% కి మెరుగుపడింది. అప్పు తీసుకుని తీసివేతలు (subtraction with borrowing) చేయగలిగే నైపుణ్యం కలిగిన విద్యార్థుల శాతం 18% నుంచి 30% కి పెరిగింది.

రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 5,311 పాఠశాలలను 'FLN కాంపిటెంట్ స్కూల్స్'గా గుర్తించారు, ఇది 1-5 తరగతుల విద్యార్థుల్లో 47% మందిని కవర్ చేస్తోంది. సెప్టెంబర్ 2026లో న్యూయార్క్‌లో జరిగే ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ సభ (UNGA) సమావేశాల్లో తెలంగాణ బృందం తమ ప్రగతిని నివేదించనుంది. భారత రాజ్యాంగంలోని 86వ సవరణ ద్వారా ఆర్టికల్ 21A కింద 6-14 ఏళ్ల బాలలకు ప్రాథమిక విద్యను ప్రాథమిక హక్కుగా చేర్చారు. జాతీయ విద్యా విధానం (NEP 2020) లక్ష్యాల మేరకు ప్రాథమిక విద్యా నైపుణ్యాల కోసం కేంద్రం 'నిపుణ్ భారత్' (NIPUN Bharat) పథకాన్ని ప్రారంభించింది. తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రతినిధి బృందంలో SCERT డైరెక్టర్ జి. రమేష్, నల్గొండ డీఈఓ పి. సుశీందర్ రావు తదితరులు పాల్గొన్నారు.

What Happened

తెలంగాణ ప్రభుత్వం ప్రాథమిక పాఠశాలల్లో విద్యార్థుల కనీస అభ్యసన సామర్థ్యాలను పెంపొందించడానికి చేపట్టిన 'పునాది అక్షరాస్యత, సంఖ్యాశాస్త్రం' (FLN) కార్యక్రమం అద్భుత ఫలితాలు సాధించింది. ఆగస్టు 25, 2026న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 'లైట్‌హౌస్ ఇండియా ఇమ్మర్షన్ ప్రోగ్రామ్'లో విద్యాశాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి యోగితా రాణా ఈ విజయాలను ప్రపంచ దేశాల ప్రతినిధులకు వివరించారు. విద్యార్థులను అంచనా వేసి వదిలేయకుండా, వారి సామర్థ్యాలకు పదును పెట్టేందుకు అనుసరించిన వినూత్న విధానాలకు గ్లోబల్ సౌత్ దేశాల నుంచి ప్రశంసలు దక్కాయి.

When & Where

ఆగస్టు 25, 2026న న్యూఢిల్లీ వేదికగా ఈ అంతర్జాతీయ గుర్తింపు లభించింది. రాబోయే సెప్టెంబర్ 2026లో న్యూయార్క్‌లోని ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ సభ (UNGA) సమావేశాల సందర్భంగా జరిగే గ్లోబల్ కన్వీనింగ్‌లో కూడా తెలంగాణ విద్యాశాఖ ఈ మోడల్‌ను ప్రదర్శించనుంది.

Who Is Involved

• తెలంగాణ విద్యాశాఖ: విద్యాశాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి యోగితా రాణా నేతృత్వంలో ప్రాజెక్టు అమలు.
• రాష్ట్ర బృందం: SCERT డైరెక్టర్ జి. రమేష్, నల్గొండ జిల్లా విద్యాధికారి (DEO) పి. సుశీందర్ రావు, స్టేట్ FLN సెల్ ప్రతినిధులు శ్యామ్ రాథోడ్, సురేందర్.
• అంతర్జాతీయ వేదిక: గ్లోబల్ సౌత్ (ఆసియా, ఆఫ్రికా, లాటిన్ అమెరికా) దేశాలకు చెందిన ప్రభుత్వాలు, సంస్థల ప్రతినిధులు.

How It Works

1. రెమిడియల్ బ్లాక్: ప్రతిరోజూ 1 నుంచి 5వ తరగతి వరకు ఒక గంట పాటు ప్రత్యేకంగా 'రెమిడియల్ అండ్ ఎన్‌రిచ్‌మెంట్' (remediation and enrichment) తరగతులను నిర్వహిస్తారు.
2. అసెస్‌మెంట్ విధానం: విద్యార్థులకు ర్యాంకులు ఇవ్వడానికి (జడ్జ్ చేయడానికి) కాకుండా, బోధనను ఏ విధంగా మార్చుకోవాలో తెలుసుకోవడానికి ఉపాధ్యాయుల ఆధ్వర్యంలో నిరంతర మూల్యాంకనం చేస్తారు.
3. లక్ష్యాల నిర్దేశం: తరగతుల వారీగా సాధించాల్సిన నైపుణ్యాలపై స్పష్టమైన లక్ష్యాలను (Grade-wise goals) నిర్దేశించుకుని, దానికి అనుగుణంగా పాఠ్యపుస్తకాలు, బోధనా సామాగ్రిని అనుసంధానించారు.

4. మార్గదర్శకత్వం: ఉపాధ్యాయులకు మెంటరింగ్, సిస్టమ్ రివ్యూలు చేయడం మరియు పిల్లల చదువులో తల్లిదండ్రుల భాగస్వామ్యాన్ని (parent engagement) పెంచడం ద్వారా ఈ విధానాన్ని అమలు చేస్తున్నారు.

Why It Matters

• విధానపరమైన విజయం: కేవలం మౌలిక సదుపాయాలపైనే కాకుండా, విద్యార్థుల అభ్యసన ఫలితాలపై (Learning Outcomes) దృష్టి సారించడం జాతీయస్థాయిలో ఆదర్శంగా నిలిచింది.
• సామాజిక న్యాయం: ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లోని బడుగు, బలహీన వర్గాల పిల్లలకు పునాది విద్య మెరుగుపడటం వల్ల దీర్ఘకాలంలో సామాజిక అసమానతలు తగ్గుతాయి.
• పోటీ పరీక్షల కోణం: TSPSC/APPSC గ్రూప్స్ పేపర్లలో ప్రభుత్వ విధానాలు, UPSC GS పేపర్-2 (సామాజిక న్యాయం, విద్య) సిలబస్‌కు ఇది నేరుగా ముడిపడి ఉన్న అత్యంత ముఖ్యమైన కరెంట్ అఫైర్స్ టాపిక్.

Historical Background

• భారతదేశంలో 2009లో విద్యాహక్కు చట్టం (RTE Act) తెచ్చినప్పటికీ, నాణ్యమైన విద్య అనేది ఎప్పుడూ ఒక ప్రధాన సవాలుగానే మిగిలింది.
• 2022 ఆగస్టు 15న తెలంగాణ ప్రభుత్వం కనీస అభ్యసన సామర్థ్యాలను మెరుగుపరచడానికి ఒక సమగ్ర FLN మిషన్‌ను (తొలిమెట్టు) ప్రారంభించింది.
• 2025లో బ్రెజిల్‌లోని సోబ్రాల్ మున్సిపాలిటీలో జరిగిన 'లైట్‌హౌస్ ఇమ్మర్షన్' కార్యక్రమానికి హాజరైన తెలంగాణ బృందం అక్కడి విజయవంతమైన విద్యా విధానాలను అధ్యయనం చేసి రాష్ట్రంలో సంస్కరణలు అమలు చేసింది.

Previous Related Events

• జూలై 2020: కేంద్ర ప్రభుత్వం నూతన జాతీయ విద్యా విధానం (NEP) కు ఆమోదం తెలిపింది. 3వ తరగతి నాటికి కనీస చదువు, లెక్కలు రావాలని స్పష్టం చేసింది.
• జూలై 2021: దేశవ్యాప్తంగా ఫౌండేషనల్ లెర్నింగ్ మెరుగుపరచడానికి కేంద్ర విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ 'NIPUN Bharat' పథకాన్ని ప్రారంభించింది.
• ఫిబ్రవరి 2024: సెంట్రల్ స్క్వేర్ ఫౌండేషన్ (CSF) భాగస్వామ్యంతో తెలంగాణలో FLN విద్యా విధానం క్షేత్రస్థాయిలో విస్తరించబడింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 21A: 86వ రాజ్యాంగ సవరణ (2002) ద్వారా 6-14 ఏళ్ల పిల్లలకు ఉచిత, నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్యను ప్రాథమిక హక్కుగా చేర్చారు.
• NIPUN Bharat: NIPUN అనగా 'National Initiative for Proficiency in Reading with Understanding and Numeracy'. ఇది 2026-27 నాటికి 3వ తరగతి పిల్లలందరూ ప్రాథమిక నైపుణ్యాలు సాధించాలనే లక్ష్యంతో ప్రారంభించిన కేంద్ర పథకం.

Future Impact

• సెప్టెంబర్ 2026లో ఐక్యరాజ్యసమితి (UNGA) సమావేశాల్లో ప్రదర్శన ద్వారా రాష్ట్ర విద్యా విధానాలకు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు, నైపుణ్య మార్పిడి సాధ్యమవుతుంది.
• ప్రస్తుతం 47% మంది విద్యార్థులను కవర్ చేస్తున్న 5,311 'FLN కాంపిటెంట్ స్కూల్స్' విధానాన్ని భవిష్యత్తులో రాష్ట్రంలోని అన్ని ప్రాథమిక పాఠశాలలకు విస్తరించే అవకాశం ఉంది.
• ఫౌండేషనల్ లెర్నింగ్ కోసం తెలంగాణ అవలంబిస్తున్న 'డేటా ఆధారిత మూల్యాంకన' విధానాన్ని దేశంలోని ఇతర రాష్ట్రాలు కూడా అనుకరించవచ్చు.

ఆగస్టు 29, 2026న బెంగళూరులోని జక్కూరు క్యాంపస్‌లో నేషనల్ టెస్ట్ హౌస్ (NTH) 115వ వ్యవస్థాపక దినోత్సవం జరిగింది. MSMEలు మరియు పరిశ్రమలకు నాణ్యతా పరీక్షలను సులభతరం చేయడానికి 'NTH సువిధ' (NTH Suvidha) మొబైల్ అప్లికేషన్‌ను లాంచ్ చేశారు. కేంద్ర వినియోగదారుల వ్యవహారాలు మరియు ప్రజా పంపిణీ శాఖ మంత్రి ప్రహ్లాద్ జోషి ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిథిగా హాజరయ్యారు. NTH అనేది వినియోగదారుల వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Consumer Affairs) కింద పనిచేసే కేంద్ర ప్రభుత్వ సంస్థ. 1912లో బ్రిటీష్ పాలనా కాలంలో కోల్‌కతాలోని అలీపూర్‌లో NTH మొదటగా స్థాపించబడింది.

వినియోగదారుల హక్కుల రక్షణ చట్టం 2019 (Consumer Protection Act 2019) మరియు BIS ప్రమాణాలకు NTH మద్దతు ఇస్తుంది. జాతీయ స్థాయి పరీక్షా సామర్థ్యాల కోసం కోల్‌కతాలో నూతన బొగ్గు పరీక్షా కేంద్రాన్ని (Coal Testing Facility) ప్రారంభించారు. NTH పద్ధతులు ISO మరియు ASTM (అమెరికన్ సొసైటీ ఫర్ టెస్టింగ్ అండ్ మెటీరియల్స్) వంటి అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో సమానంగా ఉంటాయి. గృహోపకరణాల భద్రతను నిర్ధారించడానికి జైపూర్‌లో ప్రత్యేకంగా పాత్రల పరీక్షా కేంద్రాన్ని (Utensils Testing Facility) ప్రారంభించారు. పునరుత్పాదక ఇంధన రంగాన్ని ప్రోత్సహిస్తూ చెన్నైలో సోలార్ వాటర్ హీటర్ పరీక్షా కేంద్రాన్ని వర్చువల్‌గా ప్రారంభించారు. ఉత్తరప్రదేశ్ వారణాసిలోని దీనదయాళ్ హస్తకళా సంకుల్‌లో కొత్త NTH ప్రయోగశాలను నెలకొల్పారు. భవిష్యత్తులో మేక్ ఇన్ ఇండియా ఉత్పత్తుల ప్రపంచ స్థాయి నాణ్యతను సాధించడమే NTH విస్తరణ ప్రధాన లక్ష్యం.

What Happened

ఆగస్టు 29, 2026 నాడు నేషనల్ టెస్ట్ హౌస్ (NTH) తన 115వ వ్యవస్థాపక దినోత్సవాన్ని బెంగళూరులో జరుపుకుంది. కేంద్ర వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహార & ప్రజా పంపిణీ శాఖ మంత్రి శ్రీ ప్రహ్లాద్ జోషి ఆధ్వర్యంలో ఈ కార్యక్రమం జరిగింది. ఈ సందర్భంగా బెంగళూరు జక్కూరులో అత్యాధునిక NTH భవనాన్ని, అలాగే దేశవ్యాప్తంగా వివిధ ప్రాంతాలలో కొత్తగా ఏర్పాటు చేసిన పలు టెస్టింగ్ ల్యాబ్‌లను ప్రారంభించారు. ముఖ్యంగా, పరీక్షా విధానాలను డిజిటలైజ్ చేయడానికి మరియు వినియోగదారులకు చేరువ చేయడానికి 'NTH సువిధ' మొబైల్ యాప్‌ను విడుదల చేశారు.

When & Where

ఈ ప్రధాన ఈవెంట్ 29 ఆగస్టు 2026 నాడు కర్ణాటకలోని బెంగళూరు నగరంలో గల జక్కూరు NTH క్యాంపస్‌లో జరిగింది. వర్చువల్ విధానం ద్వారా కోల్‌కతా, చెన్నై, జైపూర్ మరియు వారణాసిలలోని నూతన ప్రాజెక్టులను ఇక్కడి నుండే ప్రారంభించారు.

Who Is Involved

• శ్రీ ప్రహ్లాద్ జోషి: కేంద్ర వినియోగదారుల వ్యవహారాలు మరియు ప్రజా పంపిణీ, నూతన & పునరుత్పాదక ఇంధన శాఖ మంత్రి (ముఖ్య అతిథి).
• శ్రీ బి.ఎల్. వర్మ & సుశ్రీ శోభా కరంద్లాజే: వినియోగదారుల వ్యవహారాలు మరియు MSME శాఖల కేంద్ర సహాయ మంత్రులు.
• శ్రీమతి నిధి ఖరే: కార్యదర్శి, వినియోగదారుల వ్యవహారాల విభాగం.
• నేషనల్ టెస్ట్ హౌస్ (NTH): వినియోగదారుల వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేసే నోడల్ టెస్టింగ్ ఏజెన్సీ.

How It Works

• యాప్ ద్వారా రిజిస్ట్రేషన్: MSMEలు లేదా పరిశ్రమలు తమ ఉత్పత్తులను పరీక్షించుకోవడానికి 'NTH సువిధ' మొబైల్ యాప్‌లో రిజిస్టర్ చేసుకుంటారు.
• నమూనా సమర్పణ: వినియోగదారులు యాప్ ద్వారా స్లాట్ బుక్ చేసి, భౌతికంగా తమ ఉత్పత్తుల (ఉదా: సోలార్ ప్యానెల్స్, పాత్రలు) నమూనాలను NTH కేంద్రాలకు పంపుతారు.
• ల్యాబ్ టెస్టింగ్: సంబంధిత కేంద్రాలో (ఉదా: కోల్‌కతాలో బొగ్గు, చెన్నైలో సోలార్ హీటర్) NTH శాస్త్రవేత్తలు జాతీయ (BIS) మరియు అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల ప్రకారం ఉత్పత్తులను పరీక్షిస్తారు.

---

• డిజిటల్ రిపోర్ట్ జారీ: పరీక్షలు పూర్తయిన తర్వాత, యాప్ ద్వారానే నాణ్యత ధృవీకరణ నివేదికను (Quality Certificate) వినియోగదారులకు అందిస్తారు.

Why It Matters

ఈ నూతన సదుపాయాలు మరియు యాప్ రాకతో పరీక్షా ప్రక్రియ మరింత వేగవంతం మరియు పారదర్శకం అవుతుంది. ఇది సిలబస్‌లోని GS Paper 2 (Governance & E-Governance) కు కీలకం. మేక్ ఇన్ ఇండియా ఉత్పత్తుల నాణ్యతను పెంచడం ద్వారా ఎగుమతులు పెరుగుతాయి, ఇది ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంతో ప్రయోజనకరం. సులభమైన టెస్టింగ్ సదుపాయం వలన ఎంఎస్‌ఎంఈ (MSME) రంగం అభివృద్ధి చెందుతుంది మరియు వ్యాపార నిర్వహణ (Ease of Doing Business) మెరుగుపడుతుంది.

Historical Background

• 1912: బ్రిటీష్ పాలనలో ఇండియన్ రైల్వేస్ కోసం వస్తువుల నాణ్యతను పరీక్షించడానికి కోల్‌కతాలోని అలీపూర్‌లో 'గవర్నమెంట్ టెస్ట్ హౌస్' పేరుతో NTH ప్రారంభమైంది.
• 1973: స్వాతంత్ర్యానంతరం ఇది దేశవ్యాప్త సేవలు అందించే స్థాయికి ఎదిగింది.
• 2019: నూతన కన్స్యూమర్ ప్రొటెక్షన్ చట్టం వచ్చిన తర్వాత నాసిరకం వస్తువుల నియంత్రణలో NTH పాత్ర మరింత పెరిగింది.

Previous Related Events

• 2022: డ్రోన్లు మరియు ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల (EV) బ్యాటరీలను పరీక్షించడానికి NTH ముంబైలో నూతన కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది.
• 2023: వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల పరీక్షల కోసం ఫుడ్ సేఫ్టీ అండ్ స్టాండర్డ్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (FSSAI) తో NTH ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.
• 2025: ప్యాకేజింగ్ మెటీరియల్స్ మరియు బయో-ప్లాస్టిక్స్ టెస్టింగ్ కోసం ప్రత్యేక విభాగాన్ని ఏర్పాటు చేయడం జరిగింది.

Static GK Connection

• వినియోగదారుల రక్షణ చట్టం (CPA), 2019: వినియోగదారులకు నాణ్యమైన వస్తువులు అందించే హక్కును ఈ చట్టం కల్పిస్తుంది. ఈ చట్టాన్ని అమలు చేయడంలో NTH సర్టిఫికేషన్లు కీలకం.
• బ్యూరో ఆఫ్ ఇండియన్ స్టాండర్డ్స్ (BIS): దేశంలో వస్తువులకు ISI మరియు హాల్‌మార్క్ ప్రమాణాలు నిర్ణయించే సంస్థ. NTH ఈ BIS ప్రమాణాల ప్రకారమే వస్తువులను పరీక్షిస్తుంది.

India & World Comparison

అమెరికాలోని 'నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్టాండర్డ్స్ అండ్ టెక్నాలజీ' (NIST) మరియు యూరప్‌లోని 'CE మార్కింగ్' వ్యవస్థల మాదిరిగానే భారతదేశంలో NTH పనిచేస్తుంది. ISO 9001 వంటి గ్లోబల్ స్టాండర్డ్స్ క్వాలిటీ అస్యూరెన్స్‌ను NTH మానిటర్ చేస్తుంది. డిజిటల్ టెస్టింగ్ ట్రాకింగ్ ('NTH సువిధ' లాంటివి) తీసుకురావడంలో భారత్ ఇప్పుడు అభివృద్ధి చెందిన దేశాలతో పోటీ పడుతోంది.

Future Impact

• రాబోయే ఐదేళ్లలో దేశంలోని ప్రతి రాష్ట్రంలో కనీసం ఒక NTH పరీక్షా కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయాలనేది లక్ష్యం.
• 'NTH సువిధ' యాప్ ద్వారా టెస్టింగ్ సమయం 40% వరకు తగ్గుతుందని భావిస్తున్నారు.
• గ్రీన్ ఎనర్జీకి పెరుగుతున్న డిమాండ్ దృష్ట్యా, చెన్నైలోని సోలార్ వాటర్ హీటర్ కేంద్రం మరియు కోల్‌కతాలోని బొగ్గు కేంద్రం భవిష్యత్తులో శక్తి రంగ విధాన రూపకల్పనలో కీలక డేటాను అందిస్తాయి.

నెల్లూరు జిల్లా కోరుడుపాడులో 65.94 ఎకరాల భూవివాదంలో ఆగస్టు 29, 2026న సుప్రీంకోర్టు తుది తీర్పు వెలువరించింది. వివాదాస్పదమైన 40.65 ఎకరాల భూమిని ప్రభుత్వం 1977 చట్టం కింద 'అసైన్డ్ భూమి'గా పేర్కొంది. సర్కార్ పేపర్ మిల్స్ 1980లో 46.23 ఎకరాలను రిజిస్టర్డ్ దస్తావేజుల ద్వారా కొనుగోలు చేసి రికార్డులు మార్చుకుంది. ఈ కేసు ప్రధానంగా 1977 ఆంధ్రప్రదేశ్ అసైన్డ్ ల్యాండ్స్ (బదిలీ నిషేధ) చట్టం సెక్షన్ల చుట్టూ తిరుగుతుంది. సర్కార్ పేపర్ మిల్స్ మూతపడటంతో మార్చి 27, 2001న అఫీషియల్ లిక్విడేటర్ ఆస్తులను స్వాధీనం చేసుకున్నారు. యాజమాన్య హక్కుల వివాదాలలో 'సమ్మరీ ఎవిక్షన్' (ఏకపక్ష తొలగింపు) చెల్లదని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.

సుప్రీంకోర్టు ఈ కేసులో తన పాత తీర్పు అయిన 'ఏపీ ప్రభుత్వం వర్సెస్ తుమ్మల కృష్ణారావు (1982)' ను ప్రాతిపదికగా తీసుకుంది. ఈ వివాదం భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 300A (ఆస్తి హక్కు) మరియు చట్టబద్ధమైన పాలనకు సంబంధించినది. జె.కె. షుగర్ మిల్స్ ఈ ఆస్తిని బహిరంగ వేలంలో ₹7.80 కోట్లకు దక్కించుకుందని న్యాయస్థానం నిర్ధారించింది. జస్టిస్ జె.బి. పార్దివాలా, జస్టిస్ కె. వినోద్ చంద్రన్ లతో కూడిన ధర్మాసనం ఈ చారిత్రాత్మక తీర్పునిచ్చింది. వేలం దశలో మాత్రమే ప్రభుత్వం అభ్యంతరం వ్యక్తం చేయడం చెల్లదని, కంపెనీ కోర్టు అనుమతి తీసుకోవాల్సిందని కోర్టు వ్యాఖ్యానించింది. వేలం ప్రక్రియను రద్దు చేసిన హైకోర్టు అప్పీలేట్ ఆర్డర్‌ను కొట్టివేస్తూ, కంపెనీ కోర్టు ఆర్డర్‌ను సుప్రీంకోర్టు పునరుద్ధరించింది.

What Happened

జూలై 2026 నాటికి భారత ప్రభుత్వం ప్రకటించిన అధికారిక వివరాల ప్రకారం 'పెర్ డ్రాప్ మోర్ క్రాప్' (PDMC) పథకం 115 లక్షల హెక్టార్ల భూమిని సూక్ష్మ సేద్యం కిందకు తీసుకువచ్చి భారీ మైలురాయిని సాధించింది. నీటి కొరత మరియు భూగర్భ జలాలు అడుగంటుతున్న ప్రాంతాలలో వ్యవసాయాన్ని లాభసాటిగా మార్చేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాన్ని (Centrally Sponsored Scheme) ముమ్మరంగా అమలు చేస్తోంది.

When & Where

ఆగస్టు 2026లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ పథకం పురోగతిని సమీక్షించి ఫలితాలను విడుదల చేసింది. దేశవ్యాప్తంగా అన్ని రాష్ట్రాల్లో ఈ పథకం అమలవుతున్నప్పటికీ, భూగర్భ జలాలు అత్యధికంగా క్షీణిస్తున్న రాష్ట్రాలపై (ముఖ్యంగా దక్కన్ పీఠభూమి, పశ్చిమ భారతదేశం) ప్రత్యేక దృష్టి సారించారు.

Who Is Involved

• కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ పథకానికి నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరిస్తూ నిధులను విడుదల చేస్తోంది.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు: రాష్ట్ర స్థాయి వ్యవసాయ శాఖలు స్థానికంగా లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసి డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (DBT) ద్వారా అమలు చేస్తున్నాయి.

---

• నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog): 2020-21 కాలంలో ఈ పథకం యొక్క పనితీరును మూల్యాంకనం చేసింది.
• ఐఐఎం అహ్మదాబాద్ (IIMA): 2023లో ఆరు రాష్ట్రాలలో ఈ పథకం అమలు తీరుపై క్షేత్ర స్థాయి అధ్యయనం నిర్వహించింది.

How It Works

1. రైతులు మైక్రో ఇరిగేషన్ (బిందు లేదా తుంపర సేద్యం) పరికరాల కోసం స్థానిక వ్యవసాయ అధికారుల వద్ద దరఖాస్తు చేసుకుంటారు.
2. అర్హులైన లబ్ధిదారులకు గరిష్టంగా 5 హెక్టార్ల వరకు ఈ పరికరాల కోసం ఆర్థిక సహాయం వర్తిస్తుంది.
3. చిన్న మరియు సన్నకారు రైతులకు ప్రాజెక్టు వ్యయంలో 55% సబ్సిడీని ప్రభుత్వం అందిస్తుంది; ఇతర రైతులకు 45% ఆర్థిక సహాయం అందుతుంది.
4. పారదర్శకత కోసం ఆర్థిక సాయాన్ని నేరుగా రైతుల బ్యాంకు ఖాతాల్లోకి (DBT) బదిలీ చేస్తారు. తద్వారా తక్కువ ఖర్చుతో రైతులు ఈ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసుకుంటారు.

Why It Matters

భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం 'వ్యవసాయం' రాష్ట్ర జాబితాలో (State List) ఉన్నప్పటికీ, దేశ జల భద్రత మరియు ఆహార భద్రత దృష్ట్యా కేంద్రం ఈ పథకానికి నిధులు సమకూరుస్తోంది. సూక్ష్మ సేద్యం ద్వారా గ్రౌండ్ వాటర్ క్షీణతను అడ్డుకోవడం పర్యావరణపరంగా ఎంతో కీలకం. వ్యవసాయంలో శ్రమ వ్యయాన్ని 30-40% తగ్గించి, ఆదాయాన్ని పెంచడం వల్ల ఇది యూపీఎస్సీ జీఎస్ పేపర్ 3 (వ్యవసాయం, సాగునీటి వనరులు, రైతుల ఆదాయం) సిలబస్ కింద అత్యంత ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.

Historical Background

• 2006: వ్యవసాయంలో నీటి ఆదా కోసం నేషనల్ మిషన్ ఆన్ మైక్రో ఇరిగేషన్ (NMMI) పథకానికి అంకురార్పణ జరిగింది.
• 2015-16: 'ప్రధాన మంత్రి కృషి సించాయీ యోజన' (PMKSY) ప్రారంభించబడి, అందులో భాగంగా PDMC పథకం అమలు మొదలైంది.
• 2022-23: కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా PDMC ని ప్రధాన మంత్రి రాష్ట్రీయ కృషి వికాస్ యోజన (PM-RKVY) గొడుగు కిందకు మార్చారు.

Previous Related Events

• 2020-21: నీతి ఆయోగ్ సమీక్షలో రైతుల ఆదాయం 10% నుంచి 69% పెరిగినట్లు నిర్ధారించబడింది.
• 2021: ఆర్థిక సర్వే 2020-21 సూక్ష్మ సేద్యం వల్ల 20-48% నీరు ఆదా అవుతోందని అధికారిక గణాంకాలను ప్రచురించింది.
• 2023: ఐఐఎం అహ్మదాబాద్ అధ్యయనం ప్రకారం దేశంలోని ప్రధాన రాష్ట్రాల్లో భూగర్భ జలాల తగ్గుదలను ఎదుర్కోవడానికే రైతులు ఎక్కువగా మైక్రో ఇరిగేషన్ ను ఆశ్రయిస్తున్నారని తేలింది.

Static GK Connection

• ఫెర్టిగేషన్ (Fertigation): నీటి పారుదల వ్యవస్థ ద్వారా నీటిలో కరిగే రసాయన ఎరువులను నేరుగా మొక్కల వేర్లకు అందించే ఆధునిక పద్ధతి. ఇది ఎరువుల వృధాను అరికడుతుంది.

• డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (DBT): లబ్ధిదారుల బ్యాంకు ఖాతాల్లోకి ప్రభుత్వ రాయితీలను నేరుగా పంపడం. ఇది దళారీ వ్యవస్థను నిరోధిస్తుంది.

Future Impact

1. వాతావరణ మార్పుల (Climate Change) కారణంగా తలెత్తే కరువు పరిస్థితులను తట్టుకునేందుకు ఈ పథకం దీర్ఘకాలంలో రక్షణ కవచంగా మారుతుంది.
2. ఫెర్టిగేషన్ వాడకం పెరగడం వల్ల రసాయన ఎరువుల దుబారా తగ్గి, నేల కాలుష్యం గణనీయంగా తగ్గుతుంది.
3. ఉద్యానవన పంటల (Horticulture) సాగు విస్తీర్ణం భారీగా పెరిగి, రైతుల వ్యవసాయ వ్యవహారాలు వ్యాపారత్మకంగా (Commercialized) మారే అవకాశం ఉంది.

ఆగస్టు 24, 2026న రసాయనాల రంగంపై ప్రభుత్వం మరియు పరిశ్రమల ప్రతినిధుల మధ్య ఉన్నత స్థాయి సీఈఓ రౌండ్ టేబుల్ సమావేశం జరిగింది. 2040 నాటికి భారతదేశ రసాయన రంగాన్ని 1 ట్రిలియన్ డాలర్ల (USD 1 Trillion) ఆర్థిక వ్యవస్థగా మార్చాలని ఈ సమావేశంలో లక్ష్యంగా నిర్దేశించారు. కేంద్ర రసాయనాలు, ఎరువుల మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలోని రసాయనాలు, పెట్రోకెమికల్స్ విభాగం (DCPC) మరియు ఇన్వెస్ట్ ఇండియా (Invest India) సంయుక్తంగా దీన్ని నిర్వహించాయి.

దేశంలో ప్రస్తుతం ఉన్న PCPIR (Petroleum, Chemicals and Petrochemical Investment Regions) లను ప్రధాన తయారీ హబ్‌లుగా అప్‌గ్రేడ్ చేయాలని నిర్ణయించారు. భౌగోళిక రాజకీయాల వల్ల ముడిసరుకు సరఫరాలో ఏర్పడే అంతరాయాలను నివారించేందుకు సమగ్ర 'జాతీయ ఫీడ్‌స్టాక్ విధానం' (National Feedstock Policy) తీసుకురానున్నారు. అధునాతన సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని సేకరించడానికి దక్షిణ కొరియా మరియు అమెరికా తరహాలో భారతదేశంలో ఒక 'సావరిన్ ఫండ్' (Sovereign Fund) ఏర్పాటు చేయాలని సూచించారు. అంతర్జాతీయ నైపుణ్యాలను ఆకర్షించేందుకు చైనా, జపాన్, యూకే తరహాలో ప్రత్యేక పన్ను మినహాయింపులు (Tax breaks) ఇవ్వాలని పరిశ్రమ ప్రతినిధులు ప్రతిపాదించారు.

ఈ సమావేశంలో BASF, Reliance, UPL వంటి విదేశీ, స్వదేశీ రసాయన పరిశ్రమల నుంచి 100 మందికి పైగా ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు. రసాయన, పెట్రోకెమికల్ ప్రాజెక్టుల ఏర్పాటులో కేంద్ర, రాష్ట్ర స్థాయి జాప్యాలను నివారించేందుకు కాలానుగుణ సింగిల్ విండో అనుమతుల విధానం అమలు చేయనున్నారు. అంతర్జాతీయంగా చౌకైన ఉత్పత్తుల నుంచి దేశీయ పరిశ్రమను రక్షించడానికి ట్రేడ్ రెమెడియల్ (Trade remedial) చర్యలు చేపట్టాలని నిర్ణయించారు. పెట్టుబడులను ఆకర్షించేందుకు ఒడిశా, గుజరాత్, తమిళనాడు మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తమ విధానపరమైన ప్యాకేజీలను (Policy packages) ఈ సమావేశంలో ప్రదర్శించాయి. ఇన్వెస్ట్ ఇండియా ఎండీ మరియు సీఈఓ నివృతి రాయ్ ఈ సమావేశంలో పాల్గొని ప్రపంచ పెట్టుబడుల ట్రెండ్స్, ఎఫ్‌డీఐ ప్రవాహాల గురించి ప్రజెంటేషన్ ఇచ్చారు.

What Happened

ఆగస్టు 24, 2026న భారత రసాయన రంగాన్ని ప్రపంచ స్థాయి తయారీ కేంద్రంగా మార్చేందుకు కేంద్ర రసాయనాలు మరియు ఎరువుల మంత్రిత్వ శాఖ ఒక ఉన్నత స్థాయి సీఈఓ రౌండ్ టేబుల్ సమావేశాన్ని నిర్వహించింది. 2040 నాటికి ఈ రంగాన్ని 1 ట్రిలియన్ డాలర్ల స్థాయికి చేర్చడమే ప్రధాన అజెండాగా ఈ భేటీ జరిగింది. పరిశ్రమల నాయకులు, ప్రభుత్వ అధికారులు సమగ్ర విధానపరమైన మార్పులు, మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిపై కీలక సిఫార్సులు చేశారు.

When & Where

ఈ సమావేశం ఆగస్టు 24, 2026న జరిగింది. దీనికి దేశ, విదేశాలకు చెందిన 30కి పైగా ప్రముఖ రసాయన ఉత్పత్తి సంస్థల సీఈఓలు, 100 మందికి పైగా ప్రతినిధులు హాజరయ్యారు. అంతర్జాతీయ భౌగోళిక రాజకీయ అనిశ్చితులు మరియు సరఫరా గొలుసు అంతరాయాలు పెరుగుతున్న ప్రస్తుత తరుణంలో, భారత్‌ను ఒక సురక్షితమైన ప్రత్యామ్నాయ పెట్టుబడి గమ్యస్థానంగా మార్చడం దీని ఉద్దేశం.

How It Works

1. మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి: ప్రస్తుతం ఉన్న PCPIR (పెట్రోలియం, రసాయనాలు మరియు పెట్రోకెమికల్ పెట్టుబడి ప్రాంతాలు) లను ప్రపంచ స్థాయి హబ్‌లుగా అప్‌గ్రేడ్ చేయడం.
2. ఫీడ్‌స్టాక్ భద్రత: రసాయన పరిశ్రమకు అవసరమైన ముడిసరుకు నిరంతరాయంగా అందేలా 'జాతీయ ఫీడ్‌స్టాక్ విధానం' తీసుకురావడం.
3. ఆర్థిక మద్దతు: విదేశీ టెక్నాలజీని కొనుగోలు చేయడానికి 'సావరిన్ ఫండ్' ఏర్పాటు చేయడం మరియు పరిశోధన, అభివృద్ధికి (R&D) పన్ను మినహాయింపులు ఇవ్వడం.
4. సులభతర వాణిజ్యం: పెట్టుబడుల కోసం కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల వద్ద నెలకొనే జాప్యాలను నివారించడానికి పక్కా సింగిల్ విండో క్లియరెన్స్ విధానం తీసుకురావడం.

Why It Matters

• ఆర్థిక ప్రభావం: 1 ట్రిలియన్ డాలర్ల లక్ష్యం భారత జీడీపీలో రసాయన రంగం వాటాను గణనీయంగా పెంచుతుంది .
• విధానపరమైన ప్రాముఖ్యత: ఇది 'మేక్ ఇన్ ఇండియా', మరియు 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' లక్ష్యాలకు ఊతం ఇస్తుంది.
• ఉద్యోగ కల్పన: గ్లోబల్ టాలెంట్‌ను ఆకర్షించడం ద్వారా దేశీయ నైపుణ్యాభివృద్ధికి మరియు వేలాది ప్రత్యక్ష, పరోక్ష ఉద్యోగాల సృష్టికి ఇది దారితీస్తుంది.

Historical Background

• 2007: భారతదేశంలో తొలిసారిగా PCPIR (Petroleum, Chemicals and Petrochemical Investment Regions) విధానాన్ని ఆమోదించారు.
• 2020-21: కోవిడ్ నేపథ్యంలో ప్రపంచ దేశాలు చైనా ప్లస్ వన్ (China+1) వ్యూహాన్ని అనుసరించడం మొదలుపెట్టడంతో భారత రసాయన రంగానికి డిమాండ్ పెరిగింది.
• 2023: గ్లోబల్ కెమికల్స్ మార్కెట్లో భారతదేశం అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న మార్కెట్‌లలో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది, ఆరవ అతిపెద్ద రసాయన ఉత్పత్తి దేశంగా నిలిచింది.

Previous Related Events

• జూలై 2024: కేంద్ర బడ్జెట్‌లో స్థానిక తయారీని ప్రోత్సహించేందుకు కొన్ని కీలక రసాయనాలపై కస్టమ్స్ సుంకాలను తగ్గించారు.
• మార్చి 2025: ఆత్మనిర్భర్ భారత్ కింద స్పెషాలిటీ కెమికల్స్ ఉత్పత్తికి పీఎల్‌ఐ (PLI - Production Linked Incentive) స్కీమ్ విస్తరణపై చర్చలు జరిగాయి.
• నవంబర్ 2025: విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులను (FDI) మరింత సరళీకృతం చేస్తూ రసాయన రంగంలో 100% ఆటోమేటిక్ రూట్‌ను ప్రభుత్వం బలోపేతం చేసింది.

Static GK Connection

• PCPIR విధానం: భారతదేశంలోని తీర ప్రాంతాలలో రసాయనాలు, పెట్రోకెమికల్స్ ఉత్పత్తి కోసం పెద్ద ఎత్తున పారిశ్రామిక కారిడార్లను నిర్మించడానికి ఉద్దేశించిన విధానం.
• Sovereign Wealth Fund (సావరిన్ వెల్త్ ఫండ్): ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని పెట్టుబడి నిధి. దేశం యొక్క అదనపు నిల్వలను భవిష్యత్తు కోసం సాంకేతిక పరిజ్ఞానం లేదా ఇతర దేశాల్లో పెట్టుబడి పెట్టడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది.

India & World Comparison

ప్రస్తుతం భారతదేశం ప్రపంచంలో 6వ అతిపెద్ద రసాయనాల ఉత్పత్తి దేశంగా ఉంది. అయితే చైనా, అమెరికా వంటి దేశాలతో పోలిస్తే R&D పెట్టుబడులు మన దగ్గర తక్కువ. సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని అభివృద్ధి చేయడంలో అమెరికా మరియు దక్షిణ కొరియాలు తమ సావరిన్ ఫండ్స్‌ను విజయవంతంగా వాడుకుంటున్నాయి. అదే తరహా విధానాన్ని భారత్ కూడా అమలు చేయాలని ఈ సమావేశంలో సూచించారు.

Future Impact

• పాలసీ రూపకల్పన: ఈ సమావేశంలో వచ్చిన సిఫార్సుల ఆధారంగా ప్రభుత్వం సమీప భవిష్యత్తులో 'కాంప్రహెన్సివ్ నేషనల్ ఫీడ్‌స్టాక్ పాలసీ'ని విడుదల చేసే అవకాశం ఉంది.
• విదేశీ పెట్టుబడులు: రాష్ట్రాలు ఇస్తున్న ప్రోత్సాహకాల కారణంగా 2030 నాటికి రసాయన రంగంలో ఎఫ్‌డీఐలు రెట్టింపు అయ్యే అవకాశం ఉంది.
• గ్లోబల్ మార్కెట్ వాటా: పర్యావరణహిత రసాయనాలు (Green Chemicals) మరియు స్పెషాలిటీ కెమికల్స్ ఎగుమతుల్లో భారతదేశం తన వాటాను భారీగా పెంచుకోనుంది.

జూలై 2026 నాటికి 'పెర్ డ్రాప్ మోర్ క్రాప్' (PDMC) పథకం కింద 115 లక్షల హెక్టార్లకు పైగా భూమి సూక్ష్మ సేద్యం పరిధిలోకి వచ్చింది. ఈ పథకం కింద ఒక్కో లబ్ధిదారునికి గరిష్టంగా 5 హెక్టార్ల వరకు సూక్ష్మ సేద్య పరికరాల ఏర్పాటుకు ఆర్థిక సాయం అందుతుంది. కేంద్ర ప్రభుత్వ నిబంధనల ప్రకారం చిన్న, సన్నకారు రైతులకు 55%, ఇతర రైతులకు 45% సబ్సిడీ అందించబడుతుంది. గత మూడేళ్లలో సూక్ష్మ సేద్య ప్రోత్సాహం కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం ₹8,123.24 కోట్ల నిధులను రాష్ట్రాలకు విడుదల చేసింది.

2015-16 నుండి 2021-22 వరకు PDMC పథకం 'ప్రధాన మంత్రి కృషి సించాయీ యోజన' (PMKSY) లో అంతర్భాగంగా అమలు చేయబడింది. 2022-23 ఆర్థిక సంవత్సరం నుండి PDMC పథకాన్ని 'ప్రధాన మంత్రి రాష్ట్రీయ కృషి వికాస్ యోజన' (PM-RKVY) కింద అమలు చేస్తున్నారు. బిందు సేద్యం ద్వారా నీటితో పాటు ఎరువులను నేరుగా మొక్కల వేర్లకు అందించే 'ఫెర్టిగేషన్' (Fertigation) విధానాన్ని ఈ పథకం ప్రోత్సహిస్తుంది. నీతి ఆయోగ్ (2020-21) అంచనా ప్రకారం, ఈ పథకం వల్ల రైతుల ఆదాయం 10% నుండి 69% వరకు పెరిగింది.

నీతి ఆయోగ్ రిపోర్టు ఆధారంగా ఈ పథకం ద్వారా దేశంలో నీటి వినియోగ సామర్థ్యం 30% నుండి 70% వరకు మెరుగుపడింది. ఆర్థిక సర్వే 2020-21 ప్రకారం, సూక్ష్మ సేద్యం వల్ల 20-48% నీరు మరియు 11-19% ఎరువులు ఆదా అవుతున్నాయి. ఐఐఎం అహ్మదాబాద్ (2023) అధ్యయనం ప్రకారం ఆరు రాష్ట్రాల్లో రైతులు ప్రధానంగా భూగర్భ జలాల కొరతను అధిగమించడానికి సూక్ష్మ సేద్యాన్ని ఎంచుకుంటున్నారు. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని పల్నాడు రైతు ఎల్.ఏ.ఎం. శ్రీనివాసరావు బిందు సేద్యం ద్వారా నిమ్మ తోట దిగుబడిని ఎకరాకు 90 నుంచి 105 క్వింటాళ్లకు పెంచుకున్నారు.

What Happened

జూలై 2026 నాటికి భారత ప్రభుత్వం ప్రకటించిన అధికారిక వివరాల ప్రకారం 'పెర్ డ్రాప్ మోర్ క్రాప్' (PDMC) పథకం 115 లక్షల హెక్టార్ల భూమిని సూక్ష్మ సేద్యం కిందకు తీసుకువచ్చి భారీ మైలురాయిని సాధించింది. నీటి కొరత మరియు భూగర్భ జలాలు అడుగంటుతున్న ప్రాంతాలలో వ్యవసాయాన్ని లాభసాటిగా మార్చేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాన్ని (Centrally Sponsored Scheme) ముమ్మరంగా అమలు చేస్తోంది.

When & Where

ఆగస్టు 2026లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ పథకం పురోగతిని సమీక్షించి ఫలితాలను విడుదల చేసింది. దేశవ్యాప్తంగా అన్ని రాష్ట్రాల్లో ఈ పథకం అమలవుతున్నప్పటికీ, భూగర్భ జలాలు అత్యధికంగా క్షీణిస్తున్న రాష్ట్రాలపై (ముఖ్యంగా దక్కన్ పీఠభూమి, పశ్చిమ భారతదేశం) ప్రత్యేక దృష్టి సారించారు.

Who Is Involved

• కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ పథకానికి నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరిస్తూ నిధులను విడుదల చేస్తోంది.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు: రాష్ట్ర స్థాయి వ్యవసాయ శాఖలు స్థానికంగా లబ్ధిదారులను ఎంపిక చేసి డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (DBT) ద్వారా అమలు చేస్తున్నాయి.
• నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog): 2020-21 కాలంలో ఈ పథకం యొక్క పనితీరును మూల్యాంకనం చేసింది.
• ఐఐఎం అహ్మదాబాద్ (IIMA): 2023లో ఆరు రాష్ట్రాలలో ఈ పథకం అమలు తీరుపై క్షేత్ర స్థాయి అధ్యయనం నిర్వహించింది.

How It Works

1. రైతులు మైక్రో ఇరిగేషన్ (బిందు లేదా తుంపర సేద్యం) పరికరాల కోసం స్థానిక వ్యవసాయ అధికారుల వద్ద దరఖాస్తు చేసుకుంటారు.
2. అర్హులైన లబ్ధిదారులకు గరిష్టంగా 5 హెక్టార్ల వరకు ఈ పరికరాల కోసం ఆర్థిక సహాయం వర్తిస్తుంది.
3. చిన్న మరియు సన్నకారు రైతులకు ప్రాజెక్టు వ్యయంలో 55% సబ్సిడీని ప్రభుత్వం అందిస్తుంది; ఇతర రైతులకు 45% ఆర్థిక సహాయం అందుతుంది.
4. పారదర్శకత కోసం ఆర్థిక సాయాన్ని నేరుగా రైతుల బ్యాంకు ఖాతాల్లోకి (DBT) బదిలీ చేస్తారు. తద్వారా తక్కువ ఖర్చుతో రైతులు ఈ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసుకుంటారు.

Why It Matters

భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం 'వ్యవసాయం' రాష్ట్ర జాబితాలో (State List) ఉన్నప్పటికీ, దేశ జల భద్రత మరియు ఆహార భద్రత దృష్ట్యా కేంద్రం ఈ పథకానికి నిధులు సమకూరుస్తోంది. సూక్ష్మ సేద్యం ద్వారా గ్రౌండ్ వాటర్ క్షీణతను అడ్డుకోవడం పర్యావరణపరంగా ఎంతో కీలకం. వ్యవసాయంలో శ్రమ వ్యయాన్ని 30-40% తగ్గించి, ఆదాయాన్ని పెంచడం వల్ల ఇది యూపీఎస్సీ జీఎస్ పేపర్ 3 (వ్యవసాయం, సాగునీటి వనరులు, రైతుల ఆదాయం) సిలబస్ కింద అత్యంత ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.

Historical Background

• 2006: వ్యవసాయంలో నీటి ఆదా కోసం నేషనల్ మిషన్ ఆన్ మైక్రో ఇరిగేషన్ (NMMI) పథకానికి అంకురార్పణ జరిగింది.
• 2015-16: 'ప్రధాన మంత్రి కృషి సించాయీ యోజన' (PMKSY) ప్రారంభించబడి, అందులో భాగంగా PDMC పథకం అమలు మొదలైంది.
• 2022-23: కేంద్ర ప్రభుత్వ పథకాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా PDMC ని ప్రధాన మంత్రి రాష్ట్రీయ కృషి వికాస్ యోజన (PM-RKVY) గొడుగు కిందకు మార్చారు.

Previous Related Events

• 2020-21: నీతి ఆయోగ్ సమీక్షలో రైతుల ఆదాయం 10% నుంచి 69% పెరిగినట్లు నిర్ధారించబడింది.
• 2021: ఆర్థిక సర్వే 2020-21 సూక్ష్మ సేద్యం వల్ల 20-48% నీరు ఆదా అవుతోందని అధికారిక గణాంకాలను ప్రచురించింది.
• 2023: ఐఐఎం అహ్మదాబాద్ అధ్యయనం ప్రకారం దేశంలోని ప్రధాన రాష్ట్రాల్లో భూగర్భ జలాల తగ్గుదలను ఎదుర్కోవడానికే రైతులు ఎక్కువగా మైక్రో ఇరిగేషన్ ను ఆశ్రయిస్తున్నారని తేలింది.

Static GK Connection

• ఫెర్టిగేషన్ (Fertigation): నీటి పారుదల వ్యవస్థ ద్వారా నీటిలో కరిగే రసాయన ఎరువులను నేరుగా మొక్కల వేర్లకు అందించే ఆధునిక పద్ధతి. ఇది ఎరువుల వృధాను అరికడుతుంది.

• డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (DBT): లబ్ధిదారుల బ్యాంకు ఖాతాల్లోకి ప్రభుత్వ రాయితీలను నేరుగా పంపడం. ఇది దళారీ వ్యవస్థను నిరోధిస్తుంది.

మిజోరం ఫార్వర్డ్ లల్లియాంజువాలా ఛాంగ్టే FPAI ఇండియన్ ఫుట్‌బాలర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ 2026 అవార్డును గెలుచుకున్నారు. ఈ పురస్కారాన్ని ఆగస్టు 29-30, 2026 తేదీల్లో జరిగిన వార్షిక కార్యక్రమంలో అధికారికంగా ప్రదానం చేశారు. భారత ఫుట్‌బాల్ దిగ్గజం బైచుంగ్ భూటియా ఈ అవార్డును విజేత ఛాంగ్టేకు స్వయంగా అందజేశారు. దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న తోటి ప్రొఫెషనల్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుల ప్రత్యక్ష ఓటింగ్ ద్వారా ఈ విజేతను ఎంపిక చేశారు. ఛాంగ్టే గతంలో 2023-24 సీజన్‌లోనూ అత్యుత్తమ పురస్కారాలను సాధించి నిలకడైన ప్రదర్శనను కొనసాగించారు. ఇటీవల దేశవాళీ బదిలీలలో ఛాంగ్టే ముంబై సిటీ ఎఫ్‌సీ నుంచి మోహున్ బగాన్ సూపర్ జెయింట్‌కు మారారు.

ఫుట్‌బాల్ ప్లేయర్స్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (FPAI) దేశంలోని ప్రొఫెషనల్ ఆటగాళ్ల సంక్షేమం కోసం పనిచేస్తుంది. ఈ సంస్థ ప్రపంచ ప్రొఫెషనల్ ఫుట్‌బాలర్స్ సంఘమైన FIFPROతో అధికారిక అనుబంధాన్ని కలిగి ఉంది. భారతదేశంలో ఫుట్‌బాల్ క్రీడను అఖిల భారత ఫుట్‌బాల్ సమాఖ్య (AIFF) 1937 నుండి పర్యవేక్షిస్తోంది. భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం క్రీడలు రాష్ట్ర జాబితా (స్టేట్ లిస్ట్) కిందికి వస్తాయి. ఫిఫా (FIFA) పురుషుల అంతర్జాతీయ ర్యాంకింగ్స్‌లో భారతదేశం ప్రస్తుతం టాప్-120 వెలుపల స్థానంలో ఉంది. భారత జాతీయ జట్టు రాబోయే AFC ఆసియా కప్ క్వాలిఫైయర్స్‌లో తదుపరి ప్రధాన మైలురాయిని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

What Happened

మిజోరంకు చెందిన 29 ఏళ్ల భారత జాతీయ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారుడు లల్లియాంజువాలా ఛాంగ్టే 'FPAI ఇండియన్ ఫుట్‌బాలర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ 2026' అవార్డును కైవసం చేసుకున్నారు. ఇండియన్ సూపర్ లీగ్ (ISL) మరియు జాతీయ జట్టు తరఫున ఆయన కనబరిచిన నిలకడైన అద్భుత ప్రదర్శనకు గుర్తింపుగా ఈ పురస్కారం లభించింది. భారత ఫుట్‌బాల్ దిగ్గజం బైచుంగ్ భూటియా సమక్షంలో ఆయనకు ఈ ట్రోఫీని అందజేశారు.

When & Where

ఈ పురస్కార ప్రదానోత్సవం ఆగస్టు 29-30, 2026 తేదీలలో జాతీయ క్రీడా దినోత్సవ సందర్భానికి అనుగుణంగా నిర్వహించబడింది. భారతదేశంలోని ప్రముఖ ప్రొఫెషనల్ ఫుట్‌బాల్ క్రీడాకారులు, ప్రముఖ అధికారులు ఈ ప్రతిష్టాత్మక సమావేశంలో పాల్గొన్నారు.

Who Is Involved

• లల్లియాంజువాలా ఛాంగ్టే: భారత జాతీయ జట్టు ఫార్వర్డ్ / వింగర్ మరియు 2026 అవార్డు గ్రహీత.
• బైచుంగ్ భూటియా: భారత మాజీ ఫుట్‌బాల్ కెప్టెన్, FPAI వ్యవస్థాపక సభ్యుడు మరియు అవార్డు ప్రదాత.
• ఫుట్‌బాల్ ప్లేయర్స్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (FPAI): దేశంలోని ప్రొఫెషనల్ ఆటగాళ్ల ప్రాతినిధ్య సంస్థ.
• మోహున్ బగాన్ సూపర్ జెయింట్ & ముంబై సిటీ ఎఫ్‌సీ: ఛాంగ్టే ప్రాతినిధ్యం వహించిన ప్రముఖ క్లబ్‌లు.

---

How It Works

• FPAI ప్రతి ఏటా దేశవాళీ లీగ్‌లలో (ISL, I-లీగ్) ఆడే రిజిస్టర్డ్ ప్రొఫెషనల్ ఆటగాళ్లకు బ్యాలెట్ ఓటింగ్ పత్రాలను పంపిణీ చేస్తుంది.
• జ్యూరీ లేదా అభిమానుల ఓట్లతో కాకుండా, తోటి క్రీడాకారుల అంతర్గత పీర్-ఓటింగ్ (Peer Voting) విధానం ద్వారా మాత్రమే అత్యధిక ఓట్లు పొందిన వారిని విజేతగా నిర్ణయిస్తారు.
• మైదానంలో ఆటగాడి నైపుణ్యం, క్రమశిక్షణ మరియు జట్టు విజయాల్లో సహకారాన్ని ప్రామాణికంగా తీసుకుంటారు.
• ఫలితాలను నిష్పక్షపాతంగా లెక్కించి వార్షిక అవార్డుల రాత్రి వేదికపై విజేతలను అధికారికంగా ప్రకటిస్తారు.

Why It Matters

• క్రీడా పాలన: క్రీడాకారుల సంక్షేమం మరియు వారి హక్కుల గుర్తింపునకు ఈ అవార్డు ఒక సాధనంగా నిలుస్తుంది (UPSC GS-2 పాలన & విధానాలు).
• ఆర్థిక & వాణిజ్య విలువ: ఈ అవార్డుల ద్వారా దేశవాళీ ఫుట్‌బాల్ మార్కెట్ విలువ మరియు క్రీడాకారుల బదిలీ ఫీజులు పెరుగుతాయి.
• సామాజిక ప్రాముఖ్యత: ఈశాన్య భారతదేశం (మిజోరం) నుంచి వచ్చిన ప్రతిభ జాతీయ స్థాయిలో అగ్రగామిగా ఎదగడం యువతకు గొప్ప ప్రేరణనిస్తుంది.

Historical Background

• 2006: బైచుంగ్ భూటియా మరియు ఇతర సీనియర్ క్రీడాకారుల ఆధ్వర్యంలో FPAI స్థాపించబడింది.
• 2009: ఆటగాళ్ల ద్వారా ఆటగాళ్ల కోసం ఉద్దేశించిన మొట్టమొదటి FPAI అవార్డుల కార్యక్రమం ప్రారంభమైంది.
• 2023-24: ఛాంగ్టే తన అత్యుత్తమ కెరీర్ ప్రదర్శనతో AIFF మరియు FPAI స్థాయిలలో ప్లేయర్ ఆఫ్ ది ఇయర్ అవార్డులను గెలుచుకున్నారు.

Previous Related Events

• 2023: ముంబై సిటీ ఎఫ్‌సీ లీగ్ షీల్డ్ గెలవడంలో ఛాంగ్టే కీలక పాత్ర పోషించి 'గోల్డెన్ బాల్' పురస్కారాన్ని సాధించారు.
• 2024: భారత జాతీయ జట్టు తరఫున అంతర్జాతీయ టోర్నమెంట్లలో అత్యధిక గోల్ సహకారాలు అందించిన వింగర్‌గా నిలిచారు.
• 2025-26: ముంబై సిటీ ఎఫ్‌సీ నుండి మోహున్ బగాన్ సూపర్ జెయింట్‌కు అత్యంత ఖరీదైన దేశీయ బదిలీలలో ఒకటిగా మారారు.

Static GK Connection

• భారత రాజ్యాంగం: 7వ షెడ్యూల్‌లోని 'రాష్ట్ర జాబితా' (ఎంట్రీ 33) కింద క్రీడలు, వినోదం మరియు ప్రజా ప్రయోజనాలు చేర్చబడ్డాయి.
• అఖిల భారత ఫుట్‌బాల్ సమాఖ్య (AIFF): 1937లో స్థాపించబడిన ఈ సంస్థ న్యూఢిల్లీ ప్రధాన కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది మరియు 1948లో FIFA అనుబంధాన్ని పొందింది.

India & World Comparison

భారత పురుషుల జాతీయ ఫుట్‌బాల్ జట్టు ఫిఫా ర్యాంకింగ్స్‌లో 100-130 మధ్య కొనసాగుతుండగా, జపాన్ మరియు దక్షిణ కొరియాలు టాప్-30లో కొనసాగుతున్నాయి. యూరోపియన్ లీగ్‌లలో PFA (ఇంగ్లాండ్) అవార్డులు ఎంతటి ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉన్నాయో, భారతదేశంలో FPAI పీర్-ఓటింగ్ అవార్డులకు అంతటి గుర్తింపు ఉంది.

Future Impact

• 2027 AFC ఆసియా కప్ లక్ష్యాలు: భారత జట్టు క్వాలిఫికేషన్ ప్రక్రియలో ఛాంగ్టే అనుభవం అత్యంత కీలకమైనదిగా మారనుంది.
• క్లబ్ స్థాయి విజయాలు: మోహున్ బగాన్ తరఫున ఆసియా స్థాయి AFC ఛాంపియన్స్ లీగ్-2 పోటీలలో భారత ఫుట్‌బాల్ సత్తా నిరూపించాల్సి ఉంది.
• క్రీడాకారుల సంక్షేమ సంస్కరణలు: FPAI విస్తరణ ద్వారా రాబోయే కాలంలో దేశీయ క్రీడాకారులకు ప్రామాణిక కనీస వేతనాలు, పెన్షన్ భద్రత లభించే అవకాశం ఉంది.

జూలై 30, 2026న మాల్దీవులకు చెందిన 'ఫవారా' సిస్టమ్‌తో భారతదేశ యూపీఐ విజయవంతంగా అనుసంధానం చేయబడింది. 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో యూపీఐ ద్వారా రికార్డు స్థాయిలో 24,162 కోట్ల లావాదేవీలు జరిగాయి. యూపీఐని 2016లో నేషనల్ పేమెంట్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (NPCI) అభివృద్ధి చేసింది. పేమెంట్ అండ్ సెటిల్‌మెంట్ సిస్టమ్స్ చట్టం, 2007 నిబంధనల ప్రకారం NPCI స్థాపించబడి చట్టబద్ధమైన గుర్తింపు పొందింది. ఏప్రిల్ 2016లో 21 బ్యాంకులతో పైలట్ ప్రాజెక్టుగా యూపీఐ మొదటిసారిగా ప్రారంభించబడింది. ఇది రియల్-టైమ్ ప్రాసెసింగ్ వ్యవస్థ, 2-ఫాక్టర్ ఆథెంటికేషన్‌తో ఎండ్-టు-ఎండ్ ఎన్‌క్రిప్షన్ భద్రతను అందిస్తుంది.

ఆర్థిక సంవత్సరం 2023-24లో భారతదేశ డిజిటల్ చెల్లింపులలో యూపీఐ వాటా దాదాపు 70 శాతంగా నమోదైంది. భూటాన్ దేశం యూపీఐని స్వీకరించి మొట్టమొదటి అంతర్జాతీయ (క్రాస్-బోర్డర్) విస్తరణకు నాంది పలికింది. 2024లో పన్ను చెల్లింపుల కోసం రిజర్వ్ బ్యాంక్ యూపీఐ లావాదేవీల పరిమితిని ₹1 లక్ష నుంచి ₹5 లక్షలకు పెంచింది. ప్రస్తుతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా గ్రీస్, కంబోడియా సహా 11 దేశాల్లో యూపీఐ లావాదేవీల సేవలు అందుబాటులో ఉన్నాయి. జూలై 2026 నాటికి భారతదేశ బ్యాంకింగ్ రంగంలో 741 లైవ్ బ్యాంకులు యూపీఐ పర్యావరణ వ్యవస్థలో భాగస్వామ్యంగా ఉన్నాయి. ఆఫ్‌లైన్ చిన్న లావాదేవీల కోసం ప్రవేశపెట్టిన యూపీఐ లైట్ వాలెట్ పరిమితిని ₹5,000కు పెంచారు.

What Happened

ఇటీవల ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) విడుదల చేసిన తాజా నివేదిక ప్రకారం, నేషనల్ పేమెంట్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (NPCI) అభివృద్ధి చేసిన యూపీఐ అద్భుతమైన అంతర్జాతీయ మైలురాళ్లను దాటింది. 2026 జూన్ మరియు జూలై నెలల్లో కంబోడియా (ACLEDA బ్యాంక్), గ్రీస్ (యూరోబ్యాంక్), మరియు మాల్దీవులు (ఫవారా సిస్టమ్) దేశాలకు యూపీఐ సేవలు లాంఛనంగా విస్తరించాయి. దీనితో ప్రపంచవ్యాప్తంగా యూపీఐ చెల్లింపులను ఆమోదిస్తున్న విదేశాల సంఖ్య 11 కి చేరుకుంది. భారతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ద్రవ్య చలామణిని సులభతరం చేయడమే కాకుండా, క్రాస్-బోర్డర్ రెమిటెన్సుల (సరిహద్దు చెల్లింపుల) చరిత్రలో ఇదొక సంచలనంగా నిలిచింది.

When & Where

ఈ ప్రపంచ స్థాయి అనుసంధాన విస్తరణ జూన్-జూలై 2026 మధ్య కాలంలో ప్రధానంగా గ్రీస్, కంబోడియా, మాల్దీవులలో జరిగింది. మాల్దీవులతో అధికారిక ఒప్పందం జూలై 30, 2026న అమల్లోకి వచ్చింది. భారతదేశంలో ఎన్‌పీసీఐ కేంద్ర కార్యాలయం ఆధ్వర్యంలో జాతీయ, అంతర్జాతీయ లావాదేవీలు పర్యవేక్షించబడుతున్నాయి. భూటాన్, సింగపూర్, యూఏఈ, ఫ్రాన్స్, శ్రీలంక, మారిషస్, ఖతార్ వంటి దేశాల్లో ఇప్పటికే ఇది అందుబాటులో ఉంది.

Who Is Involved

• NPCI (నేషనల్ పేమెంట్స్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా): యూపీఐ వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసి, రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆధ్వర్యంలో నిర్వహిస్తున్న ప్రధాన సంస్థ.
• NPCI ఇంటర్నేషనల్ పేమెంట్స్ లిమిటెడ్ (NIPL): అంతర్జాతీయంగా విదేశాలతో చర్చలు జరిపి యూపీఐ విస్తరణను పర్యవేక్షించే ఎన్‌పీసీఐ అంతర్జాతీయ విభాగం.
• మాల్దీవులు: 'ఫవారా' (Favara) అనే తక్షణ చెల్లింపుల వ్యవస్థను భారత్‌ యూపీఐతో అనుసంధానం చేసింది.
• భాగస్వామ్య బ్యాంకులు: గ్రీస్ కు చెందిన యూరోబ్యాంక్ (Eurobank), కంబోడియాకు చెందిన అక్లెడా బ్యాంక్ (ACLEDA Bank), మరియు భారతదేశంలో యూపీఐ నెట్‌వర్క్ లో ఉన్న 741 దేశీయ లైవ్ బ్యాంకులు.

How It Works

1. సింగిల్ ప్లాట్‌ఫామ్ ఇంటిగ్రేషన్: వినియోగదారులు తమ వివిధ బ్యాంక్ అకౌంట్లను ఒకే మొబైల్ అప్లికేషన్ (ఉదా: BHIM లేదా థర్డ్ పార్టీ యాప్స్) ద్వారా ఆపరేట్ చేయవచ్చు.
2. రియల్-టైమ్ ప్రాసెసింగ్ (IMPS): ఐఎంపీఎస్ (Immediate Payment Service) టెక్నాలజీ ఆధారంగా వర్చువల్ పేమెంట్ అడ్రస్ (VPA) ఉపయోగించి 24/7 క్షణాల్లో డబ్బు బదిలీ జరుగుతుంది.
3. బహుళ అంచెల భద్రత: టూ-ఫ్యాక్టర్ ఆథెంటికేషన్ (2FA) మరియు ఎండ్-టు-ఎండ్ ఎన్‌క్రిప్షన్‌ను ఉపయోగించి లావాదేవీలను అత్యంత సురక్షితంగా మారుస్తుంది.

4. ఆన్-డివైజ్ ఆథెంటికేషన్ (2025 ఫీచర్): వినియోగదారులు స్మార్ట్‌ఫోన్ ఫింగర్‌ప్రింట్ లేదా ఫేస్ అన్‌లాక్ ద్వారా పాత పిన్ (PIN) పద్ధతి లేకుండానే బయోమెట్రిక్ ఆధారితంగా సురక్షితంగా చెల్లింపులు చేయవచ్చు.

Why It Matters

• ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రభావం: 2025-26 నాటికి ఏటా ₹314 లక్షల కోట్ల విలువైన లావాదేవీలతో భారత స్థూల దేశీయోత్పత్తి (GDP) మరియు ద్రవ్య చలామణి వేగాన్ని తీవ్రంగా ప్రభావితం చేసింది.
• సాంకేతిక దౌత్యం (Tech Diplomacy): భారత్ రూపొందించిన టెక్నాలజీని యూరోపియన్ మరియు ఆసియా దేశాలు స్వీకరించడం అంతర్జాతీయ వేదికపై దేశ సాఫ్ట్ పవర్ కు నిదర్శనం.
• సామాజిక సమ్మిళితం: యూపీఐ 123PAY ద్వారా ఇంటర్నెట్ లేని ఫీచర్ ఫోన్ వినియోగదారులకు, యూపీఐ లైట్ ద్వారా గ్రామీణ చిన్న వ్యాపారులకు డిజిటల్ చెల్లింపులు అందుబాటులోకి వచ్చాయి.

Historical Background

• 2007: చెల్లింపులు మరియు సెటిల్‌మెంట్ వ్యవస్థల చట్టం (PSS Act, 2007) భారత పార్లమెంటులో ఆమోదం పొందింది. ఈ చట్టం ఆధారంగానే 2008లో NPCI స్థాపించబడింది.
• ఏప్రిల్ 2016: డిజిటల్ చెల్లింపుల విప్లవానికి నాంది పలుకుతూ యూపీఐ ప్రాజెక్టును 21 బ్యాంకులతో పైలట్ ప్రాతిపదికన ప్రారంభించారు. ఆగస్టు 2016లో ప్రజలకు అందుబాటులోకి వచ్చింది.
• డిసెంబర్ 2016: ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో అభివృద్ధి చేయబడిన 'భీమ్' (BHIM - Bharat Interface for Money) యాప్ లాంచ్ చేయబడింది.

Previous Related Events

• 2018 (యూపీఐ 2.0 లాంచ్): ఓవర్‌డ్రాఫ్ట్ ఖాతా లింకింగ్, ఇన్‌వాయిస్ ఇన్ ది ఇన్‌బాక్స్ (Invoice in the Inbox) వంటి నూతన ఫీచర్లతో యూపీఐ 2.0 విడుదలైంది.
• అక్టోబర్ 2019: భారతదేశంలో డిజిటల్ పేమెంట్స్ వేగాన్ని నిరూపిస్తూ మొదటిసారిగా ఒక నెలలో యూపీఐ లావాదేవీలు 1 బిలియన్ మైలురాయిని దాటాయి.
• 2024 (యూపీఐ సర్కిల్ మరియు లైట్ అప్డేట్స్): కుటుంబ సభ్యులకు నిర్దిష్ట పరిమితితో లావాదేవీలు చేసే అధికారాన్నిచ్చే 'యూపీఐ సర్కిల్' (UPI Circle) ఫీచర్ ప్రవేశపెట్టబడింది. అలాగే పన్ను చెల్లింపు పరిమితిని ₹5 లక్షలకు పెంచారు.

Static GK Connection

• పేమెంట్ అండ్ సెటిల్‌మెంట్ సిస్టమ్స్ చట్టం, 2007: భారతదేశంలో డిజిటల్ చెల్లింపులు, వాలెట్లు, నెట్ బ్యాంకింగ్ లాంటి వ్యవస్థలన్నీ ఈ చట్టం పరిధిలోనే రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) కఠిన నియంత్రణలో పనిచేస్తాయి.
• టెక్నికల్ ఆర్కిటెక్చర్ (API & IMPS): యూపీఐ ఓపెన్ సోర్స్ API (అప్లికేషన్ ప్రోగ్రామింగ్ ఇంటర్‌ఫేస్) మరియు అప్పటికే ఉన్న IMPS (ఇమ్మీడియట్ పేమెంట్ సర్వీస్) బ్యాక్-ఎండ్ పై నిర్మించబడింది. ఖాతా వివరాలకు బదులుగా వర్చువల్ అడ్రస్ (VPA)ను వాడటం దీని ప్రధాన శాస్త్రీయ సూత్రం.

India & World Comparison

ప్రస్తుతం ప్రపంచంలో అత్యధిక డిజిటల్ లావాదేవీలు జరుగుతున్న దేశంగా భారత్ అగ్రస్థానంలో నిలిచింది. అమెరికా, చైనా దేశాల్లో ప్రైవేట్ కార్పొరేట్ సంస్థల (ఉదా: Apple Pay, WeChat) గుత్తాధిపత్యం ఉండగా, భారతదేశ యూపీఐ ఒక 'పబ్లిక్ డిజిటల్ గూడ్' గా అందరికీ సమాన అవకాశాలు ఇస్తూ 11 దేశాలకు వ్యాపించింది.

Future Impact

• రెమిటెన్సుల ఖర్చు తగ్గింపు: అంతర్జాతీయ క్రాస్-బోర్డర్ అనుసంధానం వల్ల విదేశాల నుంచి వచ్చే రెమిటెన్సుల (Remittances) లావాదేవీ ఫీజులు భారీగా తగ్గుతాయి.
• రోజుకు 1 బిలియన్ లావాదేవీల లక్ష్యం: రాబోయే రోజుల్లో ప్రతిరోజూ 1 బిలియన్ (వంద కోట్లు) లావాదేవీలను ప్రాసెస్ చేసే దిశగా ఎన్‌పీసీఐ తన సర్వర్ సామర్థ్యాన్ని విస్తరిస్తోంది.

ఆగస్టు 25, 2026 న టోక్యోలో సెమీకండక్టర్లు మరియు ఏఐ పై భారత్-జపాన్ ఇండస్ట్రీ రౌండ్‌టేబుల్ సమావేశం జరిగింది. 2032 నాటికి భారతదేశ దేశీయ సెమీకండక్టర్ డిమాండ్ 150 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకుంటుందని అంచనా వేయబడింది. సెమికాన్ ఇండియా 1.0 (Semicon India 1.0) కింద భారత ప్రభుత్వం 10 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడికి కట్టుబడి ఉంది. భారతదేశంలో సెమీకండక్టర్ పర్యావరణ వ్యవస్థను నిర్మించడానికి సెమికాన్ ఇండియా 2.0 కింద అదనంగా 15 బిలియన్ డాలర్లను ప్రకటించారు.

టోక్యో ఎలక్ట్రాన్, డాయిఫుకు, క్యోసెరా వంటి 21 ప్రముఖ జపాన్ కంపెనీల ప్రతినిధులు ఈ రౌండ్‌టేబుల్ సమావేశంలో పాల్గొన్నారు. భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ, జపాన్ ప్రధాని సనాయే తకైచి వార్షిక శిఖరాగ్ర సమావేశంలో సెమీకండక్టర్లు, ఏఐలను కీలక ఆర్థిక భద్రతా స్తంభాలుగా గుర్తించారు. కేంద్ర వాణిజ్య మంత్రి పీయూష్ గోయల్ జపాన్ ఆర్థిక, వాణిజ్య, పరిశ్రమల శాఖ మంత్రితో ద్వైపాక్షిక చర్చలు జరిపారు. భారత్-జపాన్ సమగ్ర ఆర్థిక భాగస్వామ్య ఒప్పందం (CEPA) సమీక్షను వేగవంతం చేయడానికి ఇరుదేశాలు అధికారికంగా అంగీకరించాయి.

భారత సెమీకండక్టర్ వ్యూహంలో చిప్ డిజైన్, ఫ్యాబ్రికేషన్ మరియు ATMP/OSAT రంగాలు ప్రధాన భాగంగా ఉన్నాయి. భారతదేశం జపాన్‌తో 2014 నుండి 'స్పెషల్ స్ట్రాటజిక్ అండ్ గ్లోబల్ పార్టనర్‌షిప్' ను పంచుకుంటోంది. సెమీకండక్టర్ మిషన్ (ISM) ను 2021లో ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) నోడల్ ఏజెన్సీగా ప్రారంభించారు. భారతదేశం తన నైపుణ్య నిపుణుల (టాలెంట్) బలాన్ని జపాన్ యొక్క అధునాతన సాంకేతిక, పారిశ్రామిక నైపుణ్యంతో అనుసంధానం చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

What Happened

కేంద్ర వాణిజ్య, పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి పీయూష్ గోయల్ జపాన్‌లోని టోక్యోలో ఆగస్టు 25, 2026 న సెమీకండక్టర్లు, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) పై ఇండస్ట్రీ రౌండ్‌టేబుల్ సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించారు. జపాన్ కు చెందిన 21 అగ్రగామి టెక్నాలజీ కంపెనీలు పాల్గొన్న ఈ సదస్సులో సెమికాన్ ఇండియా 1.0 మరియు 2.0 కింద భారతదేశ వ్యూహాలను మంత్రి వివరించారు. దీనితో పాటు జపాన్ వాణిజ్య మంత్రితో జరిపిన ద్వైపాక్షిక సమావేశంలో CEPA ఒప్పంద సమీక్ష వేగవంతానికి ఆమోదం తెలిపారు.

When & Where

ఈ సమావేశాలు ఆగస్టు 25, 2026 న జపాన్ రాజధాని టోక్యోలో జరిగాయి. ఆసియా ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో చైనా ఆధిపత్యాన్ని ఎదుర్కోవడానికి మరియు సాంకేతిక భద్రతను పెంపొందించుకోవడానికి టోక్యో సమావేశం వ్యూహాత్మకంగా చాలా ముఖ్యమైనది.

Who Is Involved

• పీయూష్ గోయల్: కేంద్ర వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల శాఖ మంత్రి, భారతదేశం తరపున ప్రాతినిధ్యం వహించారు.
• సనాయే తకైచి: జపాన్ ప్రధాన మంత్రి, నరేంద్ర మోదీతో కలిసి ఆర్థిక భద్రతా భాగస్వామ్యానికి దిశానిర్దేశం చేశారు.
• జపాన్ METI మంత్రి: జపాన్ ఆర్థిక, వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (సంస్థాగత భాగస్వామి).
• జపాన్ కంపెనీలు: టోక్యో ఎలక్ట్రాన్, డాయిఫుకు, ప్రిఫర్డ్ నెట్‌వర్క్స్, అబేజా, ఫుజిఫిల్మ్ మొదలైన 21 ప్రముఖ సంస్థలు.

How It Works

• సెమీకండక్టర్ ఈకోసిస్టమ్ నిర్మాణం: చిప్ డిజైన్, మెషినరీ, మెటీరియల్స్, ఫ్యాబ్రికేషన్, మరియు ATMP (Assembly, Testing, Marking, and Packaging) రంగాలను అభివృద్ధి చేస్తారు.
• నిధుల కేటాయింపు: సెమికాన్ ఇండియా 1.0 కింద $10 బిలియన్లు; భారీ పెట్టుబడుల ఆకర్షణకు సెమికాన్ ఇండియా 2.0 కింద అదనంగా$15 బిలియన్లు మంజూరు చేశారు.
• సమన్వయం: న్యూఢిల్లీలోని సంబంధిత మంత్రిత్వ శాఖలు టోక్యోలోని భారత దౌత్య కార్యాలయం (Embassy) ద్వారా జపాన్ పరిశ్రమలతో నిరంతరం సమన్వయం చేసుకుంటాయి.
• సామర్థ్యాల కలయిక: భారతీయ మానవ వనరుల (సాఫ్ట్‌వేర్/డిజైన్) నైపుణ్యాన్ని జపాన్ యొక్క ఇంజనీరింగ్, ఫ్యాబ్రికేషన్ (హార్డ్‌వేర్) నైపుణ్యంతో అనుసంధానిస్తారు.

---

Why It Matters

• ఎకనామిక్ ఇంపాక్ట్: 2032 నాటికి భారతదేశ సెమీకండక్టర్ డిమాండ్ $150 బిలియన్లకు చేరుతుంది. దీనిని దేశీయంగా ఉత్పత్తి చేయడం వల్ల దిగుమతుల వ్యయం భారీగా తగ్గుతుంది.
• ఆర్థిక భద్రత: కష్టకాలంలో సరఫరా గొలుసు దెబ్బతినకుండా ఉండేందుకు "ట్రస్టెడ్ పార్ట్‌నర్స్" తో టెక్నాలజీ ఒప్పందాలు ముఖ్యం. ఇది UPSC GS Paper 2 (International Relations) కు నేరుగా సంబంధం కలిగి ఉంది.
• ఉపాధి కల్పన: టాలెంట్ డెవలప్‌మెంట్ మరియు పరిశోధనల (R&D) ద్వారా భారతదేశంలో లక్షలాది ప్రత్యక్ష, పరోక్ష ఉద్యోగాలు సృష్టించబడతాయి.

Historical Background

• 2011: ఇండియా-జపాన్ సమగ్ర ఆర్థిక భాగస్వామ్య ఒప్పందం (CEPA) సంతకం చేయబడింది.
• 2021: భారతదేశం మొట్టమొదటి ₹76,000 కోట్ల (దాదాపు $10 బిలియన్లు) ప్రొడక్షన్ లింక్డ్ ఇన్సెంటివ్ (PLI) ఆధారిత సెమీకండక్టర్ మిషన్ (ISM) ను ప్రారంభించింది.
• 2023: సెమీకండక్టర్ సప్లై చైన్ అభివృద్ధికి భారత్ మరియు జపాన్ (MeitY మరియు METI మధ్య) ఒక అవగాహన ఒప్పందం (MoU) కుదుర్చుకున్నాయి.

Previous Related Events

• జూన్ 2023: గుజరాత్‌లోని సనంద్‌లో ATMP సదుపాయాన్ని ఏర్పాటు చేసేందుకు అమెరికాకు చెందిన మైక్రాన్ (Micron) టెక్నాలజీ ఆమోదం పొందింది.
• ఫిబ్రవరి 2024: గుజరాత్‌లోని ధోలేరాలో భారతదేశపు మొట్టమొదటి సెమీకండక్టర్ ఫ్యాబ్ యూనిట్‌ను (టాటా ఎలక్ట్రానిక్స్, తైవాన్‌కు చెందిన PSMC భాగస్వామ్యంతో) భారత క్యాబినెట్ ఆమోదించింది.
• జూలై 2024: సెమీకండక్టర్లు, క్రిటికల్ మినరల్స్‌పై వాణిజ్య ఒప్పందాలను బలోపేతం చేసుకోవడానికి ఐపీఈఎఫ్ (IPEF - సప్లై చైన్ అగ్రిమెంట్) అమలులోకి వచ్చింది.

Static GK Connection

• CEPA vs FTA: ఫ్రీ ట్రేడ్ అగ్రిమెంట్ (FTA) ప్రధానంగా వస్తువులపై సుంకాలను తగ్గిస్తుంది. కానీ కాంప్రహెన్సివ్ ఎకనామిక్ పార్టనర్‌షిప్ అగ్రిమెంట్ (CEPA) వస్తువులు, సేవలు, పెట్టుబడులు, మరియు మేధో సంపత్తి హక్కులను (IPR) కూడా కవర్ చేస్తుంది. భారత్-జపాన్ మధ్య CEPA అమలులో ఉంది.
• ATMP / OSAT: Assembly, Testing, Marking, and Packaging (ATMP). ఫౌండ్రీలో తయారైన సిలికాన్ వేఫర్లను విడదీసి, వాటికి కనెక్షన్లు ఇచ్చి, ప్యాకేజింగ్ చేసే తుది దశ ఇది. భారతదేశం ప్రస్తుతం ఈ దశపైనే ఎక్కువ దృష్టి పెడుతోంది.

Future Impact

• పెట్టుబడుల వృద్ధి: సెమికాన్ 2.0 కింద ప్రకటించిన $15 బిలియన్ల నిధులు భవిష్యత్తులో వేగాన్ని పెంచి, బహుళజాతి సంస్థల నుండి భారీ FDI లను ఆకర్షిస్తాయి.
• CEPA సవరణలు: సమీక్ష పూర్తయితే భారత్-జపాన్ వాణిజ్యం మరింత సరళంగా మారి, టెక్నాలజీ పరికరాలపై టారిఫ్‌లు తగ్గుతాయి.
• 2032 లక్ష్యం: భారతదేశం కేవలం వినియోగదారుడిగా ($150 బిలియన్ల మార్కెట్) మాత్రమే కాకుండా ఎగుమతిదారుగా మారడానికి ఈ ఒప్పందాలు పునాది వేస్తాయి.

ఆగస్టు 25, 2026న కేంద్ర మంత్రి జి. కిషన్ రెడ్డి 'క్రిటికల్ మినరల్స్ ఇన్నోవేషన్ హాకథాన్ 2026' (CMiH 2026) ను ప్రారంభించారు. ఈ హాకథాన్ జాతీయ క్రిటికల్ మినరల్ మిషన్ (National Critical Mineral Mission) లక్ష్యాలను బలోపేతం చేయడానికి ఉద్దేశించబడింది. గనుల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థ అయిన JNARDDC (నాగ్‌పూర్) ఈ కార్యక్రమానికి ఆతిథ్య సంస్థగా వ్యవహరిస్తోంది.

ఈ హాకథాన్ లో మొదటి సమస్య ప్రకటన (Problem Statement): ఓపెన్ డేటా ఆధారంగా లిథియం మరియు REE పెగ్మాటైట్‌ల కోసం మినరల్ ప్రాస్పెక్టివిటీ మ్యాపింగ్. రెండవ సమస్య ప్రకటన: క్రిటికల్ మినరల్స్ కోసం వెబ్ ఆధారిత స్మార్ట్ టెక్నాలజీ మరియు పేటెంట్ ట్రాకర్‌ను సృష్టించడం. రెండు సమస్య ప్రకటనలకు వేర్వేరుగా బహుమతులు అందిస్తారు, మొదటి బహుమతి ₹1.50 లక్షలు, రెండవ బహుమతి ₹1.00 లక్షలు. భాగస్వాములు తమ ఐడియాలను సమర్పించడానికి సెప్టెంబర్ 20, 2026 ను చివరి తేదీగా నిర్ణయించారు.

నవంబర్ 15-17, 2026 తేదీలలో జరగనున్న 'ఇండియా మైనింగ్ వీక్ 2026'లో ఈ హాకథాన్ విజేతలను అధికారికంగా ప్రకటిస్తారు. భారతదేశం 'మైన్స్ అండ్ మినరల్స్ (డెవలప్‌మెంట్ అండ్ రెగ్యులేషన్) చట్టం, 1957' ద్వారా క్రిటికల్ మినరల్స్ మైనింగ్ కు చట్టబద్ధత కల్పించింది. విద్యార్థులు, పరిశోధకులు, అకడమిక్, R&D సంస్థలు మరియు స్టార్టప్ లు ఈ హాకథాన్ లో పాల్గొనడానికి అర్హులు. భవిష్యత్తు అవసరాల కోసం ఇటీవల భారతదేశం 30 ఖనిజాలను 'క్రిటికల్ మినరల్స్'గా అధికారికంగా గుర్తించింది. ఈ చొరవ నేరుగా భారతదేశ 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' మరియు ఖనిజ భద్రత (Mineral Security) లక్ష్యాలకు దోహదపడుతుంది.

What Happened

కేంద్ర బొగ్గు మరియు గనుల శాఖ మంత్రి శ్రీ జి. కిషన్ రెడ్డి 'క్రిటికల్ మినరల్స్ ఇన్నోవేషన్ హాకథాన్ 2026' (CMiH 2026) ని అధికారికంగా ప్రారంభించారు. క్రిటికల్ మినరల్స్ అన్వేషణ మరియు సాంకేతికతలో వినూత్న పరిష్కారాలను కనుగొనడానికి విద్యార్థులు, స్టార్టప్‌లు, పరిశోధకులను ఆహ్వానించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ఈ హాకథాన్ ద్వారా దేశంలో క్రిటికల్ మినరల్స్ కోసం పటిష్టమైన ఇకోసిస్టమ్ ను నిర్మించాలని ప్రభుత్వం భావిస్తోంది.

When & Where

ఈ హాకథాన్ ను ఆగస్టు 25, 2026 న ఆన్‌లైన్/డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్ ద్వారా ప్రకటించారు. గనుల మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో మహారాష్ట్రలోని నాగ్‌పూర్‌ లో ఉన్న జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ అల్యూమినియం రీసెర్చ్ డెవలప్‌మెంట్ అండ్ డిజైన్ సెంటర్ (JNARDDC) సంస్థ ఈ ఈవెంట్ ను హోస్ట్ చేస్తోంది. ఇండియా మైనింగ్ వీక్ 2026 (నవంబర్ 15-17) వేదికగా విజేతలను సత్కరిస్తారు.

Who Is Involved

• శ్రీ జి. కిషన్ రెడ్డి: కేంద్ర బొగ్గు మరియు గనుల శాఖ మంత్రి (హాకథాన్ ప్రారంభించారు).
• గనుల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Mines): నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.

---

• JNARDDC (నాగ్‌పూర్): ఆతిథ్య మరియు నిర్వాహక సంస్థ.
• లక్ష్య సమూహాలు: విద్యార్థులు, విద్యా సంస్థలు, స్టార్టప్‌లు, ఆవిష్కర్తలు మరియు R&D సంస్థలు.

How It Works

1. నమోదు & ఐడియా సమర్పణ: ఆసక్తి గల అభ్యర్థులు JNARDDC వెబ్‌సైట్ ద్వారా సెప్టెంబర్ 20, 2026 లోపు తమ ఐడియాలను సమర్పించాలి.
2. సమస్య ప్రకటన 1 (Problem Statement 1): ఓపెన్ డేటాను ఉపయోగించి లిథియం లేదా రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్స్ (REE) కు సంబంధించిన మినరల్ ప్రాస్పెక్టివిటీ హీట్‌మ్యాప్ ను తయారుచేయడం.
3. సమస్య ప్రకటన 2 (Problem Statement 2): క్రిటికల్ మినరల్స్ కు సంబంధించి సాంకేతికత మరియు పేటెంట్లను ట్రాక్ చేయడానికి వెబ్ ఆధారిత 'స్మార్ట్ టెక్నాలజీ అండ్ పేటెంట్ ట్రాకర్' రూపొందించడం.
4. మూల్యాంకనం & బహుమతులు: ప్రతి విభాగంలో రెండు జట్లను విజేతలుగా ఎంపిక చేసి, మొదటి బహుమతిగా ₹1.50 లక్షలు, రెండవ బహుమతిగా ₹1.00 లక్షలు అందిస్తారు.

Why It Matters

క్రిటికల్ మినరల్స్ (లిథియం, కోబాల్ట్, రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్స్ తదితరాలు) క్లీన్ ఎనర్జీ, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు (EVలు), మొబైల్ ఫోన్లు మరియు రక్షణ రంగానికి అత్యంత కీలకం. ఈ హాకథాన్ ద్వారా దేశీయంగా సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేయడం వల్ల ఇతర దేశాలపై (ముఖ్యంగా చైనా) ఆధారపడటం తగ్గుతుంది. ఇది UPSC GS Paper 3 లోని సైన్స్ & టెక్నాలజీ మరియు ఎకానమీ (మౌలిక సదుపాయాలు) విభాగానికి నేరుగా అనుసంధానించబడింది.

Historical Background

• 2023లో, గనుల మంత్రిత్వ శాఖ భారతదేశానికి సంబంధించిన 30 క్రిటికల్ మినరల్స్ తో కూడిన తొలి జాబితాను విడుదల చేసింది.
• ఈ ఖనిజాల అన్వేషణను ప్రైవేట్ రంగానికి అనుమతించడానికి 2023లో 'మైన్స్ అండ్ మినరల్స్ (డెవలప్‌మెంట్ అండ్ రెగ్యులేషన్) చట్టం, 1957' ను సవరించారు.
• భారతదేశం ఆస్ట్రేలియా, చిలీ, మరియు అర్జెంటీనా వంటి దేశాలతో క్రిటికల్ మినరల్స్ సరఫరా గొలుసు కోసం 'ఖనిజ్ బిదేశ్ ఇండియా లిమిటెడ్' (KABIL) ద్వారా ఒప్పందాలు కుదుర్చుకుంది.

Previous Related Events

• ఫిబ్రవరి 2023: జమ్మూ కాశ్మీర్‌లోని రియాసి జిల్లాలో సుమారు 5.9 మిలియన్ టన్నుల లిథియం నిల్వలను జియోలాజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (GSI) కనుగొంది.
• నవంబర్ 2023: గనుల మంత్రిత్వ శాఖ క్రిటికల్ మినరల్స్ బ్లాకుల తొలి దశ వేలం ప్రక్రియను ప్రారంభించింది.
• జూన్ 2024: క్రిటికల్ మినరల్స్ దేశీయ ఉత్పత్తిని పెంచడానికి బడ్జెట్‌లో కస్టమ్స్ డ్యూటీ మినహాయింపులు ప్రకటించారు.

Static GK Connection

• జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ అల్యూమినియం రీసెర్చ్ డెవలప్‌మెంట్ అండ్ డిజైన్ సెంటర్ (JNARDDC): ఇది నాగ్‌పూర్‌లో ఉంది, 1989లో స్థాపించబడింది, ఇది అల్యూమినియం రంగంలో పరిశోధనలకు కేంద్రం.
• రేర్ ఎర్త్ ఎలిమెంట్స్ (REE): పీరియాడిక్ టేబుల్‌లో 17 మూలకాల సమూహాన్ని REE అంటారు. ఇవి ఆధునిక ఎలక్ట్రానిక్స్ కు ప్రాణం.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా క్రిటికల్ మినరల్స్ రిఫైనింగ్ మరియు సరఫరాలో చైనా ఆధిపత్యం చెలాయిస్తోంది. ఆస్ట్రేలియా (లిథియం), చిలీ (రాగి, లిథియం), ఇండోనేషియా (నికెల్) దేశాలు ముడిసరుకు ఉత్పత్తిలో అగ్రగామిగా ఉన్నాయి. మినరల్ సెక్యూరిటీ పార్టనర్‌షిప్ (MSP) అనే అంతర్జాతీయ కూటమిలో చేరడం ద్వారా భారతదేశం ప్రపంచ సరఫరా గొలుసులో తన స్థానాన్ని పదిలం చేసుకుంటోంది.

ఐఐటీ మద్రాస్ గ్లోబల్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ (IITM Global) మరియు ఐడియాబాజ్ (Ideabaaz) సంస్థలు ఆగస్టు 29, 2026న ఢిల్లీలో 'భారత్ అసెండ్' మిషన్‌ను ప్రారంభించాయి. ఈ మిషన్ 365 రోజుల వ్యవధిలో టైర్-2 మరియు టైర్-3 నగరాల నుండి 100 అత్యుత్తమ ఆవిష్కరణలను గుర్తించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. కేంద్ర నైపుణ్యాభివృద్ధి, మరియు విద్యా శాఖ సహాయ మంత్రి శ్రీ జయంత్ చౌదరి ఈ ప్రారంభోత్సవంలో ముఖ్య అతిథిగా పాల్గొన్నారు. ఈ కార్యక్రమం రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 41 (ఉపాధి మరియు విద్యా హక్కు) లక్ష్యాలకు పరోక్షంగా దోహదపడుతుంది. ఆవిష్కర్తలకు Discover, Nurture, Accelerate, Empower, Impact అనే 5 దశల విధానం ద్వారా శిక్షణ మరియు మార్గదర్శకత్వం అందిస్తారు.

ఆర్థికాభివృద్ధిలో డెమోగ్రాఫిక్ డివిడెండ్ (Demographic Dividend) సద్వినియోగానికి ఈ పథకం ఒక సరైన ఉదాహరణ. ఈ మిషన్ కింద ఎంపిక చేసిన వాటిలో 50 ఆవిష్కరణలకు మార్గదర్శకత్వం (structured mentoring) అందిస్తారు. ఎంపిక చేసిన ఆవిష్కరణల్లో 25 ఫంక్షనల్ ప్రోటోటైప్‌లను (functional prototypes) అభివృద్ధి చేస్తారు. 15 ప్రాజెక్టులను వాస్తవ పరిస్థితుల్లో (real-world pilots) పరీక్షించడానికి అవసరమైన మద్దతు ఇస్తారు. 10 స్టార్టప్‌ సంస్థలకు వెంచర్ క్యాపిటల్ పెట్టుబడులు (Investment) పొందేలా శిక్షణ ఇస్తారు. కనీసం 5 స్టార్టప్‌లను అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌తో అనుసంధానించడం ఈ మిషన్ అంతిమ లక్ష్యాలలో ఒకటి. వికసిత్ భారత్ @2047 లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా భారతదేశాన్ని ఒక "ప్రొడక్ట్ నేషన్" గా మార్చాలని ఐఐటీ మద్రాస్ డైరెక్టర్ ప్రొఫెసర్ వి. కామకోటి పేర్కొన్నారు.

What Happened

ఐఐటీ మద్రాస్ గ్లోబల్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్, మీడియా-ఇంటిగ్రేటెడ్ స్టార్టప్ ప్లాట్‌ఫారమ్ అయిన 'ఐడియాబాజ్' (Ideabaaz) భాగస్వామ్యంతో 'భారత్ అసెండ్' అనే నూతన జాతీయ ఆవిష్కరణల కార్యక్రమాన్ని ఢిల్లీలో లాంచ్ చేసింది. మెట్రోపాలిటన్ నగరాలకే పరిమితమైన స్టార్టప్ కల్చర్‌ను టైర్-2, టైర్-3 నగరాలకు విస్తరించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం. గ్రామీణ మరియు చిన్న పట్టణాలలోని నైపుణ్యాలను జాతీయ బలంగా మార్చాలని ఈ కార్యక్రమం నిర్దేశించుకుంది.

When & Where

ఈ కార్యక్రమం 29 ఆగస్టు 2026న ఢిల్లీలో అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది. భారతదేశం నలుమూలలా ఉన్న చిన్న పట్టణాలు మరియు టైర్-2, టైర్-3 నగరాలు దీని ప్రధాన కార్యక్షేత్రాలుగా ఉండబోతున్నాయి.

Who Is Involved

• ఐఐటీ మద్రాస్ గ్లోబల్ రీసెర్చ్ ఫౌండేషన్ (IITM Global): ఈ జాతీయ ఆవిష్కరణల మిషన్‌కు ప్రధాన నిర్వాహక సంస్థ.
• ఐడియాబాజ్ (Ideabaaz): ఈ కార్యక్రమానికి భాగస్వామిగా ఉన్న మీడియా-ఇంటిగ్రేటెడ్ స్టార్టప్ ప్లాట్‌ఫారమ్.
• శ్రీ జయంత్ చౌదరి: కేంద్ర నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు వృవస్థాపకత శాఖ (స్వతంత్ర హోదా), విద్యా శాఖ సహాయ మంత్రి.
• ప్రొఫెసర్ వి. కామకోటి: ఐఐటీ మద్రాస్ డైరెక్టర్, దీనిని "ప్రొడక్ట్ నేషన్" నిర్మాణానికి ఒక అవకాశంగా అభివర్ణించారు.

How It Works

ఈ మిషన్ రాబోయే 365 రోజుల్లో ఒక క్రమబద్ధమైన 5-దశల విధానం ద్వారా పనిచేస్తుంది:

1. Discover & Nurture (గుర్తించడం మరియు పోషించడం): టైర్-2, టైర్-3 నగరాల నుండి 100 అత్యుత్తమ ఆవిష్కరణల ఐడియాలను గుర్తించి, వాటిలో 50 ఆవిష్కరణలకు మార్గదర్శకత్వం (Mentoring) అందిస్తారు.
2. Accelerate (వేగవంతం చేయడం): ఈ ఐడియాలలో 25 ఆవిష్కరణలను ఎంపిక చేసి, అవి పనిచేసేలా ఫంక్షనల్ ప్రోటోటైప్‌లుగా మారుస్తారు.
3. Empower (సాధికారత): 15 ఐడియాలను వాస్తవ ప్రపంచంలో పైలట్ ప్రాజెక్టులుగా అమలు చేయడానికి మద్దతు ఇస్తారు.
4. Impact (ప్రభావం): 10 స్టార్టప్‌లను పెట్టుబడులకు (Investment) సిద్ధం చేసి, కనీసం 5 స్టార్టప్‌లను అంతర్జాతీయ మార్కెట్‌కు అనుసంధానిస్తారు.

Why It Matters

• ఆర్థిక ప్రభావం: స్థానిక మేధస్సును మరియు నైపుణ్యాలను ప్రపంచస్థాయికి పోటీపడే వ్యాపార సంస్థలుగా (Globally competitive enterprises) మార్చడం.
• విధాన ప్రాముఖ్యత: కేవలం మెట్రో నగరాలకు మాత్రమే పరిమితమైన పెట్టుబడులు మరియు ఆవిష్కరణల అవకాశాలను ప్రజాస్వామ్యీకరించడం (Democratizing opportunities).
• పరీక్షల ప్రాముఖ్యత: UPSC GS Paper 3 (Science and Technology, Economic Development, Employment) మరియు GS Paper 2 (Governance) కు ఇది అత్యంత కీలకమైన అంశం.

Historical Background

• భారతదేశంలో 2016లో ప్రారంభమైన "స్టార్టప్ ఇండియా" (Startup India) పథకం స్టార్టప్ ఎకోసిస్టమ్‌కు అధికారిక పునాది వేసింది.
• 2021లో అటల్ ఇన్నోవేషన్ మిషన్ (AIM) ద్వారా ద్వితీయ శ్రేణి నగరాల్లో ఆవిష్కరణల కేంద్రాలను స్థాపించడం వేగవంతమైంది.
• ఐఐటీ మద్రాస్ గతంలోనే "రూరల్ టెక్నాలజీ అండ్ బిజినెస్ ఇంక్యుబేటర్ (RTBI)" ద్వారా గ్రామీణ ఆవిష్కరణలకు మద్దతునిచ్చిన చారిత్రక నేపథ్యాన్ని కలిగి ఉంది.

Previous Related Events

• 2023లో భారత ప్రభుత్వం డీప్ టెక్ స్టార్టప్‌లను ప్రోత్సహించేందుకు "నేషనల్ డీప్ టెక్ స్టార్టప్ పాలసీ (NDTSP)" ముసాయిదాను విడుదల చేసింది.
• 2024లో, విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో టైర్-2, టైర్-3 నగరాల విద్యార్థుల కోసం వివిధ స్కిల్ డెవలప్‌మెంట్ ఇనిషియేటివ్స్ తీసుకువచ్చింది.
• 2025లో స్టార్టప్ ఫండింగ్ పెంచడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం టైర్-2 నగరాలపై ప్రత్యేక దృష్టి సారించి సిడ్బీ (SIDBI) ద్వారా పలు చర్యలు చేపట్టింది.

Static GK Connection

• డెమోగ్రాఫిక్ డివిడెండ్ (Demographic Dividend): ఒక దేశ జనాభాలో పనిచేసే వయసు వారి సంఖ్య ఎక్కువగా ఉండటం ద్వారా వచ్చే ఆర్థిక వృద్ధి. నాన్-మెట్రో యువతకు నైపుణ్యాలు అందించడం దీనికి ఉదాహరణ.
• ఆర్టికల్ 41 (DPSP): పని హక్కు, విద్య మరియు నిరుద్యోగిత విషయంలో ప్రభుత్వ సహాయం పొందే హక్కును ఇది సూచిస్తుంది. నైపుణ్యాభివృద్ధి కార్యక్రమాలు ఈ రాజ్యాంగ ఆదర్శానికి అనుగుణంగా ఉంటాయి.

India & World Comparison

గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్ (GII) లో భారతదేశం వేగంగా ఎదుగుతోంది. సిలికాన్ వ్యాలీ (అమెరికా) లేదా షెన్‌జెన్ (చైనా) తరహాలో కేవలం ఒకటి రెండు నగరాలకే పరిమితం కాకుండా, టైర్-2 మరియు టైర్-3 నగరాలకు విస్తరించడం ద్వారా భారత్ ఒక వికేంద్రీకృత ఇన్నోవేషన్ మోడల్‌ను (Decentralized Innovation Model) ప్రపంచానికి పరిచయం చేస్తోంది.

Future Impact

• ప్రొడక్ట్ నేషన్: రాబోయే దశాబ్దంలో భారతదేశం కేవలం ఐటీ సేవల ఎగుమతిదారుగానే కాకుండా, హెల్త్‌కేర్, అగ్రికల్చర్ మరియు మొబిలిటీ రంగాలలో గ్లోబల్ ప్రొడక్ట్స్ తయారుచేసే దేశంగా మారుతుంది.
• పెట్టుబడుల వికేంద్రీకరణ: భవిష్యత్తులో వెంచర్ క్యాపిటల్ (VC) ఫండ్స్ బెంగళూరు, ఢిల్లీల నుండి చిన్న నగరాలకు మళ్లించే అవకాశం ఉంది.
• వికసిత్ భారత్ 2047 లక్ష్యాలు: స్వయం సమృద్ధ దేశంగా మారేందుకు ఇటువంటి కార్యక్రమాలు 2047 నాటికి దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థను గణనీయంగా పెంచుతాయి.

కోర్ ఈవెంట్: భారతదేశపు మొట్టమొదటి క్వాంటం మరియు ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) యూనివర్సిటీని ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని అమరావతిలో ఏర్పాటు చేయనున్నారు. కీలక గణాంకం: కేంద్ర ప్రభుత్వం మంజూరు చేసిన రూ. 730.70 కోట్ల 100% గ్రాంట్‌తో 8.5 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఈ ప్రాజెక్టును ఐదేళ్లలో నిర్మించనున్నారు. సంస్థ: కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) ఆధ్వర్యంలోని NIELIT (National Institute of Electronics and Information Technology) ఈ క్యాంపస్‌ను ఏర్పాటు చేయనుంది.

చట్టపరమైన అంశం: NIELIT అనేది UGC చట్టం, 1956 లోని సెక్షన్ 3 కింద డీమ్డ్-టు-బి (Deemed-to-be) యూనివర్సిటీ హోదాను కలిగి ఉన్న స్వయంప్రతిపత్తి గల సంస్థ. చారిత్రక నేపథ్యం: ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నవంబర్ 2025లో 'అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ డిక్లరేషన్' పేరుతో ఐదేళ్ల క్వాంటం విధానాన్ని (Quantum Policy) తీసుకువచ్చింది. స్టాటిక్ జీకే: క్వాంటం కంప్యూటింగ్ అనేది క్యూబిట్స్ (Qubits) ఆధారంగా పనిచేస్తుంది, ఇవి క్వాంటం మెకానిక్స్ లోని సూపర్ పొజిషన్ మరియు ఎంటాంగిల్మెంట్ సూత్రాలను ఉపయోగిస్తాయి.

పాలసీ కనెక్షన్: ఈ యూనివర్సిటీ నేషనల్ క్వాంటం మిషన్, ఇండియా ఏఐ మిషన్ మరియు ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్‌ల లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా పనిచేస్తుంది. అంతర్జాతీయ కోణం: క్వాంటం టెక్నాలజీలో అమెరికా, చైనా వంటి అగ్ర దేశాలతో పోటీ పడేలా గ్లోబల్ డీప్-టెక్ హబ్‌గా భారత్‌ను మార్చడం దీని లక్ష్యం. డేటా పాయింట్: రాబోయే ఐదేళ్లలో మొత్తం 8,250 మంది విద్యార్థులకు (1,650 డిగ్రీ, 6,600 స్కిల్లింగ్) ఈ యూనివర్సిటీ శిక్షణ అందించనుంది.

ర్యాంక్/లక్ష్యం: 2030 నాటికి అమరావతిని ప్రపంచంలోని టాప్-5 క్వాంటం హబ్‌లలో ఒకటిగా నిలపాలని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా నిర్దేశించుకుంది. కమిటీ/భాగస్వామ్యం: అకడమిక్ మరియు పరిశోధనల కోసం IIT తిరుపతి, IIIT శ్రీసిటీ, ఆంధ్ర యూనివర్సిటీ మరియు జేఎన్‌టీయూ (JNTU) లతో NIELIT భాగస్వామ్యం కుదుర్చుకోనుంది. భవిష్యత్తు లక్ష్యం: తాత్కాలిక తరగతులు సెప్టెంబర్ 2026 నుండి గుంటూరులోని ఆచార్య నాగార్జున యూనివర్సిటీ క్యాంపస్‌లో ప్రారంభం కానున్నాయి.

What Happened

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని ప్రామాణిక అభివృద్ధి సంస్థ (CRDA) సమావేశంలో ముఖ్యమంత్రి ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు భారతదేశపు మొట్టమొదటి క్వాంటం మరియు ఏఐ యూనివర్సిటీ ఏర్పాటుకు అధికారిక ఆమోదం తెలిపారు. కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY)కి చెందిన NIELIT సంస్థ ఈ ప్రాజెక్టును చేపడుతోంది. దీని కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం రూ. 730.70 కోట్ల గ్రాంట్‌ను మంజూరు చేసింది, రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 8.5 ఎకరాల భూమిని కేటాయించింది.

When & Where

ఆగస్టు 2026 చివరలో ఈ ప్రాజెక్టుకు ఆమోదం లభించింది. శాశ్వత క్యాంపస్‌ను ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని అమరావతిలో నిర్మించనున్నారు. అయితే, మౌలిక సదుపాయాలు పూర్తయ్యే వరకు, విద్యా మరియు నైపుణ్య శిక్షణా కార్యక్రమాలు సెప్టెంబర్ 2026 నుండి గుంటూరులోని ఆచార్య నాగార్జున యూనివర్సిటీలోని తాత్కాలిక క్యాంపస్ నుండి ప్రారంభమవుతాయి.

Who Is Involved

• కేంద్ర ప్రభుత్వం (MeitY): ప్రాజెక్టుకు అవసరమైన 100% నిధులను (రూ. 730.70 కోట్లు) గ్రాంట్-ఇన్-ఎయిడ్ రూపంలో అందిస్తుంది.
• NIELIT: ఈ యూనివర్సిటీని నిర్మించి, నిర్వహించే నోడల్ ఏజెన్సీ.
• ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం: క్యాంపస్ కోసం 8.5 ఎకరాల భూమిని మంజూరు చేసింది. (సీఎం చంద్రబాబు నాయుడు ఆమోదం)
• విద్యా భాగస్వాములు: IIT తిరుపతి, IIIT శ్రీసిటీ, ఆంధ్ర యూనివర్సిటీ మరియు JNTU తదితర విద్యా సంస్థలు పరిశోధనల కోసం భాగస్వాములుగా ఉంటాయి.

How It Works

1. కోర్సులు: ఈ యూనివర్సిటీ అండర్ గ్రాడ్యుయేట్ (UG), పోస్ట్ గ్రాడ్యుయేట్ (PG), PhD మరియు డిప్లొమా కోర్సులను అందిస్తుంది.

2. స్పెషలైజేషన్లు: క్వాంటం కంప్యూటింగ్, ఏఐ అండ్ మెషిన్ లెర్నింగ్, డేటా సైన్స్, VLSI, చిప్ డిజైన్, సెమీకండక్టర్ ఫ్యాబ్రికేషన్ మరియు హై-పెర్ఫార్మెన్స్ కంప్యూటింగ్ రంగాల్లో శిక్షణ ఇస్తారు.
3. QRIIB ఫెసిలిటీ: క్యాంపస్‌లో 1.25 లక్షల చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణంలో 'క్వాంటం రీసెర్చ్, ఇన్నోవేషన్, అండ్ ఇంక్యుబేషన్ బ్లాక్ (QRIIB)' ఏర్పాటు చేస్తారు. ఇందులో క్వాంటం ఫోటోనిక్స్ ల్యాబ్స్, క్లీన్‌రూమ్ నానో ఫ్యాబ్రికేషన్ ఫెసిలిటీలు ఉంటాయి.
4. సస్టైనబిలిటీ: శాశ్వత క్యాంపస్ 500 పడకల వసతితో సోలార్ పవర్డ్, 'నెట్-జీరో (Net Zero)' ఫెసిలిటీగా రూపుదిద్దుకుంటుంది.

Why It Matters

• డీప్ టెక్ నైపుణ్యాలు: క్వాంటం టెక్నాలజీ మరియు ఏఐ రంగాలలో దేశానికి అవసరమైన పరిశోధకులను, సాంకేతిక నిపుణులను సృష్టించడం ద్వారా మానవ వనరుల కొరతను ఇది తీరుస్తుంది.
• స్టార్టప్ ఎకోసిస్టమ్ (Economy): రీసెర్చ్ సెంటర్ ద్వారా డీప్-టెక్ స్టార్టప్‌లకు ఇంక్యుబేషన్ సౌకర్యం లభించి, టెక్నాలజీ ట్రాన్స్‌ఫర్ సులభతరమవుతుంది.

Historical Background

• నవంబర్ 2025: ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 5 సంవత్సరాల క్వాంటం పాలసీని ఆవిష్కరించి 'అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ డిక్లరేషన్' చేసింది.
• ఫిబ్రవరి 2026: అమరావతి క్వాంటం వ్యాలీ ప్రాజెక్టుకు ఏపీ ముఖ్యమంత్రి శంకుస్థాపన చేశారు.
• ఏప్రిల్ 2023: కేంద్ర మంత్రివర్గం రూ. 6003 కోట్లతో నేషనల్ క్వాంటం మిషన్ (NQM) కు ఆమోదం తెలిపింది. ఈ ప్రాజెక్టులన్నీ ఆ మిషన్ లక్ష్యాలకు కొనసాగింపే.

Previous Related Events

• ఏప్రిల్ 14, 2026: ప్రపంచ క్వాంటం దినోత్సవం సందర్భంగా, భారతదేశపు మొట్టమొదటి ఓపెన్-యాక్సెస్ క్వాంటం కంప్యూటర్లు (Amaravati 1S మరియు 1Q) గన్నవరం మరియు SRM యూనివర్సిటీలలో ప్రారంభించబడ్డాయి.
• మార్చి 2024: కేంద్ర ప్రభుత్వం 'ఇండియా ఏఐ మిషన్' కు రూ. 10,372 కోట్ల బడ్జెట్‌ను ఆమోదించింది.
• డిసెంబర్ 2021: దేశంలో చిప్ తయారీని ప్రోత్సహించేందుకు రూ. 76,000 కోట్లతో 'ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్' ప్రారంభమైంది. అమరావతి ప్రాజెక్టు దీనికి ఊతమిస్తుంది.

Static GK Connection

• క్వాంటం మెకానిక్స్: సాధారణ కంప్యూటర్లు 0 మరియు 1 లను బిట్స్ (Bits) గా ఉపయోగిస్తే, క్వాంటం కంప్యూటర్లు ఒకే సమయంలో 0, 1 లేదా రెండు స్థితుల్లో ఉండే క్యూబిట్స్ (Qubits) ను ఉపయోగిస్తాయి. ఇది 'సూపర్ పొజిషన్' మరియు 'ఎంటాంగిల్మెంట్' సూత్రాల వల్ల సాధ్యమవుతుంది.
• ఉన్నత విద్య (UGC చట్టం): రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్‌లో విద్య అనేది ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List) లో ఉంది. NIELIT అనేది కేంద్ర చట్టం కింద పనిచేసే డీమ్డ్ యూనివర్సిటీ.

India & World Comparison

క్వాంటం టెక్నాలజీ పరిశోధనల్లో అమెరికా, చైనా, కెనడా మరియు యూరప్ దేశాలు ముందంజలో ఉన్నాయి. 2030 నాటికి అమరావతిని ప్రపంచంలోని టాప్ 5 క్వాంటం హబ్‌లలో ఒకటిగా నిలపాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకోవడం ద్వారా గ్లోబల్ టెక్ రేసులో భారత్ తన ఉనికిని బలోపేతం చేసుకుంటోంది.

Future Impact

• లక్ష్యం: రాబోయే ఐదేళ్లలో ఈ యూనివర్సిటీ ద్వారా 8,250 మందికి (1,650 డిగ్రీ, 6,600 నైపుణ్య శిక్షణ) క్వాంటం టెక్నాలజీపై శిక్షణ లభిస్తుంది.
• పరిశ్రమల వృద్ధి: చిప్ డిజైన్, అడ్వాన్స్డ్ కంప్యూటింగ్ మరియు సైబర్ సెక్యూరిటీ రంగాలలో స్థానికంగా పరిశ్రమలు వృద్ధి చెందుతాయి.
• రెసిడెన్షియల్ క్యాంపస్: ఐదవ సంవత్సరం నాటికి ఏటా దాదాపు 3,913 మంది విద్యార్థులు ప్రవేశం పొందేలా యూనివర్సిటీ సామర్థ్యం పెరగనుంది.

ఆగస్టు 28, 2026 న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన ESGF సాధారణ సభలో ఆశిష్ శెలార్ అధ్యక్షుడిగా ఏకగ్రీవంగా ఎన్నికయ్యారు. భారతదేశంలో దాదాపు 52 కోట్ల మంది గేమర్స్ ఉండగా, ప్రతిరోజూ 11 కోట్ల మంది ఆన్‌లైన్ గేమ్స్ ఆడుతున్నారు. ఈస్పోర్ట్స్ గేమ్స్ ఫెడరేషన్ (ESGF) భారతదేశంలో ఈస్పోర్ట్స్ మరియు మైండ్ స్పోర్ట్స్ అభివృద్ధికి కృషి చేసే జాతీయ సంస్థ. డిసెంబర్ 2022 లో భారత ప్రభుత్వం ఈస్పోర్ట్స్‌ను క్రీడా వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MYAS) పరిధిలో మల్టీ-స్పోర్ట్స్ ఈవెంట్‌గా అధికారికంగా గుర్తించింది.

ఆన్‌లైన్ గేమింగ్‌కు సంబంధించిన విషయాలు మరియు నిబంధనల వ్యవహారాలను ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) పర్యవేక్షిస్తుంది. ESGF సంస్థ గ్లోబల్ ఈస్పోర్ట్స్ ఫెడరేషన్ మరియు ఇంటర్నేషనల్ ఈస్పోర్ట్స్ ఫెడరేషన్లలో అధికారిక సభ్యత్వాన్ని కలిగి ఉంది. ఆశిష్ శెలార్ పేరును ESGF తాత్కాలిక అధ్యక్షుడు నందన్ ఝా మరియు చైర్‌పర్సన్ అశోక్ ధ్యాన్‌చంద్ ప్రతిపాదించారు. ప్రపంచ ఈస్పోర్ట్స్ మార్కెట్‌లో చైనా మరియు అమెరికా అగ్రస్థానాల్లో ఉండగా, భారత్ వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న మార్కెట్‌గా ఆవిర్భవిస్తోంది.

ఆశిష్ శెలార్ ప్రస్తుతం మహారాష్ట్ర రాష్ట్ర ఎలక్ట్రానిక్స్, ఐటీ మరియు సాంస్కృతిక వ్యవహారాల శాఖ మంత్రిగా కూడా విధులు నిర్వర్తిస్తున్నారు. భారతదేశంలో ఈస్పోర్ట్స్ టోర్నమెంట్లకు సంబంధించిన వ్యూయర్‌షిప్ (వీక్షకుల సంఖ్య) దాదాపు 8 నుంచి 9 కోట్లుగా ఉన్నట్లు అంచనా. సెప్టెంబర్ 2026 లో జపాన్‌లో (ఐచి-నగోయా) జరగనున్న ఆసియా క్రీడలలో భారత ఈస్పోర్ట్స్ జట్టు పాల్గొననుంది. భారతదేశంలో ఈస్పోర్ట్స్ రంగాన్ని మరియు క్రీడాకారుల అభివృద్ధిని భారత పారాలింపిక్ కమిటీ (PCI) కూడా అధికారికంగా గుర్తించింది.

What Happened

ఆగస్టు 28, 2026 న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన ఈస్పోర్ట్స్ గేమ్స్ ఫెడరేషన్ (ESGF) సాధారణ సభలో మహారాష్ట్ర మంత్రి ఆశిష్ శెలార్ ఆ సంస్థకు నూతన అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు. 22 రాష్ట్రాలకు చెందిన ప్రతినిధులు పాల్గొన్న ఈ సమావేశంలో ఆయన ఎన్నిక ఏకగ్రీవంగా జరిగింది. భారతదేశంలో కేవలం వినోదానికి మాత్రమే పరిమితమైన ఆన్‌లైన్ గేమింగ్‌ను ఒక వృత్తిపరమైన క్రీడగా మార్చడానికి అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలు మరియు ప్రామాణిక ఎంపిక విధానాలను తీసుకురావడమే ఈ నియామకం వెనుక ఉన్న ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

When & Where

ఈ పరిణామం ఆగస్టు 28, 2026 న భారతదేశ రాజధాని న్యూఢిల్లీలో చోటుచేసుకుంది. దేశవ్యాప్తంగా గేమింగ్ రంగం ఊపందుకుంటున్న తరుణంలో, సెప్టెంబర్ 2026 లో జపాన్‌లో జరగనున్న ప్రతిష్టాత్మక ఆసియా క్రీడలకు ముందు ఈ నియామకం జరగడం చాలా ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.

Who Is Involved

• ఆశిష్ శెలార్: ESGF నూతన అధ్యక్షుడు మరియు మహారాష్ట్ర ఎలక్ట్రానిక్స్, IT మంత్రి. ఆసియా క్రికెట్ కౌన్సిల్ బోర్డు మెంబర్ కూడా.
• నందన్ ఝా: ESGF ఫౌండర్ మరియు యాక్టింగ్ ప్రెసిడెంట్.
• అశోక్ ధ్యాన్‌చంద్: ESGF చైర్‌పర్సన్.
• క్రీడా వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MYAS): భారతదేశంలో ఈస్పోర్ట్స్‌ను అధికారిక క్రీడగా పర్యవేక్షించే కేంద్ర ప్రభుత్వ శాఖ.
• MeitY: ఆన్‌లైన్ గేమింగ్ యొక్క నిబంధనలు మరియు డిజిటల్ భద్రతను పర్యవేక్షించే మంత్రిత్వ శాఖ.

How It Works

• నియమావళి రూపకల్పన: క్రికెట్ (BCCI) తరహాలో, ESGF ఈస్పోర్ట్స్ క్రీడాకారుల కోసం ప్రామాణిక నియమాలు మరియు టోర్నమెంట్ మార్గదర్శకాలను రూపొందిస్తుంది.
• ఎంపిక ప్రక్రియ: అంతర్జాతీయ పోటీల కోసం ప్రాతినిధ్యం వహించే జాతీయ జట్లను పారదర్శకమైన పోటీల ద్వారా ఎంపిక చేస్తుంది.
• మౌలిక సదుపాయాల కల్పన: అథ్లెట్లకు అవసరమైన టెక్నికల్ శిక్షణ, కోచింగ్ క్యాంపులు మరియు గేమింగ్ వసతులను అందుబాటులోకి తీసుకువస్తుంది.
• కార్పొరేట్ పెట్టుబడులు: స్పాన్సర్‌షిప్‌లు, బ్రాడ్‌కాస్టింగ్ హక్కులు మరియు ప్రకటనల ద్వారా ఈ రంగానికి నిధులు సమీకరించి, క్రీడాకారులకు వృత్తిపరమైన భద్రతను కల్పిస్తుంది.

---

Why It Matters

ఈ పరిణామం భారతదేశ డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ (UPSC GS Paper 3) మరియు నైపుణ్యాభివృద్ధికి చాలా కీలకం. దేశంలో సుమారు 52 కోట్ల గేమర్స్ ఉండటంతో, ఈ రంగం నిరుద్యోగ యువతకు గేమింగ్ కోచ్‌లు, ఈవెంట్ మేనేజర్లు, కాస్టర్లుగా కొత్త ఉపాధి అవకాశాలను సృష్టిస్తుంది. అంతేకాకుండా, అంతర్జాతీయ వేదికలపై భారతదేశానికి పతకాలు సాధించే కొత్త మార్గాన్ని ఇది తెరుస్తుంది. సాంకేతికంగా చూస్తే, ఇది 5G నెట్‌వర్క్ వినియోగం మరియు గేమింగ్ హార్డ్‌వేర్ తయారీ వంటి అనుబంధ రంగాల వృద్ధికి దారి తీస్తుంది.

Historical Background

• 2018: జకార్తాలో జరిగిన ఆసియా క్రీడలలో ఈస్పోర్ట్స్ మొదటిసారిగా ప్రదర్శన (Demonstration) క్రీడగా ప్రవేశపెట్టబడింది. ఇందులో భారత్ కాంస్య పతకం గెలుచుకుంది.
• 2022 (డిసెంబర్): భారత ప్రభుత్వం అధికారిక గెజిట్ నోటిఫికేషన్ ద్వారా ఈస్పోర్ట్స్‌ను క్రీడా వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో "మల్టీ-స్పోర్ట్స్ ఈవెంట్" గా గుర్తించింది.
• 2023 (సెప్టెంబర్-అక్టోబర్): హాంగ్‌జౌ (చైనా) ఆసియా క్రీడలలో ఈస్పోర్ట్స్ తొలిసారిగా అధికారిక పతక క్రీడగా (Medal Event) మారింది. ఇందుకు భారత క్రీడా మంత్రిత్వ శాఖ 15 మందితో కూడిన భారత బృందానికి అధికారిక అనుమతి ఇచ్చింది.

Previous Related Events

• ఏప్రిల్ 2023: కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆన్‌లైన్ గేమింగ్ కోసం కొత్త ఐటీ (IT) నిబంధనలను విడుదల చేసింది. గేమింగ్‌ను ఈస్పోర్ట్స్ నుంచి వేరు చేస్తూ నియంత్రణను కఠినతరం చేసింది.
• జూన్ 2023: అంతర్జాతీయ ఒలింపిక్ కమిటీ (IOC) సింగపూర్‌లో తొలి ఒలింపిక్ ఈస్పోర్ట్స్ వీక్ (Olympic Esports Week) ను విజయవంతంగా నిర్వహించింది.
• జూలై 2025: సౌదీ అరేబియాలో మొట్టమొదటి ఒలింపిక్ ఈస్పోర్ట్స్ గేమ్స్ (Olympic Esports Games) నిర్వహించడానికి IOC అంగీకారం తెలిపింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 246 (సెవెంత్ షెడ్యూల్): భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం సాధారణ క్రీడలు రాష్ట్ర జాబితా (State List - Entry 33) కిందకు వస్తాయి. అయితే అంతర్జాతీయ క్రీడా వ్యవహారాలు కేంద్ర ప్రభుత్వ పరిధిలో ఉంటాయి.
• ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (IT) చట్టం 2000: డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు, ఆన్‌లైన్ లావాదేవీలు మరియు సైబర్ భద్రతను నియంత్రించే చట్టం, దీని ఆధారంగానే ఆన్‌లైన్ గేమింగ్ నిబంధనలు రూపొందించబడ్డాయి.

India & World Comparison

అమెరికా, చైనా మరియు దక్షిణ కొరియా వంటి దేశాలు ఇప్పటికే ఈస్పోర్ట్స్‌ను ప్రధాన స్రవంతి క్రీడలుగా గుర్తించి, పాఠశాల మరియు కళాశాల స్థాయిలోనే శిక్షణ ఇస్తున్నాయి. భారతదేశం ఇటీవల ఈ మార్గంలో అడుగులు వేస్తోంది. యూజర్ బేస్ (గేమర్స్ సంఖ్య) పరంగా ప్రపంచంలో చైనా తర్వాత భారత్ అతిపెద్ద మార్కెట్. అయితే, ఆదాయం మరియు మౌలిక సదుపాయాల పరంగా భారత్ ఇంకా అభివృద్ధి చెందుతున్న దశలోనే ఉంది.

Future Impact

• 2026 ఆసియా క్రీడలు: జపాన్‌లో జరగనున్న ఈ పోటీల్లో భారత్ పతకాలు సాధించడం ద్వారా జాతీయ స్థాయిలో ఈస్పోర్ట్స్‌కు మరింత గుర్తింపు రావచ్చు.
• విదేశీ పెట్టుబడులు: స్పష్టమైన నియంత్రణ సంస్థ ఏర్పడటంతో, వీడియో గేమ్ డెవలపర్లు మరియు టెక్ దిగ్గజాలు భారత్‌లో భారీ పెట్టుబడులు పెట్టే అవకాశం ఉంది.
• విద్య మరియు కెరీర్: రాబోయే కాలంలో యూనివర్సిటీలు గేమింగ్ డెవలప్‌మెంట్, సైబర్ సెక్యూరిటీ మరియు ఈస్పోర్ట్స్ మేనేజ్‌మెంట్‌ను ప్రత్యేక కోర్సులుగా ప్రవేశపెట్టే అవకాశం మెండుగా ఉంది.

రసాయనాలు మరియు పెట్రోరసాయనాల విభాగం 2026 ఆగస్టు 25న ఐఐటీ మద్రాస్‌లో ప్రారంభ కెమ్‌కనెక్ట్ 2026 సదస్సును నిర్వహించింది. ఐఐటీ మద్రాస్‌లో పర్యావరణ అనుకూల పరిశోధనల కోసం బయోడిగ్రేడబుల్ ప్యాకేజింగ్ మెటీరియల్స్ సెంటర్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ ప్రారంభించబడింది. ఈ సదస్సును కేంద్ర రసాయనాలు మరియు ఎరువుల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని రసాయనాలు మరియు పెట్రోరసాయనాల విభాగం (DCPC) నిర్వహించింది. పర్యావరణ పరిరక్షణ మరియు స్థిరమైన పరిశ్రమల అభివృద్ధికి భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 48A మరియు ఆర్టికల్ 51A(g) మార్గదర్శకంగా నిలుస్తాయి.

కేంద్ర రసాయనాలు మరియు పెట్రోరసాయనాల విభాగం దేశీయ ప్లాస్టిక్ సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేసేందుకు 1968లో CIPET సంస్థను ఏర్పాటు చేసింది. బయోడిగ్రేడబుల్ పాలిమర్లు సూక్ష్మజీవుల చర్యల ద్వారా సహజసిద్ధంగా విచ్ఛిన్నమై పర్యావరణానికి హాని కలిగించకుండా ఉంటాయి. ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల నిర్వహణ నియమాలు 2016 మరియు తదుపరి సవరణల ద్వారా సింగిల్ యూజ్ ప్లాస్టిక్ నిషేధం అమలులోకి వచ్చింది. పారిశ్రామిక సమస్యలను పరిశోధనా సంస్థలకు వివరించి పరిష్కారాలు పొందే 'రివర్స్ పిచ్చింగ్' (Reverse Pitching) విధానాన్ని ఈ సదస్సులో ప్రతిపాదించారు.

కెమ్‌కనెక్ట్ సదస్సును ఇకపై ప్రతి సంవత్సరం జూలై-ఆగస్టు నెలల్లో వార్షిక కార్యక్రమంగా నిర్వహించనున్నారు. గ్లోబల్ కెమికల్ మార్కెట్‌లో భారతదేశం ప్రపంచవ్యాప్తంగా 6వ అతిపెద్ద రసాయన ఉత్పత్తిదారుగా నిలుస్తోంది. సెంట్రల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ పెట్రోకెమికల్స్ ఇంజనీరింగ్ అండ్ టెక్నాలజీ (CIPET) డైరెక్టర్ జనరల్ ప్రొఫెసర్ శిశిర్ సిన్హా ఈ సదస్సులో పాల్గొన్నారు. 'వికసిత్ భారత్ 2047' లక్ష్యంలో భాగంగా దేశీయంగా దిగుమతుల ప్రత్యామ్నాయం మరియు స్వయం సమృద్ధిని సాధించాలని లక్ష్యంగా నిర్దేశించారు.

What Happened

కేంద్ర రసాయనాలు మరియు ఎరువుల మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలోని రసాయనాలు మరియు పెట్రోరసాయనాల విభాగం 2026 ఆగస్టు 25న చెన్నైలోని ఐఐటీ మద్రాస్‌లో ‘కెమ్‌కనెక్ట్ 2026’ ప్రారంభ సదస్సును విజయవంతంగా నిర్వహించింది. ఈ సదస్సులో భాగంగా ఐఐటీ మద్రాస్‌లో సరికొత్త ‘బయోప్యాక్’ (Centre of Excellence on Biodegradable Packaging Materials - BioPack) కేంద్రాన్ని అధికారికంగా ప్రారంభించారు. పర్యావరణ అనుకూల ప్యాకేజింగ్ ఆవిష్కరణలను పెంపొందించడం మరియు పరిశ్రమ అవసరాలకు అనుగుణంగా ప్రయోగశాల పరిశోధనలను వాణిజ్య ఉత్పత్తులుగా మార్చడం దీని ముఖ్య లక్ష్యం.

When & Where

ఈ సదస్సు 2026 ఆగస్టు 25న తమిళనాడులోని చెన్నై నగరంలో గల ప్రతిష్టాత్మక ఇండియన్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ టెక్నాలజీ (IIT) మద్రాస్ ప్రాంగణంలో జరిగింది. దేశంలోని అగ్రగామి విద్యా, సాంకేతిక పరిశోధనా కేంద్రమైన ఐఐటీ మద్రాస్ ఈ జాతీయ సదస్సుకు వేదికగా నిలిచింది.

Who Is Involved

• శ్రీ తేజ్‌వీర్ సింగ్: కార్యదర్శి, రసాయనాలు మరియు పెట్రోరసాయనాల విభాగం (ముఖ్య అతిథిగా హాజరై సదస్సును, బయోప్యాక్ కేంద్రాన్ని ప్రారంభించారు).
• ప్రొఫెసర్ వి. కామకోటి: డైరెక్టర్, ఐఐటీ మద్రాస్.
• డాక్టర్ జి. వెంకటేష్: జాయింట్ సెక్రటరీ, రసాయనాలు మరియు పెట్రోరసాయనాల విభాగం.
• ప్రొఫెసర్ శిశిర్ సిన్హా: డైరెక్టర్ జనరల్, CIPET.
• ప్రొఫెసర్ ఇదయరాజా మణి: రసాయన ఇంజనీరింగ్ విభాగం, ఐఐటీ మద్రాస్ (కార్యక్రమ సమన్వయకర్త).
• పరిశ్రమలు, స్టార్టప్‌లు మరియు అకాడెమియాకు చెందిన 200 మందికి పైగా ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు.

How It Works

బయోప్యాక్ మరియు కెమ్‌కనెక్ట్ కార్యక్రమం కింది విధానాల ద్వారా పనిచేస్తుంది:

1. పరిశోధన & సామర్థ్య నిర్మాణం: బయోప్యాక్ కేంద్రం బయోడిగ్రేడబుల్ మరియు కంపోస్టబుల్ ప్యాకేజింగ్ పదార్థాలపై అధునాతన ప్రయోగాలను నిర్వహిస్తుంది.

2. రివర్స్ పిచ్చింగ్ (Reverse Pitching): సాంప్రదాయ పద్ధతికి భిన్నంగా, పరిశ్రమలు తమకు ఎదురవుతున్న సాంకేతిక సమస్యలను పరిశోధనా సంస్థల ముందు ఉంచుతాయి.
3. ల్యాబ్ నుండి మార్కెట్ అనుసంధానం: ప్రయోగశాలలో విజయవంతమైన పరిశోధనలను పరిశ్రమ భాగస్వామ్యంతో వాణిజ్య ఉత్పత్తులుగా మారుస్తారు.
4. దిగుమతుల ప్రత్యామ్నాయం: విదేశాల నుంచి దిగుమతి చేసుకునే ప్రత్యేక రసాయనాలు, పాలిమర్లకు ప్రత్యామ్నాయంగా దేశీయ ముడిసరుకులతో స్థానిక ఉత్పత్తిని ప్రోత్సహిస్తారు.

Why It Matters

• పర్యావరణ ప్రాముఖ్యత: ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారంగా పర్యావరణ అనుకూల బయో-ప్యాకేజింగ్ సాంకేతికతలను అభివృద్ధి చేస్తుంది.

• ఆర్థిక & పారిశ్రామిక ప్రభావం: రసాయన రంగం ఇతర తయారీ రంగాలన్నింటికీ పునాది వంటిది; దిగుమతులను తగ్గించి స్వయం సమృద్ధిని పెంచుతుంది.

• సిలబస్ అనుసంధానం: UPSC GS పేపర్ 3 (సైన్స్ & టెక్నాలజీ, పర్యావరణ కాలుష్యం, స్వదేశీ పరిజ్ఞానం), GS పేపర్ 2 (పరిశ్రమ-విద్యాసంస్థల విధానాలు) లకు అత్యంత ప్రాముఖ్యమైన అంశం.

Historical Background

• 1968: భారతదేశంలో ప్లాస్టిక్ మార్పిడి పరిశ్రమకు మద్దతుగా యునైటెడ్ నేషన్స్ డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ (UNDP) సహకారంతో CIPET స్థాపన జరిగింది.
• 2007: రసాయనాలు మరియు పెట్రోరసాయనాల శాఖ ద్వారా ప్రత్యేకంగా పాలిమర్ పరిశోధనల కోసం సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ (CoE) ఏర్పాటు పథకం ప్రవేశపెట్టబడింది.
• 2019: డ్రాఫ్ట్ నేషనల్ కెమికల్ పాలసీ మరియు నేషనల్ పెట్రోకెమికల్ పాలసీ ద్వారా ఆవిష్కరణల పర్యావరణ వ్యవస్థను బలోపేతం చేసే చర్యలు ప్రారంభమయ్యాయి.

Previous Related Events

• 2021: సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ పథకాన్ని మరింత సమగ్రంగా సవరించి ప్రముఖ విద్యాసంస్థల్లో అనుసంధానించారు.
• 2022 (జూలై 1): పర్యావరణ పరిరక్షణ నిమిత్తం దేశవ్యాప్తంగా గుర్తించబడిన సింగిల్ యూజ్ ప్లాస్టిక్ (SUP) వస్తువుల తయారీ, విక్రయంపై నిషేధం విధించారు.
• 2024: ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల నిర్వహణ కోసం ఎక్స్‌టెండెడ్ ప్రొడ్యూసర్ రెస్పాన్సిబిలిటీ (EPR) మార్గదర్శకాలను కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ కఠినతరం చేసింది.

Static GK Connection

• శాస్త్రీయ భావన (Biodegradable Polymers): పాలీలాక్టిక్ యాసిడ్ (PLA), పాలీహైడ్రాక్సీ ఆల్కనోయేట్స్ (PHA) వంటి సహజ వనరుల నుంచి లభించే పాలిమర్లు బ్యాక్టీరియా చర్యల వల్ల నీరు, కార్బన్ డై ఆక్సైడ్ మరియు బయోమాస్‌గా క్షీణిస్తాయి.
• రాజ్యాంగ నిబంధనలు: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాల ఆర్టికల్ 48A (పర్యావరణ పరిరక్షణ మరియు మెరుగుదల) మరియు ప్రాథమిక విధుల ఆర్టికల్ 51A(g) ప్రకారం పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించడం బాధ్యత.

India & World Comparison

ప్రపంచ రసాయన పరిశ్రమలో పరిమాణం పరంగా భారతదేశం 6వ స్థానంలో, ఆసియా ఖండంలో 3వ స్థానంలో కొనసాగుతోంది. అయితే హై-ఎండ్ బయో-పాలిమర్లు మరియు స్పెషాలిటీ రసాయనాలలో యూరోపియన్ యూనియన్, అమెరికా దేశాలతో పోలిస్తే భారత దేశీయ తయారీ ఇంకా ప్రారంభ దశలోనే ఉంది. బయోప్యాక్ వంటి కేంద్రాలు గ్లోబల్ స్టాండర్డ్స్‌ను చేరుకోవడానికి తోడ్పడతాయి.

ప్రధాని మోదీ ఆగస్టు 29 నుండి సెప్టెంబర్ 1, 2026 వరకు ఉజ్బెకిస్తాన్, కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్‌లలో పర్యటించారు. 2026లో బిష్కెక్‌లో జరిగే 26వ SCO సమ్మిట్ ఈ సంస్థ ఏర్పాటైన 25వ వార్షికోత్సవాన్ని సూచిస్తుంది. భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ఈ ఉన్నత స్థాయి ద్వైపాక్షిక, బహుళపాక్షిక పర్యటనలను సమన్వయం చేస్తోంది. SCO కార్యకలాపాలు 2002లో ఆమోదించబడి 2003 నుండి అమల్లోకి వచ్చిన అధికారిక SCO చార్టర్ ద్వారా నియంత్రించబడతాయి. 1996లో ఏర్పాటైన 'షాంఘై ఫైవ్' యంత్రాంగం ఆధారంగా 2001లో అధికారికంగా SCO స్థాపించబడింది.

ఉజ్బెకిస్తాన్ ప్రపంచంలోని రెండు డబ్లీ ల్యాండ్‌లాక్డ్ (భూపరివేష్టిత) దేశాలలో ఒకటిగా ప్రత్యేక భౌగోళిక స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. భారతదేశం 2012లో ప్రారంభించిన 'కనెక్ట్ సెంట్రల్ ఆసియా పాలసీ' కింద మధ్య ఆసియాతో సంబంధాలను విస్తరిస్తోంది. భారతదేశం ఒకే సమయంలో యురేసియన్ కూటమి SCO మరియు ఇండో-పసిఫిక్ కూటమి క్వాడ్ (Quad) రెండింటిలోనూ సభ్యదేశంగా ఉంది. SCO కూటమి ప్రపంచ జనాభాలో దాదాపు 40% మరియు ప్రపంచ GDPలో సుమారు 30% వాటాను కలిగి ఉంది. 2017లో అస్తానా సమ్మిట్‌లో భారతదేశం పాకిస్తాన్‌తో కలిసి SCOలో పూర్తి స్థాయి శాశ్వత సభ్యత్వాన్ని పొందింది. ఉగ్రవాద నిరోధక సమాచార మార్పిడికి తాష్కెంట్ కేంద్రంగా పనిచేసే ప్రాంతీయ ఉగ్రవాద వ్యతిరేక నిర్మాణం (RATS) కీలక యంత్రాంగం. విక్షిత్ భారత్ 2047 మరియు ఉజ్బెకిస్తాన్-2030 అభివృద్ధి లక్ష్యాలను అనుసంధానించడం ఈ పర్యటన ప్రధాన లక్ష్యం.

What Happened

భారత ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ 2026 ఆగస్టు 29 నుండి సెప్టెంబర్ 1 వరకు మధ్య ఆసియాలో విస్తృత పర్యటన చేపట్టారు. ఉజ్బెకిస్తాన్‌తో ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను బలోపేతం చేసుకోవడం మరియు కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్‌లో జరిగే 26వ SCO సమ్మిట్‌లో పాల్గొనడం ఈ పర్యటన ముఖ్య ఉద్దేశం. ఈ పర్యటనలో భద్రత, వాణిజ్యం, డిజిటల్ నెట్‌వర్క్‌లు మరియు ఇంధన వనరుల భాగస్వామ్యంపై ప్రత్యేక దృష్టి సారించారు.

When & Where

ఈ పర్యటన 2026 ఆగస్టు 29 నుండి సెప్టెంబర్ 1 వరకు కొనసాగుతుంది. ద్వైపాక్షిక సమావేశాలు ఉజ్బెకిస్తాన్ రాజధాని తాష్కెంట్‌లోను, బహుళపాక్షిక 26వ SCO సదస్సు కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్ రాజధాని బిష్కెక్‌లోను జరుగుతున్నాయి. ఐరోపా, ఆసియా మరియు మధ్యప్రాచ్యాలను కలిపే భౌగోళిక వ్యూహాత్మక కేంద్రంగా మధ్య ఆసియా ఉంది.

Who Is Involved

• శ్రీ నరేంద్ర మోదీ: భారత ప్రధాని, భారత ప్రతినిధి బృందానికి నాయకత్వం వహిస్తున్నారు.
• షావ్కత్ మిర్జియోయేవ్: ఉజ్బెకిస్తాన్ అధ్యక్షుడు, తాష్కెంట్‌లో ద్వైపాక్షిక చర్చలకు ఆతిథ్యం ఇస్తున్నారు.
• సదిర్ జపరోవ్: కిర్గిజ్ రిపబ్లిక్ అధ్యక్షుడు, 26వ SCO సదస్సు నిర్వాహకుడు.

---

• SCO సభ్య దేశాల అధినేతలు: రష్యా, చైనా, మధ్య ఆసియా దేశాల నాయకులు పాల్గొంటున్నారు.

How It Works

• ద్వైపాక్షిక సమీక్ష: తాష్కెంట్‌లో వాణిజ్యం, పెట్టుబడులు, డిజిటల్ చెల్లింపులు మరియు రక్షణ సంబంధాలపై చర్చలు నిర్వహించడం.
• వ్యూహాత్మక ప్రణాళిక: భారతదేశ "విక్షిత్ భారత్ 2047" మరియు ఉజ్బెకిస్తాన్ "ఉజ్బెకిస్తాన్-2030" విజన్లను సమన్వయం చేసుకోవడం.
• బహుళపాక్షిక ప్లీనరీ: బిష్కెక్ సదస్సులో భద్రత, అనుసంధానం మరియు అవకాశాలు (Security, Connectivity, Opportunity) అనే సూత్రాలపై భారత జాతీయ ప్రకటన వెలువరించడం.
• సైడ్‌లైన్ దౌత్యం: సదస్సు సందర్భంగా ఇతర యురేసియన్ దేశాధినేతలతో ద్వైపాక్షిక భేటీలను నిర్వహించి ప్రాంతీయ సమస్యలను చర్చించడం.

Historical Background

• 1996: సరిహద్దుల వివాదాల పరిష్కారానికి చైనా, రష్యా, కజకిస్తాన్, కిర్గిజిస్తాన్, తజికిస్తాన్‌లతో "షాంఘై ఫైవ్" ప్రారంభమైంది.
• 2001: ఉజ్బెకిస్తాన్ చేరికతో షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) అధికారిక అంతర్జాతీయ సంస్థగా రూపాంతరం చెందింది.
• 2017: కజకిస్తాన్‌లోని అస్తానా సమ్మిట్‌లో భారతదేశం మరియు పాకిస్తాన్‌లకు పూర్తి స్థాయి సభ్యత్వం లభించింది.

Previous Related Events

• 2023: భారతదేశం వర్చువల్ విధానంలో 23వ SCO సమ్మిట్‌ను నిర్వహించి 'న్యూఢిల్లీ డిక్లరేషన్'ను ఆమోదింపజేసింది.
• 2024: కజకిస్తాన్‌లోని అస్తానాలో 24వ సమ్మిట్ జరిగింది; బెలారస్ నూతన సభ్యదేశంగా చేరింది.
• 2025: చైనా ఆతిథ్యంలో 25వ సమ్మిట్ జరిగి ప్రాంతీయ సరఫరా గొలుసులపై దృష్టి సారించింది.

Static GK Connection

• తాష్కెంట్ ఒప్పందం (1966): 1965 భారత్-పాక్ యుద్ధం ముగింపునకు సోవియట్ యూనియన్ మధ్యవర్తిత్వంతో కుదిరిన శాంతి ఒప్పందం. ఈ ఒప్పందంపై సంతకం చేసిన వెంటనే భారత మాజీ ప్రధాని లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి తాష్కెంట్‌లో మరణించారు.
• మధ్య ఆసియా భౌగోళిక స్వరూపం: ఉజ్బెకిస్తాన్ ఒక డబ్లీ ల్యాండ్‌లాక్డ్ దేశం. ఇది మిగిలిన నాలుగు మధ్య ఆసియా దేశాలతో పాటు ఆఫ్ఘనిస్తాన్‌తో మాత్రమే సరిహద్దులను పంచుకుంటుంది.

India & World Comparison

పాశ్చాత్య దేశాల సైనిక కూటమి నాటో (NATO) లా కాకుండా, SCO రాజకీయ, ఆర్థిక, ప్రాంతీయ భద్రతా వేదికగా పనిచేస్తుంది. ఒకవైపు రష్యా, చైనాలతో కూడిన SCOలోను, మరోవైపు అమెరికా, జపాన్, ఆస్ట్రేలియాలతో కూడిన క్వాడ్ (Quad) లోను ఏకకాలంలో సభ్యత్వం కలిగి ఉన్న ఏకైక దేశం భారతదేశం మాత్రమే.

Future Impact

• రవాణా కారిడార్లు: పాకిస్తాన్‌ను తప్పించి మధ్య ఆసియాను చేరుకోవడానికి చబహార్ ఓడరేవును INSTC తో అనుసంధానించడం వేగవంతం అవుతుంది.
• ఇంధన భద్రత: ఉజ్బెకిస్తాన్‌తో కుదిరే దీర్ఘకాలిక ఒప్పందాలు భారతదేశ అణు విద్యుత్ కేంద్రాలకు ముడి సరుకు సరఫరాను స్థిరీకరిస్తాయి.
• ఉగ్రవాద నిరోధం: ఆఫ్ఘనిస్తాన్-పాకిస్తాన్ ప్రాంతం నుండి ఉద్భవించే ఉగ్రవాదాన్ని అడ్డుకోవడానికి RATS యంత్రాంగాన్ని భారత్ మరింత సమర్థవంతంగా వినియోగించుకుంటుంది.

తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఆటోలను ఈవీలుగా మార్చేందుకు 2026 ఆగస్టు 27న G.O.Rt.No. 437 జారీ చేసింది. ఈ ఆటోరిక్షా కన్వర్షన్ పథకానికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం మొత్తం ₹200 కోట్ల బడ్జెట్‌ను కేటాయించింది. మొత్తం 18,766 ఆటోలను (11,254 డీజిల్, 7,512 పెట్రోల్) ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలుగా మారుస్తారు. లబ్ధిదారులకు ఒక్కో ఆటోకు గరిష్టంగా ₹1.5 లక్షల చొప్పున ప్రభుత్వం ఆర్థిక సహాయం అందిస్తుంది. ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ, మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖలు తలో ₹50 కోట్లు ఈ పథకానికి కేటాయిస్తాయి. హైదరాబాద్ కోర్ అర్బన్ రీజియన్ ఎకానమీ (CURE) పరిధిలోని ఆటోలకే ఈ పథకం వర్తిస్తుంది.

లబ్ధిదారులు పాత ఆటోను రెట్రోఫిట్ చేసుకోవచ్చు లేదా కొత్త L5M కేటగిరీ ఈవీ ఆటో కొనుగోలు చేయవచ్చు. రెట్రోఫిట్ కోసం AIS-123 ఆమోదిత ఎలక్ట్రిక్ కిట్లను మాత్రమే ఉపయోగించాలి. కొత్త ఈవీ ఆటో కొనుగోలుపై ఫ్లాట్ ₹1.5 లక్షల సబ్సిడీని ఆన్-రోడ్ ధరలో నేరుగా తగ్గిస్తారు. దీనిని సింగిల్ స్కీమ్, మల్టిపుల్ ఫండింగ్ స్ట్రీమ్స్ విధానంలో తెలంగాణ రవాణా శాఖ అమలు చేస్తుంది. రాష్ట్ర, పథక అమలు, జిల్లా స్థాయి కమిటీల ద్వారా మూడు అంచెల పర్యవేక్షణ వ్యవస్థ ఉంటుంది. ఈ పథకం 2030 నాటికి దేశ ఉద్గారాలను 45% తగ్గించాలన్న జాతీయ లక్ష్యానికి తోడ్పడుతుంది.

What Happened

తెలంగాణ రోడ్లు మరియు భవనాల శాఖ, పాత పెట్రోల్, డీజిల్ ఆటోరిక్షాలను ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలుగా మార్చేందుకు "తెలంగాణ ఆటోరిక్షా ఎలక్ట్రిక్ కన్వర్షన్ స్కీమ్-2026" కు అధికారికంగా ఆమోదం తెలిపింది. ఈ మేరకు 2026 ఆగస్టు 27న జీవో నంబర్ 437ను జారీ చేసింది. ఆటో డ్రైవర్లు తమ పాత ఇంజిన్‌ను ఎలక్ట్రిక్ కిట్‌తో మార్చుకోవడానికి లేదా కొత్త ఈవీ ఆటోను కొనుగోలు చేయడానికి ఈ స్కీమ్ ద్వారా ₹1.5 లక్షల వరకు రాయితీ లభిస్తుంది.

When & Where

ఈ పథకం ప్రధానంగా హైదరాబాద్ కోర్ అర్బన్ రీజియన్ ఎకానమీ (CURE) ప్రాంతానికి మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది. కాలుష్య స్థాయిలు ఎక్కువగా ఉండే నగర పరిధిలో ఆగస్టు 2026 నుండి దీని అమలుకు చర్యలు చేపట్టారు. భవిష్యత్తులో ఈ మోడల్ ఇతర జిల్లాలకు విస్తరించే అవకాశం ఉంది.

Who Is Involved

• రవాణా, రోడ్లు మరియు భవనాల శాఖ: ఈ పథకానికి నోడల్ ఏజెన్సీ.
• సంక్షేమ శాఖలు: ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ, మరియు మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖలు నిధుల సమకూర్పులో భాగస్వాములు.
• రాష్ట్ర రవాణా కమిషనర్: పథక అమలు మరియు నిధుల విడుదల పర్యవేక్షణ అధికారి.
• లబ్ధిదారులు: CURE ప్రాంతంలో చెల్లుబాటయ్యే పర్మిట్ ఉన్న 18,766 ఆటో డ్రైవర్లు.

---

How It Works

• ఆప్షన్ 1 (రెట్రోఫిటింగ్): పాత ఆటో ఛాసిస్‌ను అలాగే ఉంచి అంతర్గత దహన యంత్రాన్ని (ICE) తీసివేసి, AIS-123 సర్టిఫైడ్ ఎలక్ట్రిక్ కిట్‌ను అమరుస్తారు. దీనికి గరిష్టంగా ₹1.5 లక్షలు లేదా కిట్ అసలు ఖర్చు (ఏది తక్కువైతే అది) ఇస్తారు.
• ఆప్షన్ 2 (కొత్త ఆటో): పాత ఆటోను సరెండర్ చేసి, ఫ్యాక్టరీలో తయారైన కొత్త L5M కేటగిరీ ఎలక్ట్రిక్ ఆటోను కొనుగోలు చేయవచ్చు. డీలర్లు ఆన్-రోడ్ ధరలో ₹1.5 లక్షల ఫ్లాట్ సబ్సిడీని మినహాయించి ఇస్తారు.
• బ్యాటరీ విధానం: రెట్రోఫిట్ చేసుకునేవారు ఫిక్స్‌డ్ బ్యాటరీ లేదా స్వాపబుల్ (మార్చుకునే) బ్యాటరీ విధానాన్ని ఎంచుకోవచ్చు.
• నిధుల పంపిణీ: లబ్ధిదారుని సామాజిక వర్గంతో సంబంధం లేకుండా అర్హులందరికీ సబ్సిడీ అందుతుంది, అయితే నిధులు ఆయా సామాజిక సంక్షేమ శాఖల బడ్జెట్ (తలా ₹50 కోట్లు) నుండి విడుదలవుతాయి.

Why It Matters

• పర్యావరణం: హైదరాబాద్ నగరంలో వాహన ఉద్గారాలు, వాయు మరియు ధ్వని కాలుష్యం గణనీయంగా తగ్గుతుంది.
• ఆర్థికం: పెట్రోల్, డీజిల్ ధరల పెరుగుదల వల్ల నష్టపోతున్న ఆటో డ్రైవర్లకు నిర్వహణ ఖర్చులు తగ్గి, ఆదాయం పెరుగుతుంది.
• పాలనా ప్రాముఖ్యత: ఇది సింగిల్ స్కీమ్, మల్టిపుల్ ఫండింగ్ విధానానికి ఉత్తమ ఉదాహరణ. TSPSC గ్రూప్స్ పరీక్షల్లో సంక్షేమ పథకాలు, పర్యావరణ విధానాల విభాగంలో ఇది అత్యంత కీలకం.

Historical Background

• 2015: ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలను ప్రోత్సహించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఫేమ్ (FAME-I) పథకాన్ని ప్రారంభించింది.
• 2020: తెలంగాణ ప్రభుత్వం మొట్టమొదటి రాష్ట్ర ఈవీ (EV) పాలసీని ప్రకటించి, 100% ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించింది.
• 2026: నగర కాలుష్యాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకుని, కేవలం ఆటోల కోసం ప్రత్యేకంగా ఈ ₹200 కోట్ల రెట్రోఫిటింగ్ స్కీమ్‌ను తీసుకువచ్చారు.

Previous Related Events

• సెప్టెంబర్ 2024: విద్యుత్ వాహనాల మద్దతు కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం రూ.10,900 కోట్లతో పీఎం ఈ-డ్రైవ్ (PM E-DRIVE) పథకానికి ఆమోదం తెలిపింది.
• 2023: ఢిల్లీ ప్రభుత్వం తమ పరిధిలో పాత ఆటోలను ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలుగా మార్చుకునే వారికి ప్రత్యేక ఆర్థిక సబ్సిడీలను ప్రకటించింది.
• 2025: తెలంగాణ ఆర్టీసీ నగరంలో డీజిల్ బస్సులను పూర్తిగా ఎలక్ట్రిక్ బస్సులుగా మార్చే విధానాన్ని ముమ్మరం చేసింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 21: భారత రాజ్యాంగంలోని జీవించే హక్కు (Right to Life) కింద స్వచ్ఛమైన గాలిని మరియు పర్యావరణాన్ని పొందే హక్కు అంతర్లీనంగా ఉంది. ఈ పథకం ఆ హక్కును పరిరక్షిస్తుంది.
• ఎమిషన్ టార్గెట్స్ (NDCs): 2070 నాటికి నెట్-జీరో ఉద్గారాలను సాధించడం మరియు 2030 నాటికి ఉద్గారాలను 45% తగ్గించాలన్న లక్ష్యాలకు ఈ కన్వర్షన్ స్కీమ్ అనుసంధానమై ఉంది.

India & World Comparison

భారతదేశంలో ఢిల్లీ మరియు కేరళ వంటి రాష్ట్రాలు రెట్రోఫిటింగ్ విధానాలను ప్రోత్సహిస్తుండగా, తెలంగాణ ప్రభుత్వం తెచ్చిన "మల్టిపుల్ ఫండింగ్ స్ట్రీమ్స్" మోడల్ వినూత్నమైనది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా నార్వే మరియు చైనా దేశాలు ఎలక్ట్రిక్ త్రీ-వీలర్ల వినియోగంలో అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి.

ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ 2014 ఆగస్టు 28న లాంఛనంగా ప్రారంభించిన పీఎం జన్ ధన్ యోజన (PMJDY) 12 సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకుంది. 2026 ఆగస్టు 19 నాటికి దేశవ్యాప్తంగా మొత్తం 59.09 కోట్ల పీఎంజేడీవై (PMJDY) ఖాతాలు తెరవబడ్డాయి. ఈ జన్ ధన్ ఖాతాల్లో ప్రజలు దాచుకున్న మొత్తం డిపాజిట్ల విలువ రికార్డు స్థాయిలో ₹3.17 లక్షల కోట్లకు (ఖచ్చితంగా ₹3,16,514 కోట్లు) చేరుకుంది. ఈ పథకాన్ని కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన ఆర్థిక సేవల విభాగం (Department of Financial Services) నిర్వహిస్తోంది. మొత్తం పీఎంజేడీవై ఖాతాల్లో 55.7 శాతం (అంటే 32.92 కోట్లు) ఖాతాలు మహిళల పేరు మీదే ఉండటం ఈ పథకంలో కీలకమైన అంశం.

ఈ పథకం కింద తెరవబడిన అకౌంట్లలో 77.8 శాతం (అంటే 45.95 కోట్లు) గ్రామీణ మరియు సెమీ-అర్బన్ (పట్టణ అనుబంధ) ప్రాంతాల్లోనే ఉన్నాయి. పథకం కింద అర్హులైన ఖాతాదారులకు ఉచితంగా రూపే (RuPay) డెబిట్ కార్డుతో పాటు ₹2 లక్షల ప్రమాద బీమా సదుపాయం కల్పిస్తారు. అత్యవసర ఆర్థిక అవసరాల నిమిత్తం ఖాతాను క్రమబద్ధంగా నిర్వహించే వారికి గరిష్టంగా ₹10,000 వరకు ఓవర్‌డ్రాఫ్ట్ (Overdraft) సదుపాయం ఉంటుంది.

ఈ 12 ఏళ్ల కాలంలో జన్ ధన్ ఖాతాదారులకు మొత్తం 41.29 కోట్ల ఉచిత రూపే (RuPay) డెబిట్ కార్డులను ప్రభుత్వం జారీ చేసింది. గడిచిన 12 ఏళ్లలో జన్ ధన్ ఖాతాల సంఖ్య 2.3 రెట్లు పెరగ్గా, అందులోని డిపాజిట్ల విలువ ఏకంగా 12.8 రెట్లు పెరిగింది. జన్ ధన్-ఆధార్-మొబైల్ (JAM Trinity) అనుసంధానం ద్వారా ప్రభుత్వ పథకాల నగదు దళారుల ప్రమేయం లేకుండా నేరుగా బదిలీ అవుతోంది. పీఎంజేడీవై అనేది రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 39 (ఆదాయ అసమానతల తగ్గింపు) మరియు ఆర్థిక సమ్మిళిత (Financial Inclusion) లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా పనిచేస్తుంది.

What Happened

భారతదేశంలో ఆర్థిక సమ్మిళితాన్ని (Financial Inclusion) సాధించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన ఫ్లాగ్‌షిప్ కార్యక్రమం 'ప్రధాన మంత్రి జన్ ధన్ యోజన' (PMJDY) 2026 ఆగస్టు 28 నాటికి విజయవంతంగా 12 సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకుంది. ఈ పథకం కింద దేశవ్యాప్తంగా 59.09 కోట్ల బ్యాంకు ఖాతాలు తెరవబడ్డాయి. ఈ ఖాతాల్లో ఏకంగా ₹3.17 లక్షల కోట్ల మేర డిపాజిట్లు నమోదయ్యాయని కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ అధికారికంగా ప్రకటించింది.

When & Where

ఈ పథకం 2014 ఆగస్టు 28న న్యూఢిల్లీలో ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ చేతుల మీదుగా ప్రారంభించబడింది. 2026 ఆగస్టు 27న కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ, ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) ద్వారా న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా ఈ పథకం సాధించిన 12 ఏళ్ల ప్రగతి మరియు గణాంకాలను అధికారికంగా విడుదల చేసింది.

Who Is Involved

• కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Finance): ఈ పథకానికి నిధుల కేటాయింపు, విస్తృత స్థాయి పర్యవేక్షణ చేస్తుంది.
• ఆర్థిక సేవల విభాగం (Department of Financial Services): ఈ పథకం అమలుకు, బ్యాంకుల సమన్వయానికి నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరిస్తోంది.
• బ్యాంకులు & బిజినెస్ కరస్పాండెంట్లు (Bank Mitras): దేశవ్యాప్తంగా మారుమూల గ్రామాల్లో ఖాతాలు తెరవడంలో, సేవలు అందించడంలో బ్యాంకులు మరియు బ్యాంక్ మిత్రలు కీలక పాత్ర పోషించారు.
• శ్రీ పంకజ్ చౌదరి: కేంద్ర ఆర్థిక శాఖ సహాయ మంత్రి. ఈ 12వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా బ్యాంకర్ల కృషిని ఆయన అభినందించారు.

How It Works

• కనీస నిల్వ అవసరం లేదు (No Minimum Balance): బ్యాంక్ అకౌంట్ లేని ఏ వయోజనుడైనా ఇందులో జీరో బ్యాలెన్స్‌తో ఖాతా తెరవవచ్చు. నిర్వహణ ఛార్జీలు ఉండవు.
• ఉచిత కార్డు మరియు బీమా: ఖాతా తెరిచిన వారికి ఉచితంగా రూపే (RuPay) డెబిట్ కార్డు ఇవ్వబడుతుంది. ఈ కార్డు ద్వారా ₹2 లక్షల ఉచిత ప్రమాద బీమా కవరేజీ లభిస్తుంది.

---

• ఓవర్‌డ్రాఫ్ట్ సదుపాయం (Overdraft): ఖాతాను క్రమం తప్పకుండా వినియోగిస్తున్న అర్హులకు అత్యవసర అవసరాల నిమిత్తం గరిష్టంగా ₹10,000 వరకు ఓవర్‌డ్రాఫ్ట్ సదుపాయం కల్పిస్తారు.
• డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (DBT): జన్ ధన్ ఖాతాలను ఆధార్ మరియు మొబైల్ నంబర్లకు (JAM ట్రినిటీ) అనుసంధానిస్తారు. దీనివల్ల ప్రభుత్వ సబ్సిడీలు నేరుగా ఖాతాల్లోకి జమవుతాయి.

Why It Matters

• ఆర్థిక సాధికారత (Economic Impact): అట్టడుగు వర్గాలు, ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రజలు బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోకి రావడం ద్వారా వారిలో పొదుపు అలవాట్లు పెరిగాయి (డిపాజిట్లు ₹3.17 లక్షల కోట్లకు చేరాయి).
• సామాజిక ప్రాముఖ్యత (Social Implications): మొత్తం 59 కోట్ల ఖాతాల్లో 55.7% ఖాతాలు మహిళలవే కావడం మహిళా సాధికారతకు మరియు ఆర్థిక స్వేచ్ఛకు ఒక గొప్ప నిదర్శనం.
• పాలనా పారదర్శకత (Governance): ఈ పథకం UPSC GS Paper 2 (Governance & Social Justice) కు అత్యంత కీలకం. జామ్ (JAM) ట్రినిటీ వల్ల నకిలీ లబ్ధిదారుల ఏరివేత సాధ్యపడింది, వ్యవస్థలో పారదర్శకత పెరిగింది.

Historical Background

• 2014 ఆగస్టు 15: స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం రోజున ఎర్రకోట నుంచి ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ఈ పథకాన్ని తొలిసారిగా ప్రకటించారు.
• 2014 ఆగస్టు 28: దేశవ్యాప్తంగా "ప్రధాన మంత్రి జన్ ధన్ యోజన" అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది.
• 2018 సెప్టెంబర్: పథకం విజయవంతం కావడంతో, ప్రభుత్వం దీనిని ఒక శాశ్వత మిషన్‌గా (National Mission for Financial Inclusion) మార్చింది మరియు ఓవర్‌డ్రాఫ్ట్ పరిమితిని ₹5,000 నుండి ₹10,000 కు పెంచింది.

Previous Related Events

• 2015 మే: జన్ ధన్ ఖాతాదారులకు సామాజిక భద్రత కల్పించే ఉద్దేశ్యంతో పీఎం జీవన్ జ్యోతి బీమా యోజన (PMJJBY) మరియు పీఎం సురక్షా బీమా యోజన (PMSBY) లను ప్రారంభించారు.
• 2020 (కోవిడ్-19 లాక్‌డౌన్): పాండమిక్ సమయంలో, ప్రభుత్వం కోట్లాది మంది మహిళా జన్ ధన్ ఖాతాదారుల అకౌంట్లలో నెలకు ₹500 చొప్పున మూడు నెలల పాటు నేరుగా ఆర్థిక సహాయాన్ని జమ చేసింది.
• 2023 ఆగస్టు: పీఎంజేడీవై ఖాతాల సంఖ్య 50 కోట్ల మైలురాయిని, డిపాజిట్లు ₹2 లక్షల కోట్లను అధిగమించాయి.

Static GK Connection

• ఆర్థిక సమ్మిళితం (Financial Inclusion): సమాజంలోని అన్ని వర్గాలకు, ముఖ్యంగా అట్టడుగు వర్గాలకు అందుబాటు ధరలో బ్యాంకింగ్, రుణాలు, బీమా వంటి ఆర్థిక సేవలను అందించడాన్ని ఫైనాన్షియల్ ఇన్‌క్లూజన్ అంటారు. సమ్మిళిత వృద్ధికి ఇది పునాది.
• రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 39(c): సంపద కొద్దిమంది చేతుల్లో కేంద్రీకృతం కాకుండా చూడాలని ఆర్టికల్ 39 నిర్దేశిస్తుంది. పీఎంజేడీవై (PMJDY) ఈ ఆర్థిక సమానత్వాన్ని సాధించే దిశగా ప్రభుత్వ విధానంగా నిలుస్తుంది.

Future Impact

• మైక్రో-ఇన్సూరెన్స్ మరియు పెన్షన్ల విస్తరణ: భవిష్యత్తులో ఈ 59 కోట్ల జన్ ధన్ ఖాతాదారులందరినీ అటల్ పెన్షన్ యోజన (APY) మరియు ఇతర బీమా పథకాల పరిధిలోకి తీసుకురావడం ప్రభుత్వ తదుపరి లక్ష్యం.
• డిజిటల్ లావాదేవీల వృద్ధి (Digital India): గ్రామీణ ఖాతాలు 77.8% వరకు ఉన్నందున, రూపే కార్డులు మరియు యూపీఐ (UPI) ద్వారా గ్రామీణ డిజిటల్ చెల్లింపుల శాతం భారీగా పెరగనుంది.
• మైక్రో-క్రెడిట్ (సూక్ష్మ రుణాలు): ఖాతాదారుల లావాదేవీల డేటా ఆధారంగా, వారికి ఎలాంటి పూచీకత్తు లేకుండానే బ్యాంకులు సూక్ష్మ రుణాలు అందించే పర్యావరణ వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందుతోంది.

గృహనిర్మాణ మరియు పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoHUA) పర్యవేక్షించే పీఎం స్వానిధి (PM SVANidhi) పథకం పునర్వ్యవస్థీకరించబడిన దశకు 27 ఆగస్టు 2026 నాటికి ఏడాది పూర్తయింది. కేంద్ర కేబినెట్ 27 ఆగస్టు 2025న ఈ పథకం పునర్వ్యవస్థీకరణను ఆమోదించి, దీని అమలును 31 మార్చి 2030 వరకు పొడిగించింది. పునర్వ్యవస్థీకరణ మొదటి ఏడాదిలో 10.56 లక్షల మంది కొత్త లబ్ధిదారులకు ₹6,294 కోట్ల విలువైన 21.86 లక్షల రుణాలు పంపిణీ చేయబడ్డాయి.

ఈ పథకం రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు, జీవనోపాధి హక్కు) మరియు ఆర్టికల్ 39(a) (తగిన జీవనోపాధికి హక్కు)కు అనుగుణంగా అమలు చేయబడుతోంది. వీధి వ్యాపారుల చట్టం, 2014 (Street Vendors Act, 2014) కింద గుర్తించబడిన పట్టణ మరియు గ్రామీణ వీధి వ్యాపారులకు ఈ పథకం అండగా నిలుస్తోంది. ఈ పథకంలో భాగంగా అర్హులైన వ్యాపారులకు ₹30,000 వరకు క్రెడిట్ పరిమితితో 'యూపీఐ-లింక్డ్ రూపే క్రెడిట్ కార్డ్'ను (UPI-linked RuPay Credit Card) ప్రవేశపెట్టారు.

దేశవ్యాప్తంగా మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి కోసం 50 స్ట్రీట్ ఫుడ్ హబ్‌లను (SFHs) ఏర్పాటు చేయనున్నారు, ప్రతి హబ్‌కు ₹4 కోట్ల ఆర్థిక సహాయం లభిస్తుంది. వీధి వ్యాపారులు, బ్యాంకులు మరియు పట్టణ స్థానిక సంస్థలను (ULBs) అనుసంధానించేందుకు 1 సెప్టెంబర్ నుండి 30 సెప్టెంబర్ 2026 వరకు 'లోక్ కల్యాణ్ మేళాలు' జరగనున్నాయి. 'స్వానిధి సే సమృద్ధి' కార్యక్రమం కింద 51.15 లక్షల లబ్ధిదారుల కుటుంబాలకు ప్రొఫైలింగ్ పూర్తి చేసి, 8 కేంద్ర ప్రభుత్వ సంక్షేమ పథకాలను అందించారు.

ఆహార భద్రత మరియు పరిశుభ్రతపై ఇప్పటివరకు 6 లక్షలకు పైగా వీధి ఆహార విక్రేతలకు FSSAI (భారత ఆహార భద్రత మరియు ప్రమాణాల అథారిటీ) శిక్షణ ఇచ్చింది. పథకం ప్రారంభమైన నాటి నుండి మొత్తం 78.68 లక్షల మంది వీధి వ్యాపారులు ₹19,171 కోట్ల విలువైన 1.18 కోట్లకు పైగా రుణాలను పొందారు. ఈ పథకం ద్వారా మొత్తం 1.15 కోట్ల మంది వీధి వ్యాపారులకు (కొత్తగా 50 లక్షల మందితో సహా) లబ్ధి చేకూర్చాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

What Happened

పీఎం స్వానిధి (PM SVANidhi - ప్రధాన మంత్రి స్ట్రీట్ వెండర్స్ ఆత్మనిర్భర్ నిధి) పథకం పునర్వ్యవస్థీకరించబడిన దశకు ఆగస్టు 27, 2026 నాటికి ఒక సంవత్సరం పూర్తయింది. 2025లో కేంద్ర కేబినెట్ ఈ పథకాన్ని మార్చి 31, 2030 వరకు పొడిగించింది. కేవలం ఒక సంవత్సర వ్యవధిలోనే ఈ పునర్వ్యవస్థీకరించిన పథకం ద్వారా 10.56 లక్షల మంది కొత్త వీధి వ్యాపారులకు ₹6,294 కోట్ల మేర రుణాలు పంపిణీ చేయబడ్డాయి. ఇది కేవలం రుణాల పంపిణీకే పరిమితం కాకుండా సామాజిక భద్రత, డిజిటల్ అక్షరాస్యత వంటి విస్తృత లక్ష్యాల వైపు మళ్లింది.

When & Where

కేంద్ర గృహనిర్మాణ, పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoHUA) ఈ పథకాన్ని దేశవ్యాప్తంగా అమలు చేస్తోంది. దీనిని తొలిసారిగా జూన్ 1, 2020న ఢిల్లీ కేంద్రంగా ప్రారంభించారు. తాజా పునర్వ్యవస్థీకరణ ఆగస్టు 27, 2025న ఆమోదించబడగా, ఇప్పుడు అర్బన్ లోకల్ బాడీస్ (ULBs)తో పాటు సెన్సస్ టౌన్‌లకు (Census Towns) కూడా ఈ పథకాన్ని విస్తరించారు.

Who Is Involved

• గృహనిర్మాణ మరియు పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoHUA): ఈ పథకానికి నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖగా వ్యవహరిస్తోంది.
• పట్టణ స్థానిక సంస్థలు (ULBs): వీధి వ్యాపారుల గుర్తింపు మరియు లెటర్ ఆఫ్ రికమెండేషన్స్ (LoR) జారీ చేయడంలో కీలకం.
• బ్యాంకులు మరియు ఆర్థిక సంస్థలు: ఎండ్-టు-ఎండ్ డిజిటల్ లెండింగ్ ప్లాట్‌ఫారమ్ (DLP) ద్వారా రుణాల పంపిణీకి బాధ్యత వహిస్తాయి.
• FSSAI: స్ట్రీట్ ఫుడ్ వెండర్లకు ఆహార భద్రత మరియు పరిశుభ్రతపై శిక్షణ ఇస్తోంది.

How It Works

1. రుణాల పంపిణీ: వీధి వ్యాపారులు డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్ ద్వారా దరఖాస్తు చేసుకుంటారు. ఎటువంటి పూచీకత్తు (Collateral) లేకుండా వారికి మూలధన రుణాలు అందిస్తారు.

2. క్రెడిట్ కార్డ్ సదుపాయం: మంచి ట్రాక్ రికార్డ్ ఉన్న అర్హులైన వ్యాపారులకు ₹30,000 వరకు పరిమితితో కూడిన యూపీఐ లింక్డ్ రూపే క్రెడిట్ కార్డులను జారీ చేస్తారు.
3. వడ్డీ రాయితీ: సకాలంలో రుణాలను తిరిగి చెల్లించే వ్యాపారులకు సంవత్సరానికి 7% చొప్పున వడ్డీ రాయితీ (Interest Subsidy) నేరుగా వారి బ్యాంకు ఖాతాల్లో జమ అవుతుంది.
4. మైగ్రేషన్ మాడ్యూల్: వ్యాపారులు ఒక ప్రాంతం (ULB) నుండి మరొక ప్రాంతానికి వలస వెళ్లినప్పుడు వారి ప్రయోజనాలకు అంతరాయం కలగకుండా 'వెండర్ మైగ్రేషన్ మాడ్యూల్' ద్వారా వారికి సేవలు నిరంతరంగా అందుతాయి.

Why It Matters

• ఆర్థిక సాధికారత: పూచీకత్తు లేకుండా మూలధన రుణాలు అందించడం ద్వారా అసంఘటిత రంగ కార్మికులను అధికారిక బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోకి తీసుకువస్తోంది (Financial Inclusion).
• సామాజిక భద్రత: 'స్వానిధి సే సమృద్ధి' (SVANidhi se Samridhhi) ద్వారా లబ్ధిదారుల కుటుంబాలకు 8 కేంద్ర సంక్షేమ పథకాలను చేకూర్చడం ద్వారా సమగ్ర భద్రత కల్పిస్తోంది.
• డిజిటల్ విప్లవం: 57.09 లక్షల మంది వ్యాపారులు 908 కోట్లకు పైగా డిజిటల్ లావాదేవీలు నిర్వహించడం ద్వారా డిజిటల్ ఇండియా లక్ష్యాలను బలోపేతం చేస్తున్నారు.
• పరీక్షల ప్రాముఖ్యత: UPSC GS Paper 2 (సామాజిక న్యాయం, ప్రభుత్వ విధానాలు) మరియు GS Paper 3 (ఆర్థికాభివృద్ధి) విభాగాలకు ఈ పథకం అత్యంత కీలకం.

Historical Background

• 2014: వీధి వ్యాపారుల (జీవనోపాధి రక్షణ మరియు వీధి వ్యాపార నియంత్రణ) చట్టం తీసుకురాబడింది. దీనిద్వారా మొదటిసారి వీధి వ్యాపారులకు చట్టపరమైన గుర్తింపు లభించింది.
• జూన్ 1, 2020: కోవిడ్-19 ఆర్థిక ఉద్దీపన (ఆత్మనిర్భర్ భారత్) ప్యాకేజీలో భాగంగా పీఎం స్వానిధి పథకాన్ని ప్రారంభించారు.
• ఆగస్టు 2025: కేబినెట్ ఈ పథకాన్ని సమగ్ర అభివృద్ధి లక్ష్యాలతో మార్చి 2030 వరకు పొడిగిస్తూ ఆమోదం తెలిపింది.

Previous Related Events

• జనవరి 2021: 'స్వానిధి సే సమృద్ధి' కార్యక్రమాన్ని ప్రయోగాత్మకంగా 125 నగరాల్లో ప్రారంభించి వీధి వ్యాపారుల కుటుంబాలకు సంక్షేమ పథకాలను అందించారు.
• నవంబర్ 2023: స్వానిధి పథకం కింద 50 లక్షల రుణాల పంపిణీ మైలురాయిని అధిగమించినట్లు మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకటించింది.
• జూన్ 2024: పీఎం స్వానిధి లబ్ధిదారులతో ప్రధాని మోదీ నేరుగా సంభాషించి, డిజిటల్ లావాదేవీల వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలను అభినందించారు.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు): సుప్రీంకోర్టు వివిధ తీర్పుల్లో (ఉదాహరణకు, ఓల్గా టెల్లిస్ కేసు) 'జీవనోపాధి హక్కు' కూడా జీవించే హక్కులో భాగమే అని స్పష్టం చేసింది. ఈ పథకం ఆ హక్కును పరిరక్షిస్తుంది.
• ఆర్థిక సమ్మిళితం (Financial Inclusion): అట్టడుగు వర్గాలకు బ్యాంకింగ్ మరియు రుణ సదుపాయాలు కల్పించే ఆర్థిక వ్యవస్థ సిద్ధాంతం. పీఎం జనధన్ యోజన, ముద్రా యోజన తరహాలోనే ఇది కూడా పనిచేస్తుంది.

Future Impact

• వృద్ధి లక్ష్యాలు: మార్చి 2030 నాటికి మొత్తం 1.15 కోట్ల మంది వీధి వ్యాపారులకు లబ్ధి చేకూర్చాలని ప్రభుత్వం నిర్దేశించుకుంది.
• మౌలిక సదుపాయాలు: 50 స్ట్రీట్ ఫుడ్ హబ్‌ల (SFHs) నిర్మాణం ద్వారా నగరాల్లో వీధి ఆహార విక్రయాలు మరింత పరిశుభ్రంగా మరియు వ్యవస్థీకృతంగా మారతాయి.
• మైక్రో-ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్‌షిప్: రుణాలు పొందిన వీధి వ్యాపారులు చిన్నపాటి పారిశ్రామికవేత్తలుగా ఎదిగేందుకు, "విక్షిత్ భారత్ @2047" లక్ష్యాలకు తోడ్పడేందుకు ఈ పథకం పునాదిగా నిలుస్తుంది.

26 ఆగస్టు 2026 నాటికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన ఈ-శ్రమ్ (e-Shram) పోర్టల్ ఐదేళ్లు పూర్తి చేసుకుంది. 18 ఆగస్టు 2026 నాటికి ఈ పోర్టల్ లో మొత్తం 31.89 కోట్ల మంది అసంఘటిత కార్మికులు నమోదు చేసుకున్నారు. ఈ పోర్టల్ ను కేంద్ర కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ, నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ (NIC) సహకారంతో అభివృద్ధి చేసింది. రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 41, 42, 43 అసంఘటిత కార్మికుల సంక్షేమం మరియు సామాజిక భద్రతకు ఆధారం. అసంఘటిత కార్మికులకై దేశంలో మొట్టమొదటి ఆధార్ అనుసంధాన జాతీయ డేటాబేస్ (NDUW) గా ఇది 26 ఆగస్టు 2021న ప్రారంభమైంది.

ఈ-శ్రమ్ లో నమోదైన ప్రతి కార్మికుడికి 12 అంకెల ప్రత్యేక యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) కేటాయించబడుతుంది. నమోదిత కార్మికులు ప్రధాన్ మంత్రి శ్రమ యోగి మాన్-ధన్ (PM-SYM) పథకం ద్వారా 60 ఏళ్లు దాటాక నెలకు ₹3,000 కనీస పెన్షన్ పొందవచ్చు. ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ను ఉద్యోగ అవకాశాల కోసం 'నేషనల్ కెరీర్ సర్వీస్' (NCS), నైపుణ్యాల కోసం 'స్కిల్ ఇండియా డిజిటల్ హబ్'తో అనుసంధానించారు. మొత్తం నమోదైన వారిలో మహిళలు 54.28% శాతం ఉండగా, పురుషులు 45.72% శాతం ఉన్నారు. వయోభారం పరంగా చూస్తే, అత్యధికంగా 18–40 ఏళ్ల మధ్య వయస్కులు 55.21% శాతం (20 ఆగస్టు 2026 నాటికి) ఉన్నారు. వ్యవసాయం, గృహ కార్మికులు, నిర్మాణం మరియు దుస్తుల తయారీ రంగాల కార్మికులు అత్యధికంగా పోర్టల్ లో నమోదు చేసుకున్నారు. ESIC, EPFO లేదా ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు కాని వారు మాత్రమే ఈ పోర్టల్ లో నమోదు చేసుకోవడానికి అర్హులు.

What Happened

అసంఘటిత రంగ కార్మికుల సమగ్ర సమాచారం కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకువచ్చిన 'ఈ-శ్రమ్' పోర్టల్ 26 ఆగస్టు 2026 నాటికి విజయవంతంగా ఐదేళ్లు పూర్తి చేసుకుంది. 31.89 కోట్ల రిజిస్ట్రేషన్లతో ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద కార్మిక డేటాబేస్ లలో ఒకటిగా నిలిచింది. ఈ పోర్టల్ ఇప్పుడు కేవలం రిజిస్ట్రేషన్ ప్లాట్‌ఫారమ్ గా మాత్రమే కాకుండా ఉపాధి, నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు సామాజిక భద్రతా పథకాలను అందించే వన్-స్టాప్ డిజిటల్ సొల్యూషన్‌గా మారింది.

When & Where

• ప్రారంభ తేదీ: 26 ఆగస్టు 2021
• ఐదేళ్ల మైలురాయి: 26 ఆగస్టు 2026
• ప్రాంతం: దేశవ్యాప్తంగా అమలులో ఉంది. కామన్ సర్వీస్ సెంటర్లు (CSC) మరియు స్టేట్ సేవా కేంద్రాల ద్వారా గ్రామ స్థాయి వరకు రిజిస్ట్రేషన్లు అందుబాటులో ఉన్నాయి.

Who Is Involved

• కేంద్ర కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ (MoLE): ఈ పథకానికి నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ (NIC): ఆధార్ ప్రామాణీకరణతో పోర్టల్ ను సాంకేతికంగా అభివృద్ధి చేసి నిర్వహిస్తోంది.
• కామన్ సర్వీస్ సెంటర్స్ (CSC): క్షేత్రస్థాయిలో ఉచితంగా కార్మికుల నమోదును సులభతరం చేస్తున్న ప్రధాన సంస్థలు.
• అసంఘటిత కార్మికులు: వ్యవసాయ కూలీలు, భవన నిర్మాణ కార్మికులు, గిగ్ వర్కర్లు, ప్లాట్‌ఫారమ్ వర్కర్లు, వీధి వ్యాపారులు, గృహ కార్మికులు మొదలైన వారు.

How It Works

1. అర్హత: 16-59 ఏళ్ల మధ్య వయసున్న, ESIC లేదా EPFO సభ్యులు కాని అసంఘటిత కార్మికులు ఎవరైనా నమోదు చేసుకోవచ్చు.
2. నమోదు ప్రక్రియ: కార్మికులు నేరుగా ఆన్‌లైన్ లో గానీ లేదా సమీప CSC కేంద్రాల ద్వారా గానీ ఉచితంగా నమోదు చేసుకోవచ్చు. దీనికి ఆధార్ నంబర్ మరియు ఆధార్ లింక్ అయిన మొబైల్ నంబర్ అవసరం.
3. UAN జారీ: విజయవంతంగా నమోదు కాగానే ప్రతి కార్మికుడికి ఒక శాశ్వత 12 అంకెల యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) జారీ చేయబడుతుంది.

4. సేవల అనుసంధానం: ఈ డేటాబేస్ ను నేషనల్ కెరీర్ సర్వీస్ (NCS), స్కిల్ ఇండియా డిజిటల్ హబ్ మరియు myScheme పోర్టల్స్‌తో అనుసంధానించారు. దీని వల్ల కార్మికులు ప్రభుత్వ పథకాలను, పెన్షన్ సదుపాయాన్ని (PM-SYM) సులభంగా పొందవచ్చు.

Why It Matters

• సామాజిక భద్రత: దేశంలో మొదటిసారి వలస మరియు గిగ్ వర్కర్లకు ఒక గుర్తింపు కార్డు లభించింది. ఏ రాష్ట్రంలో పని చేస్తున్నా సంక్షేమ పథకాలు పొందే (Portability of benefits) వెసులుబాటు కలిగింది.
• విధాన రూపకల్పన (Policy Making): ఖచ్చితమైన డేటా ఉండటం వలన భవిష్యత్తులో కార్మికుల కోసం ఎవిడెన్స్-బేస్డ్ పాలసీలు రూపొందించడానికి ఇది ప్రభుత్వానికి ఒక అస్త్రంగా మారింది.
• మహిళా సాధికారత: నమోదైన వారిలో 54.28% మహిళలు ఉండటం, దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో మహిళా అసంఘటిత కార్మికుల ప్రాధాన్యతను ఎత్తిచూపుతుంది.

Historical Background

• 2008:** Unorganised Workers' Social Security Act చట్టం తీసుకురాబడింది. దీని ప్రకారం అసంఘటిత కార్మికుల డేటాబేస్ ఉండాలని సూచించారు.
• 2020:** కేంద్ర ప్రభుత్వం పాత కార్మిక చట్టాలను 4 కోడ్ లుగా మార్చింది (Code on Social Security). గిగ్ మరియు ప్లాట్‌ఫారమ్ వర్కర్లను అధికారికంగా గుర్తించింది.
• 2021: ఆగస్టు 26న కోవిడ్ మహమ్మారి నేర్పిన పాఠాల ఆధారంగా వలస కార్మికుల కోసం జాతీయ డేటాబేస్ గా ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ఆవిష్కరణ.

Previous Related Events

• 2021:** కోవిడ్ లాక్‌డౌన్ సమయంలో వలస కార్మికులు పడిన ఇబ్బందులను సుమోటోగా స్వీకరించిన సుప్రీంకోర్టు, తక్షణమే వలస కార్మికుల జాతీయ డేటాబేస్ రూపొందించాలని కేంద్రాన్ని ఆదేశించింది.
• 2023:** ఈ-శ్రమ్ పోర్టల్ ను వన్ నేషన్ వన్ రేషన్ కార్డ్ (ONORC) స్కీమ్ తో అనుసంధానించారు.
• 2024: ఈ-శ్రమ్ ను 'వన్-స్టాప్ సొల్యూషన్' గా తీర్చిదిద్ది, ఇతర ప్రభుత్వ డిజిటల్ వేదికలతో (NCS, Skill India) ఇంటిగ్రేట్ చేశారు.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 41 (ఆదేశిక సూత్రాలు): నిరుద్యోగం, వృద్ధాప్యం, అనారోగ్యం వంటి సందర్భాలలో పని హక్కు, విద్య మరియు ప్రభుత్వ సహాయం పొందే హక్కును కల్పించాలని తెలుపుతుంది. ఈ-శ్రమ్ ఈ ఆర్టికల్ స్ఫూర్తిని నెరవేరుస్తుంది.
• అసంఘటిత రంగం (Unorganised Sector): పది మందికంటే తక్కువ ఉద్యోగులు ఉండి, చట్టబద్ధమైన సామాజిక భద్రతా పథకాలు (EPF, ESI) వర్తించని రంగాన్ని అసంఘటిత రంగం అంటారు. దేశంలోని మొత్తం వర్క్‌ఫోర్స్‌లో దాదాపు 90% ఈ రంగం లోనే ఉన్నారు.

India & World Comparison

భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద అసంఘటిత శ్రామిక శక్తిని కలిగి ఉంది. ఐరోపా దేశాలలో మాదిరిగా ఇక్కడ యూనివర్సల్ సోషల్ సెక్యూరిటీ లేదు. అయితే, ఈ-శ్రమ్ లాంటి 31 కోట్ల పైచిలుకు రియల్ టైమ్ డేటాబేస్ ప్రపంచంలో ఎక్కడా లేదు. ఇది అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ (ILO) నిర్దేశించిన డీసెంట్ వర్క్ (Decent Work) అజెండా సాధనలో భారతదేశానికి పెద్ద ముందడుగు.

Future Impact

• డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్ఫర్ (DBT): భవిష్యత్తులో ఎమర్జెన్సీ లేదా మహమ్మారి సమయాల్లో నేరుగా కార్మికుల ఖాతాల్లోకి నగదు బదిలీ చేయడానికి ఈ డేటాబేస్ ఉపయోగపడుతుంది.
• టార్గెటెడ్ వెల్ఫేర్: myScheme ద్వారా ఏ కార్మికుడికి ఏ పథకం సరిపోతుందో ఏఐ (AI) ఆధారితంగా అంచనా వేసి కచ్చితమైన ప్రయోజనాలను అందించనున్నారు.

ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ 2014 ఆగస్టు 28న లాంఛనంగా ప్రారంభించిన పీఎం జన్ ధన్ యోజన (PMJDY) 12 సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకుంది. 2026 ఆగస్టు 19 నాటికి దేశవ్యాప్తంగా మొత్తం 59.09 కోట్ల పీఎంజేడీవై (PMJDY) ఖాతాలు తెరవబడ్డాయి. ఈ జన్ ధన్ ఖాతాల్లో ప్రజలు దాచుకున్న మొత్తం డిపాజిట్ల విలువ రికార్డు స్థాయిలో ₹3.17 లక్షల కోట్లకు (ఖచ్చితంగా ₹3,16,514 కోట్లు) చేరుకుంది.

ఈ పథకాన్ని కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన ఆర్థిక సేవల విభాగం (Department of Financial Services) నిర్వహిస్తోంది. మొత్తం పీఎంజేడీవై ఖాతాల్లో 55.7 శాతం (అంటే 32.92 కోట్లు) ఖాతాలు మహిళల పేరు మీదే ఉండటం ఈ పథకంలో కీలకమైన అంశం. ఈ పథకం కింద తెరవబడిన అకౌంట్లలో 77.8 శాతం (అంటే 45.95 కోట్లు) గ్రామీణ మరియు సెమీ-అర్బన్ (పట్టణ అనుబంధ) ప్రాంతాల్లోనే ఉన్నాయి. పథకం కింద అర్హులైన ఖాతాదారులకు ఉచితంగా రూపే (RuPay) డెబిట్ కార్డుతో పాటు ₹2 లక్షల ప్రమాద బీమా సదుపాయం కల్పిస్తారు.

అత్యవసర ఆర్థిక అవసరాల నిమిత్తం ఖాతాను క్రమబద్ధంగా నిర్వహించే వారికి గరిష్టంగా ₹10,000 వరకు ఓవర్‌డ్రాఫ్ట్ (Overdraft) సదుపాయం ఉంటుంది. ఈ 12 ఏళ్ల కాలంలో జన్ ధన్ ఖాతాదారులకు మొత్తం 41.29 కోట్ల ఉచిత రూపే (RuPay) డెబిట్ కార్డులను ప్రభుత్వం జారీ చేసింది. గడిచిన 12 ఏళ్లలో జన్ ధన్ ఖాతాల సంఖ్య 2.3 రెట్లు పెరగ్గా, అందులోని డిపాజిట్ల విలువ ఏకంగా 12.8 రెట్లు పెరిగింది. జన్ ధన్-ఆధార్-మొబైల్ (JAM Trinity) అనుసంధానం ద్వారా ప్రభుత్వ పథకాల నగదు దళారుల ప్రమేయం లేకుండా నేరుగా బదిలీ అవుతోంది. పీఎంజేడీవై అనేది రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 39 (ఆదాయ అసమానతల తగ్గింపు) మరియు ఆర్థిక సమ్మిళిత (Financial Inclusion) లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా పనిచేస్తుంది.

What Happened

భారతదేశంలో ఆర్థిక సమ్మిళితాన్ని (Financial Inclusion) సాధించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన ఫ్లాగ్‌షిప్ కార్యక్రమం 'ప్రధాన మంత్రి జన్ ధన్ యోజన' (PMJDY) 2026 ఆగస్టు 28 నాటికి విజయవంతంగా 12 సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకుంది. ఈ పథకం కింద దేశవ్యాప్తంగా 59.09 కోట్ల బ్యాంకు ఖాతాలు తెరవబడ్డాయి. ఈ ఖాతాల్లో ఏకంగా ₹3.17 లక్షల కోట్ల మేర డిపాజిట్లు నమోదయ్యాయని కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ అధికారికంగా ప్రకటించింది.

When & Where

ఈ పథకం 2014 ఆగస్టు 28న న్యూఢిల్లీలో ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ చేతుల మీదుగా ప్రారంభించబడింది. 2026 ఆగస్టు 27న కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ, ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) ద్వారా న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా ఈ పథకం సాధించిన 12 ఏళ్ల ప్రగతి మరియు గణాంకాలను అధికారికంగా విడుదల చేసింది.

Who Is Involved

• కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Finance): ఈ పథకానికి నిధుల కేటాయింపు, విస్తృత స్థాయి పర్యవేక్షణ చేస్తుంది.
• ఆర్థిక సేవల విభాగం (Department of Financial Services): ఈ పథకం అమలుకు, బ్యాంకుల సమన్వయానికి నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరిస్తోంది.
• బ్యాంకులు & బిజినెస్ కరస్పాండెంట్లు (Bank Mitras): దేశవ్యాప్తంగా మారుమూల గ్రామాల్లో ఖాతాలు తెరవడంలో, సేవలు అందించడంలో బ్యాంకులు మరియు బ్యాంక్ మిత్రలు కీలక పాత్ర పోషించారు.
• శ్రీ పంకజ్ చౌదరి: కేంద్ర ఆర్థిక శాఖ సహాయ మంత్రి. ఈ 12వ వార్షికోత్సవం సందర్భంగా బ్యాంకర్ల కృషిని ఆయన అభినందించారు.

How It Works

• కనీస నిల్వ అవసరం లేదు (No Minimum Balance): బ్యాంక్ అకౌంట్ లేని ఏ వయోజనుడైనా ఇందులో జీరో బ్యాలెన్స్‌తో ఖాతా తెరవవచ్చు. నిర్వహణ ఛార్జీలు ఉండవు.
• ఉచిత కార్డు మరియు బీమా: ఖాతా తెరిచిన వారికి ఉచితంగా రూపే (RuPay) డెబిట్ కార్డు ఇవ్వబడుతుంది. ఈ కార్డు ద్వారా ₹2 లక్షల ఉచిత ప్రమాద బీమా కవరేజీ లభిస్తుంది.
• ఓవర్‌డ్రాఫ్ట్ సదుపాయం (Overdraft): ఖాతాను క్రమం తప్పకుండా వినియోగిస్తున్న అర్హులకు అత్యవసర అవసరాల నిమిత్తం గరిష్టంగా ₹10,000 వరకు ఓవర్‌డ్రాఫ్ట్ సదుపాయం కల్పిస్తారు.

---

• డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (DBT): జన్ ధన్ ఖాతాలను ఆధార్ మరియు మొబైల్ నంబర్లకు (JAM ట్రినిటీ) అనుసంధానిస్తారు. దీనివల్ల ప్రభుత్వ సబ్సిడీలు నేరుగా ఖాతాల్లోకి జమవుతాయి.

Why It Matters

• ఆర్థిక సాధికారత (Economic Impact): అట్టడుగు వర్గాలు, ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రజలు బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోకి రావడం ద్వారా వారిలో పొదుపు అలవాట్లు పెరిగాయి (డిపాజిట్లు ₹3.17 లక్షల కోట్లకు చేరాయి).
• సామాజిక ప్రాముఖ్యత (Social Implications): మొత్తం 59 కోట్ల ఖాతాల్లో 55.7% ఖాతాలు మహిళలవే కావడం మహిళా సాధికారతకు మరియు ఆర్థిక స్వేచ్ఛకు ఒక గొప్ప నిదర్శనం.
• పాలనా పారదర్శకత (Governance): ఈ పథకం UPSC GS Paper 2 (Governance & Social Justice) కు అత్యంత కీలకం. జామ్ (JAM) ట్రినిటీ వల్ల నకిలీ లబ్ధిదారుల ఏరివేత సాధ్యపడింది, వ్యవస్థలో పారదర్శకత పెరిగింది.

Historical Background

• 2014 ఆగస్టు 15: స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం రోజున ఎర్రకోట నుంచి ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ఈ పథకాన్ని తొలిసారిగా ప్రకటించారు.
• 2014 ఆగస్టు 28: దేశవ్యాప్తంగా "ప్రధాన మంత్రి జన్ ధన్ యోజన" అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది.
• 2018 సెప్టెంబర్: పథకం విజయవంతం కావడంతో, ప్రభుత్వం దీనిని ఒక శాశ్వత మిషన్‌గా (National Mission for Financial Inclusion) మార్చింది మరియు ఓవర్‌డ్రాఫ్ట్ పరిమితిని ₹5,000 నుండి ₹10,000 కు పెంచింది.

Previous Related Events

• 2015 మే: జన్ ధన్ ఖాతాదారులకు సామాజిక భద్రత కల్పించే ఉద్దేశ్యంతో పీఎం జీవన్ జ్యోతి బీమా యోజన (PMJJBY) మరియు పీఎం సురక్షా బీమా యోజన (PMSBY) లను ప్రారంభించారు.
• 2020 (కోవిడ్-19 లాక్‌డౌన్): పాండమిక్ సమయంలో, ప్రభుత్వం కోట్లాది మంది మహిళా జన్ ధన్ ఖాతాదారుల అకౌంట్లలో నెలకు ₹500 చొప్పున మూడు నెలల పాటు నేరుగా ఆర్థిక సహాయాన్ని జమ చేసింది.
• 2023 ఆగస్టు: పీఎంజేడీవై ఖాతాల సంఖ్య 50 కోట్ల మైలురాయిని, డిపాజిట్లు ₹2 లక్షల కోట్లను అధిగమించాయి.

Static GK Connection

• ఆర్థిక సమ్మిళితం (Financial Inclusion): సమాజంలోని అన్ని వర్గాలకు, ముఖ్యంగా అట్టడుగు వర్గాలకు అందుబాటు ధరలో బ్యాంకింగ్, రుణాలు, బీమా వంటి ఆర్థిక సేవలను అందించడాన్ని ఫైనాన్షియల్ ఇన్‌క్లూజన్ అంటారు. సమ్మిళిత వృద్ధికి ఇది పునాది.
• రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 39(c): సంపద కొద్దిమంది చేతుల్లో కేంద్రీకృతం కాకుండా చూడాలని ఆర్టికల్ 39 నిర్దేశిస్తుంది. పీఎంజేడీవై (PMJDY) ఈ ఆర్థిక సమానత్వాన్ని సాధించే దిశగా ప్రభుత్వ విధానంగా నిలుస్తుంది.

India & World Comparison

ఆర్థిక సమ్మిళితం దిశగా ప్రపంచంలోనే చేపట్టిన అతిపెద్ద కార్యక్రమంగా పీఎంజేడీవై నిలిచింది. ప్రపంచ బ్యాంక్ యొక్క గ్లోబల్ ఫైండెక్స్ (Global Findex) రిపోర్ట్ ప్రకారం, భారతదేశంలో వయోజనులకు బ్యాంక్ ఖాతాలు ఉన్న శాతం 2011లో సుమారు 35% ఉండగా, పీఎంజేడీవై కారణంగా ప్రస్తుతం అది దాదాపు 80%కి పైగా పెరిగింది. బ్యాంకింగ్ సేవలను అందరికీ చేరువ చేయడంలో భారత్ మోడల్‌ను ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు ఆదర్శంగా తీసుకుంటున్నాయి.

Future Impact

• మైక్రో-ఇన్సూరెన్స్ మరియు పెన్షన్ల విస్తరణ: భవిష్యత్తులో ఈ 59 కోట్ల జన్ ధన్ ఖాతాదారులందరినీ అటల్ పెన్షన్ యోజన (APY) మరియు ఇతర బీమా పథకాల పరిధిలోకి తీసుకురావడం ప్రభుత్వ తదుపరి లక్ష్యం.
• డిజిటల్ లావాదేవీల వృద్ధి (Digital India): గ్రామీణ ఖాతాలు 77.8% వరకు ఉన్నందున, రూపే కార్డులు మరియు యూపీఐ (UPI) ద్వారా గ్రామీణ డిజిటల్ చెల్లింపుల శాతం భారీగా పెరగనుంది.
• మైక్రో-క్రెడిట్ (సూక్ష్మ రుణాలు): ఖాతాదారుల లావాదేవీల డేటా ఆధారంగా, వారికి ఎలాంటి పూచీకత్తు లేకుండానే బ్యాంకులు సూక్ష్మ రుణాలు అందించే పర్యావరణ వ్యవస్థ అభివృద్ధి చెందుతోంది.

వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ఫేజ్-1ను ఆగస్టు 31, 2026న ఏపీ సీఎం చంద్రబాబు నాయుడు ప్రారంభించారు. శ్రీశైలం ప్రాజెక్టు బ్యాక్ వాటర్స్ నుండి 10.7 టీఎంసీల నీటిని నల్లమల సాగర్‌లోకి విడుదల చేశారు. ఈ ప్రాజెక్టును అధికారికంగా 'పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు' అని పిలుస్తారు. ఫేజ్-1 ద్వారా ప్రకాశం, మార్కాపురం జిల్లాల్లోని 1.19 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందుతుంది. మొదటి దశలో సుమారు 4 లక్షల మందికి సురక్షితమైన తాగునీటిని అందించనున్నారు. ఎన్.డి.ఎ సంకీర్ణ ప్రభుత్వం గత రెండేళ్లలో ఈ ప్రాజెక్టు కోసం రూ. 2,400 కోట్లకు పైగా ఖర్చు చేసింది.

ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా పశ్చిమ ప్రకాశం జిల్లాలో తీవ్రంగా ఉన్న ఫ్లోరైడ్ సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం లభిస్తుంది. వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు 1996 మార్చి 5న అప్పటి ఉమ్మడి ఏపీ సీఎం చంద్రబాబు నాయుడు శంకుస్థాపన చేశారు. ఈ ప్రాజెక్టులో నల్లమల కొండల గుండా 18.8 కి.మీ పొడవైన రెండు సొరంగాల (టన్నెల్స్) ద్వారా నీటిని తరలిస్తారు. కృష్ణా నది నుంచి వరద జలాలను (43.5 టీఎంసీలు) మళ్లించే ఉద్దేశ్యంతో ఈ ప్రాజెక్టును రూపొందించారు. నిర్వాసితులైన 6,206 కుటుంబాలకు 48 రోజుల్లోనే మూడు విడతల్లో రూ. 768 కోట్ల పరిహారాన్ని ప్రభుత్వం చెల్లించింది. ప్రాజెక్టు పూర్తి స్థాయిలో పూర్తయితే 4.47 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు, 30 మండలాల్లోని 15 లక్షల మందికి తాగునీరు అందుతుంది.

What Happened

ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి ఎన్.చంద్రబాబు నాయుడు ఆగస్టు 31, 2026న వెలిగొండ ప్రాజెక్టు మొదటి దశ (ఫేజ్-1)ను అధికారికంగా ప్రారంభించారు. ఈ కార్యక్రమంలో భాగంగా ఫీడర్ కెనాల్ గేట్లను ఎత్తి 10.7 టీఎంసీల కృష్ణా నది జలాలను నల్లమల సాగర్ రిజర్వాయర్‌లోకి విడుదల చేశారు. గత మూడు దశాబ్దాలుగా ఎదురుచూస్తున్న కరువు పీడిత ప్రాంతాల రైతుల కల దీనితో నెరవేరింది. నిర్వాసిత కుటుంబాలకు సత్వరమే పరిహారం చెల్లించిన తరువాతే నీటిని విడుదల చేశారు.

When & Where

ఈ ప్రాజెక్టు ప్రారంభోత్సవం 2026 ఆగస్టు 31 సోమవారం నాడు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని మార్కాపురం జిల్లా (ప్రకాశం ప్రాంతం) పరిధిలో జరిగింది. శ్రీశైలం రిజర్వాయర్ కొల్లం వాగు వద్ద ఉన్న బ్యాక్ వాటర్స్ నుంచి నల్లమల కొండల గుండా నిర్మించిన సొరంగాల ద్వారా నల్లమల సాగర్‌కు నీరు చేరుతుంది. భౌగోళికంగా ఇది రాయలసీమ మరియు ప్రకాశం జిల్లాల కరువు ప్రాంతాలకు కేంద్రంగా ఉంది.

Who Is Involved

• ఎన్.చంద్రబాబు నాయుడు: ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి, ఫేజ్-1 ప్రాజెక్టును ప్రారంభించారు. 1996లో శంకుస్థాపన చేసినది కూడా ఈయనే.
• నిమ్మల రామానాయుడు: రాష్ట్ర జలవనరుల శాఖ మంత్రి, ప్రాజెక్టు అమలు మరియు నీటి విడుదలను పర్యవేక్షించారు.
• ఆంధ్రప్రదేశ్ జలవనరుల శాఖ: ఈ భారీ సాగునీటి ప్రాజెక్టు నిర్మాణం మరియు నిర్వహణ బాధ్యతలను చేపడుతున్న నోడల్ ఏజెన్సీ.
• నిర్వాసిత కుటుంబాలు (R&R): ముంపునకు గురైన 6,206 కుటుంబాలు, వీరికి రూ. 768 కోట్ల పునరావాస ప్యాకేజీని అందించారు.

---

How It Works

1. నీటి తరలింపు (Water Diversion): శ్రీశైలం రిజర్వాయర్ పరిధిలోని కొల్లం వాగు వద్ద నుంచి కృష్ణా నది వరద జలాలను గ్రావిటీ (గురుత్వాకర్షణ) ద్వారా తరలిస్తారు.
2. ట్విన్ టన్నెల్స్ (Twin Tunnels): నల్లమల కొండల గుండా డ్రిల్లింగ్ చేసిన 18.8 కిలోమీటర్ల పొడవైన రెండు భారీ సమాంతర సొరంగాల ద్వారా నీరు ప్రవహిస్తుంది.
3. నిల్వ (Storage): సొరంగాల ద్వారా వచ్చిన నీటిని 43.5 టీఎంసీల నిల్వ సామర్థ్యం ఉన్న 'నల్లమల సాగర్' రిజర్వాయర్‌లో నిల్వ చేస్తారు.
4. పంపిణీ (Distribution): నల్లమల సాగర్ నుంచి ప్రధాన కాలువల ద్వారా ప్రకాశం, నెల్లూరు, కడప జిల్లాల్లోని వ్యవసాయ భూములకు మరియు తాగునీటి అవసరాలకు నీటిని సరఫరా చేస్తారు.

Why It Matters

• సామాజిక ప్రభావం (Social Impact): ప్రకాశం జిల్లా పశ్చిమ ప్రాంతంలో దశాబ్దాలుగా ఉన్న ఫ్లోరైడ్ వ్యాధికి సురక్షిత తాగునీరు అందించడం ద్వారా చెక్ పెడుతుంది.
• ఆర్థిక ప్రాముఖ్యత (Economic Impact): 1.19 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందడం వల్ల పంటల వైవిధ్యం, ఉద్యానవనాలు, ఆగ్రో ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమలు అభివృద్ధి చెందుతాయి. తద్వారా వలసలు తగ్గుతాయి.

Historical Background

• 1996: ఎన్.టి.రామారావు ముఖ్యమంత్రిగా ఉన్న కాలంలో ఈ ప్రాజెక్టుకు రూపకల్పన జరగ్గా, 1996 మార్చి 5న అప్పటి సీఎం చంద్రబాబు నాయుడు శంకుస్థాపన చేశారు.
• 2004-2005: కేంద్ర అటవీ మరియు పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖల నుంచి అనుమతులు లభించాయి మరియు ప్రాజెక్టు పనులు లాంఛనంగా టెండర్ల దశకు చేరుకున్నాయి.
• 2024-2026: ఎన్.డి.ఎ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత రూ. 2,400 కోట్లు వెచ్చించి ప్రాజెక్టు పనులను వేగవంతం చేసింది. పునరావాస ప్యాకేజీని వేగంగా పూర్తి చేసింది.

Previous Related Events

• 2021 జనవరి: వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు సంబంధించిన మొదటి సొరంగం (18.8 కి.మీ) తవ్వకం పనులు పూర్తయ్యాయి.
• 2024 ఆగస్టు: ప్రాజెక్టు నిర్వాసితుల పునరావాసం కోసం ముగింపు దశ ప్యాకేజీని పంపిణీ చేయడంలో ప్రభుత్వం వేగం పెంచింది.
• 2026 ఆగస్టు: ఆగస్టు 23న ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు నిర్వాసితులకు రూ. 250 కోట్ల తుది చెక్కును అందజేశారు. ఆ తర్వాత ఆగస్టు 31న ప్రాజెక్టు ఫేజ్-1 ప్రారంభమైంది.

Static GK Connection

• కృష్ణా నది (Krishna River): మహారాష్ట్రలోని మహాబలేశ్వర్ వద్ద పుట్టి, ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ గుండా ప్రవహించి బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది. శ్రీశైలం, నాగార్జున సాగర్ దీనిపై ఉన్న ప్రధాన ఆనకట్టలు.
• నల్లమల కొండలు (Nallamala Hills): తూర్పు కనుమల్లో (Eastern Ghats) భాగమైన ఈ కొండలు ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ రాష్ట్రాల్లో విస్తరించి ఉన్నాయి. నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్ (NST) ఈ అడవుల్లోనే ఉంది.

Future Impact

• ఫేజ్-2 లక్ష్యాలు: రెండవ దశ పూర్తయితే మొత్తం 4.47 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందుతుంది.
• తాగునీటి భద్రత: కడప, నెల్లూరు, ప్రకాశం జిల్లాల్లోని 30 మండలాలకు చెందిన 15 లక్షల మందికి తాగునీటి కొరత తీరుతుంది.
• భూగర్భ జలాల వృద్ధి: నల్లమల సాగర్ వంటి రిజర్వాయర్ల ద్వారా భూగర్భ జల మట్టాలు పెరుగుతాయి, బోర్ బావులపై ఆధారపడటం గణనీయంగా తగ్గుతుంది.

తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఇందిరమ్మ ఇండ్ల పథకం రెండవ దశ (Phase-II) మార్గదర్శకాలను మరియు ప్రారంభ నిధులను విడుదల చేసింది. ఈ పథకం కింద సొంత స్థలం ఉన్న అర్హులైన లబ్ధిదారులకు ఇల్లు నిర్మించుకోవడానికి ప్రభుత్వం రూ. 5 లక్షల ఆర్థిక సహాయం అందిస్తుంది. తెలంగాణ రాష్ట్ర గృహ నిర్మాణ శాఖ (Telangana Housing Department) ఈ పథకాన్ని రాష్ట్రవ్యాప్తంగా అమలు చేసే నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరిస్తోంది. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు) ప్రకారం ప్రతి పౌరుడికి గౌరవప్రదమైన నివాస హక్కు కల్పించాలనే ఉద్దేశ్యంతో ఇది రూపొందించబడింది.

ఇందిరమ్మ ఇండ్ల పథకం మొదటి దశను తెలంగాణ ప్రభుత్వం 11 మార్చి 2024 న ప్రారంభించింది, అప్పుడు ప్రతి నియోజకవర్గానికి 3,500 ఇళ్ల లక్ష్యం నిర్దేశించారు. పేదరిక నిర్మూలన మరియు జీవన ప్రమాణాల పెంపు (SDG 11 - సుస్థిర నగరాలు మరియు సమాజాలు) లక్ష్యాలకు ఈ పథకం అనుసంధానించబడి ఉంది. కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో అమలవుతున్న ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన (PMAY) తరహాలో రాష్ట్ర స్థాయిలో ఇందిరమ్మ ఇండ్లు అమలు అవుతోంది.

ఐక్యరాజ్యసమితి మానవ హక్కుల ప్రకటన ప్రకారం 'అందరికీ గృహ వసతి' (Housing for All) కల్పించాలనే అంతర్జాతీయ నిబంధనలకు ఇది అనుగుణంగా ఉంది. హైదరాబాద్ CURE (Core Urban Region) ప్రాంతంలో ఫ్లాట్ల నిర్మాణం కోసం ప్రభుత్వం రూ. 5 లక్షల సబ్సిడీని ఇస్తూ జూలై 2026 లో ప్రత్యేక మార్గదర్శకాలు జారీ చేసింది. నివాస గృహాల కొరతను అధిగమించడంలో మరియు పేదలకు ఇళ్లు కట్టించడంలో తెలంగాణ రాష్ట్రం అగ్రగామిగా నిలిచేందుకు ఈ పథకం దోహదపడుతుంది. లబ్ధిదారుల ఎంపికను అత్యంత పారదర్శకంగా చేపట్టేందుకు గ్రామ సభలు మరియు వార్డు కమిటీల ద్వారా ఎంపిక చేస్తున్నారు. రాబోయే ఐదేళ్లలో రాష్ట్రంలో గృహ రహిత (homeless) నిరుపేదలు అందరికీ శాశ్వత గృహాలు (Pucca houses) నిర్మించి ఇవ్వడమే ఈ పథకం తుది లక్ష్యం.

What Happened

తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఇందిరమ్మ ఇండ్ల పథకం రెండవ దశను (Phase-II) లాంఛనంగా ప్రారంభించింది. ఈ దశలో అర్హులైన పేద కుటుంబాలకు తమ సొంత స్థలంలో ఇల్లు కట్టుకునేందుకు రూ. 5 లక్షల ఆర్థిక సాయం అందిస్తారు. సిమెంట్, స్టీల్ వంటి నిర్మాణ సామాగ్రి ధరలు పెరిగినందున, పేదలపై భారం పడకుండా ప్రభుత్వం ఈ నిర్ణయం తీసుకుంది. ముఖ్యంగా ఒంటరి మహిళలు, అట్టడుగు వర్గాలకు ఈ రెండవ దశలో అత్యధిక ప్రాధాన్యతను ఇవ్వనున్నారు.

When & Where

ఈ పథకం తెలంగాణ రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా ఉన్న అన్ని 119 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాల్లో అమలు చేయబడుతోంది. దీని మొదటి దశ 2024 మార్చి నెలలో ప్రారంభం కాగా, పౌరుల అవసరాలు, ద్రవ్యోల్బణం దృష్ట్యా సవరించిన మార్గదర్శకాలతో ప్రస్తుతం ఫేజ్-II కి నిధులు విడుదలయ్యాయి.

Who Is Involved

• తెలంగాణ గృహ నిర్మాణ శాఖ: ఈ పథకం అమలును పర్యవేక్షించే ప్రధాన నోడల్ ఏజెన్సీ.
• జిల్లా కలెక్టర్లు & రెవెన్యూ యంత్రాంగం: లబ్ధిదారుల గుర్తింపు మరియు క్షేత్రస్థాయి డాక్యుమెంట్ల పరిశీలన బాధ్యత.
• గ్రామ పంచాయతీలు / మున్సిపల్ వార్డులు: దరఖాస్తుల ప్రాథమిక పరిశీలన మరియు గ్రామ సభల ద్వారా తుది ఆమోదం.
• లబ్ధిదారులు: ఇళ్లు లేని పేదలు, ఒంటరి మహిళలు, మరియు 250 చ.గజాల ఉచిత ఇంటి స్థలానికి అర్హులైన తెలంగాణ ఉద్యమకారులు.

How It Works

1. దరఖాస్తు విధానం: అర్హులైన పౌరులు ప్రజా పాలన పోర్టల్ ద్వారా లేదా స్థానిక గ్రామ/వార్డు సచివాలయాల్లో దరఖాస్తు చేసుకోవాలి.
2. క్షేత్రస్థాయి తనిఖీ: అధికారులు దరఖాస్తులను క్షేత్రస్థాయిలో పరిశీలించి, గ్రామ సభల ఆమోదం తర్వాత తుది లబ్ధిదారుల జాబితాను రూపొందిస్తారు.
3. దశలవారీగా నిధుల పంపిణీ: మొత్తం రూ. 5 లక్షల ఆర్థిక సహాయాన్ని నేరుగా లబ్ధిదారుల బ్యాంకు ఖాతాల్లో (DBT ద్వారా) నాలుగు దశల్లో (బేస్‌మెంట్, గోడల నిర్మాణం, రూఫ్ లెవెల్, ఇల్లు పూర్తయ్యాక) జమ చేస్తారు.

4. ఆన్లైన్ పర్యవేక్షణ: నిధుల దుర్వినియోగాన్ని అరికట్టేందుకు ఇందిరమ్మ ఇండ్లు మొబైల్ యాప్ ద్వారా ఇంటి నిర్మాణ దశలను జియో-ట్యాగింగ్ (Geo-tagging) చేస్తారు.

Why It Matters

ఈ పథకం సామాజిక న్యాయం (Social Justice) మరియు ఆర్థిక సాధికారత కోణంలో చాలా కీలకం. ఆర్టికల్ 21 ప్రకారం ప్రతి పౌరుడికి గౌరవప్రదంగా జీవించే హక్కు ఉంది, దానికి సొంతిల్లు ఒక ప్రాథమిక అవసరం. దీని ద్వారా అట్టడుగు వర్గాలకు, ఒంటరి మహిళలకు సామాజిక భద్రత లభిస్తుంది. అంతేకాకుండా, భారీ ఎత్తున ఇళ్ల నిర్మాణం జరగడం వల్ల స్థానిక తాపీ మేస్త్రీలు, కూలీలు, ప్లంబర్లు, ఎలక్ట్రీషియన్లకు ఉపాధి అవకాశాలు లభిస్తాయి. ఇది TSPSC గ్రూప్స్ పరీక్షల సిలబస్‌లోని పేపర్-2 (పాలసీలు) మరియు పేపర్-3 (ఎకానమీ) కి నేరుగా అనుసంధానమై ఉంటుంది.

Historical Background

• 2006: ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ లో మొదటిసారిగా ఇందిరమ్మ పథకం ప్రారంభమై లక్షలాది ఇళ్ల నిర్మాణం జరిగింది.
• 2014-2023: తెలంగాణ రాష్ట్ర ఆవిర్భావం తరువాత పాత ప్రభుత్వ హయాంలో ఉచితంగా నిర్మించి ఇచ్చే డబుల్ బెడ్రూమ్ ఇండ్ల పథకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.
• 11 మార్చి 2024: ప్రస్తుత తెలంగాణ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, స్వంత స్థలంలో ఇల్లు నిర్మించుకునే ఆప్షన్ తో కొత్తగా 'ఇందిరమ్మ ఇండ్లు' (దశ-1) పథకాన్ని ప్రారంభించింది.

Previous Related Events

• మార్చి 2024: ఇందిరమ్మ ఇండ్ల పథకం మొదటి దశ లాంచ్. ఒక్కో నియోజకవర్గానికి 3,500 ఇళ్ల మంజూరు.
• జనవరి 2025: ప్రజా పాలన దరఖాస్తుల ద్వారా రాష్ట్ర వ్యాప్తంగా దాదాపు 18.32 లక్షల మంది అర్హులను ప్రాథమికంగా గుర్తించారు.
• జూలై 2026: హైదరాబాద్ CURE (Core Urban Region) పరిధిలో బహుళ అంతస్తుల భవనాల్లో (Flats) ఇందిరమ్మ ఇండ్ల పథకం అమలు కోసం ప్రత్యేక మార్గదర్శకాలను ప్రభుత్వం విడుదల చేసింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు): గౌరవప్రదమైన నివాస హక్కు జీవించే హక్కులో అంతర్భాగమని భారత సుప్రీంకోర్టు (ఉదా: చమేలీ సింగ్ vs స్టేట్ ఆఫ్ UP) స్పష్టం చేసింది.
• ఆదేశిక సూత్రాలు (DPSP): ఆర్టికల్ 39 (b) & (c) ప్రకారం సంపద కేంద్రీకృతం కాకుండా చూడటం, ప్రజలందరికీ భౌతిక వనరులు పంపిణీ చేయడం వంటి లక్ష్యాలకు ఈ పథకం అద్దం పడుతుంది.

India & World Comparison

భారత ప్రభుత్వం జాతీయ స్థాయిలో ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన (PMAY) ద్వారా అర్బన్ మరియు రూరల్ ప్రాంతాల్లో ఇళ్లను నిర్మిస్తోంది. తెలంగాణ ప్రభుత్వం PMAY మార్గదర్శకాలకు తమ రాష్ట్ర నిధులను కూడా జోడించి ఇందిరమ్మ ఇండ్ల పథకాన్ని మరింత ఆకర్షణీయంగా (రూ. 5 లక్షల సాయంతో) అమలు చేస్తోంది. ప్రపంచ వ్యాప్తంగా ఐక్యరాజ్యసమితి సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలు (SDG-11) అందరికీ సురక్షితమైన మరియు సరసమైన గృహాలను (Affordable Housing) అందించాలని నిర్దేశిస్తున్నాయి.

Future Impact

• రాబోయే ఐదేళ్లలో తెలంగాణలో 'ఇళ్లు లేని వారు' (Homelessness) అనే సమస్య గణనీయంగా తగ్గుతుంది.
• ఇళ్ల నిర్మాణం కోసం సిమెంట్, స్టీల్, ఇటుక తదితర అనుబంధ పరిశ్రమలకు డిమాండ్ పెరిగి రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థ (GSDP) వేగంగా వృద్ధి చెందుతుంది.
• మహిళల పేరిట లేదా మహిళలకు ప్రాధాన్యత ఇస్తూ ఇళ్లు మంజూరు చేయడం వల్ల రాష్ట్రంలో మహిళా సాధికారత (Women Empowerment) పెరుగుతుంది.

ఆగస్టు 30, 2026న మధిర అసెంబ్లీ నియోజకవర్గ పరిధిలో రూ.131.61 కోట్ల అభివృద్ధి పనులను డిప్యూటీ సీఎం భట్టి విక్రమార్క ప్రారంభించారు. రాష్ట్రంలో తెల్ల రేషన్ కార్డు ఉన్న 1.06 కోట్ల కుటుంబాలకు ఉచితంగా సన్న బియ్యం పంపిణీ చేస్తున్నారు. గృహ జ్యోతి పథకం కింద రాష్ట్రంలోని 53 లక్షల కుటుంబాలకు నెలకు 200 యూనిట్ల వరకు ఉచిత విద్యుత్ సరఫరా జరుగుతోంది. ఆరోగ్యశ్రీ పథకం కింద వైద్య ఖర్చుల కవరేజీని రూ.10 లక్షలకు పెంచారు.

రైతు భరోసా పథకం కింద రైతుల బ్యాంకు ఖాతాల్లోకి నేరుగా రూ.9,000 కోట్ల పెట్టుబడి సాయం జమ చేయబడింది. ప్రభుత్వ పాఠశాలల్లో 27 లక్షల మంది విద్యార్థులకు అల్పాహార పథకం, ఇంటర్ విద్యార్థులకు మధ్యాహ్న భోజన పథకం అమలు చేస్తున్నారు. విద్యా వ్యవస్థలో సంస్కరణల కోసం రూ.200 కోట్ల వ్యయంతో 25 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో ఒక్కొక్కటిగా 100 ఇంటిగ్రేటెడ్ గురుకులాలను ప్రభుత్వం మంజూరు చేసింది. రాష్ట్ర రహదారుల నెట్‌వర్క్‌ను బలోపేతం చేయడానికి రూ.90,000 కోట్లు, గ్రామీణ రోడ్ల కోసం అదనంగా రూ.30,000 కోట్లు కేటాయించారు.

మహిళా స్వయం సహాయక సంఘాలకు (SHGs) ఎలాంటి వడ్డీ లేకుండా ఏటా రూ.20,000 కోట్ల బ్యాంకు లింకేజీ రుణాలు అందజేస్తున్నారు. నిరుపేదల కోసం ఇందిరమ్మ ఇళ్ల పథకం కింద 7 లక్షల ఇళ్లు మంజూరు చేయగా, ఒక్కో ఇంటికి రూ.5 లక్షల చొప్పున సాయం అందిస్తున్నారు. రాష్ట్రంలోని ప్రతి కుటుంబానికి ఇందిరమ్మ బీమా పథకం కింద రూ.5 లక్షల ఉచిత బీమా సౌకర్యం కల్పించేందుకు ఏర్పాట్లు జరుగుతున్నాయి. జపాన్, దక్షిణ కొరియా లాంటి దేశాలతో పోటీపడేలా 2047 నాటికి తెలంగాణను 3 ట్రిలియన్ డాలర్ల ఆర్థిక వ్యవస్థగా తీర్చిదిద్దాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు

What Happened

తెలంగాణ ఉప ముఖ్యమంత్రి మరియు ఆర్థిక మంత్రి మల్లు భట్టి విక్రమార్క రాష్ట్రంలోని మధిర అసెంబ్లీ నియోజకవర్గంలో రూ. 131.61 కోట్ల విలువైన అభివృద్ధి పనులకు శంకుస్థాపన చేశారు. ఈ సందర్భంగా మాట్లాడుతూ, విద్య, వైద్యం, రోడ్లు మరియు సాగునీటి రంగాల అభివృద్ధికి రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అత్యధిక ప్రాధాన్యతనిస్తూ భారీ నిధులు కేటాయిస్తోందని స్పష్టం చేశారు. సంక్షేమం, అభివృద్ధి జోడెద్దుల వ్యవహారంగా ప్రభుత్వ చిత్తశుద్ధిని ఆయన వివరించారు.

When & Where

ఈ కార్యక్రమం ఆగస్టు 30, 2026న తెలంగాణలోని ఖమ్మం జిల్లా పరిధిలో ఉన్న మధిర అసెంబ్లీ నియోజకవర్గంలోని చింతకాని, బోనకల్ మండలాల్లో జరిగింది.

Who Is Involved

• మల్లు భట్టి విక్రమార్క: తెలంగాణ రాష్ట్ర ఉప ముఖ్యమంత్రి మరియు ఆర్థిక మంత్రి (కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు).
• ఎనుముల రేవంత్ రెడ్డి: తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి (ప్రభుత్వ పథకాల రూపకర్త, ఈయన నాయకత్వంలోనే 3 ట్రిలియన్ డాలర్ల లక్ష్యం నిర్దేశించబడింది).
• తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం: రాష్ట్రవ్యాప్తంగా వివిధ సంక్షేమ, అభివృద్ధి పనులను అమలు చేస్తున్న ప్రధాన వ్యవస్థ.

How It Works

1. ఆర్థిక తోడ్పాటు: రైతులకు 'రైతు భరోసా' కింద నేరుగా వారి బ్యాంకు ఖాతాల్లో రూ.9,000 కోట్లు పెట్టుబడి సాయంగా జమ చేయబడ్డాయి.
2. మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి: రాష్ట్రంలోని ప్రధాన రహదారుల అభివృద్ధికి రూ.90 వేల కోట్లు, గ్రామీణ రహదారుల నిర్మాణానికి అదనంగా రూ.30 వేల కోట్లు ఖర్చు చేస్తున్నారు. పెండింగ్‌లో ఉన్న సాగునీటి ప్రాజెక్టులను వేగంగా పూర్తి చేస్తున్నారు.
3. విద్యా సంస్కరణలు: ప్రభుత్వ పాఠశాలల విద్యార్థులకు అల్పాహారం అందించడంతో పాటు, మధ్యాహ్న భోజన పథకాన్ని ఇంటర్మీడియట్ విద్యార్థుల వరకు విస్తరించారు. ఒక్కొక్కటి 25 ఎకరాల్లో రూ.200 కోట్లతో 100 ఇంటిగ్రేటెడ్ గురుకులాలను నిర్మిస్తున్నారు.
4. ఆరోగ్యం మరియు బీమా భద్రత: ఆరోగ్యశ్రీ పరిమితిని రూ.10 లక్షలకు పెంచారు. అదనంగా 14,000 పడకలను ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల్లో అందుబాటులోకి తీసుకురానున్నారు. అలాగే ప్రతి కుటుంబానికి రూ.5 లక్షల 'ఇందిరమ్మ బీమా' కవరేజ్ కల్పిస్తున్నారు.

Why It Matters

• సామాజిక భద్రత: గృహ జ్యోతి ద్వారా 53 లక్షల కుటుంబాలకు ఉచిత విద్యుత్, ఇందిరమ్మ ఇళ్ల ద్వారా 7 లక్షల గృహాల నిర్మాణం పేదలకు ఆర్థిక భద్రత కల్పిస్తున్నాయి.
• ఆర్థికాభివృద్ధి: భారీ స్థాయిలో రోడ్లు మరియు సాగునీటిపై పెట్టుబడులు పెట్టడం వల్ల ఉపాధి అవకాశాలు పెరుగుతాయి. యువతకు ఇప్పటికే 70,000 అపాయింట్‌మెంట్ లెటర్లు ఇచ్చారు.
• పరీక్షల ప్రాముఖ్యత: రాబోయే TGPSC (గ్రూప్-1, 2, 3) పరీక్షల్లో ప్రభుత్వ పథకాలు (Governance & Public Policy) మరియు వాటి గణాంకాలపై నేరుగా ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఉంది.

Historical Background

• 2007: ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో దివంగత సీఎం వైఎస్ రాజశేఖర్ రెడ్డి పేదల ఆరోగ్య భద్రత కోసం ప్రతిష్టాత్మక 'ఆరోగ్యశ్రీ' పథకాన్ని ప్రారంభించారు.
• 2014: తెలంగాణ రాష్ట్రం ఏర్పడిన తర్వాత విద్యా, వైద్య రంగాలపై బడ్జెట్ కేటాయింపులు, మౌలిక సదుపాయాల రూపకల్పన క్రమంగా వేగవంతమైంది.
• 2023-2024: తెలంగాణలో కాంగ్రెస్ ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తర్వాత 'ఆరు గ్యారంటీల' పేరుతో బృహత్తర సంక్షేమ పథకాలను (మహాలక్ష్మి, రైతు భరోసా, గృహ జ్యోతి, ఇందిరమ్మ ఇళ్లు, యువ వికాసం, చేయూత) ప్రకటించి వాటిని అమల్లోకి తెచ్చింది.

Previous Related Events

• ఫిబ్రవరి 2024: తెలంగాణ రాష్ట్రంలో ఉచిత బస్సు ప్రయాణం (మహాలక్ష్మి పథకం) మరియు ఆరోగ్యశ్రీ పరిమితి పెంపు అధికారికంగా అమలులోకి వచ్చాయి.
• మార్చి 2024: గృహ జ్యోతి పథకం కింద అర్హులైన కుటుంబాలకు 200 యూనిట్ల ఉచిత విద్యుత్ పంపిణీ ప్రారంభమైంది.
• జూలై 2026: రాష్ట్ర ఆర్థిక మంత్రి భట్టి విక్రమార్క అసెంబ్లీలో రూ.3.24 లక్షల కోట్లతో వార్షిక బడ్జెట్ ప్రవేశపెట్టారు, ఇందులో వ్యవసాయం, సంక్షేమానికి సింహభాగం కేటాయించారు.

Static GK Connection

• ఆదేశిక సూత్రాలు (Directive Principles - Article 41 & 47): నిరుద్యోగులు, వృద్ధులకు ప్రభుత్వ సాయం (Article 41) మరియు ప్రజల జీవన ప్రమాణాలు, ఆరోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడం (Article 47) ఈ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పథకాలకు రాజ్యాంగపరమైన పునాది.
• మూలధన వ్యయం (Capital Expenditure): రోడ్లు, సాగునీటి ప్రాజెక్టులపై చేసే రూ. లక్ష కోట్లకు పైగా వ్యయం రాష్ట్ర స్థూల దేశీయోత్పత్తి (GSDP) మరియు దీర్ఘకాలిక ఆస్తుల సృష్టికి దారితీస్తుంది.

India & World Comparison

• తెలంగాణ ప్రభుత్వం కేవలం జాతీయ సగటుతో సరిపెట్టుకోకుండా, మౌలిక సదుపాయాలు మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థ పరిమాణంలో అభివృద్ధి చెందిన దేశాలైన జపాన్ మరియు దక్షిణ కొరియాతో పోటీ పడాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

Future Impact

• USD 3 ట్రిలియన్ ఎకానమీ: 2047 నాటికి తెలంగాణను 3 ట్రిలియన్ డాలర్ల ఆర్థిక వ్యవస్థగా తీర్చిదిద్దడం కోసం భవిష్యత్తులో పరిశ్రమలు, ఐటీ రంగాల్లో భారీగా పెట్టుబడులు రానున్నాయి.
• ఉద్యోగ కల్పన: ప్రతి సంవత్సరం క్రమం తప్పకుండా జాబ్ క్యాలెండర్ ప్రకటించి ప్రభుత్వ శాఖల్లోని ఖాళీ పోస్టులను భర్తీ చేస్తారు.
• ఇందిరమ్మ బీమా: త్వరలో పూర్తిస్థాయిలో అమలులోకి రానున్న ఈ పథకం ద్వారా రాష్ట్రంలోని ప్రతి కుటుంబానికి రూ.5 లక్షల ఉచిత బీమా భద్రత లభిస్తుంది.

ఆగస్టు 27, 2026న లార్సెన్ అండ్ టూబ్రో (L&T) నిర్మించిన తొలి స్వదేశీ మల్టీ-పర్పస్ వెస్సెల్ (MPV) 'సమర్థక్' నౌకాదళానికి అప్పగించబడింది. ఈ నౌక నిర్మాణంలో 75 శాతానికి పైగా స్వదేశీ పరికరాలను (Indigenous content) ఉపయోగించారు. తమిళనాడులోని కట్టుపల్లిలో ఉన్న L&T షిప్‌యార్డ్ ఈ ప్రతిష్టాత్మక నౌకను నిర్మించింది. 'సమర్థక్' అనగా 'ది ప్రొపోనెంట్' (The Proponent - మద్దతుదారు లేదా ప్రతిపాదకుడు) అని అర్థం. ఇది ప్రధానంగా విభిన్న ఆయుధాలు, సెన్సార్ల పరీక్షల కోసం ట్రయల్ మరియు వాల్యుయేషన్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌గా పనిచేస్తుంది.

సముద్ర నిఘా (Maritime surveillance) మరియు ఆఫ్-షోర్ పెట్రోలింగ్ విధులను సమర్థవంతంగా నిర్వహించేలా దీన్ని రూపొందించారు. ప్రకృతి విపత్తుల సమయంలో మానవతా సహాయం మరియు విపత్తు ఉపశమన (HADR) ఆపరేషన్లకు ఇది అండగా నిలుస్తుంది. కేవలం ఒకే విధికి పరిమితం కాకుండా బహుళ మిషన్లకు ఆధారపడదగిన సాధనంగా (Dependable enabler) ఇది ఉపయోగపడుతుంది.రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో నౌకాదళ ఆధునీకరణలో భాగంగా ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తయింది. దేశీయ రక్షణ పారిశ్రామిక పర్యావరణ వ్యవస్థ స్వయం సమృద్ధికి ఈ నౌక నిర్మాణం ఒక స్పష్టమైన నిదర్శనం. 2022లో భారత ప్రభుత్వం L&T సంస్థతో రెండు MPVల నిర్మాణానికి ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. భారత నౌకాదళ చరిత్రలో ఇది స్వదేశీ నౌకా నిర్మాణ ప్రయాణంలో (Indigenous shipbuilding journey) ఒక చారిత్రక మైలురాయి.

What Happened

ఆగస్టు 27, 2026న భారత నౌకాదళానికి లార్సెన్ అండ్ టూబ్రో (L&T) నిర్మించిన మొట్టమొదటి స్వదేశీ మల్టీ-పర్పస్ వెస్సెల్ (MPV) 'సమర్థక్'ను అప్పగించారు. 75 శాతానికి పైగా స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో తయారైన ఈ నౌక, భారత రక్షణ రంగంలో ఆత్మనిర్భరతను చాటుతుంది. ఇది ఒక ప్రత్యేకమైన విధికి మాత్రమే పరిమితం కాకుండా, వివిధ రకాల ఆపరేషన్లను సమర్థవంతంగా నిర్వహించగల బహుళ ప్రయోజన నౌక.

When & Where

ఈ నౌకను ఆగస్టు 27, 2026న భారత నౌకాదళ అధికారులకు అప్పగించారు. దీని నిర్మాణాన్ని తమిళనాడు రాష్ట్రంలోని కట్టుపల్లిలో ఉన్న లార్సెన్ అండ్ టూబ్రో (L&T) కు చెందిన ప్రతిష్టాత్మక షిప్‌యార్డ్‌లో పూర్తి చేశారు.

Who Is Involved

• భారత నౌకాదళం (Indian Navy): ఈ నౌకను స్వీకరించి, తన సముద్ర భద్రతా ఆపరేషన్లలో వినియోగించుకోనుంది.
• లార్సెన్ అండ్ టూబ్రో లిమిటెడ్ (L&T): ఈ మల్టీ-పర్పస్ వెస్సెల్ నౌకకు రూపకల్పన చేసి, కట్టుపల్లి షిప్‌యార్డ్‌లో నిర్మించిన ప్రైవేట్ రంగ దిగ్గజం.

---

• రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Defence): ఈ ప్రాజెక్టును పర్యవేక్షించి, మేక్ ఇన్ ఇండియా కార్యక్రమంలో భాగంగా ప్రోత్సహించిన నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.

How It Works

1. ట్రయల్ మరియు వాల్యుయేషన్ (Trial and Evaluation): కొత్తగా అభివృద్ధి చేసిన ఆయుధ వ్యవస్థలు, టార్పెడోలు, సెన్సార్లను సముద్రంలో పరీక్షించడానికి ఈ నౌక ఒక వేదికగా పనిచేస్తుంది.
2. నిఘా మరియు గస్తీ (Surveillance and Patrolling): అత్యాధునిక రాడార్లు ఉపయోగించి సముద్ర జలాల్లో శత్రు కదలికలను కనిపెట్టడం, ఆఫ్-షోర్ పెట్రోలింగ్ నిర్వహించడం దీని ప్రధాన విధి.
3. విపత్తు నిర్వహణ (HADR): తుఫాన్లు, సునామీల వంటి ప్రకృతి విపత్తులు సంభవించినప్పుడు వైద్య బృందాలు, సహాయక సామగ్రిని వేగంగా ప్రభావిత ప్రాంతాలకు చేరవేస్తుంది.
4. బహుళ మిషన్ల మద్దతు (Multi-Mission Support): 'సమర్థక్' అనే పేరుకు తగ్గట్టుగానే ఇది ఏకకాలంలో పలు భిన్నమైన టాస్క్‌లను ఏకీకృతంగా చేయగలిగేలా ఇంజనీరింగ్ చేయబడింది.

Why It Matters

(Security & Indigenization of Technology) కి ఇది అత్యంత కీలకం. రక్షణ రంగంలో స్వయం సమృద్ధి సాధించడం ద్వారా విదేశీ దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది. అంతేకాకుండా, ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యం (L&T) ద్వారా దేశీయ రక్షణ పారిశ్రామిక పర్యావరణ వ్యవస్థ బలోపేతం అవుతుంది. హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో పెరుగుతున్న భద్రతా సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి ఇటువంటి బహుళ ప్రయోజన నౌకలు నౌకాదళ సామర్థ్యాన్ని బహుళ రెట్లు పెంచుతాయి.

Historical Background

• 2014-2015: 'మేక్ ఇన్ ఇండియా' ఆవిర్భావంతో రక్షణ ఉత్పత్తుల స్వదేశీకరణపై ప్రభుత్వం ప్రత్యేక దృష్టి సారించింది.
• 2022: భారత నౌకాదళం కోసం రెండు మల్టీ-పర్పస్ వెస్సెల్స్ (MPVs) నిర్మించేందుకు రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ L&T సంస్థతో కీలక ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.
• 2026 (ఆగస్టు): ఈ సిరీస్‌లో మొదటి నౌక అయిన 'సమర్థక్' నిర్మాణం పూర్తై, విజయవంతంగా నౌకాదళంలోకి ప్రవేశించింది.

Previous Related Events

• INS విక్రాంత్ (2022): భారతదేశపు మొట్టమొదటి స్వదేశీ విమానవాహక నౌక (Aircraft Carrier) ప్రారంభోత్సవం.
• ప్రాజెక్ట్ 75 (2024): స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో నిర్మితమైన స్కార్పీన్ తరగతి జలాంతర్గాములు నావికాదళంలో చేరడం.
• అగ్రోమా (Agroma) కొనుగోళ్లు (2025): నౌకాదళం కోసం స్వదేశీ సాంకేతికతతో కూడిన నిఘా డ్రోన్ల కొనుగోలుకు రక్షణ శాఖ ఆమోదం.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 51A (d): రాజ్యాంగంలోని ప్రాథమిక విధుల కింద "దేశాన్ని రక్షించడం మరియు అవసరమైనప్పుడు జాతీయ సేవ చేయడం" గురించి ప్రస్తావించబడింది, ఇది రక్షణ దళాల స్ఫూర్తికి ఆధారం.
• ఆత్మనిర్భర్ భారత్ (Aatmanirbhar Bharat): విదేశీ దిగుమతులను తగ్గించి, స్వావలంబన సాధించే లక్ష్యంతో 2020లో భారత ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన బృహత్తర ఆర్థిక, ఉత్పాదక విధానం.

India & World Comparison

అమెరికా, బ్రిటన్, ఫ్రాన్స్ వంటి అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు తమ నౌకాదళాల అవసరాల కోసం దశాబ్దాలుగా మల్టీ-పర్పస్ నౌకలను ఉపయోగిస్తున్నాయి. ఇప్పుడు 75% పైగా స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో నౌకలను దేశీయంగా నిర్మించడం ద్వారా, అంతర్జాతీయంగా రక్షణ ఉత్పత్తుల తయారీ కేంద్రంగా భారత్ తన స్థానాన్ని పదిలం చేసుకుంటోంది.

core event: ఆగస్టు 27, 2026న మధ్యప్రదేశ్‌లోని జబల్‌పూర్ వెహికల్ ఫ్యాక్టరీలో T-సిరీస్ ట్యాంకుల ఓవర్‌హాలింగ్ ప్రాజెక్టుకు రక్షణ మంత్రి భూమిపూజ చేశారు. key number: ఈ నూతన ఓవర్‌హాలింగ్ సదుపాయాన్ని ఏర్పాటు చేయడానికి రూ. 472 కోట్ల అంచనా వ్యయం అవుతుంది. full name: రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖకు చెందిన ఆర్మర్డ్ వెహికల్స్ నిగమ్ లిమిటెడ్ (AVNL) ఈ ఓవర్‌హాలింగ్ కేంద్రాన్ని నిర్వహిస్తుంది. capacity: జబల్‌పూర్ ప్రాజెక్టు పూర్తయితే ఇక్కడ ప్రతి సంవత్సరం 80 T-72 మరియు T-90 ట్యాంకులను పూర్తిగా ఓవర్‌హాల్ చేస్తారు. requirement: భారత సైన్యానికి తన యుద్ధ సంసిద్ధత కోసం ప్రతి సంవత్సరం 230 ట్యాంకులను ఓవర్‌హాలింగ్ చేయాల్సిన అవసరం ఉంది.

current capacity: తమిళనాడులోని ఆవడిలో ఉన్న హెవీ వెహికల్స్ ఫ్యాక్టరీ (HVF) ప్రస్తుతం ఏటా 150 ట్యాంకులను ఓవర్‌హాలింగ్ చేస్తోంది. past milestone: ఆవడిలోని హెవీ వెహికల్స్ ఫ్యాక్టరీ గత నాలుగు దశాబ్దాల్లో సుమారు 4,400 ట్యాంకులను భారత సైన్యానికి సరఫరా చేసింది. static GK connection: ఈ ట్యాంకులు డ్రోన్లు, ఆర్టిలరీ, వాయుసేనతో కలిపి పనిచేస్తూ సైన్యం యొక్క 'ఇంటిగ్రేటెడ్ బాటిల్ గ్రూప్' (IBG) సిద్ధాంతాన్ని బలోపేతం చేస్తాయి.

industrial impact: ట్యాంకులకు అవసరమైన మెకానికల్, ఎలక్ట్రానిక్ విడిభాగాలను స్థానికంగా సేకరించడం వల్ల MSME లకు భారీ అవకాశాలు లభిస్తాయి. historical background: AVNL సంస్థకు T-72, T-90 ట్యాంకులను ఓవర్‌హాలింగ్ చేయడంలో 25 ఏళ్ల సుదీర్ఘ అనుభవం ఉంది. nodal ministry: ఈ ప్రాజెక్టును కేంద్ర రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Defence) ప్రత్యక్షంగా పర్యవేక్షిస్తుంది. future target: జబల్‌పూర్‌ నగరాన్ని భారతదేశ రక్షణ సాంకేతికత, ఆధునికీకరణ మరియు తయారీకి ప్రధాన కేంద్రంగా మార్చడం ఈ ప్రాజెక్టు దీర్ఘకాలిక లక్ష్యం.

What Happened

భారత రక్షణ మంత్రి మరియు మధ్యప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి సంయుక్తంగా ఆగస్టు 27, 2026న జబల్‌పూర్‌లోని వెహికల్ ఫ్యాక్టరీలో నూతన 'T-సిరీస్ ట్యాంకుల ఓవర్‌హాల్ ప్రాజెక్టు'కు భూమిపూజ నిర్వహించారు. ఈ ప్రాజెక్టు ముఖ్య ఉద్దేశం సైన్యంలోని పాత ట్యాంకులకు సమగ్ర మరమ్మతులు (Overhauling) చేసి, వాటి పనితీరును ఆధునికీకరించడం. రూ. 472 కోట్లతో నిర్మిస్తున్న ఈ కేంద్రం వల్ల దేశీయ రక్షణ ఉత్పత్తుల తయారీ వేగవంతం అవుతుంది.

When & Where

ఈ ప్రాజెక్టు శంకుస్థాపన ఆగస్టు 27, 2026న మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని జబల్‌పూర్‌లో జరిగింది. జబల్‌పూర్ ఇప్పటికే పలు ఆయుధ కర్మాగారాలకు (Ordnance Factories) ప్రసిద్ధి. ఈ కొత్త ప్రాజెక్టుతో ఈ నగరం దేశ రక్షణ పారిశ్రామిక మ్యాప్‌లో మరింత కీలకమైన స్థానాన్ని ఆక్రమిస్తుంది.

Who Is Involved

• రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Defence): ప్రాజెక్టుకు నిధులు మంజూరు చేసి, విధానపరమైన మద్దతు అందించే కేంద్ర సంస్థ.
• ఆర్మర్డ్ వెహికల్స్ నిగమ్ లిమిటెడ్ (AVNL): ఈ ప్రాజెక్టును నిర్మించి, నిర్వహించనున్న ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ (DPSU).
• భారత సైన్యం (Indian Army): ఓవర్‌హాల్ చేయబడిన ట్యాంకులను ఉపయోగించి దేశ సరిహద్దులను రక్షించే తుది వినియోగదారు.
• స్థానిక ఎంఎస్ఎంఈలు (MSMEs): ట్యాంకులకు అవసరమైన హైడ్రాలిక్, ఎలక్ట్రానిక్, మరియు మెకానికల్ విడిభాగాలను సరఫరా చేసే స్థానిక పరిశ్రమలు.

How It Works

1. నిర్దిష్ట కాల వ్యవధి పాటు సేవలు అందించిన T-72 మరియు T-90 ట్యాంకులను సైన్యం నుండి జబల్‌పూర్ వెహికల్ ఫ్యాక్టరీకి తరలిస్తారు.
2. ఫ్యాక్టరీలో ఈ ట్యాంకులను పూర్తిగా విడదీసి, అరిగిపోయిన మరియు పాతబడిన భాగాలను గుర్తిస్తారు.
3. స్థానిక MSMEల ద్వారా సేకరించిన కొత్త విడిభాగాలను, అధునాతన సెన్సార్లను మరియు ఎలక్ట్రానిక్ వార్‌ఫేర్ పరికరాలను వీటిలో అమర్చుతారు.
4. పూర్తిగా నవీకరించబడిన ట్యాంకులను నాణ్యతా పరీక్షల అనంతరం మళ్లీ భారత సైన్యానికి ఏటా 80 చొప్పున అప్పగిస్తారు.

Why It Matters

ఈ ప్రాజెక్టు అనేక కోణాల్లో అత్యంత కీలకమైనది. రక్షణ సంసిద్ధత పరంగా చూస్తే, సైన్యానికి ఏటా 230 ట్యాంకుల ఓవర్‌హాలింగ్ అవసరం ఉండగా, ఆవడి ఫ్యాక్టరీ ద్వారా 150 మాత్రమే జరుగుతున్నాయి. మిగిలిన 80 ట్యాంకుల లోటును ఈ జబల్‌పూర్ ఫ్యాక్టరీ తీరుస్తుంది (GS Paper 3 - Security). ఆర్థిక పరంగా, ఇది బలమైన దేశీయ సరఫరా వ్యవస్థను (Supply Chain) సృష్టించి స్థానిక యువతకు, MSMEలకు ఉపాధి అవకాశాలు కల్పిస్తుంది.

Historical Background

• 2001: రష్యా నుంచి T-90 ట్యాంకులను కొనుగోలు చేయడానికి భారత్ తొలి ఒప్పందం చేసుకుంది. ఆ తర్వాత దేశీయంగా లైసెన్స్ కింద ఉత్పత్తి ప్రారంభమైంది.
• 2021: అక్టోబర్ 2021లో 200 సంవత్సరాల చరిత్ర ఉన్న ఆర్డినెన్స్ ఫ్యాక్టరీ బోర్డు (OFB) ని రద్దు చేసి 7 కొత్త ప్రభుత్వ కార్పొరేట్ సంస్థలను (DPSUs) ఏర్పాటు చేశారు. అందులో ఒకటే ఆర్మర్డ్ వెహికల్స్ నిగమ్ లిమిటెడ్ (AVNL).
• 2023: రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ దేశీయ తయారీని ప్రోత్సహించడానికి రక్షణ దిగుమతులపై ఆంక్షలు విధిస్తూ 'పాజిటివ్ ఇండిజినైజేషన్ లిస్టు'లను విడుదల చేసింది.

Previous Related Events

• మార్చి 2024: భారత సైన్యం ఆధునిక యుద్ధ అవసరాల కోసం స్వదేశీ లైట్ ట్యాంక్ "జొరావర్" ను విజయవంతంగా పరీక్షించింది.
• 2024-25 రక్షణ బడ్జెట్: దేశీయ మూలధన సేకరణ (Domestic Capital Procurement) కోసం రక్షణ బడ్జెట్‌లో రికార్డు స్థాయిలో లక్ష కోట్లకు పైగా కేటాయించారు.
• ఆగస్టు 2026: తాజాగా రూ. 472 కోట్లతో జబల్‌పూర్‌లో T-సిరీస్ ట్యాంకుల ఓవర్‌హాలింగ్ ప్రాజెక్టు ప్రారంభం.

Static GK Connection

• ఇంటిగ్రేటెడ్ బాటిల్ గ్రూప్ (IBG): శత్రు దాడులకు వేగంగా స్పందించేందుకు వీలుగా పదాతి దళం, ట్యాంకులు, వాయుసేన మరియు ఆర్టిలరీని కలిపి సైన్యం రూపొందించిన ఒక చురుకైన సమగ్ర యుద్ధ వ్యూహం.
• 7వ షెడ్యూల్ (కేంద్ర జాబితా): భారత రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్ ప్రకారం దేశ రక్షణ, సైనిక బలగాల నిర్వహణ, మరియు ఆయుధాల తయారీ పూర్తిగా కేంద్ర ప్రభుత్వ పరిధిలోని అంశాలు.

ఆగస్టు 31, 2026న ముంబైలోని నావల్ డాక్‌యార్డ్‌లో 'నిపుణ్' నౌక అధికారికంగా భారత నౌకాదళంలో చేరనుంది. ఇది 'నిస్తార్-క్లాస్' (Nistar-class) కు చెందిన రెండవ డైవింగ్ సపోర్ట్ వెసెల్ (DSV). విశాఖపట్నంలోని హిందుస్థాన్ షిప్‌యార్డ్ లిమిటెడ్ (HSL) ఈ నౌకను స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో నిర్మించింది. నిపుణ్ నౌక నిర్మాణం మరియు ట్రయల్స్ పూర్తి చేసుకున్న తర్వాత 2026 జులై 30న నౌకాదళానికి అప్పగించబడింది. రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Defence) ఆధ్వర్యంలో నౌకాదళం ఈ ప్రాజెక్టును పర్యవేక్షించింది. ప్రాజెక్ట్ 75 (Project 75) వంటి జలాంతర్గామి కార్యక్రమాల నేపథ్యంలో ఈ DSVల ఆవశ్యకత పెరిగింది.

సముద్రపు అడుగుభాగంలో డైవింగ్ కార్యకలాపాలు మరియు మెడికల్ సపోర్ట్ కోసం ఇందులో ప్రత్యేక సదుపాయాలు ఉన్నాయి. జలాంతర్గామి సహాయక చర్యల్లో (Submarine rescue operations) ఈ నౌక భారత నౌకాదళ సామర్థ్యాన్ని బలోపేతం చేస్తుంది. నౌకలో నావిగేషన్, ప్లాట్‌ఫారమ్ మేనేజ్‌మెంట్ మరియు కచ్చితమైన స్టేషన్ కీపింగ్ కోసం ఆధునిక వ్యవస్థలు అమర్చారు. మొదటి నౌక అయిన 'నిస్తార్' (Nistar) కూడా హెచ్‌ఎస్‌ఎల్ ద్వారానే నిర్మించబడింది. మేక్ ఇన్ ఇండియా విధానం కింద రక్షణ రంగంలో సాధిస్తున్న పురోగతికి ఇది నిదర్శనం. భారతదేశ సముద్ర ప్రాంతాల్లో భవిష్యత్తులో చేపట్టే నీటి అడుగున ఆపరేషన్లకు ఇది ప్రధాన ఆధారంగా మారనుంది.

What Happened

భారత నౌకాదళం తన రెండవ డైవింగ్ సపోర్ట్ వెసెల్ అయిన 'నిపుణ్' (Nipun) ను ఆగస్టు 31, 2026 న కమిషన్ చేయనుంది. ముంబై నావల్ డాక్‌యార్డ్‌లో జరగనున్న ఈ కార్యక్రమంలో నౌక అధికారికంగా నౌకాదళంలో విధుల్లో చేరుతుంది. విశాఖపట్నంలోని హిందుస్థాన్ షిప్‌యార్డ్ లిమిటెడ్ (HSL)లో తయారైన ఈ నౌకను జులై 30, 2026 న ప్రాథమిక పరీక్షల తర్వాత నౌకాదళానికి అప్పగించారు.

When & Where

• కమిషనింగ్ తేదీ: ఆగస్టు 31, 2026.
• ప్రదేశం: నావల్ డాక్‌యార్డ్, ముంబై.
• నౌక తయారీ కేంద్రం: హిందుస్థాన్ షిప్‌యార్డ్ లిమిటెడ్ (HSL), విశాఖపట్నం (ఆంధ్రప్రదేశ్).

Who Is Involved

• భారత నౌకాదళం: సముద్ర రక్షణ, జలాంతర్గామి సహాయక చర్యల నిమిత్తం నౌకను ఉపయోగించనుంది.
• హిందుస్థాన్ షిప్‌యార్డ్ లిమిటెడ్ (HSL): ఈ నౌకను స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో డిజైన్ చేసి నిర్మించిన ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ.
• రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ: స్వయం సమృద్ధి లక్ష్యంతో దేశీయ రక్షణ ఉత్పత్తులను ప్రోత్సహిస్తున్న నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.

How It Works

1. ప్రత్యేకమైన ప్లాట్‌ఫారమ్: సముద్రపు లోతుల్లో సంక్లిష్టమైన ఆపరేషన్లు చేయడానికి అనుగుణంగా నిపుణ్ రూపొందించబడింది.

2. డైవింగ్ సిస్టమ్స్: అండర్ వాటర్ ఇంటర్వెన్షన్ మరియు డైవర్లకు నిరంతర మద్దతు ఇచ్చేందుకు అత్యాధునిక సాంకేతికత ఇందులో ఉంది.
3. మెడికల్ సపోర్ట్: సముద్ర గర్భంలో అత్యవసర వైద్య పరిస్థితులను ఎదుర్కోవడానికి ప్రత్యేక వసతులు కల్పించారు.
4. స్టేషన్ కీపింగ్: నౌకను కచ్చితమైన ప్రదేశంలో నిలిపి ఉంచేందుకు వీలుగా ఆధునిక ప్లాట్‌ఫారమ్ మేనేజ్‌మెంట్, నావిగేషన్ వ్యవస్థలను అనుసంధానించారు.

Why It Matters

• రక్షణ సామర్థ్యం: జలాంతర్గాములకు ఏదైనా ప్రమాదం జరిగితే తక్షణమే స్పందించి సహాయక చర్యలు (Submarine rescue) చేపట్టడంలో నౌకాదళ సామర్థ్యం పెరుగుతుంది.
• ఆర్థిక & విధానపరమైన ప్రాముఖ్యత: 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' కింద దేశీయ నౌకా నిర్మాణ పర్యావరణ వ్యవస్థ ఎంత బలంగా మారుతోందో ఇది రుజువు చేస్తుంది (UPSC GS Paper 3 - Defence & Indigenization of Technology).
• వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యత: హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో (IOR) భారత మారీటైమ్ ప్రయోజనాలను రక్షించడంలో ఇది కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.

Historical Background

• 2018: భారత నౌకాదళం రెండు డైవింగ్ సపోర్ట్ వెసెల్స్ (DSV) నిర్మాణానికి HSL తో అధికారిక ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.
• 2022: సెప్టెంబర్ 2022లో 'నిస్తార్', 'నిపుణ్' నౌకలను ఒకేసారి జలప్రవేశం (Launching) చేయించారు.
• 2026 (జులై 30): నిర్మాణం మరియు ట్రయల్స్ పూర్తి చేసుకుని నౌకాదళానికి నిపుణ్ నౌక డెలివరీ చేయబడింది.

Previous Related Events

• ఐఎన్ఎస్ విక్రాంత్ కమిషనింగ్ (2022): భారతదేశపు మొట్టమొదటి స్వదేశీ విమాన వాహక నౌక (IAC-1) నౌకాదళంలో చేరడం.
• ప్రాజెక్ట్ 75: కల్వరి-క్లాస్ జలాంతర్గాములను స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో నిర్మించి నౌకాదళానికి అందించడం.
• సముద్రయాన్ ప్రాజెక్ట్: 2025-26 నాటికి మత్స్య-6000 ద్వారా సముద్ర గర్భ పరిశోధనలకు భారతదేశం సన్నాహాలు.

Static GK Connection

• హిందుస్థాన్ షిప్‌యార్డ్ లిమిటెడ్ (HSL): ఇది 1941లో విశాఖపట్నంలో సింధియా స్టీమ్ నావిగేషన్ కంపెనీ ద్వారా స్థాపించబడింది, తర్వాత భారత ప్రభుత్వం దీనిని జాతీయం చేసింది.
• జలాంతర్గామి రెస్క్యూ నెట్‌వర్క్: అంతర్జాతీయ సముద్ర జలాల్లో ప్రమాదానికి గురయ్యే జలాంతర్గాముల సిబ్బందిని రక్షించడానికి ప్రత్యేక నౌకల అవసరం గురించి ఐక్యరాజ్యసమితి సముద్ర చట్టం (UNCLOS) పరోక్షంగా భద్రతా ప్రమాణాలను సూచిస్తుంది.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా అమెరికా, రష్యా, యూకే మరియు చైనా వంటి దేశాలు మాత్రమే అత్యున్నత స్థాయి డైవింగ్ సపోర్ట్ నెట్‌వర్క్‌ను కలిగి ఉన్నాయి. స్వదేశీ సాంకేతికతతో ఇటువంటి నౌకలను నిర్మించడం ద్వారా భారతదేశం ఈ ఎలైట్ గ్రూప్‌లో తన స్థానాన్ని మరింత పదిలం చేసుకుంది.

Future Impact

• రాబోయే సంవత్సరాల్లో ఐఎన్‌ఓఆర్ (IOR) ప్రాంతంలో భారత్ తన నీటి అడుగున ఆపరేషన్ల పరిధిని పెంచుకోనుంది.
• ప్రైవేట్ మరియు ప్రభుత్వ రంగ నౌకాశ్రయాలకు మరిన్ని ఆధునిక డిఫెన్స్ ఆర్డర్లు వచ్చే అవకాశం ఉంది.
• విదేశాలపై ఆధారపడటం తగ్గి, రక్షణ ఎగుమతుల్లో భారతదేశం కీలక భాగస్వామిగా ఎదుగుతుంది.

అమెరికా నుండి జావెలిన్ యాంటీ-ట్యాంక్ గైడెడ్ క్షిపణుల కొనుగోలు కోసం భారత సైన్యం ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. ఈ ఒప్పందం కింద కచ్చితంగా 12 లాంచర్లు మరియు 104 క్షిపణులను భారత సైన్యం సేకరిస్తోంది. ఈ ఒప్పందాన్ని అత్యవసర ఆర్థిక అధికారాల (Emergency Procurement powers) కింద పూర్తి చేశారు. సైనిక దళాల ప్రధాన కార్యాలయాలకు అత్యవసర కొనుగోళ్ల కింద మంజూరు చేయబడిన గరిష్ట ఆర్థిక పరిమితి ₹300 కోట్లు. జావెలిన్ క్షిపణులు 'టాప్-అటాక్' (top-attack) సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉండి, ట్యాంకుల పైభాగాన్ని కచ్చితంగా ఛేదిస్తాయి.

రక్షణ రంగంలో ఆయుధాల కొనుగోలు విధానం కింద అత్యవసర అధికారాలను తక్షణ ఆపరేషనల్ ముప్పులను ఎదుర్కొనేందుకు వాడుతారు. జావెలిన్ అనేది మూడవ తరానికి చెందిన 'ఫైర్ అండ్ ఫర్‍గెట్' (fire-and-forget) యాంటీ-ట్యాంక్ గైడెడ్ క్షిపణి వ్యవస్థ. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 53(2) ప్రకారం, భారత సాయుధ దళాల సుప్రీం కమాండర్‌గా రాష్ట్రపతి వ్యవహరిస్తారు.

2020 గల్వాన్ లోయ ఘర్షణల తర్వాత సాయుధ దళాలకు ఈ అత్యవసర ఆర్థిక అధికారాలను రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ విస్తృతంగా కల్పించింది. స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో డీఆర్‌డీఓ (DRDO) మ్యాన్-పోర్టబుల్ యాంటీ-ట్యాంక్ గైడెడ్ క్షిపణిని (MPATGM) అభివృద్ధి చేస్తోంది. భారత్ మరియు అమెరికా మధ్య రక్షణ వాణిజ్యం గత దశాబ్ద కాలంలో గణనీయంగా పెరిగింది. భవిష్యత్తులో ఆధునిక సాయుధ ముప్పులను (modern armored threats) ఎదుర్కోవడానికి ఈ క్షిపణులు భారత సైన్యానికి కీలకంగా మారనున్నాయి.

What Happened

భారత సైన్యం తన తక్షణ రక్షణ అవసరాలను తీర్చుకోవడానికి అమెరికా రక్షణ సంస్థలతో ఒక కీలక ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకుంది. ఈ ఒప్పందం ప్రకారం, అమెరికాకు చెందిన అత్యాధునిక జావెలిన్ యాంటీ-ట్యాంక్ గైడెడ్ క్షిపణులను (Javelin ATGMs) భారత్ కొనుగోలు చేస్తోంది. అత్యవసర ఆర్థిక అధికారాల (Emergency Financial Powers) ద్వారా 12 లాంచర్లు, 104 క్షిపణులను వేగవంతంగా సేకరించనున్నారు.

When & Where

సరిహద్దుల్లో ఆధునిక సాయుధ ముప్పులు పెరుగుతున్న ప్రస్తుత తరుణంలో న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ మరియు సైనిక హెడ్‌క్వార్టర్స్ ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నాయి. ఈ ఆయుధాలను ప్రధానంగా సున్నితమైన సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో, ముఖ్యంగా వాస్తవాధీన రేఖ (LAC) వద్ద మోహరించే అవకాశం ఉంది.

Who Is Involved

• భారత సైన్యం (Indian Army): ఆయుధాలను కొనుగోలు చేసి వినియోగించే ప్రధాన సంస్థ.
• అమెరికా ప్రభుత్వం/రక్షణ సంస్థలు: జావెలిన్ క్షిపణుల సరఫరాదారులు.
• రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (MoD), భారత్: అత్యవసర ఆర్థిక అధికారాలను సాయుధ దళాలకు బదిలీ చేసిన అత్యున్నత వ్యవస్థ.

How It Works

1. అవసరాల గుర్తింపు: సరిహద్దుల్లో తక్షణ ఆపరేషనల్ అవసరాలను సైన్యం గుర్తిస్తుంది.
2. అత్యవసర అధికారాల వినియోగం: రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ సుదీర్ఘ అనుమతుల కోసం వేచి చూడకుండా, సర్వీస్ హెడ్‌క్వార్టర్స్ (Service Headquarters) నేరుగా కొనుగోలును ఆమోదిస్తాయి.
3. ఆర్థిక పరిమితి: ఈ అధికారాల కింద ఒక ఒప్పందానికి గరిష్టంగా ₹300 కోట్ల వరకు వెచ్చించవచ్చు.
4. జావెలిన్ పనిచేసే విధానం (Top-Attack): క్షిపణి ప్రయోగించిన తర్వాత పైకి లేచి, శత్రు ట్యాంక్‌పై కవచం తక్కువగా ఉండే పైభాగం (Top) మీద నిలువుగా దాడి చేసి నాశనం చేస్తుంది.

Why It Matters

• రక్షణ సన్నద్ధత (Defence Preparedness): ఆధునిక యుద్ధ ట్యాంకులను ఎదుర్కోవడానికి సైన్యానికి తక్షణ మందుగుండు సామగ్రి లభిస్తుంది.

---

• విధానపరమైన ప్రాముఖ్యత: రెడ్ టేపిజం (Red Tapism) తగ్గించి, నిర్ణయాలు వేగంగా తీసుకోవడానికి అత్యవసర ఆర్థిక అధికారాలు ఎలా ఉపయోగపడతాయో ఇది నిరూపిస్తుంది.
• అంతర్జాతీయ సంబంధాలు: భారత్ మరియు అమెరికా మధ్య రక్షణ సహకారం మరింత బలోపేతం అవుతున్నదనడానికి ఇది ఒక నిదర్శనం.

Historical Background

• 2016: ఉరీ ఉగ్రదాడి తర్వాత రక్షణ దళాలకు తొలిసారిగా అత్యవసర కొనుగోలు అధికారాలను (Emergency Procurements) మంజూరు చేశారు.
• 2020: గల్వాన్ ఘర్షణల సమయంలో భారత సైన్యం ఈ అధికారాలను విస్తృతంగా ఉపయోగించి భారీగా ఆయుధాలను సమీకరించింది.
• 2023: స్వదేశీకరణకు (Make in India) ప్రాధాన్యత ఇస్తూనే, కచ్చితమైన తక్షణ అవసరాల కోసం విదేశీ ఆయుధాలను మినహాయింపు కింద కొనుగోలు చేయడానికి రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ అనుమతించింది.

Previous Related Events

• 2020: అత్యవసర ఆర్థిక అధికారాల కింద అమెరికా నుండి 72,000 SIG Sauer అసాల్ట్ రైఫిళ్లను భారత సైన్యం కొనుగోలు చేసింది.
• 2021: ఫ్రాన్స్ నుండి రాఫెల్ (Rafale) యుద్ధ విమానాల కోసం అదనపు మందుగుండు సామగ్రిని ఇదే పద్ధతిలో సేకరించారు.
• 2022-23: ఇజ్రాయెల్ నుండి స్పైక్ (Spike) యాంటీ-ట్యాంక్ క్షిపణులను పరిమిత సంఖ్యలో కొనుగోలు చేశారు.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 53(2): భారత సాయుధ దళాల అత్యున్నత కమాండర్ (Supreme Commander) రాష్ట్రపతి. రక్షణ బలగాలకు సంబంధించిన పరిపాలన అంతా రాష్ట్రపతి పేరు మీదుగా జరుగుతుంది.
• యాంటీ-ట్యాంక్ గైడెడ్ క్షిపణి (ATGM): భారీ కవచం కలిగిన యుద్ధ ట్యాంకులు, ఆర్మర్డ్ వాహనాలను ధ్వంసం చేయడానికి ప్రత్యేకంగా రూపొందించబడిన గైడెడ్ క్షిపణులు. జావెలిన్ దీనికి ఒక ఉత్తమ ఉదాహరణ.

India & World Comparison

ప్రపంచంలో అత్యధికంగా ఆయుధాలు దిగుమతి చేసుకునే దేశాల్లో భారత్ అగ్రస్థానంలో ఉంది (SIPRI). గత దశాబ్దంలో రష్యాపై తన ఆయుధ ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకుంటూ, అమెరికా, ఫ్రాన్స్, ఇజ్రాయెల్ లాంటి దేశాల నుండి భారత్ అధునాతన ఆయుధాలను కొనుగోలు చేస్తోంది. ఉక్రెయిన్ యుద్ధంలో రష్యా ట్యాంకులను ధ్వంసం చేయడంలో అమెరికాకు చెందిన జావెలిన్ క్షిపణులు అత్యంత విజయవంతంగా పనిచేసాయి.

Future Impact

• DRDO పై ప్రభావం: ఈ కొనుగోలు కేవలం తక్షణ అవసరం మాత్రమే. భవిష్యత్తులో DRDO అభివృద్ధి చేస్తున్న స్వదేశీ మ్యాన్-పోర్టబుల్ యాంటీ-ట్యాంక్ గైడెడ్ క్షిపణి (MPATGM) వీటి స్థానాన్ని భర్తీ చేయనుంది.
• ఇండో-యూఎస్ రక్షణ వాణిజ్యం: రాబోయే రోజుల్లో ఎంక్యూ-9బీ (MQ-9B) డ్రోన్లు మరియు స్ట్రైకర్ (Stryker) ఆర్మర్డ్ వాహనాల కొనుగోలు మరింత సులభతరం కావచ్చు.
• సరిహద్దుల్లో మోహరింపు: పర్వత ప్రాంతాలు మరియు ఎత్తైన ప్రదేశాల్లో చైనా యొక్క తేలికపాటి ట్యాంకులను నిరోధించడానికి ఇవి సహాయపడతాయి.