ప్రధాన ఘట్టం: 26వ SCO దేశాల అధినేతల సదస్సు ఆగస్టు 31 నుండి సెప్టెంబర్ 1, 2026 వరకు కిర్గిజిస్తాన్ లోని బిష్కెక్ లో జరిగింది. కీలక ఘట్టం: ఈ 2026 బిష్కెక్ సదస్సు షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) స్థాపించి 25 సంవత్సరాలు పూర్తయిన చారిత్రక సందర్భాన్ని సూచిస్తుంది. అధ్యక్షుడు/థీమ్: కిర్గిజ్ అధ్యక్షుడు సాదిర్ జపరోవ్ '25 Years of the SCO: Together for Sustainable Peace, Development and Prosperity' అనే థీమ్ తో ఈ సదస్సుకు అధ్యక్షత వహించారు. రాజ్యాంగ నిబంధన: SCOలో భారత్ క్రియాశీల భాగస్వామ్యం భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 51 (అంతర్జాతీయ శాంతి, భద్రతలను పెంపొందించడం) కి అనుగుణంగా ఉంటుంది.

చారిత్రక నేపథ్యం: 'షాంఘై ఫైవ్' కూటమిగా ఉన్న ఈ సంస్థ, జూన్ 15, 2001న అధికారికంగా SCO గా అవతరించింది. స్టాటిక్ GK: బిష్కెక్ అనేది కిర్గిజిస్తాన్ రాజధాని మరియు అతిపెద్ద నగరం. ఇది టియాన్ షాన్ పర్వత శ్రేణికి సమీపంలోని చుయ్ (Chui) లోయలో ఉంది. ఒప్పందం: SCO దేశాల మధ్య 'గ్రీన్ టెక్నాలజీ కారిడార్' (Green Technology Corridor) ఏర్పాటుకు సభ్య దేశాలు 2026లో చారిత్రక ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశాయి. అంతర్జాతీయ దృక్పథం: ఉగ్రవాదాన్ని ద్వంద్వ ప్రమాణాలు లేకుండా జీరో టాలరెన్స్ తో ఎదుర్కోవాలని ప్రధాని మోదీ ఈ సదస్సులో స్పష్టం చేశారు.

డేటా పాయింట్: 2024లో బెలారస్ చేరికతో SCO లో శాశ్వత సభ్య దేశాల సంఖ్య 10కి చేరింది. భారత్ స్థానం: 2017లో పూర్తి స్థాయి సభ్యత్వం పొందిన భారత్, విపత్తు నిర్వహణ, వాతావరణ మార్పుల అనుసరణలో తన నాయకత్వాన్ని ఈ సదస్సు వేదికగా చాటింది. నూతన సంస్థ: SCO దేశాల భద్రతకు ఎదురయ్యే సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి 'యూనివర్సల్ సెంటర్' (Universal Centre for Countering Challenges and Threats) ఏర్పాటుకు నాయకులు ఆమోదం తెలిపారు. భవిష్యత్ లక్ష్యం: 2030 నాటికి మాదకద్రవ్యాల వ్యసనం, సింథటిక్ డ్రగ్స్ అక్రమ రవాణాను అరికట్టేందుకు సభ్య దేశాలు సమగ్ర సహకార ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశాయి.

What Happened

ప్రాంతీయ భద్రత, ఉగ్రవాద నిర్మూలన మరియు యురేషియా ఆర్థిక ఏకీకరణపై చర్చించడానికి 26వ షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) సదస్సు విజయవంతంగా జరిగింది. ఈ సదస్సు ముగింపు సందర్భంగా బిష్కెక్ డిక్లరేషన్ తో పాటు మరో 27 బహుపాక్షిక పత్రాలపై సంతకాలు జరిగాయి. ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ ప్రసంగిస్తూ, "రిఫామ్, పెర్ఫామ్, ట్రాన్స్‌ఫామ్" (సంస్కరణ, పనితీరు, పరివర్తన) అనే పాలనా మంత్రాన్ని ప్రముఖంగా ప్రస్తావించారు. అలాగే, కొనసాగుతున్న ప్రపంచ వివాదాలను పరిష్కరించడానికి దౌత్యం, చర్చలు మాత్రమే ఏకైక మార్గమని స్పష్టం చేశారు.

When & Where

ఈ సదస్సు ఆగస్టు 31 నుండి సెప్టెంబర్ 1, 2026 వరకు కిర్గిజిస్తాన్ రాజధాని బిష్కెక్ లోని వైరిస్ ఓర్డో (Yrys Ordo) ప్రాంగణంలో జరిగింది. ఈ సదస్సుతో కిర్గిజిస్తాన్ యొక్క 2025-2026 SCO అధ్యక్ష బాధ్యతలు ముగిశాయి. అదే సమయంలో బిష్కెక్ లో ఆరవ 'వరల్డ్ నోమాడ్ గేమ్స్' (World Nomad Games) ప్రారంభోత్సవం కూడా జరిగింది.

Who Is Involved

• సాదిర్ జపరోవ్: కిర్గిజిస్తాన్ అధ్యక్షుడు; 26వ SCO సదస్సుకు అధ్యక్షత వహించారు.
• నరేంద్ర మోదీ: భారత ప్రధాన మంత్రి; భారత బృందానికి నాయకత్వం వహించి ఉగ్రవాద నిరోధక సహకారంపై గళం విప్పారు.
• SCO సభ్య దేశాలు: మొత్తం 10 సభ్య దేశాల నాయకులు (చైనా, రష్యా, కజకిస్తాన్, కిర్గిజిస్తాన్, తజికిస్తాన్, ఉజ్బెకిస్తాన్, భారత్, పాకిస్తాన్, ఇరాన్, బెలారస్).
• SCO సెక్రటేరియట్: బీజింగ్‌లో ప్రధాన కార్యాలయం కలిగిన ఈ శాశ్వత కార్యనిర్వాహక సంస్థ, సదస్సు దౌత్యపరమైన ఏర్పాట్లను సులభతరం చేసింది.

How It Works

• బిష్కెక్ డిక్లరేషన్: SCO కు 25 ఏళ్లు నిండిన సందర్భంగా సుస్థిర అభివృద్ధి మరియు భద్రత కోసం సభ్య దేశాల ఉమ్మడి లక్ష్యాలను నిర్దేశించే ఒక ముసాయిదా పత్రం.
• యూనివర్సల్ సెక్యూరిటీ సెంటర్: తీవ్రవాదం మరియు వ్యవస్థీకృత నేరాలపై ఇంటెలిజెన్స్ సమాచారాన్ని పంచుకోవడానికి కొత్తగా 'యూనివర్సల్ సెంటర్ ఫర్ కౌంటరింగ్ ఛాలెంజెస్ అండ్ థ్రెట్స్' ను ఏర్పాటు చేశారు.

---

• శక్తి & వాతావరణ ఒప్పందాలు: ఇంధన వ్యవస్థలను అభివృద్ధి చేయడానికి మరియు SCO "గ్రీన్ టెక్నాలజీ కారిడార్" ను ఏర్పాటు చేయడానికి సభ్య దేశాలు ఒప్పందాలపై సంతకాలు చేశాయి.
• యాంటీ-నార్కోటిక్స్ యాక్షన్ ప్లాన్: 2030 వరకు సింథటిక్ డ్రగ్స్ (కృత్రిమ మాదకద్రవ్యాలు) రవాణాను అరికట్టడానికి ఒక లక్ష్య-ఆధారిత సహకార కార్యక్రమాన్ని ఖరారు చేశారు.

Why It Matters

• ప్రాంతీయ భద్రత (GS Paper 2 - IR): నూతనంగా ఏర్పాటు చేసిన 'యూనివర్సల్ సెక్యూరిటీ సెంటర్', వ్యవస్థీకృత నేరాలు మరియు నార్కో-టెర్రరిజం పై సరిహద్దు ఇంటెలిజెన్స్ సామర్థ్యాలను గణనీయంగా పెంచుతుంది.
• యురేషియా కనెక్టివిటీ: పోర్ట్ అభివృద్ధి మరియు లాజిస్టిక్స్‌కు సంబంధించిన ఒప్పందాలు, ఇంటర్నేషనల్ నార్త్-సౌత్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్ కారిడార్ (INSTC) పట్ల భారతదేశ వ్యూహాత్మక అడుగులకు ప్రత్యక్ష ప్రయోజనం చేకూరుస్తాయి.
• క్లైమేట్ డిప్లొమసీ: పర్యావరణ పరిరక్షణ సాంకేతికతలను యురేషియా దేశాల మధ్య బదిలీ చేసుకోవడానికి 'గ్రీన్ టెక్నాలజీ కారిడార్' ఒక కీలకమైన వేదికను అందిస్తుంది.

Historical Background

• 1996: సరిహద్దుల్లో సైనిక బలగాలను తగ్గించడానికి చైనా, రష్యా, కజకిస్తాన్, కిర్గిజిస్తాన్ మరియు తజికిస్తాన్ దేశాలు కలిసి "షాంఘై ఫైవ్" (Shanghai Five) ను ఏర్పాటు చేశాయి.
• 2001: ఉజ్బెకిస్తాన్ చేరిక తర్వాత జూన్ 2001 లో దీనిని అధికారికంగా షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) గా పేరు మార్చారు.
• 2017: ఆస్తానా (Astana) లో జరిగిన సదస్సులో భారత్, పాకిస్తాన్‌లు పూర్తి స్థాయి సభ్య దేశాలుగా చేరాయి. దీనితో ఈ కూటమి దక్షిణ ఆసియా వరకు విస్తరించింది.

Previous Related Events

• జూలై 2023: 23వ SCO సదస్సుకు భారత్ వర్చువల్‌గా ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. ఇందులో డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ పై దృష్టి సారిస్తూ 'న్యూఢిల్లీ డిక్లరేషన్' ను ఆమోదించారు.
• జూలై 2024: 24వ SCO సదస్సు కజకిస్తాన్‌లోని ఆస్తానాలో జరిగింది, ఇక్కడ బెలారస్ 10వ పూర్తి స్థాయి సభ్య దేశంగా అధికారికంగా చేరింది.
• మే 2026: దేశాధినేతల సదస్సుకు ముందుగా, SCO సభ్య దేశాల భద్రతా మండలి కార్యదర్శుల సన్నాహక సమావేశానికి కిర్గిజిస్తాన్ బిష్కెక్ లో ఆతిథ్యం ఇచ్చింది.

Static GK Connection

• రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 51: అంతర్జాతీయ చట్టాలు మరియు ఒప్పందాలను గౌరవించడాన్ని ఆర్టికల్ 51 నిర్దేశిస్తుంది. SCO చార్టర్‌కు భారత్ కట్టుబడి ఉండటం దీనికి ప్రత్యక్ష ఉదాహరణ.
• SCO RATS: ప్రాంతీయ ఉగ్రవాద నిరోధక నిర్మాణం (RATS) ప్రధాన కార్యాలయం ఉజ్బెకిస్తాన్ లోని తాష్కెంట్ లో ఉంది. ఇది తీవ్రవాదం, వేర్పాటువాదం మరియు ఉగ్రవాదానికి వ్యతిరేకంగా సభ్య దేశాల ప్రయత్నాలను సమన్వయం చేస్తుంది.

India & World Comparison

SCO భౌగోళిక పరిధి మరియు జనాభా పరంగా ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రాంతీయ సంస్థ. ఇది యురేషియా భూభాగంలో 80% మరియు ప్రపంచ జనాభాలో 40% కవర్ చేస్తుంది. NATO మరియు G7 వంటి పాశ్చాత్య దేశాల కూటములు యూరో-అట్లాంటిక్ ప్రాధాన్యతలపై దృష్టి సారిస్తే, SCO భారతదేశానికి సెంట్రల్ ఆసియా దేశాలతో నేరుగా సంబంధాలు నెరపడానికి మరియు ఒక నాన్-వెస్ట్రన్ వేదిక ద్వారా తన వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తిని కాపాడుకోవడానికి సహాయపడుతుంది.

ప్రధాన సంఘటన: ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ సెప్టెంబర్ 3-4, 2024 తేదీలలో బ్రూనైలో చారిత్రాత్మక తొలి ద్వైపాక్షిక పర్యటన చేశారు. చారిత్రక మైలురాయి: భారతదేశం మరియు బ్రూనై మధ్య 1984లో అధికారిక దౌత్య సంబంధాలు ఏర్పడి 2024 నాటికి సరిగ్గా 40 ఏళ్లు పూర్తయ్యాయి. దౌత్యపరమైన అప్‌గ్రేడ్: ఇరు దేశాలు తమ ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను అధికారికంగా 'ఎన్‌హాన్స్‌డ్ పార్టనర్‌షిప్' (Enhanced Partnership) స్థాయికి పెంచాయి. అంతరిక్ష సహకారం: బ్రూనైలో ఇస్రో (ISRO) నిర్వహిస్తున్న టెలిమెట్రీ, ట్రాకింగ్ మరియు టెలికమాండ్ (TTC) స్టేషన్ కొనసాగింపు కోసం MoU పునరుద్ధరించబడింది.

కనెక్టివిటీ: బ్రూనై రాజధాని బందర్ సెరీ బెగవాన్ మరియు చెన్నై మధ్య త్వరలో నేరుగా విమాన సర్వీసులు ప్రారంభించనున్నట్లు ప్రకటించారు. సముద్ర భద్రత: UNCLOS 1982 ఫ్రేమ్‌వర్క్ కింద స్వేచ్ఛా నౌకాయానానికి (freedom of navigation) ప్రధాని మోదీ, సుల్తాన్ హాజీ హసనల్ బోల్కియా కట్టుబడి ఉంటామని స్పష్టం చేశారు. ప్రాంతీయ మద్దతు: బ్రూనై దారుస్సలామ్ 'ఆసియాన్ సెంటర్ ఫర్ క్లైమేట్ చేంజ్'ను (ASEAN Centre for Climate Change) ఏర్పాటు చేయడానికి భారతదేశం అధికారిక మద్దతు తెలిపింది. విధానపరమైన ప్రాముఖ్యత: ఈ పర్యటన భారతదేశపు 'యాక్ట్ ఈస్ట్ పాలసీ' (Act East Policy) 10వ వార్షికోత్సవానికి అనుగుణంగా జరిగింది.

చారిత్రక నేపథ్యం: 1993లో బ్రూనైలో భారత హైకమిషన్‌ను ప్రారంభించడం ద్వారా ఇరు దేశాల దౌత్య సంబంధాలు మరింత బలపడ్డాయి. రక్షణ సహకారం: 2021లో పునరుద్ధరించబడిన సమగ్ర రక్షణ అవగాహన ఒప్పందం (Defence MoU) ద్వారా ద్వైపాక్షిక రక్షణ సహకారం కొనసాగుతోంది. కొత్త రంగాలు: ఫిన్‌టెక్, సైబర్ సెక్యూరిటీ, ఇన్ఫర్మేషన్ అండ్ కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ (ICT), మరియు పునరుత్పాదక ఇంధన రంగాలపై నాయకులు చర్చలు జరిపారు. భవిష్యత్ ఆహ్వానం: భవిష్యత్తులో భారతదేశంలో పర్యటించాల్సిందిగా బ్రూనై సుల్తాన్ హసనల్ బోల్కియాకు ప్రధాని మోదీ అధికారిక ఆహ్వానం పలికారు.

What Happened

సుల్తాన్ హాజీ హసనల్ బోల్కియా ఆహ్వానం మేరకు ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ బందర్ సెరీ బెగవాన్‌లో రెండు రోజుల అధికారిక పర్యటన చేశారు. నాయకులు ఇరువురూ విస్తృతమైన ద్వైపాక్షిక చర్చలు జరిపి, దౌత్యపరమైన సంబంధాలను "ఎన్‌హాన్స్‌డ్ పార్టనర్‌షిప్" స్థాయికి పెంచడానికి అంగీకరించారు. భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ISRO) టెలిమెట్రీ మరియు ట్రాకింగ్ స్టేషన్‌కు సంబంధించిన పునరుద్ధరించబడిన అవగాహన ఒప్పందం (MoU)పై సంతకాలు చేయడం ఈ పర్యటనలోని ప్రధాన సాంకేతిక ఫలితం.

When & Where

ఈ పర్యటన సెప్టెంబర్ 3-4, 2024 తేదీలలో జరిగింది. బ్రూనై రాజధాని బందర్ సెరీ బెగవాన్‌లోని సుల్తాన్ అధికారిక నివాసమైన 'ఇస్తానా నూరుల్ ఇమాన్' (Istana Nurul Iman)లో అధికారిక కార్యక్రమాలు, ద్వైపాక్షిక చర్చలు జరిగాయి. ఈ పర్యటన ముగిసిన వెంటనే ప్రధాని మోదీ సింగపూర్ పర్యటనకు వెళ్లారు.

Who Is Involved

• నరేంద్ర మోదీ: భారత ప్రధాన మంత్రి, ద్వైపాక్షిక చర్చలకు నేతృత్వం వహించారు.
• సుల్తాన్ హాజీ హసనల్ బోల్కియా: బ్రూనై దారుస్సలామ్ సుల్తాన్ మరియు ప్రధాన మంత్రి, పర్యటనకు ఆతిథ్యం ఇచ్చారు.
• డా. ఎస్. జైశంకర్: భారత విదేశాంగ మంత్రి, అంతరిక్ష సహకార MoU మార్పిడి కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు.
• ISRO (ఇస్రో): బ్రూనైలో TTC స్టేషన్ ద్వారా ప్రయోజనం పొందుతున్న భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ.

How It Works

• Step 1: విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MEA) 'యాక్ట్ ఈస్ట్ పాలసీ' కింద దౌత్య వ్యూహాన్ని రూపొందించి, ఆసియాన్ దేశాలతో సంబంధాలను మెరుగుపరుస్తుంది.
• Step 2: ఉన్నత స్థాయి ద్వైపాక్షిక చర్చల ద్వారా అంతరిక్ష మౌలిక సదుపాయాలు, వాణిజ్యం మరియు రక్షణ సహకారం వంటి పరస్పర ఆసక్తులను గుర్తిస్తారు.
• Step 3: ఇస్రో TTC స్టేషన్ MoU వంటి ఒప్పందాలను సంబంధిత మంత్రిత్వ శాఖలు రూపొందిస్తాయి, దీని ద్వారా ప్రయోగించిన ఉపగ్రహాలను ట్రాక్ చేయడం సాధ్యమవుతుంది.
• Step 4: పర్యటనలో భాగంగా వాణిజ్యం మరియు పర్యాటకాన్ని పెంచడానికి (చెన్నైకి విమానాల వంటివి) కనెక్టివిటీ కార్యక్రమాలను ఖరారు చేస్తారు.
• Step 5: ఈ "ఎన్‌హాన్స్‌డ్ పార్టనర్‌షిప్" కట్టుబాట్లను అమలు చేయడానికి విదేశాంగ కార్యాలయాల మధ్య క్రమం తప్పకుండా సంప్రదింపులు జరుగుతాయి.

Why It Matters

ఈ పర్యటన భారతదేశపు ఇండో-పసిఫిక్ వ్యూహంలో చాలా ప్రాముఖ్యతను కలిగి ఉంది. దౌత్యపరంగా, 40 ఏళ్లుగా ఉన్నత స్థాయి దౌత్య సంబంధాలకు దూరంగా ఉన్న బ్రూనైతో సంబంధాలను బలోపేతం చేసింది. శాస్త్రీయంగా, భారతదేశ తూర్పు అంతరిక్ష ప్రయోగాలను ట్రాక్ చేయడానికి, మిషన్ భద్రతను నిర్ధారించడానికి బ్రూనైలోని ఇస్రో TTC స్టేషన్ చాలా అవసరం. ఆర్థికంగా, బందర్ సెరీ బెగవాన్ నుండి చెన్నైకి నేరుగా విమానాలు ప్రారంభించడం ద్వారా ఇరు దేశాల మధ్య పర్యాటకం మరియు వాణిజ్యం వృద్ధి చెందుతాయి.

Historical Background

భారతదేశం మరియు బ్రూనై మధ్య 1984లో అధికారిక దౌత్య సంబంధాలు ఏర్పడ్డాయి. 1993లో బ్రూనైలో భారత హైకమిషన్‌ను ప్రారంభించే వరకు మలేషియాలోని భారతీయ మిషన్ ద్వారా ఈ సంబంధాలు నిర్వహించబడ్డాయి. 2000 సంవత్సరంలో, ఇస్రో (ISRO) టెలిమెట్రీ, ట్రాకింగ్ అండ్ కమాండ్ (TTC) స్టేషన్‌ను బ్రూనైలో ఏర్పాటు చేయడానికి భారతదేశం విజయవంతంగా చర్చలు జరిపింది. 2013లో అప్పటి ప్రధాని డాక్టర్ మన్మోహన్ సింగ్ బ్రూనైని సందర్శించిన మొదటి భారత ప్రధాని అయినప్పటికీ, అది ఆసియాన్ శిఖరాగ్ర సమావేశం కోసం మాత్రమే జరిగిన పర్యటన.

Previous Related Events

ఇటీవల ఆగ్నేయాసియా దేశాలతో భారతదేశం తన సంబంధాలను వేగవంతం చేసింది. జూలై 2024లో, వియత్నాం ప్రధాన మంత్రి న్యూఢిల్లీలో పర్యటించారు. ఆగస్టు 2024లో మలేషియా ప్రధాన మంత్రి భారతదేశంలో పర్యటించారు. అదే నెలలో (ఆగస్టు 2024), భారత రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము తూర్పు తైమూర్ (Timor-Leste) లో చారిత్రాత్మక పర్యటన చేశారు. ఇవన్నీ యాక్ట్ ఈస్ట్ పాలసీ విస్తరణను సూచిస్తున్నాయి.

Static GK Connection

• UNCLOS 1982 (ఐక్యరాజ్యసమితి సముద్ర చట్టం): సముద్ర కార్యకలాపాలకు చట్టపరమైన ఫ్రేమ్‌వర్క్. స్వేచ్ఛా నౌకాయానం కోసం దీనికి కట్టుబడి ఉన్నట్లు ఇరు దేశాలు పునరుద్ఘాటించాయి.
• Act East Policy (యాక్ట్ ఈస్ట్ పాలసీ): ఇది 2014లో ప్రారంభించబడింది. మునుపటి "లుక్ ఈస్ట్ పాలసీ"ని అప్‌గ్రేడ్ చేస్తూ, ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో ఆర్థిక సమైక్యతతో పాటు వ్యూహాత్మక మరియు రక్షణ భాగస్వామ్యాలకు ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది.

ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీ 2026 సెప్టెంబర్ 4న ఖండాల సరైన పరిమాణాల మ్యాప్ తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. పాఠశాలలు, అట్లాస్‌లలో 'ఈక్వల్ ఎర్త్' (Equal Earth) ప్రొజెక్షన్‌ను వాడాలని ఈ తీర్మానం సిఫార్సు చేసింది. ఈ తీర్మానాన్ని టోగో దేశం ప్రవేశపెట్టగా, ఆఫ్రికన్ యూనియన్‌లోని మొత్తం 55 దేశాలు మద్దతు తెలిపాయి. సర్వసభ్య సమావేశంలో ఈ తీర్మానానికి అనుకూలంగా 164 ఓట్లు రాగా, 6 దేశాలు ఓటింగ్‌కు దూరంగా ఉన్నాయి. 193 సభ్య దేశాల జనరల్ అసెంబ్లీలో అమెరికా మాత్రమే దీనికి వ్యతిరేకంగా ఏకైక ఓటు వేసింది. 1569 లో గెరార్డస్ మెర్కేటర్ రూపొందించిన 16వ శతాబ్దపు మెర్కేటర్ ప్రొజెక్షన్ స్థానంలో దీనిని తెచ్చారు.

మెర్కేటర్ మ్యాప్ సముద్ర నావిగేషన్‌కు దిశలను నిలబెట్టినప్పటికీ, ధ్రువాల వద్ద భూభాగాలను విపరీతంగా పెంచి చూపుతుంది. మెర్కేటర్ మ్యాపుల్లో గ్రీన్‌లాండ్, ఆఫ్రికా సమానంగా కనిపించినా, వాస్తవానికి ఆఫ్రికా గ్రీన్‌లాండ్ కంటే 14 రెట్లు పెద్దది. ఈక్వల్ ఎర్త్ ప్రొజెక్షన్ అనేది 2018 లో రూపొందించబడిన నిజమైన ఉపరితల వైశాల్యాలను చూపే ప్రొజెక్షన్. టోగో దేశం 2026 చివరి నాటికి తమ పాఠశాల భూగోళశాస్త్ర పాఠ్యపుస్తకాలను సవరించనున్నట్లు ప్రకటించింది. యునెస్కో, ఆఫ్రికన్ యూనియన్ మరియు గూగుల్ మ్యాప్స్ భాగస్వామ్యంతో 2027 లో లోమే నగరంలో సదస్సు జరగనుంది. ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వసభ్య సమావేశం UN చార్టర్ యొక్క అధ్యాయం IV ప్రకారం ప్రధాన చర్చా వేదికగా పనిచేస్తుంది.

What Happened

2026 సెప్టెంబర్ 4న ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వసభ్య సమావేశం (UNGA) ప్రపంచవ్యాప్తంగా పాఠశాలలు, ప్రచురణలు మరియు డిజిటల్ మ్యాపులలో 1569 నాటి మెర్కేటర్ ప్రొజెక్షన్‌ను దశలవారీగా తొలగించాలని పిలుపునిస్తూ ఒక సంచలన తీర్మానాన్ని ఆమోదించింది. దానికి బదులుగా ఖండాల నిజమైన వైశాల్యాలను సమాన నిష్పత్తిలో చూపే ఆధునిక 'ఈక్వల్ ఎర్త్' ప్రొజెక్షన్‌ను ఉపయోగించాలని తీర్మానించింది. భౌగోళిక సమానత్వాన్ని సాధించేందుకు ఇది అత్యవసరమని పేర్కొంది.

When & Where

ఈ చారిత్రాత్మక ఓటింగ్ 2026 సెప్టెంబర్ 4న న్యూయార్క్‌లోని ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రధాన కార్యాలయంలో జరిగింది. పశ్చిమ ఆఫ్రికా దేశమైన టోగో ఈ తీర్మానాన్ని రూపొందించి ప్రవేశపెట్టగా, ఆఫ్రికన్ యూనియన్ పూర్తి మద్దతు ప్రకటించింది. దీని అమలు కోసం 2027 ప్రారంభంలో టోగో రాజధాని లోమేలో అంతర్జాతీయ కార్టోగ్రఫీ సదస్సు జరగనుంది.

Who Is Involved

• ఐక్యరాజ్యసమితి సర్వసభ్య సమావేశం (UNGA).
• టోగో ప్రభుత్వం (తీర్మాన రూపకర్త మరియు సమర్పకుడు).
• ఆఫ్రికన్ యూనియన్ (AU), తన సభ్య దేశాల మద్దతును సమీకరించిన ప్రాంతీయ కూటమి.
• యునెస్కో (UNESCO) మరియు గూగుల్ మ్యాప్స్ వంటి అంతర్జాతీయ సాంకేతిక సంస్థలు.
• అమెరికా ప్రభుత్వం (తీర్మానానికి వ్యతిరేకంగా ఓటు వేసిన ఏకైక దేశం).

How It Works

1. మ్యాప్ ప్రొజెక్షన్ మార్పు: 2018 లో కార్టోగ్రాఫర్లు బోజన్ సావ్రిక్, టామ్ ప్యాటర్సన్, బెర్న్‌హార్డ్ జెన్నీ రూపొందించిన 'ఈక్వల్ ఎర్త్' ప్రొజెక్షన్‌ను ప్రపంచ ప్రమాణంగా స్వీకరించాలని దేశాలకు పిలుపునిచ్చారు.
2. మెర్కేటర్ పరిమితి: మెర్కేటర్ ప్రొజెక్షన్ సముద్ర మార్గాల్లో ప్రయాణించే నావికులకు దిక్సూచి కోణాలను నిలబెట్టడానికి ఉపయోగపడుతుంది. కానీ పాఠశాలల్లో పిల్లలకు భూగోళం నేర్పేటప్పుడు ఇది ధ్రువ ప్రాంతాలైన ఐరోపా, గ్రీన్‌లాండ్‌లను చాలా పెద్దవిగా, ఆఫ్రికా, భారత్‌లను చాలా చిన్నవిగా చూపుతుంది.
3. కాగ్నిటివ్ జస్టిస్ (జ్ఞాన సంబంధ న్యాయం): మ్యాపులలో భూభాగాన్ని చిన్నదిగా చూపడం వల్ల ఆయా దేశాల రాజకీయ, ఆర్థిక, జనాభా ప్రాముఖ్యత ప్రపంచ దృష్టిలో తగ్గిపోతుందనే వలసవాద భావనను తొలగించడానికి ఇది ఉద్దేశించబడింది.

---

4. డిజిటల్ మ్యాపుల సమన్వయం: గూగుల్ మ్యాప్స్, యాపిల్ మ్యాప్స్ వంటి డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు తమ గ్లోబల్ వ్యూలలో సమాన విస్తీర్ణాన్ని చూపే ప్రొజెక్షన్లను డిఫాల్ట్‌గా ఉంచేలా చర్యలు తీసుకుంటారు.

Why It Matters

• భౌతిక భూగోళశాస్త్రం (GS పేపర్ 1): మ్యాప్ ప్రొజెక్షన్లు, గోళాకార ఉపరితలాన్ని చదునైన కాగితంపై చూపడంలో ఎదురయ్యే వైశాల్య మరియు ఆకార లోపాలపై ప్రత్యక్ష సిలబస్ అంశం.
• వలసవాదానంతర ప్రాతినిధ్యం (GS పేపర్ 2): శతాబ్దాల కాలంగా కొనసాగుతున్న పాశ్చాత్య కేంద్రీకృత కార్టోగ్రఫీని సవాలు చేస్తూ గ్లోబల్ సౌత్ దేశాలు సాధించిన దౌత్య విజయం.
• బహుపాక్షిక దౌత్యం (GS పేపర్ 2): అంతర్జాతీయ వేదికలపై సాంస్కృతిక, విద్యా సంబంధ అంశాలలో ఆఫ్రికన్ యూనియన్ సాధించిన సమైక్యతకు నిదర్శనం.

Historical Background

• 1569: ఫ్లెమిష్ కార్టోగ్రాఫర్ గెరార్డస్ మెర్కేటర్ సముద్ర నావిగేషన్ కోసం సిలిండ్రికల్ కన్ఫార్మల్ ప్రొజెక్షన్‌ను కనిపెట్టారు.
• 1973: జర్మన్ చరిత్రకారుడు ఆర్నో పీటర్స్ సమాన విస్తీర్ణాన్ని చూపే 'గాల్-పీటర్స్' ప్రొజెక్షన్‌ను తెరపైకి తెచ్చి చర్చను లేవనెత్తారు.
• 2018: సౌందర్యపరంగా ఆహ్లాదకరంగా ఉంటూనే సరైన విస్తీర్ణాలను లెక్కించే 'ఈక్వల్ ఎర్త్' ప్రొజెక్షన్‌ను ఆవిష్కరించారు.

Previous Related Events

• 2017: అమెరికాలోని బోస్టన్ పబ్లిక్ స్కూల్స్ మెర్కేటర్ స్థానంలో పీటర్స్ ప్రొజెక్షన్ మ్యాపులను తరగతి గదుల్లో ప్రవేశపెట్టాయి.
• 2023: ఆఫ్రికన్ యూనియన్ కమిషన్ విద్యా సంబంధిత అంశాల డీ-కలనైజేషన్ కోసం ప్రత్యేక ప్రణాళికను రూపొందించింది.
• 2025: విద్యా వనరుల ప్రామాణీకరణపై యునెస్కో సన్నాహక సమావేశం నిర్వహించింది.

Static GK Connection

• కన్ఫార్మల్ వర్సెస్ ఈక్వల్-ఏరియా ప్రొజెక్షన్లు: కన్ఫార్మల్ ప్రొజెక్షన్ (మెర్కేటర్) స్థానిక ఆకారాలు, కోణాలను ఖచ్చితంగా చూపుతుంది కానీ వైశాల్యాన్ని వక్రీకరిస్తుంది; ఈక్వల్-ఏరియా ప్రొజెక్షన్ (ఈక్వల్ ఎర్త్) ఖండాల సరైన విస్తీర్ణ నిష్పత్తిని కాపాడుతుంది.
• ఐరాస చార్టర్ నిబంధనలు: UN చార్టర్‌లోని చాప్టర్ IV (ఆర్టికల్స్ 9-22) సర్వసభ్య సమావేశ అధికారాలను నిర్దేశిస్తుంది. సెక్యూరిటీ కౌన్సిల్ తీర్మానాల వలె వీటికి చట్టబద్ధమైన బైండింగ్ అధికారం ఉండదు, కానీ అంతర్జాతీయంగా బలమైన రాజకీయ, నైతిక ప్రభావం ఉంటుంది.

India & World Comparison

వలసవాద విద్యా వనరుల మార్పులో భారతదేశం ఎల్లప్పుడూ గ్లోబల్ సౌత్‌కు అండగా ఉంది. మెర్కేటర్ మ్యాప్‌లో భారతదేశం (సుమారు 32.8 లక్షల చ.కి.మీ) గ్రీన్‌లాండ్ (సుమారు 21.6 లక్షల చ.కి.మీ) కంటే చిన్నదిగా కనిపిస్తుంది. కానీ వాస్తవానికి భారతదేశం గ్రీన్‌లాండ్ కంటే 1.5 రెట్లు పెద్దది! అలాగే ఆఫ్రికా (303.7 లక్షల చ.కి.మీ) గ్రీన్‌లాండ్ కంటే ఏకంగా 14 రెట్లు పెద్దది.

Future Impact

• పాఠ్యపుస్తకాల మార్పు: ఆఫ్రికా మరియు ఇతర అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాల పాఠ్యపుస్తకాలలో 2026 చివరి నాటికి కొత్త మ్యాపులు వస్తాయి.
• లోమే సదస్సు 2027: ఈక్వల్ ఎర్త్ మ్యాపుల అమలుపై యునెస్కో మరియు ఆఫ్రికన్ యూనియన్ ఆధ్వర్యంలో అంతర్జాతీయ సదస్సు జరుగుతుంది.
• డిజిటల్ మ్యాపులు: గూగుల్ మ్యాప్స్ వంటి సంస్థలు తమ అప్లికేషన్లలో స్కేల్ సర్దుబాట్లను మరింత మెరుగుపరుస్తాయి.

సైన్స్ & టెక్నాలజీ, ఎర్త్ సైన్సెస్ శాఖల స్వతంత్ర బాధ్యత కలిగిన కేంద్ర మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్, 2026 సెప్టెంబర్ 4న ఫ్రాన్స్ మంత్రి ప్రొఫెసర్ ఫిలిప్ బాప్టిస్ట్‌తో వర్చువల్ సమావేశం నిర్వహించారు. ఈ సమావేశంలో మానవసహిత అంతరిక్ష యాత్ర, అంతరిక్ష సాంకేతికతలు, పరిశ్రమ భాగస్వామ్యంలో భారత్-ఫ్రాన్స్ సహకారాన్ని బలోపేతం చేసుకోవడంపై చర్చించారు.

ఇంటర్నేషనల్ స్పేస్ సమిట్ పారిస్‌లో 2026 సెప్టెంబర్ 9-10 తేదీల్లో జరగనుంది. బెంగళూరు స్పేస్ ఎక్స్‌పో 2026 సెప్టెంబర్ 7-9 తేదీల్లో జరగనుంది, ఇందులో ఫ్రాన్స్ భాగస్వామ్యం ఖరారైంది. ప్రొఫెసర్ ఫిలిప్ బాప్టిస్ట్ భారత్ పర్యటన 2026 సెప్టెంబర్ 28-30 తేదీల్లో జరగనుంది. డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ ప్రధాన మంత్రి కార్యాలయంలో సిబ్బంది, ప్రజా ఫిర్యాదులు, పింఛన్లు, అణుశక్తి, అంతరిక్ష శాఖల బాధ్యత కలిగిన సహాయ మంత్రి కూడా.

పారిస్ సదస్సులో భారత మానవసహిత అంతరిక్ష యాత్ర కార్యక్రమంపై భారత్ ప్రారంభ ప్రసంగం ఇవ్వనుంది. ఇస్రో, ఫ్రాన్స్ అంతరిక్ష సంస్థ CNES మధ్య మేఘ-ట్రోపిక్స్, SARAL వంటి సంయుక్త మిషన్ల నుండి భారత్-ఫ్రాన్స్ అంతరిక్ష సహకారం కొనసాగుతోంది. మానవసహిత అంతరిక్ష యాత్రతో పాటు భూ పరిశీలన, వాతావరణ అనువర్తనాల్లో సహకారంపై ఇరు వర్గాలు చర్చించాయి. ఈ చర్చల్లో ఫ్రాన్స్ అంతరిక్ష సంస్థ CNES (Centre National d'Etudes Spatiales) భాగస్వామిగా ఉంది. 2026 మేలో ఇదే ఇద్దరు మంత్రుల మధ్య ఇంతకుముందు జరిగిన ద్వైపాక్షిక సమావేశం తర్వాత ఈ చర్చలు జరిగాయి. ఇరు దేశాల్లో ప్రైవేట్ అంతరిక్ష రంగం పెరుగుతున్న భాగస్వామ్యంపై కూడా చర్చల్లో ప్రస్తావించారు.

What Happened

2026 సెప్టెంబర్ 4న డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్, ఫ్రాన్స్ ఉన్నత విద్య, పరిశోధన, అంతరిక్ష మంత్రి ప్రొఫెసర్ ఫిలిప్ బాప్టిస్ట్‌తో వర్చువల్ సమావేశం నిర్వహించారు. మానవసహిత అంతరిక్ష యాత్ర, అధునాతన అంతరిక్ష సాంకేతికతలు, ఇరు దేశాల్లో ప్రైవేట్ అంతరిక్ష రంగ భాగస్వామ్యం పెంపొందించడంపై ఇద్దరు మంత్రులు చర్చించారు. బెంగళూరు స్పేస్ ఎక్స్‌పో, పారిస్‌లో జరగనున్న ఇంటర్నేషనల్ స్పేస్ సమిట్ అనే రెండు ప్రధాన రాబోయే కార్యక్రమాలకు ముందు ఈ సమావేశం జరిగింది.

When & Where

ఈ వర్చువల్ సమావేశం 2026 సెప్టెంబర్ 4న జరిగింది. భారత్‌లో బెంగళూరు స్పేస్ ఎక్స్‌పో (సెప్టెంబర్ 7-9, 2026), ఫ్రాన్స్‌లో ఇంటర్నేషనల్ స్పేస్ సమిట్ (పారిస్‌లో సెప్టెంబర్ 9-10, 2026)కు ముందు ఇది జరిగింది. ప్రొఫెసర్ బాప్టిస్ట్ సొంత భారత పర్యటన సెప్టెంబర్ 28-30, 2026 తేదీల్లో ప్రణాళిక చేయబడింది. ఈ పర్యటనలో ఆయన బెంగళూరులోని ఇస్రో సదుపాయాలను సందర్శించనున్నారు.

Who Is Involved

• డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్: సైన్స్ & టెక్నాలజీ, ఎర్త్ సైన్సెస్ శాఖల స్వతంత్ర బాధ్యత కలిగిన కేంద్ర సహాయ మంత్రి, ప్రధాన మంత్రి కార్యాలయంలో సహాయ మంత్రి (అంతరిక్ష శాఖతో సహా).
• ప్రొఫెసర్ ఫిలిప్ బాప్టిస్ట్: ఫ్రాన్స్ ఉన్నత విద్య, పరిశోధన, అంతరిక్ష మంత్రి.
• ఇస్రో మరియు CNES: దీర్ఘకాల సంయుక్త మిషన్ల చరిత్ర కలిగిన ఇరు దేశాల జాతీయ అంతరిక్ష సంస్థలు.
• భారత్ మరియు ఫ్రాన్స్: ఈ సహకారంలో పాల్గొంటున్న రెండు దేశాలుగా, దశాబ్దాల ద్వైపాక్షిక అంతరిక్ష సంబంధాలను ఈ సమావేశం సమీక్షించింది.

How It Works

1. భారత్-ఫ్రాన్స్ అంతరిక్ష సహకారం ప్రస్తుత స్థితిని సమీక్షించేందుకు ఇద్దరు మంత్రులు వర్చువల్ ద్వైపాక్షిక సమావేశం నిర్వహించారు.
2. మానవసహిత అంతరిక్ష యాత్ర, అంతరిక్ష ఆధారిత శాస్త్రీయ డేటా, అంతరిక్షాన్ని సుస్థిరంగా వినియోగించడం, అంతరిక్షంలో డిజైన్, తయారీ సాంకేతికతలు, అంతరిక్ష నుండి కనెక్టివిటీ, భూ పరిశీలన/వాతావరణ అనువర్తనాల వంటి నిర్దిష్ట అంశాలపై వారు చర్చించారు.
3. ఇరు వర్గాలు ఆచరణాత్మక తదుపరి చర్యలను ఖరారు చేశాయి — బెంగళూరు స్పేస్ ఎక్స్‌పోలో ఫ్రాన్స్ భాగస్వామ్యం, పారిస్‌లో జరగనున్న ఇంటర్నేషనల్ స్పేస్ సమిట్‌లో భారత్ భాగస్వామ్యం. అక్కడ డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ భారత మానవసహిత అంతరిక్ష యాత్ర కార్యక్రమంపై ప్రారంభ ప్రసంగం ఇవ్వనున్నారు.

---

4. ఈ చర్చలను వ్యక్తిగతంగా ముందుకు తీసుకెళ్లేందుకు, బెంగళూరులోని ఇస్రో సదుపాయాల సందర్శనతో సహా, సెప్టెంబర్ చివర్లో ప్రొఫెసర్ బాప్టిస్ట్ భారత పర్యటనను కూడా ఖరారు చేశారు.

Why It Matters

• దౌత్య కోణం: ఈ సమావేశం అధిక సాంకేతిక రంగంలో కొనసాగుతున్న భారత్-ఫ్రాన్స్ వ్యూహాత్మక సహకారాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది, GS Paper 2 (భారత్, దాని ద్వైపాక్షిక సంబంధాలు)కు సంబంధించినది.
• సైన్స్ కోణం: మానవసహిత అంతరిక్ష యాత్ర, భూ పరిశీలనపై చర్చలు నేరుగా భారత గగన్‌యాన్ కార్యక్రమానికి, భారత భూ-పరిశీలన మిషన్లకు అనుసంధానమవుతాయి.
• ఆర్థిక కోణం: సమావేశంలో ప్రస్తావించిన ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యం పెరగడం, భారత వాణిజ్య అంతరిక్ష వ్యవస్థను విస్తరించే ప్రయత్నానికి అనుసంధానమవుతుంది.
• సంస్థాగత కోణం: ఈ సమావేశం, డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ స్పేస్, విదేశీ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ విస్తృత ద్వైపాక్షిక ఫ్రేమ్‌వర్క్ ద్వారా భారత అంతరిక్ష దౌత్యం ఎలా సమన్వయం అవుతుందో చూపిస్తుంది.

Historical Background

ఇస్రో, దాని ఫ్రాన్స్ భాగస్వామి CNES మధ్య భారత్-ఫ్రాన్స్ అంతరిక్ష సహకారం అనేక దశాబ్దాలుగా కొనసాగుతోంది. వాతావరణం, సముద్ర/వాతావరణ అధ్యయనాలపై దృష్టి సారించిన మేఘ-ట్రోపిక్స్, SARAL వంటి సంయుక్త భూ-పరిశీలన మిషన్లలో ఇరు సంస్థలు సహకరించాయి. 2026 మేలో డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్, ప్రొఫెసర్ బాప్టిస్ట్ మధ్య జరిగిన ఇంతకుముందు ద్వైపాక్షిక సమావేశం, గగన్‌యాన్‌కు సంబంధించిన మానవసహిత అంతరిక్ష యాత్ర శిక్షణతో సహా సహకారాన్ని విస్తరించడంపై చర్చించి, 2026 సెప్టెంబర్ 4 తదుపరి చర్చకు వేదికను సిద్ధం చేసింది.

Previous Related Events

• 2026 మేలో ఇదే ఇద్దరు మంత్రులు ద్వైపాక్షిక సమావేశం నిర్వహించి, గగన్‌యాన్‌కు సంబంధించిన మానవసహిత అంతరిక్ష యాత్ర శిక్షణతో సహా ఇస్రో-CNES సహకారాన్ని సమీక్షించారు.
• భారత్, ఫ్రాన్స్ ఇలాంటి మంత్రిత్వ స్థాయి చర్చల ద్వారా ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో తమ అంతరిక్ష భాగస్వామ్యాన్ని ఎప్పటికప్పుడు సమీక్షించుకుంటున్నాయి.
• ప్రధాన అంతర్జాతీయ అంతరిక్ష కార్యక్రమాలకు ముందు తన అంతరిక్ష దౌత్యాన్ని అంతర్జాతీయీకరించే విస్తృత ప్రయత్నంలో భాగంగా, 2026లో ఇతర భాగస్వాములతో కూడా భారత్ ద్వైపాక్షిక అంతరిక్ష సహకార చర్చలను వేర్వేరుగా బలోపేతం చేసుకుంటోంది.

Static GK Connection

• CNES: ఫ్రాన్స్ జాతీయ అంతరిక్ష సంస్థ, ఇస్రోకు దీర్ఘకాల భాగస్వామి. ఫ్రాన్స్ ప్రభుత్వ నిర్మాణంలో ఇస్రోకు దాదాపు సమానమైన బాధ్యతలు నిర్వర్తిస్తుంది.
• ద్వైపాక్షిక అంతరిక్ష దౌత్యం: భారత విదేశీ సంబంధాల్లో పునరావృత విధానం, ఇక్కడ శాస్త్రీయ/అంతరిక్ష సహకారం దేశాల మధ్య విస్తృత వ్యూహాత్మక, ఆర్థిక సంబంధాలను మరింత బలోపేతం చేస్తుంది.

Future Impact

• బెంగళూరు స్పేస్ ఎక్స్‌పో (సెప్టెంబర్ 7-9, 2026), ఖరారైన ఫ్రాన్స్ భాగస్వామ్యంతో, ఈ చర్చించిన సహకారానికి తొలి పరీక్షగా నిలుస్తుంది.
• పారిస్ ఇంటర్నేషనల్ స్పేస్ సమిట్ (సెప్టెంబర్ 9-10, 2026) అంతర్జాతీయ వేదికపై భారత మానవసహిత అంతరిక్ష యాత్ర కార్యక్రమాన్ని ప్రదర్శించనుంది.
• ప్రొఫెసర్ బాప్టిస్ట్ భారత పర్యటన (సెప్టెంబర్ 28-30, 2026), బెంగళూరులోని ఇస్రో సదుపాయాల సందర్శనతో సహా, ఈ మంత్రిత్వ చర్చల్లో అంగీకరించిన ఖచ్చితమైన సహకార చర్యలను ముందుకు తీసుకెళ్లనుంది.

పంజాబ్‌లోని మొహాలీలో గల BRIC-NABI వద్ద భారతదేశపు తొలి 'గ్రీన్ ఫోర్జ్' కేంద్రం ప్రారంభించబడింది. కేంద్ర సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ దీనిని 2026 ఆగస్టు 31న ఆవిష్కరించారు. వాతావరణ పరిస్థితులను (ఉష్ణోగ్రత, తేమ, కాంతి) కృత్రిమంగా సృష్టించి GM పంటలను పరీక్షించడం గ్రీన్ ఫోర్జ్ ప్రధాన లక్ష్యం. ఈ ఆవిష్కరణ 'బయోఇ3' (BioE3 - Biotechnology for Economy, Environment and Employment) సదస్సులో జరిగింది. భారతదేశ బయో ఎకానమీ (జీవ ఆర్థిక వ్యవస్థ) 10 బిలియన్ డాలర్ల నుంచి 200 బిలియన్ డాలర్లకు పెరిగిందని మంత్రి తెలిపారు. దేశవ్యాప్తంగా స్టార్టప్‌లు మరియు పరిశోధకుల కోసం కొత్తగా 22 తయారీ కేంద్రాలు (Hubs) అభివృద్ధి చేయబడుతున్నాయి.

జాతీయ బయో-ఫౌండ్రీ నెట్‌వర్క్ కింద ప్రత్యేకంగా 8 బయోఫౌండ్రీ సౌకర్యాలు ఏర్పాటు చేయబడుతున్నాయి. ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) మరియు అధునాతన సిమ్యులేషన్ సాంకేతికతలను గ్రీన్ ఫోర్జ్‌లో వినియోగిస్తున్నారు. డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ బయోటెక్నాలజీ (DBT) ప్రస్తుతం 38 కార్బన్ క్యాప్చర్ అండ్ యుటిలైజేషన్ (CCU) ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తుంది. సిమెంట్, స్టీల్ పరిశ్రమలలో కర్బన ఉద్గారాలను తగ్గించడానికి ఇంటిగ్రేటెడ్ బయో-మాన్యుఫాక్చరింగ్ (CCU) దోహదపడుతుంది. వ్యవసాయ వ్యర్థాలను న్యూట్రాస్యూటికల్స్ మరియు అధిక-విలువైన బయోమెటీరియల్స్‌గా మార్చడంలో NABI కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 48 ఆధునిక మరియు శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో వ్యవసాయం, పశుసంవర్ధకాన్ని ప్రోత్సహిస్తుంది.

What Happened

కేంద్ర సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ మొహాలీలోని 'BRIC-NABI' ప్రాంగణంలో భారతదేశపు మొట్టమొదటి 'గ్రీన్ ఫోర్జ్' (Green Forge) సముదాయాన్ని ప్రారంభించారు. బయోఇ3 (BioE3) విధానంపై జరిగిన జాతీయ సదస్సులో దీనిని ఆవిష్కరించారు. ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) వినియోగం ద్వారా జన్యుపరంగా మార్పు చేసిన (GM) పంటల వ్యవసాయంలో మరియు వైద్య పరిశోధనల్లో ఇదొక కీలక మైలురాయిగా నిలవనుందని కేంద్ర మంత్రి అభివర్ణించారు.

When & Where

ఈ కార్యక్రమం 31 ఆగస్టు 2026న పంజాబ్‌ రాష్ట్రం మొహాలీ నగరంలో ఉన్న నేషనల్ అగ్రి-ఫుడ్ బయోమాన్యుఫాక్చరింగ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ (BRIC-NABI) వద్ద జరిగింది. వ్యవసాయ మరియు బయోటెక్నాలజీ రంగంలో మొహాలీ ఇప్పటికే ఒక ప్రముఖ పరిశోధనా కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది.

Who Is Involved

• కేంద్ర సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ ప్రాజెక్టును పర్యవేక్షిస్తున్న నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్: కేంద్ర మంత్రి, ఈ గ్రీన్ ఫోర్జ్ కేంద్రాన్ని ప్రారంభించారు.
• BRIC-NABI: నేషనల్ అగ్రి-ఫుడ్ బయోమాన్యుఫాక్చరింగ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్, ఈ ప్రాజెక్టును అమలు చేస్తున్న ముఖ్య పరిశోధనా సంస్థ.
• డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ బయోటెక్నాలజీ (DBT): బయోఎకానమీ మరియు కార్బన్ క్యాప్చర్ ప్రాజెక్టులకు మద్దతు ఇస్తున్న విభాగం.

How It Works

1. సిమ్యులేషన్ ఛాంబర్లు: గ్రీన్ ఫోర్జ్ కేంద్రంలో ఉష్ణోగ్రత, తేమ మరియు కాంతి నాణ్యతను కావలసిన విధంగా నియంత్రించే ప్రత్యేక గదులు ఉంటాయి.
2. వాతావరణ సృష్టి: దేశంలోని వివిధ భౌగోళిక ప్రాంతాల వాతావరణ పరిస్థితులను ప్రయోగశాలలోనే కృత్రిమంగా సృష్టించి జన్యు మార్పిడి (GM) పంటలను పరీక్షిస్తారు.
3. AI అనుసంధానం: ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) మరియు అధునాతన సిమ్యులేషన్ టెక్నాలజీలను ఉపయోగించి పరిశోధనల ఫలితాలను వేగంగా విశ్లేషిస్తారు.
4. పంటల అనుకూలత అంచనా: ఒక కొత్త GM పంట రకం భవిష్యత్తులో ఏ ప్రాంతంలో, ఏ వాతావరణంలో అత్యుత్తమ దిగుబడిని ఇస్తుందో ఇక్కడి ప్రయోగాల ద్వారా ముందే అంచనా వేసి నిర్ణయిస్తారు.

Why It Matters

• వ్యవసాయ పరిశోధన (GS Paper 3): వాతావరణ ప్రతికూలతలను తట్టుకునే GM పంటల అభివృద్ధిలో కచ్చితమైన అంచనాలు వేయడం ద్వారా దేశ ఆహార భద్రత పెరుగుతుంది.
• పర్యావరణ పరిరక్షణ: వ్యవసాయ వ్యర్థాలను న్యూట్రాస్యూటికల్స్‌ మరియు బయోమెటీరియల్స్ గా మార్చి పర్యావరణ కాలుష్యాన్ని నివారిస్తారు.
• ఆర్థిక అభివృద్ధి: అత్యాధునిక బయో-మాన్యుఫాక్చరింగ్ విధానాల ద్వారా భారతదేశం 200 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకున్న బయో ఎకానమీ వృద్ధిని మరింత వేగవంతం చేస్తుంది.
• ఉద్గారాల తగ్గింపు: కార్బన్ క్యాప్చర్ అండ్ యుటిలైజేషన్ (CCU) ప్రయోగాల వల్ల సిమెంట్, స్టీల్ కర్మాగారాల్లో కర్బన ఉద్గారాలు తగ్గుతాయి.

Historical Background

• 2002: భారతదేశంలో బీటీ కాటన్ (Bt Cotton) వాణిజ్య సాగుకు తొలిసారిగా అధికారిక అనుమతి లభించింది. ఇది దేశంలో అనుమతించబడిన ఏకైక వాణిజ్య GM పంట.
• 2010: ఆహార పంటైన బీటీ వంకాయ (Bt Brinjal) కు GEAC ఆమోదం తెలిపినప్పటికీ, వ్యతిరేకత కారణంగా దానిపై అప్పటి ప్రభుత్వం మారటోరియం విధించింది.
• 2026 (ఆగస్టు): జీవ పర్యావరణ వ్యవస్థను మరియు పరిశ్రమను అనుసంధానిస్తూ బయో-మాన్యుఫాక్చరింగ్‌కు మద్దతు ఇవ్వడానికి కేంద్ర కేబినెట్ నూతన 'బయోఇ3 (BioE3) విధానం'ను ఆమోదించింది.

Previous Related Events

• అక్టోబర్ 2022: దేశీయంగా అభివృద్ధి చేసిన జన్యు మార్పిడి ఆవాలు (GM Mustard - DMH-11) పర్యావరణ విడుదలకు జెనెటిక్ ఇంజనీరింగ్ అప్రైజల్ కమిటీ (GEAC) సిఫార్సు చేసింది.
• 2023-2024: పత్తిలో వస్తున్న గులాబీ రంగు పురుగు (Pink bollworm) దాడులను తట్టుకోవడానికి నూతన తరం బీటీ విత్తనాల పరిశోధనలపై ప్రభుత్వం దృష్టి సారించింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 48 (డిపిఎస్‌పి): ఆధునిక, శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో వ్యవసాయం మరియు పశుసంవర్ధక రంగాన్ని నిర్వహించడానికి దేశం కృషి చేయాలని భారత రాజ్యాంగంలోని ఈ ఆర్టికల్ తెలుపుతుంది. గ్రీన్ ఫోర్జ్ వంటి కేంద్రాలు దీనికి అనుగుణంగా ఉంటాయి.
• జీవ సాంకేతికత (Biotechnology): జన్యు ఇంజనీరింగ్ ద్వారా మొక్కలలోని డీఎన్‌ఏను మార్చి, రోగ నిరోధక శక్తి మరియు దిగుబడి సామర్థ్యాన్ని పెంచే విజ్ఞాన శాస్త్రం.
• GEAC (Genetic Engineering Appraisal Committee): ఇది పర్యావరణం మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేసే చట్టబద్ధమైన కమిటీ. GM పంటల ఫీల్డ్ ట్రయల్స్‌కు ఇదే అనుమతులు ఇస్తుంది.

Future Impact

• కొత్తగా దేశవ్యాప్తంగా 22 బయో-మాన్యుఫాక్చరింగ్ హబ్‌లు మరియు 8 బయోఫౌండ్రీ కేంద్రాలు స్టార్టప్‌లకు అందుబాటులోకి రానున్నాయి.
• డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ బయోటెక్నాలజీ సహకారంతో ఉన్న 38 CCU ప్రాజెక్టుల కారణంగా సిమెంట్, స్టీల్ పరిశ్రమల్లో వాతావరణ కాలుష్యం తగ్గుతుంది.
• AI మరియు వ్యవసాయ సిమ్యులేషన్ ప్రయోగాల కలయిక వల్ల భవిష్యత్తులో కొత్త రకం GM పంటల ఉత్పత్తికి పట్టే సమయం మరియు ఖర్చు భారీగా తగ్గుతాయి.

ప్రధాన ఘట్టం: సెప్టెంబర్ 1, 2026న ఎయిర్ వైస్ మార్షల్ శక్తి శర్మ భారత సాయుధ దళాల వైద్యేతర (నాన్-మెడికల్) విభాగం నుండి టూ-స్టార్ ర్యాంకు సాధించిన తొలి మహిళా అధికారిగా నిలిచారు. కీలక సంఖ్య: జూన్ 18, 1994న సర్వీసులో చేరిన ఆమె, 32 ఏళ్ల సుదీర్ఘ సేవల అనంతరం ఈ చారిత్రక మైలురాయిని చేరుకున్నారు. సంస్థ/మంత్రిత్వ శాఖ: ఆమె న్యూఢిల్లీలోని ఎయిర్ హెడ్‌క్వార్టర్స్‌లో అసిస్టెంట్ చీఫ్ ఆఫ్ ది ఎయిర్ స్టాఫ్ (ఎడ్యుకేషన్)గా బాధ్యతలు చేపట్టారు.

రాజ్యాంగ నిబంధన: పబ్లిక్ ఎంప్లాయ్‌మెంట్‌లో సమాన అవకాశాలను కల్పించే రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 16 ఆధారంగా సాయుధ దళాల్లో మహిళలకు శాశ్వత కమిషన్ (Permanent Commission) లభించింది. చారిత్రక నేపథ్యం: ఇండియన్ ఎయిర్ ఫోర్స్ (IAF) 2010లో అధికారికంగా మహిళా అధికారులకు శాశ్వత కమిషన్ మంజూరు చేయడం ప్రారంభించింది. స్టాటిక్ GK అనుసంధానం: ఎయిర్ వైస్ మార్షల్ (టూ-స్టార్) ర్యాంక్ ఆర్మీలోని మేజర్ జనరల్ మరియు నేవీలోని రియర్ అడ్మిరల్ ర్యాంకుతో సమానం.

ఒప్పందం/విధానం: AVM శర్మ వ్యూహాత్మక విద్యా సహకారాన్ని పెంపొందించడానికి ఐఐటీ కాన్పూర్, పూణే విశ్వవిద్యాలయాల్లో 'IAF చైర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్'ను స్థాపించారు. అంతర్జాతీయ దృక్పథం: ఎయిర్ మార్షల్ పద్మా బందోపాధ్యాయ లాంటి మహిళా అధికారులు ఈ ర్యాంక్ సాధించినప్పటికీ, వారు మెడికల్ విభాగం వారు. ఎడ్యుకేషన్ విభాగం నుండి AVM శర్మ మాత్రమే తొలి వ్యక్తి. డేటా పాయింట్: సైనిక్ స్కూల్ (కపుర్తలా) ప్రిన్సిపాల్‌గా పనిచేసిన తొలి త్రివిధ దళాల మహిళా అధికారిగా కూడా ఆమెకు గుర్తింపు ఉంది.

ఇటీవల మైలురాయి: ఆగస్టు 2026లో స్క్వాడ్రన్ లీడర్ భావనా కాంత్ ఫైటర్ కంబాట్ లీడర్ (FCL) కోర్సును పూర్తి చేసిన మొదటి మహిళా పైలట్‌గా నిలిచారు. సంబంధిత రికార్డు: మే 2026లో, స్క్వాడ్రన్ లీడర్ సాన్యా కేటగిరీ-ఎ క్వాలిఫైడ్ ఫ్లయింగ్ ఇన్‌స్ట్రక్టర్ హోదా పొందిన తొలి మహిళా IAF అధికారిగా రికార్డు సాధించారు. భవిష్యత్ లక్ష్యం: ఈ పదోన్నతి ద్వారా భవిష్యత్తులో నాన్-మెడికల్ మహిళా అధికారులు త్రీ-స్టార్ (ఎయిర్ మార్షల్) మరియు కమాండ్ ర్యాంకులను సాధించడానికి మార్గం సుగమమైంది.

What Happened

భారత సాయుధ దళాల చరిత్రలో నాన్-మెడికల్ విభాగంలో అత్యున్నత ర్యాంకు సాధించిన మహిళా అధికారిగా ఎయిర్ వైస్ మార్షల్ శక్తి శర్మ సెప్టెంబర్ 1, 2026న చరిత్ర సృష్టించారు. ఆమె టూ-స్టార్ ర్యాంకు అయిన 'ఎయిర్ వైస్ మార్షల్'గా పదోన్నతి పొందారు. అదే సమయంలో అసిస్టెంట్ చీఫ్ ఆఫ్ ది ఎయిర్ స్టాఫ్ (ఎడ్యుకేషన్)గా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. గతంలో టూ-స్టార్ లేదా త్రీ-స్టార్ ర్యాంకులకు చేరుకున్న మహిళా అధికారులు కేవలం ఆర్మ్డ్ ఫోర్సెస్ మెడికల్ సర్వీసెస్ (AFMS) లేదా మిలిటరీ నర్సింగ్ సర్వీసెస్ (MNS) విభాగానికి చెందినవారు మాత్రమే. ఇప్పుడు ఆమె ఆ వివక్షను బద్దలుకొట్టారు.

When & Where

ఈ చారిత్రాత్మక పదోన్నతి సెప్టెంబర్ 1, 2026 నుండి అమల్లోకి వచ్చింది. AVM శర్మ భారత వాయుసేన ప్రధాన కేంద్రమైన న్యూఢిల్లీలోని ఎయిర్ హెడ్‌క్వార్టర్స్ (వాయు భవన్)లో తన నూతన బాధ్యతలను స్వీకరించారు.

Who Is Involved

• AVM శక్తి శర్మ: 1994లో వాయుసేన విద్యా విభాగంలో (Education Branch) చేరి అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకున్న అధికారిణి.
• ఇండియన్ ఎయిర్ ఫోర్స్ (IAF): త్రివిధ దళాలలో మహిళలకు కంబాట్ (పోరాట) మరియు నాయకత్వ పాత్రలను కల్పించడంలో ముందంజలో ఉన్న విభాగం.
• సైనిక్ స్కూల్, కపుర్తలా: AVM శర్మ ప్రిన్సిపాల్‌గా పనిచేసిన విద్యా సంస్థ. సైనిక్ స్కూల్‌కు ప్రిన్సిపాల్‌గా పనిచేసిన తొలి సైనిక మహిళా అధికారి ఆమె.
• ఐఐటీ కాన్పూర్ & పూణే యూనివర్సిటీ: IAF చైర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్ స్థాపనకు ఆమె నాయకత్వం వహించిన విద్యాసంస్థలు.

---

How It Works

• ప్రమోషన్ బోర్డు: ఉన్నత స్థాయి ప్రమోషన్ బోర్డుల ద్వారా అత్యంత ప్రతిభ, వార్షిక నివేదికలు మరియు కమాండ్ అనుభవం ఆధారంగా టూ-స్టార్ ర్యాంకుకు అధికారులను ఎంపిక చేస్తారు. ఖాళీలు చాలా పరిమితంగా ఉంటాయి.
• ACAS (ఎడ్యుకేషన్) పాత్ర: అసిస్టెంట్ చీఫ్ ఆఫ్ ది ఎయిర్ స్టాఫ్ హోదాలో, AVM శర్మ IAF సిబ్బంది యొక్క విద్య, శిక్షణ పాఠ్యాంశాలు మరియు వృత్తిపరమైన అభివృద్ధి కార్యక్రమాలను పర్యవేక్షిస్తారు.
• సంస్థాగత సహకారం: రక్షణ రంగ సాంకేతికతల్లో పరిశోధనలను ప్రోత్సహించడానికి సైనిక శిక్షణా సంస్థలకు మరియు పౌర విద్యాసంస్థలకు (సివిల్ అకాడెమియా) మధ్య వారధిగా ఆమె పనిచేస్తారు.
• కెరీర్ పురోగతి: 1994లో చేరిన ఆమె, శాశ్వత కమిషన్ (Permanent Commission) అమలు తర్వాత టూ-స్టార్ ర్యాంకు సాధించడం సాయుధ దళాల్లో మహిళల అధికారిక కెరీర్ మార్గాన్ని స్పష్టం చేస్తోంది.

Why It Matters

• లింగ సమానత్వం: నాన్-మెడికల్, ఆపరేషనల్, అడ్మినిస్ట్రేటివ్ విభాగాల్లో మహిళలు అత్యున్నత సైనిక నాయకత్వానికి చేరుకోగలరని ఇది నిరూపించింది (UPSC GS Paper 1 — మహిళల పాత్ర).
• స్ఫూర్తిదాయకం: నేషనల్ డిఫెన్స్ అకాడమీ (NDA) ఇప్పుడు మహిళా క్యాడెట్లకు శిక్షణ ఇస్తున్న తరుణంలో, ఆమె ప్రమోషన్ వారికి ప్రత్యక్ష ప్రేరణగా నిలుస్తుంది.
• వ్యూహాత్మక విద్య: ఐఐటీలతో వాయుసేనను అనుసంధానం చేయడంలో ఆమెకున్న నైపుణ్యం వల్ల సైనిక సిద్ధాంతాలు ఆధునిక సాంకేతికతతో సమానంగా నడుస్తాయి.

Historical Background

• 1992: భారత సాయుధ దళాలు తొలిసారిగా ఎంపిక చేసిన నాన్-మెడికల్ విభాగాల్లో షార్ట్ సర్వీస్ కమిషన్ (SSC) కింద మహిళా అధికారులకు అవకాశం కల్పించాయి.
• 2010: ఇండియన్ ఎయిర్ ఫోర్స్ అధికారికంగా మహిళా అధికారులకు శాశ్వత కమిషన్ (Permanent Commission - PC) మంజూరు చేయడం ప్రారంభించింది. ఇది వారి కెరీర్ ఎదుగుదలకు, పెన్షన్ అర్హతకు దారి తీసింది.
• 2020: సుప్రీంకోర్టు (బబితా పూనియా కేసులో) ఆర్మీ మరియు నేవీలోని మహిళా అధికారులందరికీ శాశ్వత కమిషన్ మరియు కమాండ్ పోస్టులు ఇవ్వాలని చారిత్రక తీర్పు ఇచ్చింది.

Previous Related Events

• 2023: వెస్ట్రన్ సెక్టార్‌లో ఫ్రంట్‌లైన్ కంబాట్ క్షిపణి స్క్వాడ్రన్‌కు కమాండర్‌గా బాధ్యతలు చేపట్టిన తొలి మహిళా అధికారిగా గ్రూప్ కెప్టెన్ షాలిజా ధామి నిలిచారు.
• మే 2026: స్క్వాడ్రన్ లీడర్ సాన్యా ఎలైట్ 'కేటగిరీ-ఎ క్వాలిఫైడ్ ఫ్లయింగ్ ఇన్‌స్ట్రక్టర్' (Cat-A QFI) అర్హత సాధించిన మొదటి మహిళా అధికారిగా నిలిచారు.
• ఆగస్టు 2026: గ్వాలియర్‌లోని వ్యూహాత్మక స్థావరంలో ఫైటర్ కంబాట్ లీడర్ (FCL) కోర్సును విజయవంతంగా పూర్తి చేసిన తొలి మహిళా పైలట్‌గా స్క్వాడ్రన్ లీడర్ భావనా కాంత్ రికార్డు సృష్టించారు.

Future Impact

• త్రీ-స్టార్ ఆశయాలు: ఈ చారిత్రక మైలురాయి భవిష్యత్తులో నాన్-మెడికల్ మహిళా అధికారులు 'ఎయిర్ మార్షల్ / లెఫ్టినెంట్ జనరల్' (త్రీ-స్టార్) ర్యాంకును చేరుకోవడానికి ఒక స్పష్టమైన మార్గాన్ని తెరిచింది.
• NDA క్యాడెట్లు: ఎన్డీఏ నుంచి బయటకు వచ్చే తొలి బ్యాచ్ మహిళా క్యాడెట్లు ఎటువంటి అడ్డంకులు లేకుండా అత్యున్నత ర్యాంకులకు చేరుకోవడానికి ఇది మార్గదర్శకం అవుతుంది.
• కమాండ్ పాత్రలు: రాబోయే 3-5 ఏళ్లలో వ్యూహాత్మక ఎయిర్‌బేస్‌లు మరియు నాన్-మెడికల్ ఫీల్డ్ స్టేషన్లకు కమాండర్లుగా వ్యవహరించే మహిళల సంఖ్య గణనీయంగా పెరిగే అవకాశం ఉంది.

ఆర్‌జీ కర్ ఆసుపత్రి ఘటన తర్వాత, పశ్చిమ బెంగాల్ అసెంబ్లీ సెప్టెంబర్ 3, 2024న అపరాజిత మహిళా మరియు శిశు బిల్లును ఆమోదించింది. అత్యాచారం కారణంగా బాధితురాలు మరణించినా లేదా శాశ్వత అపస్మారక (vegetative) స్థితికి చేరుకున్నా నేరస్థులకు మరణశిక్ష (capital punishment) తప్పనిసరి. ఈ బిల్లు రాష్ట్ర స్థాయిలో భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) 2023, భారతీయ నాగరిక్ సురక్షా సంహిత (BNSS) 2023 మరియు పోక్సో (POCSO) చట్టం 2012లను సవరిస్తుంది.

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 254(2) ప్రకారం, కేంద్ర క్రిమినల్ చట్టాలను సవరించే రాష్ట్ర బిల్లులకు భారత రాష్ట్రపతి ఆమోదం తప్పనిసరి. కేంద్ర చట్టాలలో ఉన్న 2 నెలల గడువును కుదిస్తూ, అత్యాచార కేసుల దర్యాప్తును పోలీసు రిపోర్ట్ నమోదైన 21 రోజుల్లోనే పూర్తి చేయాలని ఈ బిల్లు స్పష్టం చేస్తోంది. ఛార్జిషీట్ దాఖలైన 30 రోజుల్లోగా ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టులలో న్యాయ విచారణ (trial) పూర్తి కావాలి. లైంగిక హింస కేసుల విచారణ కోసం రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 52 ప్రత్యేక ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టులను ఏర్పాటు చేయనుంది. జిల్లా స్థాయిలో డిప్యూటీ సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ (DSP) నేతృత్వంలో 'అపరాజిత టాస్క్ ఫోర్స్' (Aparajita Task Force) ఏర్పాటు చేయబడుతుంది.

కోర్టు ప్రొసీడింగ్స్‌ను అనధికారికంగా ప్రచురించినా లేదా బాధితురాలి గుర్తింపును వెల్లడించినా 3 నుంచి 5 ఏళ్ల జైలు శిక్ష పడుతుంది. పదే పదే నేరాలకు పాల్పడేవారికి (repeat offenders) సాధారణ జీవిత ఖైదుకు బదులుగా కఠిన కారాగార శిక్ష (rigorous imprisonment for life) విధించబడుతుంది. ఇలాంటి కఠినమైన రాష్ట్ర చట్టాలైన ఆంధ్రప్రదేశ్ దిశ బిల్లు (2019), మహారాష్ట్ర శక్తి బిల్లు (2020)లు కూడా రాష్ట్రపతి ఆమోదం కోసం పెండింగ్‌లో ఉన్నాయి. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్‌లో ఉన్న ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List - List III) కింద క్రిమినల్ చట్టాలు మరియు ప్రొసీజర్ వస్తాయి.

What Happened

సెప్టెంబర్ 3, 2024న, పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభ అపరాజిత మహిళా మరియు శిశు (పశ్చిమ బెంగాల్ క్రిమినల్ చట్టాల సవరణ) బిల్లు, 2024 ను ఏకగ్రీవంగా ఆమోదించింది. ఆగస్టు 9న కోల్‌కతాలోని ఆర్‌జీ కర్ మెడికల్ కాలేజీలో టైనీ డాక్టర్‌పై జరిగిన హత్యాచార ఘటనకు అత్యవసర శాసనపరమైన ప్రతిస్పందనగా దీనిని ప్రవేశపెట్టారు. సత్వర న్యాయం అందించేలా కఠినమైన మరణశిక్షను ప్రవేశపెట్టడం మరియు న్యాయపరమైన కాలపరిమితులను కుదించడం ఈ బిల్లు ప్రధాన ఉద్దేశం.

When & Where

సెప్టెంబర్ 3, 2024న కోల్‌కతాలోని పశ్చిమ బెంగాల్ శాసనసభలో ఈ బిల్లు ప్రవేశపెట్టబడి ఆమోదం పొందింది. ఆగస్టు 2024లో ఆర్‌జీ కర్ మెడికల్ కాలేజీలో జరిగిన దారుణమైన నేరం తర్వాత దేశవ్యాప్తంగా చెలరేగిన నిరసనల నేపథ్యం నుంచే ఈ బిల్లు పుట్టింది. కేంద్ర ఆమోదం పొందితే ఈ చట్టం పశ్చిమ బెంగాల్ రాష్ట్రమంతటా వర్తిస్తుంది.

Who Is Involved

• పశ్చిమ బెంగాల్ ప్రభుత్వం: ముఖ్యమంత్రి మమతా బెనర్జీ నేతృత్వంలో ఈ బిల్లు ప్రవేశపెట్టబడింది.
• రాష్ట్ర ప్రతిపక్షం: సువేందు అధికారి నేతృత్వంలోని ప్రతిపక్షం ఈ బిల్లుకు మద్దతు తెలపడంతో ఏకగ్రీవంగా ఆమోదం పొందింది.
• అపరాజిత టాస్క్ ఫోర్స్: డిప్యూటీ సూపరింటెండెంట్ ఆఫ్ పోలీస్ (DSP) ర్యాంక్ అధికారుల నేతృత్వంలో ఏర్పాటు కానున్న కొత్త జిల్లా స్థాయి దర్యాప్తు బృందం.
• భారత రాష్ట్రపతి: ఈ బిల్లు చట్టంగా మారాలంటే రాజ్యాంగబద్ధంగా రాష్ట్రపతి తుది ఆమోదం తప్పనిసరి.

How It Works

• Step 1: FIR నమోదైన వెంటనే కేసుకు సంబంధించిన దర్యాప్తును ప్రత్యేక 'అపరాజిత టాస్క్ ఫోర్స్' స్వీకరిస్తుంది.
• Step 2: దర్యాప్తు బృందం 21 రోజుల్లో విచారణ పూర్తి చేసి ఛార్జిషీట్ దాఖలు చేయాలి (సరైన లిఖితపూర్వక కారణాలు ఉంటే అదనంగా 15 రోజులు పొడిగించవచ్చు).
• Step 3: కేసు కొత్తగా ఏర్పాటైన 52 ప్రత్యేక కోర్టుల్లో ఒకదానికి వెళుతుంది.
• Step 4: ఛార్జిషీట్ దాఖలైన 30 రోజుల్లోగా ప్రత్యేక కోర్టు విచారణను (trial) ముగించాల్సి ఉంటుంది.

---

• Step 5: అత్యాచారం వల్ల బాధితురాలు మరణించినా లేదా అపస్మారక స్థితికి చేరుకున్నా న్యాయమూర్తి తప్పనిసరిగా మరణశిక్ష విధించాలి.

Why It Matters

ఈ బిల్లు రాజ్యాంగ, సామాజిక మరియు విధానపరమైన కోణాల నుండి అత్యంత ముఖ్యమైనది. రాజ్యాంగపరంగా, ఇది కొత్తగా అమలులోకి వచ్చిన కేంద్ర చట్టాలను (BNS మరియు BNSS) సవరిస్తున్నందున, సమాఖ్య నిర్మాణాన్ని (federal structure) పరీక్షిస్తుంది. సామాజికంగా, మహిళలపై జరిగే క్రూరమైన నేరాలను నిరోధించడానికి ఒక కఠినమైన హెచ్చరికగా పనిచేస్తుంది. విధానపరమైన కోణంలో, 52 ప్రత్యేక ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టులను ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా దీర్ఘకాలిక న్యాయపరమైన జాప్యాలను నివారించి 51 రోజుల్లో (21 రోజుల దర్యాప్తు + 30 రోజుల విచారణ) న్యాయం అందించేలా ఇది రూపుదిద్దుకుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently] చారిత్రాత్మకంగా, 2012 నిర్భయ కేసు తర్వాత భారతదేశ అత్యాచార నిరోధక చట్టాలు ప్రక్షాళన చేయబడ్డాయి. క్రిమినల్ లా (సవరణ) చట్టం 2013 ద్వారా కనీస శిక్షలను పెంచారు మరియు బాధితురాలు అపస్మారక స్థితికి చేరుకుంటే మరణశిక్షను ప్రవేశపెట్టారు. 2018 సవరణ 12 ఏళ్లలోపు బాలికలపై అత్యాచారం చేస్తే మరణశిక్షను చేర్చింది. 2024లో, వలసవాద కాలపు IPC స్థానంలో భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS) అమలులోకి వచ్చింది, ఇది పై నిబంధనలను కొనసాగించింది. పశ్చిమ బెంగాల్ కొత్త బిల్లు రాష్ట్ర స్థాయిలో ఈ శిక్షలను మరింత కఠినతరం చేయాలని చూస్తోంది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently] 2019లో, హైదరాబాద్‌లో జరిగిన దారుణ అత్యాచార ఘటన తర్వాత, ఆంధ్రప్రదేశ్ అసెంబ్లీ దిశ బిల్లును ఆమోదించింది. ఇది అత్యాచారానికి మరణశిక్ష, 21 రోజుల విచారణ గడువును నిర్దేశించింది. 2020లో, మహారాష్ట్ర ఇలాంటి నిబంధనలతోనే శక్తి బిల్లును ఆమోదించింది. కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ పరిశీలనలో ఉన్నందున, రాష్ట్రపతి ఆమోదం లభించక ఈ రెండు బిల్లులూ ఇంకా పెండింగ్‌లోనే ఉన్నాయి. 2024లో జరిగిన ఆర్‌జీ కర్ ఘటనే బెంగాల్ వెర్షన్ చట్టానికి ప్రత్యక్ష ఉత్ప్రేరకంగా పనిచేసింది.

Static GK Connection

• ఉమ్మడి జాబితా (7వ షెడ్యూల్): క్రిమినల్ చట్టం (ఎంట్రీ 1), క్రిమినల్ ప్రొసీజర్ (ఎంట్రీ 2) రెండు కూడా ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List) లో ఉన్నాయి. అంటే పార్లమెంట్, రాష్ట్ర శాసనసభలు రెండూ వీటిపై చట్టాలు చేయవచ్చు.
• ఆర్టికల్ 254 (Repugnancy): ఉమ్మడి జాబితాలోని అంశంపై రాష్ట్ర చట్టం మరియు కేంద్ర చట్టం మధ్య వైరుధ్యం వస్తే, కేంద్ర చట్టమే చెల్లుబాటు అవుతుంది. అయితే ఆర్టికల్ 254(2) ప్రకారం, రాష్ట్ర చట్టం రాష్ట్రపతి పరిశీలన కోసం ఉంచబడి ఆయన ఆమోదం పొందితే, ఆ చట్టం ఆ నిర్దిష్ట రాష్ట్రంలో కేంద్ర చట్టాన్ని మించి అమలులో ఉంటుంది.

2026 సెప్టెంబర్ 4న తెల్లవారుజామున 2:55 గంటలకు ఇస్రో GSLV-F17 ద్వారా EOS-05 ఉపగ్రహాన్ని ప్రయోగించింది. ఈ ప్రయోగం శ్రీహరికోటలోని సతీష్ ధావన్ స్పేస్ సెంటర్ రెండవ లాంచ్ ప్యాడ్ నుండి జరిగింది. EOS-05 ఉపగ్రహం బరువు 2,367 కిలోలు, ఇది జియోస్టేషనరీ కక్ష్య కోసం రూపొందించబడింది. రాకెట్ బయలుదేరిన 18 నుండి 19 నిమిషాల్లో ఉపగ్రహాన్ని కక్ష్యలోకి విజయవంతంగా ప్రవేశపెట్టారు. ఇది ఇస్రోకు 19వ GSLV ప్రయోగం మరియు శ్రీహరికోట అంతరిక్ష కేంద్రం నుండి 107వ ప్రయోగం. ఈ ఉపగ్రహం భూమధ్యరేఖకు సుమారు 36,000 కిలోమీటర్ల ఎత్తులో గల కక్ష్య నుండి పనిచేస్తుంది.

ఇది ప్రతి 30 నిమిషాలకు ఒకసారి భారత భూభాగం మరియు సముద్రాల రియల్-టైమ్ చిత్రాలను అందిస్తుంది. ఈ ఉపగ్రహం విజిబుల్, ఇన్‌ఫ్రారెడ్, మల్టీ-స్పెక్ట్రల్ మరియు హైపర్-స్పెక్ట్రల్ కెమెరాలను కలిగి ఉంది. EOS-05 ఉపగ్రహం యొక్క కార్యాచరణ జీవిత కాలం తొమ్మిది సంవత్సరాలుగా నిర్ణయించబడింది. GSLV-F17 రాకెట్ ఎత్తు 51.7 మీటర్లు మరియు ప్రయోగ సమయంలో దీని బరువు 420.5 టన్నులు. ఇస్రో చైర్మన్ డాక్టర్ వి. నారాయణన్, మిషన్ డైరెక్టర్ థామస్ కురియన్ ప్రయోగ విజయాన్ని ధృవీకరించారు. భారత అంతరిక్ష కార్యకలాపాలు అంతరిక్ష విభాగం మరియు భారత అంతరిక్ష విధానం 2023 పరిధిలో నడుస్తాయి.

What Happened

2026 సెప్టెంబర్ 4న తెల్లవారుజామున 2:55 గంటలకు భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ISRO) GSLV-F17 రాకెట్ ద్వారా అత్యాధునిక భూ పరిశీలన ఉపగ్రహం EOS-05 ను విజయవంతంగా ప్రయోగించింది. శ్రీహరికోటలోని సతీష్ ధావన్ స్పేస్ సెంటర్ రెండవ లాంచ్ ప్యాడ్ నుండి ఈ ప్రయోగం జరిగింది. ప్రయోగం ప్రారంభమైన 18 నుండి 19 నిమిషాల వ్యవధిలో రాకెట్ క్రయోజెనిక్ దశ 2,367 కిలోల బరువు గల ఉపగ్రహాన్ని ఖచ్చితంగా సబ్-జియోసింక్రోనస్ ట్రాన్స్‌ఫర్ ఆర్బిట్‌లోకి చేర్చింది. అక్కడి నుండి ఉపగ్రహం తన మోటార్ల ద్వారా సుమారు 36,000 కి.మీ ఎత్తులోని శాశ్వత జియోస్టేషనరీ కక్ష్యలోకి చేరుకుంటుంది.

When & Where

ఈ ప్రయోగం 2026 సెప్టెంబర్ 4, శుక్రవారం తెల్లవారుజామున 02:55 IST కు ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని శ్రీహరికోటలో గల సతీష్ ధావన్ స్పేస్ సెంటర్ (SDSC-SHAR) నుండి జరిగింది. భూమధ్యరేఖకు సమీపంలో ఉండటం, తూర్పున బంగాళాఖాతం ఉండటం వల్ల భూభ్రమణ వేగాన్ని ఉపయోగించుకుని ఇంధనాన్ని ఆదా చేసేందుకు శ్రీహరికోట అత్యంత అనువైన ప్రయోగ కేంద్రంగా ఉపయోగపడుతోంది.

Who Is Involved

• భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ఇస్రో), కేంద్ర అంతరిక్ష విభాగం.
• డాక్టర్ వి. నారాయణన్, ఇస్రో చైర్మన్.
• థామస్ కురియన్, GSLV-F17 మిషన్ డైరెక్టర్.

---

• విక్రమ్ సారాభాయ్ స్పేస్ సెంటర్ (VSSC) మరియు లిక్విడ్ ప్రొపల్షన్ సిస్టమ్స్ సెంటర్ (LPSC) - రాకెట్ దశలను అభివృద్ధి చేసిన సంస్థలు.
• యు.ఆర్. రావు శాటిలైట్ సెంటర్ (URSC) - EOS-05 ఉపగ్రహాన్ని రూపొందించిన కేంద్రం.

How It Works

1. మూడు దశల వాహక నౌక: GSLV రాకెట్ ఘన ఇంధన కోర్ మోటార్ మరియు నాలుగు ద్రవ స్ట్రాప్-ఆన్ బూస్టర్లను (మొదటి దశ), వికాస్ లిక్విడ్ ఇంజిన్‌ను (రెండవ దశ), మరియు స్వదేశీ క్రయోజెనిక్ అప్పర్ స్టేజ్‌ను (మూడవ దశ) కలిగి ఉంటుంది.
2. కక్ష్య విస్తరణ: రాకెట్ ఈ ఉపగ్రహాన్ని దీర్ఘవృత్తాకార సబ్-జియోసింక్రోనస్ బదిలీ కక్ష్యలో ప్రవేశపెట్టింది. ఉపగ్రహంలోని ప్రొపల్షన్ ఇంజిన్లు క్రమంగా కక్ష్యను పెంచి భూమి నుండి 35,786 కి.మీ ఎత్తులోని వృత్తాకార జియోస్టేషనరీ కక్ష్యలోకి స్థిరీకరిస్తాయి.
3. హైపర్‌స్పెక్ట్రల్ ఇమేజింగ్: ఉపగ్రహంలోని కెమెరాలు విజిబుల్, ఇన్‌ఫ్రారెడ్ మరియు థర్మల్ తరంగదైర్ఘ్యాలలో ప్రతి 30 నిమిషాలకు ఒకసారి సరికొత్త చిత్రాలను గ్రౌండ్ స్టేషన్‌కు పంపుతాయి.

Why It Matters

• విపత్తు నిర్వహణ : బంగాళాఖాతం, అరేబియా సముద్రంలో ఏర్పడే తుఫానులు, క్లౌడ్‌బర్స్ట్‌లు మరియు అటవీ అగ్నిప్రమాదాలను తక్షణమే పర్యవేక్షించవచ్చు.
• సరిహద్దు భద్రత : దేశ సరిహద్దులు మరియు ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి (EEZ) జలాలపై 24 గంటల నిరంతర నిఘా ఉంచడానికి వీలవుతుంది.
• వ్యవసాయం & వనరులు : పంటల ఆరోగ్యం, నేలలోని తేమ శాతం, జలాశయాల నీటి నిల్వలను ఎప్పటికప్పుడు అంచనా వేయవచ్చు.

Historical Background

• 2001: జియోసింక్రోనస్ శాటిలైట్ లాంచ్ వెహికల్ (GSLV-D1) తొలి అభివృద్ధి ప్రయోగం.
• 2014: స్వదేశీ క్రయోజెనిక్ అప్పర్ స్టేజ్ (CE-7.5) ను విజయవంతంగా పరీక్షించిన GSLV-D5 ప్రయోగం.
• 2021: GSLV-F10 ద్వారా ప్రయోగించిన GISAT-1 (EOS-03) క్రయోజెనిక్ దశలో లోపం కారణంగా విఫలమైంది.

Previous Related Events

• 2024: ఎన్‌సిల్ (NSIL) వాణిజ్య ఒప్పందం ద్వారా స్పేస్‌ఎక్స్ ఫాల్కన్ 9 రాకెట్ సహాయంతో GSAT-N2 (GSAT-20) ఉపగ్రహాన్ని ప్రయోగించారు.
• 2025: 2025 జూలై 30న GSLV-F16 ద్వారా నాసా-ఇస్రో సింథటిక్ ఎపర్చర్ రాడార్ (NISAR) ఉపగ్రహాన్ని ప్రయోగించారు.
• 2026: గతంలో ఎదురైన PSLV ప్రయోగ లోపాలను అధిగమిస్తూ నాణ్యతా నియంత్రణలను ఇస్రో మరింత కఠినతరం చేసింది.

Static GK Connection

• జియోస్టేషనరీ కక్ష్య వర్సెస్ పోలార్ కక్ష్య: జియోస్టేషనరీ కక్ష్య భూమధ్యరేఖకు సరిగ్గా 35,786 కి.మీ ఎత్తులో ఉంటుంది. దీని ఆవర్తన కాలం భూభ్రమణ కాలానికి (23 గంటల 56 నిమిషాల 4 సెకన్లు) సమానం.
• క్రయోజెనిక్ ప్రొపల్షన్: అతి శీతల ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ద్రవ హైడ్రోజన్ (-253°C) ను ఇంధనంగా, ద్రవ ఆక్సిజన్ (-183°C) ను ఆక్సిడైజర్‌గా ఉపయోగించి అత్యధిక స్పెసిఫిక్ ఇంపల్స్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తుంది.

Future Impact

• డేటా సేవలు: నేషనల్ రిమోట్ సెన్సింగ్ సెంటర్ (NRSC) 'భువన్' పోర్టల్ ద్వారా కొద్ది రోజుల్లోనే EOS-05 డేటా సేవలు ప్రారంభమవుతాయి.
• రాబోయే ప్రయోగాలు: ఈ ఆర్థిక సంవత్సరంలో NVS-03 నావిగేషన్ ఉపగ్రహంతో సహా మరో ఆరు ప్రయోగాలను ఇస్రో చేపట్టనుంది.
• గగన్‌యాన్ పురోగతి: GSLV విజయవంతం కావడం రాబోయే మానవ రహిత గగన్‌యాన్ ప్రయోగాలకు సాంకేతిక స్థిరత్వాన్ని అందించింది.

ఫాక్‌ల్యాండ్ దీవుల సమీపంలో చమురు తవ్వకాలు జరిపే కంపెనీలపై కఠిన ఆంక్షలు విధించనున్నట్టు అర్జెంటీనా అధ్యక్షుడు జేవియర్ మిలీ ప్రకటించారు. ఫాక్‌ల్యాండ్ దీవులకు ఉత్తరాన సుమారు 140 మైళ్ల దూరంలో ఉన్న సీ లయన్ ఆఫ్‌షోర్ చమురు ప్రాజెక్టును ఈ ఆంక్షలు లక్ష్యంగా చేసుకున్నాయి. సీ లయన్ ప్రాజెక్ట్ డెవలపర్లు యూకేకు చెందిన రాక్‌హాపర్ ఎక్స్‌ప్లొరేషన్, ఇజ్రాయెల్‌కు చెందిన నవితాస్ పెట్రోలియం. 2026 సెప్టెంబర్ 4న యూకే రక్షణ మంత్రి వెస్ స్ట్రీటింగ్ అర్జెంటీనా వాదనలను తిరస్కరిస్తూ, ఫాక్‌ల్యాండ్స్ పట్ల యూకే నిబద్ధత 'సంపూర్ణం, తిరుగులేనిది' అని పేర్కొన్నారు.

బ్రిటిష్‌గా కొనసాగాలని ఫాక్‌ల్యాండ్ దీవుల ప్రజలు 2013 రెఫరెండంలో ఓటు వేసిన ఫలితంపై యూకే వైఖరి ఆధారపడి ఉంది. అర్జెంటీనా దక్షిణాది ప్రావిన్స్ టియెర్రా డెల్ ఫ్యూగోలో కొత్త సమీకృత నౌకాదళ స్థావరాన్ని కూడా మిలీ ప్రకటించారు. సీ లయన్ ప్రాజెక్టును అడ్డుకోవాలని అర్జెంటీనా యుద్ధ అనుభవజ్ఞులు, పర్యావరణ న్యాయవాదులు ఇంతకుముందు దావా వేశారు. ఈ ప్రాజెక్టుపై 'గణనీయమైన ప్రభావం' ఉండదని రాక్‌హాపర్ ఎక్స్‌ప్లొరేషన్ పేర్కొంటూ, 2026లో తవ్వకాలు ప్రారంభించి 2028 నాటికి ఉత్పత్తి లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. అర్జెంటీనా ఈ దీవులను మాల్వినాస్ అని పిలుస్తుంది, యూకే వాటిని బ్రిటిష్ ఓవర్సీస్ టెరిటరీగా పరిపాలిస్తోంది. ఈ సార్వభౌమాధికార వివాదం 19వ శతాబ్దం నాటిది, 1982 ఫాక్‌ల్యాండ్స్ యుద్ధానికి కేంద్రబిందువుగా నిలిచింది. అర్జెంటీనా ప్రతిపాదించిన ఆంక్షలు సరఫరాదారులు, వాటాదారులు, డైరెక్టర్లకు కూడా వర్తిస్తాయి. బ్రిటన్ వైఖరికి అమెరికా మద్దతుపై అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ చేసిన వ్యాఖ్యల నేపథ్యంలో ఈ తాజా ఉద్రిక్తత చెలరేగింది.

What Happened

ఫాక్‌ల్యాండ్ దీవుల సమీపంలో చమురు అన్వేషణలో పాల్గొన్న కంపెనీలపై కఠిన ఆంక్షలు విధించేందుకు అత్యవసర చట్టం తీసుకువస్తామని అర్జెంటీనా అధ్యక్షుడు జేవియర్ మిలీ ప్రకటించారు. ప్రత్యేకంగా సీ లయన్ ఆఫ్‌షోర్ ప్రాజెక్టును లక్ష్యంగా చేసుకున్నారు. టియెర్రా డెల్ ఫ్యూగోలో కొత్త సమీకృత నౌకాదళ స్థావరాన్ని కూడా ఆయన ప్రకటించారు. 2026 సెప్టెంబర్ 4న యూకే రక్షణ మంత్రి వెస్ స్ట్రీటింగ్ స్పందిస్తూ, ఫాక్‌ల్యాండ్స్ పట్ల బ్రిటన్ నిబద్ధత "సంపూర్ణం, తిరుగులేనిది" అని పునరుద్ఘాటిస్తూ అర్జెంటీనా సార్వభౌమాధికార వాదనలను గట్టిగా తిరస్కరించారు.

When & Where

మిలీ ఆంక్షల ప్రకటన 2026 సెప్టెంబర్ మొదట్లో వచ్చింది. యూకే రక్షణ మంత్రి వెస్ స్ట్రీటింగ్ తిరస్కరణ 2026 సెప్టెంబర్ 4న వచ్చింది. దక్షిణ అట్లాంటిక్ మహాసముద్రంలోని బ్రిటిష్ ఓవర్సీస్ టెరిటరీ అయిన ఫాక్‌ల్యాండ్ దీవులకు (అర్జెంటీనా వీటిని మాల్వినాస్ అని పిలుస్తుంది) సంబంధించి ఈ వివాదం ఉంది. దీవులకు ఉత్తరాన సుమారు 140 మైళ్ల దూరంలో ఉన్న సీ లయన్ ఆఫ్‌షోర్ ప్రాజెక్ట్ దీనికి ప్రత్యేకంగా కేంద్రబిందువు.

Who Is Involved

• జేవియర్ మిలీ: ఆంక్షల ప్రణాళిక, కొత్త నౌకాదళ స్థావరాన్ని ప్రకటించిన అర్జెంటీనా అధ్యక్షుడు.
• వెస్ స్ట్రీటింగ్: బ్రిటన్ తరఫున అర్జెంటీనా తాజా వాదనలను తిరస్కరించిన యూకే రక్షణ మంత్రి.
• రాక్‌హాపర్ ఎక్స్‌ప్లొరేషన్: సీ లయన్ ఆఫ్‌షోర్ చమురు ప్రాజెక్టును అభివృద్ధి చేస్తున్న యూకే కంపెనీ.
• నవితాస్ పెట్రోలియం: సీ లయన్ ప్రాజెక్టులో పాల్గొంటున్న ఇజ్రాయెల్ కంపెనీ.
• ఫాక్‌ల్యాండ్ దీవుల ప్రజలు: యూకే వైఖరికి ఆధారమైన 2013 రెఫరెండం ఫలితం వీరిదే.
• అర్జెంటీనా యుద్ధ అనుభవజ్ఞులు, పర్యావరణ న్యాయవాదులు: సీ లయన్ ప్రాజెక్టును అడ్డుకోవాలని ప్రత్యేకంగా దావా వేసినవారు.

How It Works

1. వివాదాస్పద జలాల్లో తన అనుమతి లేకుండా సీ లయన్ ఆఫ్‌షోర్ చమురు ప్రాజెక్ట్ నడుస్తున్నట్టు అర్జెంటీనా భావిస్తోంది.
2. ఇలాంటి తవ్వకాలకు సంబంధించిన కంపెనీలు, సరఫరాదారులు, వాటాదారులు, డైరెక్టర్లపై ఆంక్షలు విధించేందుకు చట్టం తీసుకువస్తామని అధ్యక్షుడు మిలీ ప్రకటించారు.

---

3. ప్రత్యేకంగా, అర్జెంటీనా యుద్ధ అనుభవజ్ఞులు, పర్యావరణ న్యాయవాదులు న్యాయపరమైన కారణాలతో ఈ ప్రాజెక్టును ఆపేందుకు దావా వేశారు.
4. టియెర్రా డెల్ ఫ్యూగోలో నౌకాదళ స్థావరాన్ని కూడా మిలీ ప్రకటించారు, ఇది ఆర్థిక, న్యాయపరమైన చర్యలతో పాటు తాజా వాదనకు సైనిక/వ్యూహాత్మక కోణాన్ని కూడా సూచిస్తుంది.
5. 2013 రెఫరెండంలో ఫాక్‌ల్యాండ్ దీవుల ప్రజలు వ్యక్తం చేసిన స్వీయ-నిర్ణయాధికారం ఆధారంగా తన వైఖరిని పునరుద్ఘాటిస్తూ, ఆర్థిక ఆంక్షల బెదిరింపుపై నేరుగా స్పందించకుండా యూకే రక్షణ మంత్రి ద్వారా స్పందించింది.

Why It Matters

• అంతర్జాతీయ చట్టం కోణం: వివాదాస్పద సముద్ర ప్రాంతాల్లో సార్వభౌమాధికారం, స్వీయ-నిర్ణయాధికారం, ఆఫ్‌షోర్ వనరుల హక్కులపై ఈ వివాదం ప్రశ్నలను లేవనెత్తుతుంది — GS Paper 2 (అంతర్జాతీయ సంబంధాలు), అంతర్జాతీయ న్యాయ చర్చలకు సంబంధించినది.
• ఆర్థిక కోణం: ఈ వివాదం సజీవ వాణిజ్య చమురు ప్రాజెక్టు (సీ లయన్)పై ప్రభావం చూపుతోంది, భూభాగ వివాదాలు ఇంధన పెట్టుబడులు, అంతర్జాతీయ వ్యాపార ప్రమాదాన్ని ఎలా ప్రత్యక్షంగా ప్రభావితం చేస్తాయో చూపిస్తుంది.
• భౌగోళిక-రాజకీయ కోణం: బ్రిటన్ వైఖరికి అమెరికా మద్దతుపై ప్రశ్నించే వ్యాఖ్యల తర్వాత అర్జెంటీనా తాజా దూకుడు కనిపించింది, మూడో దేశ వైఖరిలో మార్పులు దీర్ఘకాల ద్వైపాక్షిక వివాదాన్ని ఎలా మార్చగలవో చూపిస్తుంది.
• చారిత్రక కోణం: 1982 ఫాక్‌ల్యాండ్స్ యుద్ధంలో పాతుకుపోయిన వివాదాన్ని ఈ పరిణామం మళ్లీ తెరపైకి తెస్తుంది, వలసవాద కాలం నాటి భూభాగ వివాదాలపై Mains జవాబులకు ఇది ఒక ముఖ్యమైన ఆధునిక నిదర్శనం.

Historical Background

ఫాక్‌ల్యాండ్స్/మాల్వినాస్ సార్వభౌమాధికార వివాదం 19వ శతాబ్దం నాటిది, అర్జెంటీనా, బ్రిటన్ రెండూ దీవులపై చారిత్రక వాదనలు చేస్తున్నాయి. 1982లో ఈ వివాదం బహిరంగ యుద్ధంగా మారింది, అర్జెంటీనా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ ఈ భూభాగంపై ఫాక్‌ల్యాండ్స్ యుద్ధం చేశాయి. దీనిలో యూకే విజయం సాధించి, దీవులను బ్రిటిష్ ఓవర్సీస్ టెరిటరీగా తన నియంత్రణలో ఉంచుకుంది. బ్రిటిష్‌గా కొనసాగాలని ఫాక్‌ల్యాండ్ దీవుల ప్రజలు అత్యధిక మెజారిటీతో ఓటు వేసిన 2013 రెఫరెండం, దీవుల ప్రజల సొంత ఎంపికే వారి భవిష్యత్తును నిర్ణయించాలనే యూకే వైఖరికి కేంద్రంగా నిలిచింది.

Previous Related Events

• సీ లయన్ ఆఫ్‌షోర్ చమురు ప్రాజెక్టును న్యాయపరమైన కారణాలతో ఆపేందుకు 2026 సెప్టెంబర్ మొదట్లో అర్జెంటీనా యుద్ధ అనుభవజ్ఞులు, పర్యావరణ న్యాయవాదులు దావా వేశారు.
• బ్రిటిష్ ఓవర్సీస్ టెరిటరీగా కొనసాగాలని ఫాక్‌ల్యాండ్ దీవుల ప్రజలు అత్యధిక మెజారిటీతో ఓటు వేసిన 2013 రెఫరెండం, దీవుల ప్రజల రాజకీయ అభీష్టానికి తాజా అధికారిక వ్యక్తీకరణగా మిగిలింది.
• అర్జెంటీనా, యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్ మధ్య ఈ సార్వభౌమాధికార వివాదానికి 1982 ఫాక్‌ల్యాండ్స్ యుద్ధం చివరి పెద్ద సైనిక ఉద్రిక్తతగా మిగిలిపోయింది.

Static GK Connection

• స్వీయ-నిర్ణయాధికార సూత్రం: అంతర్జాతీయ సంబంధాలు, అంతర్జాతీయ చట్టంలో గుర్తింపు పొందిన సూత్రం. దీని ప్రకారం ఒక భూభాగ రాజకీయ భవిష్యత్తు, అక్కడి ప్రజల సొంత అభీష్టాన్ని ప్రతిబింబించాలి — ఫాక్‌ల్యాండ్స్‌పై యూకే వైఖరికి ఇది కేంద్రం.
• బ్రిటిష్ ఓవర్సీస్ టెరిటరీలు: యూకే సార్వభౌమాధికారం కింద ఉండి, యూకేలో భాగం కాని భూభాగాల వర్గం. ఫాక్‌ల్యాండ్ దీవులు దీనికి ఒక ఉదాహరణ, జిబ్రాల్టర్ వంటివి మరికొన్ని.

బెల్జియంలోని వావ్రేలో జరిగిన ఫైనల్‌లో స్పెయిన్‌పై 1-0తో గెలిచి జర్మనీ FIH పురుషుల హాకీ ప్రపంచ కప్ 2026ను గెలుచుకుంది. ఫైనల్ మ్యాచ్ మూడో క్వార్టర్‌లో మైఖేల్ స్ట్రత్‌హాఫ్ మ్యాచ్ ఏకైక మరియు నిర్ణయాత్మక గోల్‌ను నమోదు చేశాడు. అంతర్జాతీయ హాకీ సమాఖ్య (FIH) ఈ ప్రపంచ కప్ టోర్నమెంట్‌ను సంయుక్తంగా నిర్వహించింది. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్‌లో 'క్రీడలు' అనే అంశం రాష్ట్ర జాబితా (ఎంట్రీ 33) కిందకు వస్తుంది. పురుషుల హాకీ ప్రపంచ కప్ మొదటిసారిగా 1971లో బార్సిలోనా (స్పెయిన్) వేదికగా ప్రారంభమైంది. అంతర్జాతీయ హాకీ మ్యాచ్ ప్రామాణిక సమయం 60 నిమిషాలు (ప్రతి క్వార్టర్ 15 నిమిషాల చొప్పున 4 క్వార్టర్లు).

నేషనల్ స్పోర్ట్స్ ఫెడరేషన్ల అభివృద్ధికి భారత్‌లో 'ఖేలో ఇండియా' పథకం 2017-18 నుండి అమలవుతోంది. పురుషుల హాకీ ప్రపంచ కప్ చరిత్రలో పాకిస్తాన్ అత్యధికంగా 4 సార్లు టైటిల్ గెలిచిన రికార్డు కలిగి ఉంది. 2026 ఎడిషన్ కాంస్య పతక మ్యాచ్‌లో నెదర్లాండ్స్‌ను 2-1తో ఓడించి అర్జెంటీనా కాంస్య పతకాన్ని కైవసం చేసుకుంది. భారత్ ఇప్పటివరకు కేవలం ఒకే ఒక్కసారి (1975 కౌలాలంపూర్) పురుషుల హాకీ ప్రపంచ కప్ టైటిల్ గెలుచుకుంది. భారతదేశంలో హాకీ నిర్వహణ బాధ్యతలను హాకీ ఇండియా మరియు కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ పర్యవేక్షిస్తాయి. తదుపరి 16వ ఎడిషన్ FIH పురుషుల ప్రపంచ కప్ 2030 సంవత్సరంలో జరగనుంది.

What Happened

బెల్జియంలో జరిగిన FIH పురుషుల హాకీ ప్రపంచ కప్ 2026 ఫైనల్‌లో స్పెయిన్‌పై 1-0 ఆధిక్యంతో జర్మనీ విజయం సాధించింది. అత్యంత ఉత్కంఠభరితంగా సాగిన ఈ మ్యాచ్‌లో మూడో క్వార్టర్ చివర్లో మైఖేల్ స్ట్రత్‌హాఫ్ గోల్ కొట్టాడు. 1998 తర్వాత తొలిసారి ఫైనల్‌కు చేరిన స్పెయిన్ చివరి నిమిషం వరకు పోరాడినా జర్మన్ డిఫెన్స్‌ను ఛేదించలేక రన్నరప్‌గా నిలిచింది.

When & Where

ఈ ఫైనల్ మ్యాచ్ ఆగస్టు 2026 చివరి వారంలో బెల్జియంలోని వావ్రే నగరంలో గల బెల్ఫియస్ హాకీ అరీనాలో జరిగింది. ఈ 15వ ఎడిషన్ పురుషుల హాకీ ప్రపంచ కప్‌కు బెల్జియం మరియు నెదర్లాండ్స్ సంయుక్తంగా ఆతిథ్యమిచ్చాయి.

Who Is Involved

• జర్మనీ జాతీయ హాకీ జట్టు: డిఫెండింగ్ ఛాంపియన్‌గా బరిలోకి దిగి వరుసగా రెండో టైటిల్ సాధించిన జట్టు.
• స్పెయిన్ హాకీ జట్టు: రన్నరప్ స్థానాన్ని దక్కించుకున్న జట్టు.
• మైఖేల్ స్ట్రత్‌హాఫ్: మ్యాచ్ ఏకైక గోల్ స్కోరర్.
• ఇంటర్నేషనల్ హాకీ ఫెడరేషన్ (FIH): అంతర్జాతీయ హాకీ నియంత్రణ మండలి (ప్రధాన కార్యాలయం: లౌసాన్, స్విట్జర్లాండ్).

---

How It Works

• క్వార్టర్ ఫార్మాట్: అంతర్జాతీయ హాకీ మ్యాచ్ 15 నిమిషాల వ్యవధి గల 4 క్వార్టర్లలో (మొత్తం 60 నిమిషాలు) జరుగుతుంది.
• ట్యాక్టికల్ డిఫెన్స్: జర్మనీ పూర్తిస్థాయి రక్షణ వ్యూహాన్ని అమలు చేసి ప్రత్యర్థి దాడులను సమర్థవంతంగా అడ్డుకుంది.
• కౌంటర్ అటాక్: మ్యాచ్ నియంత్రణ స్పెయిన్ వద్ద ఎక్కువగా ఉన్నప్పటికీ, లభించిన ఏకైక స్పష్టమైన అవకాశాన్ని మూడో క్వార్టర్‌లో జర్మనీ గోల్‌గా మలిచింది.
• నాకౌట్ నిబంధనలు: నిర్ణీత సమయంలో ఆధిక్యం సాధించిన జట్టు నేరుగా విజేతగా నిలుస్తుంది.

Why It Matters

• క్రీడా ప్రాముఖ్యత: అంతర్జాతీయ హాకీలో యూరోపియన్ జట్ల ఆధిపత్యం మరియు వ్యూహాత్మక స్థిరత్వాన్ని ఇది రుజువు చేసింది.
• ఎగ్జామ్ లింకేజ్ (UPSC/APPSC): అంతర్జాతీయ క్రీడా అవార్డులు, ప్రపంచ కప్ వేదికలు, విజేతలు మరియు సంబంధిత స్టాటిక్ ప్రశ్నలకు ఇది ప్రామాణిక సమాచారం.
• పాలసీ & మౌలిక సదుపాయాలు: అంతర్జాతీయ స్థాయి టోర్నమెంట్ల ఉమ్మడి నిర్వహణ మోడల్ భవిష్యత్ మెగా ఈవెంట్లకు దిక్సూచిగా మారింది.

Historical Background

• 1971: మొదటి పురుషుల హాకీ ప్రపంచ కప్ స్పెయిన్‌లోని బార్సిలోనాలో జరిగింది; పాకిస్తాన్ విజేతగా నిలిచింది.
• 1975: అజిత్ పాల్ సింగ్ కెప్టెన్సీలో కౌలాలంపూర్‌లో భారత్ తన ఏకైక ప్రపంచ కప్ టైటిల్‌ను గెలుచుకుంది.
• 2002 & 2006: జర్మనీ వరుసగా రెండుసార్లు ప్రపంచ కప్ గెలిచి హాకీలో అగ్రరాజ్యంగా ఎదిగింది.

Previous Related Events

• 2018 (భువనేశ్వర్, భారత్): బెల్జియం ఫైనల్‌లో నెదర్లాండ్స్‌ను ఓడించి టైటిల్ గెలుచుకుంది.
• 2023 (ఒడిశా, భారత్): భువనేశ్వర్-రూర్కెలాలో జరిగిన టోర్నీలో జర్మనీ షూటౌట్‌లో బెల్జియంను ఓడించి ఛాంపియన్‌గా నిలిచింది.
• 2026 కాంస్య పోరు: 2026 ఎడిషన్‌లో అర్జెంటీనా 2-1తో నెదర్లాండ్స్‌ను ఓడించి కాంస్య పతకం సాధించింది.

Static GK Connection

• రాజ్యాంగ సంబంధం: భారత రాజ్యాంగం 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం క్రీడలు రాష్ట్ర జాబితా పరిధిలోకి వస్తాయి.
• క్రీడా నియమాలు: ఆధునిక ఫీల్డ్ హాకీలో ఆఫ్-సైడ్ నిబంధనను 1996లో పూర్తిగా రద్దు చేశారు.

India & World Comparison

• ప్రపంచ కప్ చరిత్రలో పాకిస్తాన్ (4 టైటిళ్లు), నెదర్లాండ్స్ (3), ఆస్ట్రేలియా (3), జర్మనీ (4) అగ్రస్థానాల్లో ఉన్నాయి.
• భారత్ 1975లో 1 స్వర్ణం, 1973లో రజతం, 1971లో కాంస్యం సాధించింది.

Future Impact

• యూరోపియన్ హాకీ లీగ్‌లలో వ్యూహాత్మక నైపుణ్యాల పెరుగుదల.
• భారత హాకీ జట్టుకు భవిష్యత్ ఆసియా క్రీడలు మరియు లాస్ ఏంజెల్స్ ఒలింపిక్స్‌లో పటిష్టమైన సన్నాహాలు అవసరం.
• 2030 FIH ప్రపంచ కప్ వేదిక మరియు క్వాలిఫికేషన్ నిబంధనల సమీక్ష.

స్మృతి మంధాన 2026 సెప్టెంబర్ 3న మహిళల అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో అత్యధిక పరుగులు చేసిన బ్యాటర్‌గా నిలిచింది. గతంలో భారత మాజీ కెప్టెన్ మిథాలీ రాజ్ నెలకొల్పిన 10,868 పరుగుల రికార్డును మంధాన అధిగమించింది. టెస్టులు, వన్డేలు, టీ20లు కలిపి మంధాన కెరీర్ మొత్తం అంతర్జాతీయ పరుగులు 10,880కి చేరాయి. దుబాయ్‌లో హాంకాంగ్‌తో జరిగిన మహిళల టీ20 ఆసియా కప్ మ్యాచ్‌లో ఈ మైలురాయి నమోదైంది. మంధాన కేవలం 64 బంతుల్లో 14 ఫోర్లు, 7 సిక్సర్లతో 124 పరుగులు సాధించింది. ఈ 124 పరుగుల ఇన్నింగ్స్ మహిళల టీ20 ఆసియా కప్ చరిత్రలోనే అత్యధిక వ్యక్తిగత స్కోరుగా నిలిచింది.

ఇది ఆమెకు 18వ అంతర్జాతీయ సెంచరీ, మహిళల క్రికెట్ చరిత్రలోనే ఏ క్రీడాకారిణికైనా ఇది అత్యధికం. ఆమె సెంచరీలలో 14 వన్డేలలో, 2 టెస్టులలో మరియు 2 టీ20 అంతర్జాతీయ మ్యాచ్‌లలో నమోదయ్యాయి. మహిళల టీ20 అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో రెండు సెంచరీలు సాధించిన తొలి భారతీయ క్రీడాకారిణిగా రికార్డు సృష్టించింది. ఈ మ్యాచ్‌తో కలిపి టీ20ఐలలో ఆమె మొత్తం సిక్సర్ల సంఖ్య 95కి చేరి, భారత బ్యాటర్లలో అగ్రస్థానంలో నిలిచింది. భారత్ 193/5 పరుగులు చేసి, హాంకాంగ్‌ను 138 పరుగుల భారీ తేడాతో ఓడించింది. ప్రపంచ క్రికెట్‌ను అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్ (ICC) 1909 నుండి పర్యవేక్షిస్తోంది.

What Happened

2026 సెప్టెంబర్ 3న దుబాయ్ వేదికగా జరిగిన మహిళల టీ20 ఆసియా కప్ మ్యాచ్‌లో భారత ఓపెనింగ్ బ్యాటర్ స్మృతి మంధాన చారిత్రక రికార్డును నెలకొల్పింది. మిథాలీ రాజ్ రికార్డును సమం చేయడానికి ఈ మ్యాచ్‌కు ముందు ఆమెకు 113 పరుగులు అవసరం కాగా, కేవలం 64 బంతుల్లో 14 ఫోర్లు, 7 సిక్సర్లతో విధ్వంసకరంగా 124 పరుగులు సాధించింది. దీంతో మూడు అంతర్జాతీయ ఫార్మాట్లలో (టెస్టులు, వన్డేలు, టీ20లు) కలిపి ఆమె పరుగుల సంఖ్య 10,880 కి చేరి ప్రపంచంలోనే అత్యధిక పరుగులు సాధించిన క్రీడాకారిణిగా నిలిచింది. ఈ రికార్డు వివరాలు సెప్టెంబర్ 4న అంతర్జాతీయ క్రీడా ప్రపంచంలో విస్తృతంగా చర్చించబడ్డాయి.

When & Where

ఈ చారిత్రక మ్యాచ్ 2026 సెప్టెంబర్ 3 రాత్రి యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ లోని దుబాయ్ ఇంటర్నేషనల్ క్రికెట్ స్టేడియంలో ఆసియా క్రికెట్ కౌన్సిల్ (ACC) ఆధ్వర్యంలో జరిగింది.

Who Is Involved

• స్మృతి మంధాన, భారత మహిళా క్రికెట్ జట్టు వైస్ కెప్టెన్.
• మిథాలీ రాజ్, మాజీ భారత కెప్టెన్ (గత ప్రపంచ రికార్డు 10,868 పరుగులు).
• భారత మహిళల క్రికెట్ జట్టు మరియు హాంకాంగ్ మహిళల క్రికెట్ జట్టు.
• భారత క్రికెట్ నియంత్రణ మండలి (BCCI) మరియు అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్ (ICC).

How It Works

1. మొత్తం పరుగుల లెక్కింపు: అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్ (ICC) అధికారికంగా గుర్తించిన మహిళల టెస్టులు, మహిళల వన్డేలు (WODI), మహిళల టీ20 (WT20I) లలో చేసిన పరుగులను కలిపి లెక్కిస్తారు.
2. ప్రపంచంలో టాప్ 5 రన్ స్కోరర్లు:
   • 1. స్మృతి మంధాన (భారత్) — 10,880 పరుగులు
   • 2. మిథాలీ రాజ్ (భారత్) — 10,868 పరుగులు
   • 3. సుజీ బేట్స్ (న్యూజిలాండ్) — 10,740 పరుగులు
   • 4. షార్లెట్ ఎడ్వర్డ్స్ (ఇంగ్లాండ్) — 10,273 పరుగులు
   • 5. స్టెఫానీ టేలర్ (వెస్టిండీస్) — 10,007 పరుగులు

---

3. శతకాల రికార్డు: మంధాన అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో మొత్తం 18 సెంచరీలు (14 వన్డేలు, 2 టెస్టులు, 2 టీ20లు) నమోదు చేసి మెగ్ లానింగ్ రికార్డును కూడా దాటింది.
4. ఆసియా కప్ రికార్డు: గతంలో 2024 లో మలేషియాపై శ్రీలంక కెప్టెన్ చమరి ఆటపట్టు చేసిన 119 నాటౌట్ రికార్డును మంధాన 124 పరుగులతో అధిగమించింది.

Why It Matters

• క్రీడా పరిపాలన మరియు లింగ సమానత్వం (GS పేపర్ 2): బీసీసీఐ మ్యాచ్ ఫీజు సమానత్వం మరియు మహిళల ప్రీమియర్ లీగ్ (WPL) ప్రవేశపెట్టిన తర్వాత భారత మహిళల క్రికెట్ సాధించిన విశ్వసనీయ పురోగతికి ఇది నిదర్శనం.
• సామాజిక వికాసం మరియు మహిళా సాధికారత (GS పేపర్ 1): సంప్రదాయ క్రీడారంగంలో మహిళలు అంతర్జాతీయ శిఖరాలను అధిరోహించడం ద్వారా గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల బాలికలకు స్ఫూర్తిదాయకంగా నిలుస్తుంది.
• పోటీ పరీక్షల ప్రాముఖ్యత: ప్రిలిమ్స్, బ్యాంకింగ్, ఎస్సెస్సీ, రైల్వేస్ పరీక్షలలో నేరుగా అడిగే అత్యంత విలువైన స్పోర్ట్స్ కరెంట్ అఫైర్స్ అంశం.

Historical Background

• 1976: ఉమెన్స్ క్రికెట్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (WCAI) ఆధ్వర్యంలో భారత మహిళా జట్టు తొలి టెస్ట్ మ్యాచ్ ఆడింది.
• 2006: అంతర్జాతీయ క్రికెట్ కౌన్సిల్ ఆదేశాల మేరకు మహిళల క్రికెట్ పాలనను బీసీసీఐ (BCCI) లో విలీనం చేశారు.
• 2022: 23 సంవత్సరాల సుదీర్ఘ కెరీర్ తర్వాత 10,868 పరుగులతో ప్రపంచ రికార్డు సృష్టించి మిథాలీ రాజ్ రిటైర్ అయ్యారు.

Previous Related Events

• 2022: భారత పురుష మరియు మహిళా అంతర్జాతీయ క్రికెటర్లకు సమాన మ్యాచ్ ఫీజు చెల్లించే చారిత్రాత్మక విధానాన్ని బీసీసీఐ అమలు చేసింది.
• 2023: మహిళల ప్రీమియర్ లీగ్ (WPL) ప్రారంభమై మహిళా క్రీడాకారులకు భారీ ఆర్థిక భరోసాను, అవకాశాలను కల్పించింది.
• 2025: ఇంగ్లాండ్‌తో జరిగిన ద్వైపాక్షిక సిరీస్‌లో మంధాన తన తొలి టీ20 సెంచరీని (112 నాటౌట్) సాధించింది.

Static GK Connection

• ఇంటర్నేషనల్ క్రికెట్ కౌన్సిల్ (ICC): 1909 జూన్ 15న 'ఇంపీరియల్ క్రికెట్ కాన్ఫరెన్స్' గా స్థాపించబడింది. ప్రధాన కార్యాలయం యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ లోని దుబాయ్‌లో ఉంది.
• బోర్డ్ ఆఫ్ కంట్రోల్ ఫర్ క్రికెట్ ఇన్ ఇండియా (BCCI): 1928 డిసెంబర్‌లో ఏర్పాటైంది, తమిళనాడు సొసైటీల రిజిస్ట్రేషన్ చట్టం కింద నమోదైంది. ప్రధాన కార్యాలయం ముంబైలోని వాంఖడే స్టేడియంలో ఉంది.

India & World Comparison

మహిళల క్రికెట్ చరిత్రలో అత్యధిక పరుగులు చేసిన టాప్-2 క్రీడాకారులు (మంధాన, మిథాలీ రాజ్) ఇద్దరూ భారతదేశానికే చెందినవారు కావడం విశేషం. ప్రపంచ క్రికెట్‌లో 10,000 కంటే ఎక్కువ పరుగులు చేసిన ఐదుగురు క్రీడాకారిణులలో ఇద్దరు భారతీయులే ఉన్నారు.

Future Impact

• ఆసియా కప్ విజయావకాశాలు: హాంకాంగ్‌పై 138 పరుగుల విజయంతో భారత జట్టు ఆసియా కప్ ఫైనల్ దిశగా దూసుకెళ్లింది.
• 11,000 పరుగుల మైలురాయి: అంతర్జాతీయ క్రికెట్‌లో 11,000 పరుగులు పూర్తి చేయనున్న తొలి మహిళా క్రికెటర్‌గా మంధాన అవతరించనుంది.
• ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీ 2027: 2027 ఫిబ్రవరిలో భారతదేశం ఆతిథ్యమివ్వనున్న ఐసీసీ తొలి మహిళల ఛాంపియన్స్ ట్రోఫీకి ఇది జట్టుకు ఎంతో బలాన్నిస్తుంది.

2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరం క్యూ1 (ఏప్రిల్-జూన్) లో వాస్తవిక జీడీపీ వృద్ధి రేటు 7.8 శాతంగా నమోదైంది. ప్రస్తుత ధరల వద్ద నామమాత్రపు జీడీపీ (Nominal GDP) వృద్ధి రేటు 10.3 శాతంగా నమోదైంది. ఈ జాతీయ ఆదాయ గణాంకాలను కేంద్ర గణాంకాలు, కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI) విడుదల చేసింది. స్థిర ధరల వద్ద వాస్తవిక జీవీఏ (Gross Value Added) వృద్ధి రేటు 8.2 శాతంగా నమోదైంది. గత ఏడాది క్యూ1లో ₹75.46 లక్షల కోట్లుగా ఉన్న వాస్తవిక జీడీపీ ప్రస్తుతం ₹81.36 లక్షల కోట్లకు పెరిగింది. జాతీయ ఆదాయం (NAS), టోకు ధరల సూచీ (PPI) అంచనాల కోసం కొత్త ఆధార సంవత్సరంగా 2022-23ను పరిగణించారు.

తయారీ రంగంలో జీవీఏ అంచనా కోసం మొదటిసారిగా 'డబుల్ డిఫ్లేషన్' (Double Deflation) విధానాన్ని వాడారు. విద్యుత్ రంగంలో పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి సూచీ (IIP Electricity) గత ఏడాది -1.5% నుండి 9.3%కి చేరింది. వాణిజ్య వాహనాల విక్రయాలు (Commercial Vehicles Sales) ఈ త్రైమాసికంలో 18.3 శాతం వృద్ధిని నమోదు చేశాయి. రాజ్యాంగంలోని అధికరణ 280 ప్రకారం ఆర్థిక సంఘం రాష్ట్రాలకు నిధుల పంపిణీకి జీడీపీ డేటాను వాడుకుంటుంది. ముడి చమురు మరియు సహజ వాయువుల టోకు ధరల సూచీ (PPI) క్యూ1 లో అత్యధికంగా 58.0% వృద్ధి నమోదైంది. రాబోయే త్రైమాసికాల్లో అదనపు డేటా అందినప్పుడు ఈ అంచనాలలో క్యాలెండర్ ప్రకారం సవరణలు ఉంటాయి.

What Happened

భారత ప్రభుత్వం యొక్క కేంద్ర గణాంకాలు, కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI) 2026-27 ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన మొదటి త్రైమాసిక (ఏప్రిల్-జూన్) జాతీయ ఆదాయ అంచనాలను విడుదల చేసింది. ఈ నివేదిక ప్రకారం, స్థిర ధరల వద్ద వాస్తవిక జీడీపీ (Real GDP) 7.8% వృద్ధిని సాధించి ₹81.36 లక్షల కోట్లకు చేరుకుంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న ప్రతికూల ఆర్థిక పరిస్థితుల (Global Headwinds) మధ్య కూడా, దేశీయ డిమాండ్ బలపడటంతో ఈ గణనీయమైన వృద్ధి సాధ్యమైంది.

When & Where

ఈ త్రైమాసిక గణాంకాలను న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా 31 ఆగస్టు 2026 నాడు సాయంత్రం 4:00 గంటలకు అధికారిక పత్రికా ప్రకటన ద్వారా విడుదల చేశారు. ఇవి 2026 ఏప్రిల్ 1 నుండి జూన్ 30 వరకు దేశవ్యాప్తంగా జరిగిన మొత్తం ఆర్థిక కార్యకలాపాలను, భౌగోళిక ఉత్పత్తిని ప్రతిబింబిస్తాయి.

Who Is Involved

• MoSPI: కేంద్ర గణాంకాలు, కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ ఈ నివేదికను అధికారికంగా రూపొందించి ప్రచురించింది.
• జాతీయ గణాంక కార్యాలయం (NSO): ఆర్థిక వ్యవస్థలోని వివిధ రంగాల నుండి డేటాను సేకరించి క్రోడీకరించే ప్రధాన సంస్థ.
• ఆర్థిక రంగాలు: వ్యవసాయం, మైనింగ్, విద్యుత్, తయారీ, నిర్మాణ రంగం, మరియు ఇతర సర్వీస్ రంగాలు ఈ జీడీపీ లెక్కల్లో భాగమయ్యాయి.

How It Works

1. ఆధార సంవత్సర సవరణ: జాతీయ ఆదాయ గణాంకాలు, IIP మరియు అవుట్‌పుట్ PPI అంచనాల కోసం ఆధార సంవత్సరాన్ని 2022-23 కి నవీకరించారు.
2. డబుల్ డిఫ్లేషన్ విధానం: తయారీ రంగంలో విలువ జోడింపును (GVA) కచ్చితంగా అంచనా వేసేందుకు సింగిల్ డిఫ్లేటర్ కు బదులుగా డబుల్ డిఫ్లేషన్ పద్ధతిని ప్రవేశపెట్టారు.
3. ఉత్పత్తి మరియు ముడిసరుకుల ధరలు: డబుల్ డిఫ్లేషన్ ద్వారా పరిశ్రమలు ఉత్పత్తి చేసే వస్తువుల ధరలు మరియు వాడే ముడిసరుకుల ధరల్లోని మార్పులను విడివిడిగా పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు.
4. డేటా సమీకరణ విధానం: బెంచ్‌మార్క్-ఇండికేటర్ పద్ధతి ద్వారా గత ఆర్థిక సంవత్సరపు డేటాను పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి సూచీ (IIP) వంటి ఇండికేటర్లతో అనుసంధానించి ఈ త్రైమాసిక జీడీపీని అంచనా వేస్తారు.

---

Why It Matters

జీడీపీ వృద్ధి రేటు ఒక దేశం యొక్క ఆర్థిక ఆరోగ్యాన్ని సూచించే అత్యుత్తమ సాధనం. తయారీ రంగంలో నూతన 'డబుల్ డిఫ్లేషన్' పద్ధతిని తీసుకురావడం వల్ల వాస్తవిక వృద్ధిని మరింత శాస్త్రీయంగా మరియు కచ్చితంగా అంచనా వేయవచ్చు. ఈ మెరుగైన వృద్ధి (7.8%) యూపీఎస్సీ మెయిన్స్ (GS-3) పరీక్షకు సంబంధించిన ఆర్థికాభివృద్ధి అంశాలలో ప్రత్యక్షంగా అడగబడుతుంది. బలమైన వృద్ధి రేటు ప్రభుత్వ విధాన రూపకల్పన, కార్పొరేట్ పెట్టుబడులు మరియు ద్రవ్యోల్బణ నియంత్రణ చర్యలకు బలమైన ఆధారంగా నిలుస్తుంది.

Historical Background

భారతదేశంలో స్థూల దేశీయోత్పత్తి (GDP) అంచనాల తయారీ స్వాతంత్ర్యానికి ముందే దాదాభాయ్ నౌరోజీ చేతుల మీదుగా ప్రారంభమైంది. స్వాతంత్ర్యానంతరం 1949లో పీసీ మహలనోబిస్ అధ్యక్షతన జాతీయ ఆదాయ కమిటీ ఏర్పాటైంది. ఆర్థిక వ్యవస్థ మారుతున్న స్వరూపాన్ని బట్టి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎప్పటికప్పుడు ఆధార సంవత్సరాన్ని మారుస్తుంటుంది (ఉదాహరణకు గతంలో 2004-05, ఆ తరువాత 2011-12). ఇటీవల ఈ అంచనాలకు ఆధార సంవత్సరాన్ని 2022-23 కి సవరించడం ఒక చారిత్రక మార్పు.

Previous Related Events

• ఫిబ్రవరి 2026: MoSPI నూతన ఆధార సంవత్సరం 2022-23 తో కొత్త సిరీస్ వార్షిక మరియు త్రైమాసిక జీడీపీ అంచనాలను విడుదల చేసింది.
• జూన్ 2026: 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన జీడీపీ ప్రొవిజనల్ అంచనాలను ప్రభుత్వం అధికారికంగా ప్రచురించింది.
• 2025-26 క్యూ1 వృద్ధి: గత ఏడాది ఇదే త్రైమాసికంలో వాస్తవిక జీడీపీ ₹75.46 లక్షల కోట్లుగా నమోదై దేశ ఆర్థిక పునరుద్ధరణను స్పష్టం చేసింది.

Static GK Connection

• Gross Domestic Product (GDP): ఒక దేశ భౌగోళిక సరిహద్దులలో ఒక నిర్దిష్ట కాలంలో ఉత్పత్తి అయిన అన్ని తుది వస్తువులు మరియు సేవల ద్రవ్య విలువే జీడీపీ.
• Gross Value Added (GVA): ఉత్పత్తిలోని ప్రతి దశలో జోడించబడిన వాస్తవ అదనపు విలువను జీవీఏ అంటారు. దీనికి పరోక్ష పన్నులు కలిపి, సబ్సిడీలు తీసివేస్తే జీడీపీ వస్తుంది.

India & World Comparison

ప్రస్తుత అంతర్జాతీయ భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు మరియు ద్రవ్యోల్బణ పరిస్థితుల (Global Headwinds) నడుమ 7.8% వృద్ధిని నమోదు చేయడం భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ యొక్క బలాన్ని సూచిస్తుంది. ప్రపంచంలో అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థగా భారతదేశం తన పటిష్టమైన స్థానాన్ని ఈ గణాంకాల ద్వారా మరోసారి రుజువు చేసుకుంది.

Future Impact

• ఆర్‌బీఐ ద్రవ్య విధానం: ఈ స్థిరమైన వృద్ధి రేటు ఆధారంగా రాబోయే రిజర్వ్ బ్యాంక్ ద్రవ్య విధాన సమీక్ష (MPC) లో వడ్డీ రేట్ల తగ్గింపుపై నిర్ణయం తీసుకునే అవకాశం ఉంటుంది.
• పెట్టుబడులకు ఊతం: 10.3% నామమాత్రపు జీడీపీ వృద్ధి రేటు ఉండటం వల్ల విదేశీ మరియు దేశీయ పెట్టుబడిదారులు మౌలిక సదుపాయాలు మరియు తయారీ రంగంలో మరిన్ని పెట్టుబడులు పెట్టడానికి మొగ్గు చూపుతారు.
• ఉపాధి కల్పన: వాణిజ్య వాహనాల విక్రయాలు (18.3%), విద్యుత్ ఉత్పత్తి (9.3%) పెరగడం వల్ల రవాణా మరియు పారిశ్రామిక రంగాలలో ఉపాధి అవకాశాలు పెరగనున్నాయి.

ప్రధాన ఘట్టం: ఆగస్టు 2026లో అమరావతిలో భారతదేశపు మొట్టమొదటి క్వాంటం మరియు ఏఐ యూనివర్సిటీ క్యాంపస్‌కు ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఆమోదం తెలిపింది. కీలక సంఖ్య: ఈ డీప్-టెక్ క్యాంపస్‌ను రాబోయే ఐదేళ్లలో సుమారు రూ. 730.7 కోట్ల పెట్టుబడితో అభివృద్ధి చేయనున్నారు. సంస్థ/మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర ఐటీ శాఖ (MeitY) ఆధ్వర్యంలోని నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (NIELIT) ఈ యూనివర్సిటీని ఏర్పాటు చేస్తుంది.

విధానం/లక్ష్యం: ఈ ప్రాజెక్టు జాతీయ వ్యూహాత్మక లక్ష్యాలైన 'ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్', 'ఇండియాఏఐ (IndiaAI) మిషన్'లకు అనుగుణంగా ఉంటుంది. చారిత్రక నేపథ్యం: ఫిబ్రవరి 2026లో జరిగిన 'ఇండియా ఏఐ ఇంపాక్ట్ సమ్మిట్'లో ఈ ప్రత్యేక సంస్థ ప్రతిపాదన మొదటిసారిగా రూపుదిద్దుకుంది. స్టాటిక్ GK అనుసంధానం: ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని అయిన అమరావతి కృష్ణా నది ఒడ్డున ఉంది. నిధుల నమూనా: భారత ప్రభుత్వం 'గ్రాంట్-ఇన్-ఎయిడ్' పథకం ద్వారా ఈ విశ్వవిద్యాలయానికి 100 శాతం నిధులను అందిస్తుంది. అంతర్జాతీయ దృక్పథం: 2030 నాటికి అమరావతిని ప్రపంచంలోని టాప్-5 క్వాంటం హబ్‌లలో ఒకటిగా మార్చాలనే ఏపీ ప్రభుత్వ లక్ష్యానికి ఇది తోడ్పడుతుంది.

డేటా పాయింట్: ఈ యూనివర్సిటీ ప్రారంభమైన మొదటి ఐదేళ్లలో సుమారు 8,250 మందికి అత్యాధునిక శిక్షణ ఇవ్వాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. దేశీయ పరిజ్ఞానం: అమరావతి 1S మరియు 1Q పేరుతో స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో అభివృద్ధి చేసిన క్వాంటం కంప్యూటర్ టెస్ట్‌బెడ్‌లను అకడమిక్ భాగస్వామ్యాలు: ఈ విద్యా సంస్థ ఐఐటీ తిరుపతి, ట్రిపుల్ ఐటీ శ్రీసిటీ, మరియు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయాలతో అకడమిక్ భాగస్వామ్యాలు కుదుర్చుకుంది. భవిష్యత్ మైలురాయి: సెప్టెంబర్ 2026 నుండి గుంటూరులోని ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయంలో తాత్కాలికంగా అకడమిక్ కార్యకలాపాలు ప్రారంభమవుతాయి.

What Happened

ఆగస్టు 2026లో జరిగిన క్యాపిటల్ రీజియన్ డెవలప్‌మెంట్ అథారిటీ (CRDA) సమావేశంలో, ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు దేశంలోనే మొట్టమొదటి క్వాంటం మరియు ఏఐ యూనివర్సిటీ ఏర్పాటుకు అధికారికంగా ఆమోదం తెలిపారు. 8.5 ఎకరాల విస్తీర్ణంలో రూ. 730.7 కోట్ల భారీ వ్యయంతో నిర్మించనున్న ఈ డీప్-టెక్ విద్యా సంస్థకు కేంద్ర ప్రభుత్వం పూర్తిగా నిధులు సమకూరుస్తోంది. క్వాంటం మెకానిక్స్, సెమీకండక్టర్లు, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ వంటి అభివృద్ధి చెందుతున్న సాంకేతిక రంగాలలో స్వదేశీ పరిజ్ఞానాన్ని సాధించే దిశగా ఈ ప్రాజెక్ట్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను అగ్రగామిగా నిలబెడుతుంది.

When & Where

ఈ ప్రాజెక్టుకు ఆగస్టు 2026 చివరలో తుది ఆమోదం లభించింది. ఏపీ రాజధాని అమరావతిలో అత్యధునాతన శాశ్వత క్యాంపస్ నిర్మించనున్నారు. అయితే, విద్యార్థుల ప్రయోజనాల దృష్ట్యా సెప్టెంబర్ 2026 నుండే గుంటూరులోని ఆచార్య నాగార్జున యూనివర్సిటీలో ఏర్పాటు చేసిన తాత్కాలిక ప్రాంగణం నుండి అకడమిక్ మరియు స్కిల్ డెవలప్‌మెంట్ తరగతులు ప్రారంభమవుతాయి.

Who Is Involved

• ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం: అమరావతిలో క్యాంపస్ ఏర్పాటుకు 8.5 ఎకరాల భూమిని ఉచితంగా కేటాయించి, CRDA ద్వారా వ్యూహాత్మక ఆమోదం తెలిపింది.
• NIELIT: మెయిటీ (MeitY) ఆధ్వర్యంలో పనిచేసే ఈ స్వయంప్రతిపత్త శాస్త్రీయ సంస్థ యూనివర్సిటీని ఏర్పాటు చేసి నిర్వహిస్తుంది.
• MeitY (కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్ & ఐటీ శాఖ): ఈ ప్రాజెక్టు కోసం రూ. 730.7 కోట్ల మొత్తాన్ని 100% 'గ్రాంట్-ఇన్-ఎయిడ్'గా అందిస్తోంది.
• భాగస్వామ్య సంస్థలు: పరిశోధన మరియు కరిక్యులమ్ డిజైన్ కోసం IIT తిరుపతి, IIIT శ్రీసిటీ, ఆంధ్రా యూనివర్సిటీ, మరియు JNTU సహకరిస్తాయి.

How It Works

• అకడమిక్ ఎకోసిస్టమ్: ఈ యూనివర్సిటీ ఏఐ (AI), మెషిన్ లెర్నింగ్, డేటా సైన్స్, మరియు హై-పెర్ఫార్మెన్స్ కంప్యూటింగ్ రంగాలపై ప్రత్యేకంగా డిగ్రీ, పీజీ, పీహెచ్‌డీ మరియు డిప్లొమా కోర్సులను అందిస్తుంది.

---

• ప్రత్యేక మౌలిక సదుపాయాలు: 1.25 లక్షల చదరపు అడుగుల విస్తీర్ణంలో నిర్మించే 'క్వాంటం రీసెర్చ్, ఇన్నోవేషన్ అండ్ ఇంక్యుబేషన్ బ్లాక్' (QRIIB) ప్రధాన ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది. ఇందులో క్లీన్‌రూమ్‌లు, క్రయోజెనిక్ టెస్ట్‌బెడ్‌లు, నానో-ఫ్యాబ్రికేషన్ ల్యాబ్‌లు ఉంటాయి.
• శిక్షణా ప్రణాళిక: ఐదేళ్లలో 1,650 మందికి డిగ్రీలు, 6,600 మందికి స్కిల్లింగ్ సర్టిఫికేషన్‌లు అందించి, మొత్తంగా 8,250 మంది నిపుణులను తయారు చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
• సుస్థిర క్యాంపస్: అమరావతి క్యాంపస్ 'నెట్ జీరో' (Net Zero) సదుపాయంగా రూపొందించబడుతుంది. ఇందులో సోలార్ విద్యుత్, ఈవీ ఛార్జింగ్, మరియు శాస్త్రీయ వ్యర్థాల నిర్వహణ ఉంటాయి.

Why It Matters

• సాంకేతిక సార్వభౌమాధికారం (UPSC GS 3 - S&T): క్వాంటం కంప్యూటింగ్ మరియు ఏఐ రంగాలలో స్వదేశీ సామర్థ్యాన్ని పెంచుకోవడం వల్ల సైబర్‌సెక్యూరిటీ, రక్షణ వంటి అత్యంత సున్నితమైన రంగాలలో విదేశీ సాంకేతికతపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది.
• సెమీకండక్టర్ ఎకోసిస్టమ్: అసెంబ్లీ, టెస్టింగ్, మార్కింగ్ అండ్ ప్యాకేజింగ్ (ATMP) మరియు చిప్ డిజైన్‌లో కోర్సులను అందించడం ద్వారా 'ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్' కు అవసరమైన మానవ వనరులను ఇది అందిస్తుంది.
• ఆర్థిక వృద్ధి: డీప్-టెక్ హబ్‌ల ఏర్పాటు వల్ల అంతర్జాతీయ స్టార్టప్‌లు, పెట్టుబడులు ఆకర్షించబడతాయి. ఐటీ సేవలకే పరిమితమైన రాష్ట్ర ఆర్థిక వ్యవస్థ.. మేధో సంపత్తి (IP) సృష్టి వైపు మళ్లుతుంది.

Historical Background

• 2020: కేంద్ర బడ్జెట్‌లో డీప్-టెక్ పరిశోధనలను పెంచేందుకు 'నేషనల్ మిషన్ ఆన్ క్వాంటం టెక్నాలజీస్ అండ్ అప్లికేషన్స్' (NMQTA) ని ప్రకటించారు.
• 2023: శాస్త్రీయ పరిశోధనలను విస్తృతం చేయడానికి కేంద్ర మంత్రివర్గం రూ. 6,003 కోట్ల బడ్జెట్‌తో 'నేషనల్ క్వాంటం మిషన్' (NQM) కు ఆమోదం తెలిపింది.
• ఫిబ్రవరి 2026: ఇండియా ఏఐ ఇంపాక్ట్ సమ్మిట్‌లో, ఈ ప్రత్యేక విశ్వవిద్యాలయాన్ని స్థాపించడానికి NIELIT మరియు ఏపీ ప్రభుత్వం ప్రాథమిక అవగాహన ఒప్పందం (MoU) కుదుర్చుకున్నాయి.

Previous Related Events

• ఏప్రిల్ 2026: ఎస్సార్ఎం (SRM) యూనివర్సిటీ మరియు మేధా టవర్స్ వద్ద ఆంధ్రప్రదేశ్ భారతదేశపు మొట్టమొదటి స్వదేశీ క్వాంటం కంప్యూటర్ టెస్ట్‌బెడ్‌లను (అమరావతి 1S, 1Q) ప్రారంభించింది.
• జూన్ 2026: ఏఐ కంప్యూటింగ్ మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం 'ఇండియాఏఐ మిషన్' కు అదనపు నిధులను కేటాయించింది.
• ఆగస్టు 2026: డీప్-టెక్‌లో ఉన్నత విద్యను పెంచడానికి కర్ణాటక, మహారాష్ట్రలు కూడా సమాంతర కార్యక్రమాలను ప్రకటించాయి, దీంతో ఏఐ రంగంలో రాష్ట్రాల మధ్య పోటీ తీవ్రమైంది.

Static GK Connection

• క్వాంటం కంప్యూటింగ్: బైనరీ బిట్స్ (0 లేదా 1) ఉపయోగించే సాధారణ కంప్యూటర్లలా కాకుండా, క్వాంటం కంప్యూటర్లు క్వాంటం బిట్స్ (qubits) ను ఉపయోగిస్తాయి. ఇవి ఒకే సమయంలో బహుళ స్థితులలో (సూపర్‌పొజిషన్) ఉండగలవు. దీనివల్ల ప్రాసెసింగ్ వేగం విపరీతంగా పెరుగుతుంది.
• NIELIT: గతంలో DOEACC సొసైటీగా పిలువబడే ఈ సంస్థ కేంద్ర ఐటీ శాఖ (MeitY) పరిధిలోని స్వయంప్రతిపత్త సంస్థ. ఇన్ఫర్మేషన్, ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీలో స్కిల్ డెవలప్‌మెంట్ దీని ప్రధాన విధి.

India & World Comparison

ప్రస్తుతం క్వాంటం సుప్రీమసీ కోసం జరుగుతున్న రేసులో అమెరికా, చైనాలు అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. ఏఐ మరియు క్వాంటం కోసం ప్రత్యేకంగా ఒక యూనివర్సిటీని స్థాపించడం ద్వారా భారత్ కూడా ప్రపంచ పటంలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని దక్కించుకోనుంది. కెనడాలోని వాటర్లూ యూనివర్సిటీ 'ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఫర్ క్వాంటం కంప్యూటింగ్' తరహాలో ఇది పనిచేస్తుంది. 2030 నాటికి అమరావతిని ప్రపంచ టాప్-5 క్వాంటం హబ్‌లలో ఒకటిగా నిలపడమే ఏపీ లక్ష్యం.

Future Impact

• లక్ష్యం 2031: నిర్వహణ ప్రారంభించిన ఐదో ఏడాది నాటికి యూనివర్సిటీ వార్షిక విద్యార్థుల సంఖ్య 3,913 కు చేరుకుంటుందని అంచనా.
• స్టార్టప్ ఇంక్యుబేషన్: హార్డ్‌వేర్ మరియు సెమీకండక్టర్ డిజైన్ రంగాలలో నూతన యూనికార్న్‌లను సృష్టించేందుకు QRIIB ఒక లాంచ్‌ప్యాడ్‌గా పనిచేస్తుంది.
• మోడల్ ఫ్రేమ్‌వర్క్: అమరావతిలో అమలు చేసిన ఈ 100% కేంద్ర నిధుల నమూనా, దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలలో కూడా ఇలాంటి డీప్-టెక్ క్యాంపస్‌లను ప్రారంభించడానికి కేంద్రానికి ఒక బ్లూప్రింట్‌గా ఉపయోగపడుతుంది.

సెప్టెంబర్ 3, 2026న న్యూఢిల్లీలో NIELIT, ఇంటెల్ ఇండియా 'ఏజెంటిక్ ఏఐ స్కిల్లింగ్ ఇనిషియేటివ్'ను ప్రారంభించాయి. ఒక ఏడాదిలో కోటి మంది యువతకు ఏఐలో శిక్షణ ఇవ్వాలన్న పీఎం మోదీ ఆగస్టు 2026 లక్ష్యానికి ఇది తోడ్పడుతుంది. ఏజెంటిక్ ఏఐ ఫర్ ఎవ్రీవన్', 'ఇంజనీరింగ్ ఏజెంటిక్ ఏఐ సిస్టమ్స్' అనే రెండు ప్రత్యేక శిక్షణా కార్యక్రమాలను ప్రవేశపెట్టారు. ఏజెంటిక్ ఏఐ వ్యవస్థలు మనుషుల పర్యవేక్షణలో స్వతహాగా ఆలోచించి, ప్రణాళికలు వేసి, సంక్లిష్టమైన పనులను చేయగలవు. ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) ఆధ్వర్యంలో NIELIT ఒక స్వయంప్రతిపత్తి గల సైంటిఫిక్ సొసైటీగా పనిచేస్తుంది. ప్రిపేరింగ్ ది ఫ్యూచర్ వర్క్‌ఫోర్స్ ఫర్ ది ఏజెంటిక్ ఏఐ ఎరా' అనే జాతీయ స్థాయి సదస్సులో దీనిని ప్రారంభించారు. కేంద్ర క్యాబినెట్ 2024లో ఆమోదించిన విశాలమైన ₹10,371-కోట్ల 'ఇండియాఏఐ మిషన్' (IndiaAI Mission) కు ఇది అనుసంధానమై ఉంది.

ఏజెంటిక్ ఏఐ ఫర్ ఎవ్రీవన్' కోర్సు నో-కోడ్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లను ఉపయోగించి ఆటోమేషన్‌పై ప్రాక్టికల్ శిక్షణ ఇస్తుంది. ఇంజనీరింగ్ ఏజెంటిక్ ఏఐ సిస్టమ్స్' కోర్సు కోడింగ్, ఏజెంట్ ఆర్కిటెక్చర్ ఆధారిత ఫ్రేమ్‌వర్క్‌లపై శిక్షణ అందిస్తుంది. ఏఐ అభివృద్ధికి ఊతమిచ్చేలా జూలై 2026 నాటికి 543 డేటా అండ్ ఏఐ ల్యాబ్‌లను ప్రభుత్వం ఆమోదించింది. దేశీయ ఏఐ ఎకోసిస్టమ్ కోసం టాలెంట్ పైప్‌లైన్‌ను నిర్మించాల్సిన అవసరాన్ని ఇండియాఏఐ మిషన్ సీఓఓ సుదీప్ శ్రీవాస్తవ నొక్కిచెప్పారు. అధునాతన ఏఐ అభివృద్ధికి మరియు అకడమిక్ కరికులంకు మధ్య పెరుగుతున్న అంతరాన్ని వేగంగా తగ్గించడమే ఈ భాగస్వామ్య లక్ష్యం.

What Happened

సెప్టెంబర్ 3, 2026న నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (NIELIT) మరియు ఇంటెల్ ఇండియా 'ఏజెంటిక్ ఏఐ స్కిల్లింగ్ ఇనిషియేటివ్‌'ను అధికారికంగా ప్రారంభించాయి. న్యూఢిల్లీలో జరిగిన నేషనల్ లీడర్‌షిప్ డైలాగ్‌లో ఈ ప్రకటన చేశారు. ఆగస్టు 15, 2026న ప్రధాని మోదీ పిలుపునిచ్చినట్లుగా, ఒక ఏడాదిలో కోటి మంది భారతీయ యువతకు ఏఐ నైపుణ్యాలు అందించాలనే లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి ఈ చొరవ ప్రారంభమైంది.

When & Where

ఈ లాంచ్ ఈవెంట్ సెప్టెంబర్ 3, 2026న న్యూఢిల్లీలోని ఇండియా హ్యాబిటాట్ సెంటర్‌లో జరిగింది. దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న NIELIT కేంద్రాలు మరియు అనుబంధ సంస్థల ద్వారా ఈ శిక్షణా కార్యక్రమాలను అమలు చేస్తారు.

Who Is Involved

• NIELIT: ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) ఆధ్వర్యంలోని స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థ.
• ఇంటెల్ ఇండియా (Intel India): సాఫ్ట్‌వేర్ నైపుణ్యం, ఇండస్ట్రీ అవసరాలను అందించే కార్పొరేట్ టెక్నాలజీ భాగస్వామి.
• డాక్టర్ మదన్ మోహన్ త్రిపాఠి: ఈ సంస్థాగత చొరవకు నాయకత్వం వహించిన NIELIT డైరెక్టర్ జనరల్.
• సుదీప్ శ్రీవాస్తవ: ఇండియాఏఐ మిషన్ సీఓఓ మరియు MeitY జాయింట్ సెక్రటరీ.
• శ్వేతా ఖురానా: ఇంటెల్ సీనియర్ డైరెక్టర్.

How It Works

1. కార్యక్రమాల విభజన: ఇందులో రెండు విభాగాలున్నాయి — 'ఏజెంటిక్ ఏఐ ఫర్ ఎవ్రీవన్' (బిజినెస్ ఆటోమేషన్ కోసం), 'ఇంజనీరింగ్ ఏజెంటిక్ ఏఐ సిస్టమ్స్' (సాంకేతిక అభివృద్ధి మరియు డెవలపర్‌ల కోసం).
2. ప్రాక్టికల్ విధానం: ప్రారంభ కోర్సులో నో-కోడ్ (no-code) ప్లాట్‌ఫారమ్‌లను ఉపయోగిస్తారు. అడ్వాన్స్డ్ కోర్సులో లో-కోడ్/కోడ్-ఆధారిత ఫ్రేమ్‌వర్క్‌లు, ఏజెంట్ ఆర్కిటెక్చర్, మెమరీ మరియు టూల్ ఇంటిగ్రేషన్‌పై శిక్షణ ఇస్తారు.
3. ఫ్యాకల్టీ శిక్షణ: ముందుగా అధ్యాపకులకు ఈ అధునాతన ఏఐ నైపుణ్యాలపై శిక్షణ ఇస్తారు, తద్వారా వారు విద్యార్థులకు సులభంగా నేర్పించగలరు.
4. దేశవ్యాప్త పంపిణీ: NIELIT తన విస్తృత భౌగోళిక నెట్‌వర్క్ ద్వారా ఈ పరిశ్రమ-ఆధారిత కరికులాన్ని స్థానిక విద్యాసంస్థల వరకు తీసుకువెళుతుంది.

---

Why It Matters

UPSC GS పేపర్ 2 (విద్య మరియు మానవ వనరులు), GS పేపర్ 3 (సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ) దృష్ట్యా ఇది చాలా ముఖ్యం. టెక్స్ట్/ఇమేజ్‌లు సృష్టించే సాధారణ 'జనరేటివ్ ఏఐ' నుంచి, స్వతహాగా పనులు చేయగల 'ఏజెంటిక్ ఏఐ' వైపు శిక్షణను మళ్లించడం ఇందులో కీలక పరిణామం. యువతకు ఏఐ నైపుణ్యాలు అందించడం ద్వారా దేశ సాంకేతిక సార్వభౌమాధికారాన్ని (technological sovereignty) పెంచడమే కాకుండా, ఉపాధి అవకాశాలను మెరుగుపరుస్తుంది. ప్రభుత్వ విద్యా సంస్థల ద్వారా ఈ అధునాతన కోర్సులను అందించడం వల్ల నైపుణ్యాభివృద్ధి అందరికీ చేరువవుతుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 1994: ఐటీ అక్షరాస్యత కోసం DOEACC సొసైటీ ఏర్పాటైంది. 2011లో ఇది భారతదేశంలో ఐటీ విద్యను పెంపొందించేందుకు NIELIT గా మారింది.
• 2024: దేశీయంగా బలమైన ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ఎకోసిస్టమ్‌ను నిర్మించేందుకు కేంద్ర క్యాబినెట్ ₹10,371-కోట్ల 'ఇండియాఏఐ మిషన్'ను ఆమోదించింది.
• ఆగస్టు 2026: ఒక ఏడాదిలో కోటి మంది యువతకు ఏఐలో శిక్షణ ఇవ్వాలని స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా ఎర్రకోట నుంచి ప్రధాని మోదీ పిలుపునిచ్చారు. ఈ నేపథ్యంలోనే ఈ కార్యక్రమం మొదలైంది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• మార్చి 2026: జనరేటివ్ ఏఐతో సహా 120కి పైగా ఏఐ-సంబంధిత డిజిటల్ కోర్సులను స్కిల్ ఇండియా డిజిటల్ హబ్‌లో అందుబాటులోకి తెచ్చారు.
• జూలై 2026: దేశవ్యాప్తంగా 543 డేటా అండ్ ఏఐ ల్యాబ్‌లు, 58 ఏఐ సెంటర్స్ ఆఫ్ ఎక్సలెన్స్‌లకు ఆమోదం తెలిపినట్లు ప్రభుత్వం ధృవీకరించింది.
• ఆగస్టు 2026: MeitY, నాస్కామ్ (NASSCOM) సంయుక్తంగా చేపట్టిన ఫ్యూచర్‌స్కిల్స్ ప్రైమ్ (FutureSkills PRIME) కార్యక్రమం ద్వారా 34 లక్షల మంది అభ్యర్థులు సర్టిఫికేషన్ల కోసం నమోదు చేసుకొని రికార్డు సృష్టించారు.

Static GK Connection

• ఏజెంటిక్ ఏఐ (Agentic Artificial Intelligence): ఏజెన్సీ (స్వయంప్రతిపత్తి) ఉన్న ఏఐ వ్యవస్థ. మనుషుల ప్రమేయం లేకుండా స్వతహాగా ఆలోచించి, ప్రణాళికలు వేసి, డిజిటల్ టూల్స్ ఉపయోగించి, బహుళ అంచెల వర్క్‌ఫ్లోలను పూర్తి చేయగల సామర్థ్యం దీని సొంతం.
• NIELIT: AICTE తరహాలోనే నాన్-ఫార్మల్ ఐటీ విద్య మరియు ప్రత్యేక సాంకేతిక సర్టిఫికేషన్లపై దృష్టి సారించే MeitY పరిధిలోని స్వయంప్రతిపత్తి సంస్థ.

India & World Comparison

ప్రాథమిక ఏఐ నమూనాలు (foundational models), హై-ఎండ్ హార్డ్‌వేర్ తయారీలో అమెరికా, చైనా ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నప్పటికీ, ఏఐ అమలు మరియు నైపుణ్యం గల మానవ వనరుల కేంద్రంగా భారత్ ఎదుగుతోంది. ఏజెంటిక్ ఏఐలో శిక్షణ ఇవ్వడం ద్వారా భారత్ కేవలం ఐటీ అవుట్‌సోర్సింగ్ కేంద్రంగానే మిగిలిపోకుండా, అటానమస్ డిజిటల్ ఏజెంట్లను అభివృద్ధి చేసే మరియు నిర్వహించే అత్యున్నత స్థాయికి (value chain) ఎదుగుతుంది.

ఆంధ్రప్రదేశ్ జలవనరుల శాఖ ఆధ్వర్యంలో పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టును 2026 ఆగస్టు 31న అధికారికంగా ప్రారంభించారు. ఈ ప్రాజెక్టు మొత్తం నిర్మాణ వ్యయం అంచనా సుమారు ₹10,200 కోట్లుగా నమోదైంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ జలవనరుల మంత్రిత్వ శాఖ మరియు జలవనరుల విభాగం ఈ ప్రాజెక్టు పనులను పర్యవేక్షించాయి. భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్‌లోని స్టేట్ లిస్ట్ (జాబితా-II) లోని ఎంట్రీ 17 కింద నీటిపారుదల ప్రాజెక్టులు రాష్ట్ర పరిధిలోకి వస్తాయి. వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు తొలిసారిగా 1996 మార్చి 5న అప్పటి ముఖ్యమంత్రి ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు శంకుస్థాపన చేశారు.

కృష్ణా నది నుంచి శ్రీశైలం జలాశయం ఫోర్‌షోర్ వద్ద 43.5 టీఎంసీల వరద నీటిని నల్లమల సాగర్‌కు మళ్లిస్తారు. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా ప్రకాశం, నెల్లూరు, కడప జిల్లాల్లోని 30 మండలాలకు తాగు, సాగునీరు అందుతుంది. నల్లమల కొండల గుండా 18.8 కిలోమీటర్ల పొడవైన జంట సొరంగాలు (Twin Tunnels) ద్వారా గ్రావిటీ పద్ధతిలో నీటిని తరలిస్తారు. ప్రాజెక్టు మొదటి దశ ద్వారా 1.19 లక్షల ఎకరాలకు, పూర్తి ప్రాజెక్టు ద్వారా 4.47 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందుతుంది. ప్రాజెక్టు పరిధిలోని 11 ముంపు గ్రామాల పునరావాసం (R&R) కోసం ప్రభుత్వం ₹768 కోట్లను విడుదల చేసింది. కృష్ణా వాటర్ డిస్ప్యూట్స్ ట్రిబ్యునల్ (KWDT) కేటాయింపులు మరియు వరద ప్రవాహాలపై ఆధారపడి ఈ ప్రాజెక్టు రూపుదిద్దుకుంది. రాయలసీమ మరియు పశ్చిమ ప్రకాశం ప్రాంతాలను లక్ష కోట్ల రూపాయల హార్టికల్చర్ హబ్‌గా మార్చే భవిష్యత్ లక్ష్యం నిర్దేశించబడింది.

What Happened

ఆంధ్రప్రదేశ్ పశ్చిమ ప్రకాశం జిల్లాలోని మార్కాపురం వద్ద పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ఫీడర్ కెనాల్ మరియు హెడ్ రెగ్యులేటర్ గేట్ల పనులు పూర్తయి ప్రాజెక్టు పూర్తిస్థాయిలో అందుబాటులోకి వచ్చింది. రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు ఆధ్వర్యంలో శ్రీశైలం నుంచి కృష్ణా జలాల విడుదలకు శ్రీకారం చుట్టారు. 1996లో ప్రారంభమైన ఈ భారీ నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు నిర్మాణం దాదాపు మూడు దశాబ్దాల తర్వాత కొలిక్కి రావడంతో సుదీర్ఘ కాలంగా కరవుతో అల్లాడుతున్న రాయలసీమ మరియు ప్రకాశం సరిహద్దు ప్రాంతాలకు శాశ్వత పరిష్కారం లభించింది.

When & Where

ఈ ప్రాజెక్టు మొదటి దశ ప్రారంభోత్సవం 2026 ఆగస్టు 31న ప్రకాశం జిల్లా మార్కాపురం పరిధిలోని ప్రాజెక్టు సైట్ వద్ద జరిగింది. భౌగోళికంగా ఈ ప్రాజెక్టు నల్లమల అటవీ శ్రేణుల గుండా ప్రవహించే కృష్ణా నది శ్రీశైలం రిజర్వాయర్ పరివాహక ప్రాంతంలో కేంద్రీకృతమై ఉంది. ఇది ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని మార్కాపురం (పూర్వ ప్రకాశం), శ్రీ పొట్టి శ్రీరాములు నెల్లూరు, మరియు వైఎస్సార్ కడప జిల్లాల సరిహద్దుల్లో విస్తరించి ఉంది.

Who Is Involved

• ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం & జలవనరుల శాఖ: ప్రాజెక్టు అమలు, నిధుల కేటాయింపు మరియు ఇంజినీరింగ్ పనుల సమన్వయం.
• ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు: ప్రాజెక్టు శంకుస్థాపన కర్తగా మరియు తుది పనులను వేగవంతం చేసి ప్రారంభించిన ముఖ్య కార్యనిర్వాహకుడు.
• జలవనరుల శాఖ మంత్రి నిమ్మల రామానాయుడు: సొరంగాల తవ్వకం, లైనింగ్ పనులు, ఫీడర్ కెనాల్ రక్షణ గోడల నిర్మాణాన్ని నిరంతరం పర్యవేక్షించిన మంత్రి.
• నిరాశ్రయులైన కుటుంబాలు (7,500 కుటుంబాలు): ప్రాజెక్టు ముంపు పరిధిలోని 11 గ్రామాలకు చెందిన భూములు త్యాగం చేసిన నిర్వాసితులు.
• ఇంజినీరింగ్ బృందాలు & నిర్మాణ సంస్థలు: మెగా టన్నెల్ బోరింగ్ మెషీన్లు (TBM) ఉపయోగించి నల్లమల కొండలను తొలిచిన సాంకేతిక నిపుణులు.

How It Works

• నీటి సేకరణ (Intake): శ్రీశైలం జలాశయం పూర్తి స్థాయి నీటిమట్టం వద్ద 857 అడుగులు లేదా కనీస నీటిమట్టం 840 అడుగుల వద్ద ఉన్న ఫోర్‌షోర్ ప్రాంతం నుంచి కృష్ణా వరద జలాలను స్వీకరిస్తారు.

---

• జంట సొరంగాల ద్వారా ప్రవాహం (Twin Tunnels): నల్లమల కొండల కింద 18.8 కిలోమీటర్ల పొడవైన రెండు సమాంతర సొరంగాలు (టన్నెల్-1 వ్యాసం 7 మీటర్లు, టన్నెల్-2 వ్యాసం 9.2 మీటర్లు) ద్వారా విద్యుత్ పంపులు లేకుండా సహజ గ్రావిటీ పద్ధతిలో నీరు ప్రవహిస్తుంది.
• ఫీడర్ కెనాల్ మార్గం: సొరంగాల నుంచి వెలువడే నీరు 21.8 కిలోమీటర్ల పొడవైన ఫీడర్ కెనాల్ ద్వారా నల్లమల సాగర్ జలాశయానికి చేరుతుంది.
• నల్లమల సాగర్ నిల్వ: సుంకేసుల, గొట్టిపడియ, కాకర్ల అనే మూడు కొండల గ్యాప్‌లను కట్టడం ద్వారా ఏర్పరిచిన 43.5 టీఎంసీల సామర్థ్యం గల సహజ రిజర్వాయర్‌లో నీటిని నిల్వ చేస్తారు.
• కాలువల నెట్‌వర్క్ పంపిణీ: తీగలeru కెనాల్, గొట్టిపడియ కెనాల్, ఈస్టర్న్ మెయిన్ కెనాల్ ద్వారా ఆయకట్టుకు నీరు విడుదలవుతుంది.

Why It Matters

• రాజ్యాంగ ప్రాధాన్యత (ఆర్టికల్ 21): ప్రజలకు సురక్షితమైన తాగునీరు అందించడం జీవించే హక్కులో అంతర్భాగమని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది; ఫ్లోరోసిస్ బారిన పడిన పశ్చిమ ప్రకాశం ప్రజలకు ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా స్వచ్ఛమైన జలాలు అందుతాయి.
• ఆర్థిక ప్రభావం: 4.47 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టు స్థిరీకరణ ద్వారా వ్యవసాయ ఉత్పాదకత పెరిగి, వలసలు తగ్గుతాయి.
• హార్టికల్చర్ అభివృద్ధి: రాయలసీమ మరియు ప్రకాశం జిల్లాలను హార్టికల్చర్ హబ్‌గా తీర్చిదిద్దే వ్యూహానికి ఇది ప్రధాన నీటి వనరుగా మారుతుంది.
• పరీక్షల లింక్: UPSC GS Paper 1 (నదీ వ్యవస్థలు, భూభౌతిక లక్షణాలు), GS Paper 2 (అంతర్-రాష్ట్ర నీటి వివాదాలు, ప్రభుత్వ విధానాలు), GS Paper 3 (సాగునీటి మౌలిక సదుపాయాలు) మరియు APPSC పేపర్లకు అత్యంత కీలకమైన అంశం.

Historical Background

• 1996: ముఖ్యమంత్రి ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు మార్చి 5న వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు అధికారికంగా శంకుస్థాపన చేశారు.
• 2004–2005: కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మంత్రిత్వ శాఖల నుంచి ప్రాజెక్టుకు అవసరమైన అటవీ క్లియరెన్సులు లభించాయి.
• 2014–2021: నల్లమల శ్రేణుల్లో కఠినమైన భూగర్భ నిర్మాణాల మధ్య టన్నెల్ బోరింగ్ మెషీన్లతో తవ్వకాలు జరిపి, 2021 జనవరి నాటికి టన్నెల్-1 పనులను పూర్తి చేశారు.

Previous Related Events

• జనవరి 2021: 18.8 కిలోమీటర్ల పొడవైన మొదటి సొరంగం తవ్వకం విజయవంతంగా పూర్తయింది.
• మే 2025 – మే 2026: హెడ్ రెగ్యులేటర్ వింగ్స్, ఫీడర్ కెనాల్ లైనింగ్ మరియు రిటైనింగ్ వాల్ పనులు వేగవంతం చేయబడ్డాయి.
• ఆగస్టు 2026: నిర్వాసిత కుటుంబాలకు ₹768 కోట్ల పరిహారాన్ని ప్రభుత్వం నేరుగా ఖాతాల్లో జమ చేసింది.

Static GK Connection

• కృష్ణా నదీ వ్యవస్థ: మహారాష్ట్రలోని మహాబలేశ్వర్ వద్ద జన్మించే కృష్ణా నది మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, తెలంగాణ, ఆంధ్రప్రదేశ్ గుండా ప్రవహించి బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది. దీనిపై నిర్మించిన శ్రీశైలం జలాశయం వెలిగొండకు మూల వనరు.
• నల్లమల కొండలు (తూర్పు కనుమలు): దక్కన్ పీఠభూమికి తూర్పున ఉన్న పురాతన అవశిష్ట పర్వత శ్రేణులు. ఈ కొండలలోని దట్టమైన అటవీ ప్రాంతం నాగార్జునసాగర్-శ్రీశైలం టైగర్ రిజర్వ్‌లో భాగం.

Future Impact

• ఫ్లోరోసిస్ నిర్మూలన: పశ్చిమ ప్రకాశంలోని వందలాది గ్రామాల్లో భూగర్భ జలాల్లో ఫ్లోరైడ్ తీవ్రత తగ్గి ప్రజా ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుంది.
• రెండో దశ లక్ష్యం: రెండో దశ పనులు పూర్తయితే అదనంగా మరో 3.28 లక్షల ఎకరాల ఆయకట్టుకు శాశ్వత నీటి సదుపాయం లభిస్తుంది.
• వ్యవసాయ ఉత్పత్తుల విస్తరణ: కరవు ప్రాంతంలో వాణిజ్య పంటలు, ఉద్యాన పంటల సాగు గణనీయంగా పెరిగి గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ బలపడుతుంది.

PIB ఢిల్లీ 06 సెప్టెంబర్ 2026న వైబ్రెంట్ విలేజెస్ ప్రోగ్రామ్ బ్యాక్‌గ్రౌండర్ విడుదల చేసింది. VVP-I మరియు VVP-II కలిపి మొత్తం బడ్జెట్ ₹11,639 కోట్లు. VVP-I బడ్జెట్ ₹4,800 కోట్లు, కాలపరిమితి 2022-23 నుండి 2026-27 వరకు. VVP-II బడ్జెట్ ₹6,839 కోట్లు, ఇది 2028-29 వరకు కొనసాగుతుంది. రెండు దశలు కలిపి 2,616+ గ్రామాలను కవర్ చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నాయి. భారత్‌కు 7 దేశాలతో 15,000+ కి.మీ. భూ సరిహద్దు ఉంది. బంగ్లాదేశ్‌తో సరిహద్దు పొడవు 4,096.7 కి.మీ., ఇది ఒకే దేశంతో అతి పొడవైన సరిహద్దు. చైనాతో 3,488 కి.మీ., పాకిస్తాన్‌తో 3,323 కి.మీ. సరిహద్దు భారత్‌కు ఉంది.

VVP-I ను 10 ఏప్రిల్ 2023న అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని అంజా జిల్లా కిబితులో ప్రారంభించారు. VVP-I 5 రాష్ట్రాలు/UTల్లోని 19 జిల్లాల్లో, 46 బ్లాకుల్లో 662 గ్రామాలను కవర్ చేస్తుంది. VVP-II ను 20 ఫిబ్రవరి 2026న అస్సాంలోని కచార్ జిల్లా నాథన్‌పూర్ గ్రామంలో ప్రారంభించారు. VVP-II 15 రాష్ట్రాలు, 2 కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో 334 బ్లాకుల్లో 1,954 గ్రామాలను కవర్ చేస్తుంది. ఈ స్కీమ్‌కు నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ. కేబినెట్ సెక్రటరీ నేతృత్వంలోని ఉన్నత స్థాయి కమిటీ స్కీమ్ మార్గదర్శకాలను పర్యవేక్షిస్తుంది.

What Happened

06 సెప్టెంబర్ 2026న PIB, వైబ్రెంట్ విలేజెస్ ప్రోగ్రామ్ మీద అధికారిక బ్యాక్‌గ్రౌండర్‌ను ప్రచురించింది. ఇది కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ నడిపే ఫ్లాగ్‌షిప్ స్కీమ్. ఈ విడుదలలో రెండు దశల బడ్జెట్, కవరేజ్, ప్రోగ్రెస్ నంబర్లు అన్నీ ఒకేసారి ఇచ్చారు. VVP-I ఉత్తర సరిహద్దు గ్రామాల కోసం, VVP-II (02 ఏప్రిల్ 2025న ఆమోదం పొందింది) దేశంలోని అన్ని భూ సరిహద్దుల కోసం. ఇది కొత్త స్కీమ్ ప్రకటన కాదు, కానీ ఇప్పటివరకు వచ్చిన అత్యంత సమగ్రమైన అధికారిక సమాచారం ఇది.

When & Where

VVP-I ను 10 ఏప్రిల్ 2023న అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని అంజా జిల్లా, చైనా సరిహద్దుకు దగ్గరగా ఉన్న కిబితు గ్రామంలో ప్రారంభించారు. VVP-II ను 20 ఫిబ్రవరి 2026న అస్సాంలోని కచార్ జిల్లా నాథన్‌పూర్ గ్రామంలో ప్రారంభించారు. ఈ స్కీమ్ ఇప్పుడు పశ్చిమాన లడఖ్ నుండి తూర్పున అరుణాచల్ ప్రదేశ్ వరకు, VVP-II కింద దక్షిణాన త్రిపుర, మిజోరాం, గుజరాత్ వరకు విస్తరించింది.

Who Is Involved

• కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ — స్కీమ్ డిజైన్, నిధులు, పర్యవేక్షణకు బాధ్యత వహించే నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• అరుణాచల్ ప్రదేశ్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, సిక్కిం, ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రాలు, లడఖ్ UT — VVP-I కింద అమలు చేసే భాగస్వాములు.
• అస్సాం, బీహార్, గుజరాత్, పంజాబ్, రాజస్థాన్, ఉత్తర ప్రదేశ్, పశ్చిమ బెంగాల్, జమ్మూ & కాశ్మీర్, లడఖ్‌తో సహా 15 రాష్ట్రాలు, 2 UTలు — విస్తృత VVP-II కింద కవర్ అవుతున్నాయి.
• కేబినెట్ సెక్రటరీ నేతృత్వంలోని ఉన్నత స్థాయి కమిటీ — స్కీమ్ మార్గదర్శకాల్లో మార్పులను సమీక్షించి సిఫారసు చేస్తుంది.

---

How It Works

1. VVP-I ఒక సెంట్రల్లీ స్పాన్సర్డ్ స్కీమ్ — రాష్ట్రాలతో కలిసి అమలు చేస్తారు.
2. VVP-II ఒక సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్ — పూర్తిగా కేంద్రం నిధులు ఇస్తుంది.
3. రెండు దశలూ "సాచురేషన్" పద్ధతిని అనుసరిస్తాయి — గుర్తించిన ప్రతి గ్రామాన్నీ కవర్ చేస్తాయి, శాంపిల్‌గా కాదు.
4. ఇతర కేంద్ర, రాష్ట్ర స్కీముల నిధులు, పనులతో కలిపి (కన్వర్జెన్స్) పని చేస్తుంది, డూప్లికేషన్ లేకుండా.
5. ఆల్-వెదర్ రోడ్లు, టూరిజం మౌలిక సదుపాయాలు, కోఆపరేటివ్‌లు/SHGల ద్వారా జీవనోపాధి మద్దతు — వీటికి ప్రాధాన్యత ఇస్తారు.

Why It Matters

• భద్రత కోణం: బాగా కనెక్ట్ అయిన, జనాభా ఉన్న సరిహద్దు గ్రామాలు ఉంటే, సున్నితమైన వాస్తవ నియంత్రణ రేఖ (LAC) ప్రాంతాల్లో జనాభా ఖాళీ అయ్యే ప్రమాదం తగ్గుతుంది.
• ఆర్థిక కోణం: రోడ్డు, టూరిజం ప్రాజెక్టులు స్థానిక జీవనోపాధిని సృష్టిస్తాయి, సరిహద్దు జిల్లాల నుండి వలసలను తగ్గించడమే లక్ష్యం.
• గవర్నెన్స్ కోణం: ఈ స్కీమ్ "సాచురేషన్" మోడల్‌కు ఒక ఉదాహరణ — భారత సంక్షేమ, మౌలిక సదుపాయాల స్కీముల డిజైన్‌లో ఇప్పుడు ఎక్కువగా వాడుతున్న కాన్సెప్ట్ ఇది.

Historical Background

• 1986-87: బోర్డర్ ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ (BADP), VVPకి ముందున్న సరిహద్దు గ్రామాల స్కీమ్, పశ్చిమ సరిహద్దులో మొదలైంది.
• 2004-05 నుండి: BADP కింద 39,000కి పైగా అభివృద్ధి పనులు ఆమోదం పొందాయి.
• 10 ఏప్రిల్ 2023: VVP-I అధికారికంగా ప్రారంభమైంది — జిల్లా స్థాయి నిధుల నుండి గ్రామాల వారీగా సాచురేషన్ మోడల్‌కు మారిన మలుపు ఇది.

Previous Related Events

• 02 ఏప్రిల్ 2025: కేంద్ర ప్రభుత్వం VVP-IIకి ఆమోదం తెలిపింది, ఉత్తర సరిహద్దు నుండి భారత్ భూ సరిహద్దులన్నింటికీ ఈ మోడల్‌ను విస్తరించింది.
• 20 ఫిబ్రవరి 2026: అస్సాంలోని నాథన్‌పూర్ గ్రామంలో VVP-II అధికారికంగా ప్రారంభమైంది.
• జూలై 2026: VVP-I కింద ₹3,020.32 కోట్ల విలువైన 1,248 ప్రాజెక్టులు ఆమోదం పొందాయని, ఇప్పటికే ₹953.47 కోట్లు రాష్ట్రాలు/UTలకు విడుదల చేశారని హోం మంత్రిత్వ శాఖ తెలిపింది.

Static GK Connection

• బోర్డర్ ఏరియా డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ (BADP): హోం మంత్రిత్వ శాఖ 1986-87 నుండి నడుపుతున్న సరిహద్దు జిల్లాల మౌలిక సదుపాయాల స్కీమ్ — దీన్ని VVP రీప్లేస్ చేయకుండా, అదనంగా సపోర్ట్ చేస్తుంది.
• భారత్ భూ సరిహద్దు పొడవు: బంగ్లాదేశ్, చైనా, పాకిస్తాన్, నేపాల్, మయన్మార్, భూటాన్, ఆఫ్గానిస్తాన్ — ఈ 7 దేశాలతో కలిపి భారత్‌కు 15,000 కి.మీ.కి పైగా భూ సరిహద్దు ఉంది. జాగ్రఫీ, పాలిటీ పేపర్లలో తరచుగా అడిగే స్టాటిక్ ఫ్యాక్ట్ ఇది.

Future Impact

• VVP-II అమలు 2028-29 వరకు కొనసాగుతుంది కాబట్టి, రాబోయే కొన్ని పరీక్షా సైకిళ్లలో గ్రామాల వారీగా పూర్తయిన ప్రాజెక్టుల నంబర్లు మళ్లీ మళ్లీ కరెంట్ అఫైర్స్‌లో వస్తాయి.
• VVP-II కింద ఉన్న 1,954 గ్రామాల్లో ఎక్కువ గ్రామాలకు ప్రాజెక్టులు ఆమోదం పొందడంతో, కమ్యూనిటీ అవుట్‌రీచ్, జీవనోపాధి కార్యక్రమాలు మరింత విస్తరిస్తాయని అంచనా.
• కేబినెట్ సెక్రటరీ నేతృత్వంలోని కమిటీ సమీక్షల వల్ల రాబోయే సంవత్సరాల్లో మార్గదర్శకాల్లో మార్పులు రావచ్చు.

ప్రధాన ఘట్టం: సెప్టెంబర్ 2026లో ఏపీ విద్యాశాఖ మంత్రి నారా లోకేష్ రాష్ట్ర అక్షరాస్యత రేటు 82.1 శాతానికి చేరినట్లు అధికారికంగా ప్రకటించారు. కీలక సంఖ్య: 2024 నాటికి రాష్ట్ర అక్షరాస్యత రేటు 72.6% ఉండగా, రెండేళ్లలో ఇది దాదాపు 10 శాతం మేర పెరిగి జాతీయ సగటును (81%) అధిగమించింది. పథకం/సంస్థ: 'అక్షర ఆంధ్ర' మిషన్ ద్వారా రాష్ట్రంలో సుమారు 25 లక్షల మంది నిరక్షరాస్యులు అక్షరాస్యులుగా మారారు.జ్యాంగ నిబంధన: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21A, ఆర్టికల్ 45 మరియు 46 ఉచిత నిర్బంధ విద్యను, విద్యావకాశాల పెంపును నిర్దేశిస్తాయి.

చారిత్రక నేపథ్యం: 2020లో NSO (National Statistical Office) నివేదిక ప్రకారం 66.4% అక్షరాస్యతతో ఏపీ దేశంలోనే అట్టడుగు స్థానంలో నిలిచింది. స్టాటిక్ GK: 7 సంవత్సరాలు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ వయస్సు ఉండి, ఏదైనా ఒక భాషలో అర్థం చేసుకుంటూ చదవగల, రాయగల సామర్థ్యం ఉన్నవారిని అక్షరాస్యులుగా పరిగణిస్తారు. భవిష్యత్ లక్ష్యం: మార్చి 2027 నాటికి మరో 25 లక్షల మందిని, సెప్టెంబర్ 2027 నాటికి మిగిలిన 27 లక్షల మందిని అక్షరాస్యులుగా చేసి 100% లక్ష్యాన్ని చేరుకోవాలని ప్రభుత్వం నిర్దేశించుకుంది. తులనాత్మక పరిశీలన: 2024 నాటికి ఏపీ అక్షరాస్యత రేటు బీహార్ (74.3%) కంటే వెనుకబడి ఉండేది. ఇప్పుడు అది బీహార్‌ను, జాతీయ సగటును దాటేసింది.

డేటా పాయింట్: పాఠశాల వెలుపల ఉన్న 1,64,821 మంది పిల్లలను గుర్తించారు, వీరి కోసం 'LEAP' యాప్ ద్వారా ప్రధానోపాధ్యాయులకు సమాచారం అందించారు. నూతన చొరవ: చదువులో వెనుకబడిన విద్యార్థుల కోసం 'సంకల్ప్ అకడమిక్ సపోర్ట్ ప్రోగ్రామ్' (Sankalp) కింద అదనపు విద్యా తరగతులు నిర్వహించనున్నారు. సంక్షేమ పథకం: 'తల్లికి వందనం' పథకం కింద ఇంటర్మీడియట్ విద్యార్థులకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ఈ ఏడాది రూ. 1,051 కోట్ల ఆర్థిక సాయం అందించింది. డిజిటల్ అనుసంధానం: ఇంటర్మీడియట్ విద్యార్థులందరికీ 100% 'APAR ID' (అపార్ ఐడీ) అనుసంధానం చేయాలని ప్రభుత్వం అధికారులను ఆదేశించింది.

What Happened

విద్యాశాఖ మంత్రి నారా లోకేష్ సెప్టెంబర్ 2026లో ఏపీ అక్షరాస్యత రేటు 82.1 శాతానికి పెరిగిందని ప్రకటించారు. 2024లో కేవలం 72.6% గా ఉన్న ఈ రేటు, NDA ప్రభుత్వం చేపట్టిన 'అక్షర ఆంధ్ర' కార్యక్రమం అమలు ద్వారా అనూహ్యంగా పెరిగింది. ఈ కార్యక్రమం కింద దాదాపు 25 లక్షల మంది నిరక్షరాస్యులు అక్షరాస్యులుగా మారినట్లు ఇటీవల వెలువడిన వయోజన విద్యా పరీక్షల ఫలితాలు స్పష్టం చేశాయి.

When & Where

ఈ ప్రకటన సెప్టెంబర్ 2, 2026న పాఠశాల మరియు ఇంటర్మీడియట్ విద్యా అధికారులతో జరిగిన సమీక్షా సమావేశంలో వెలువడింది. ఈ విజయంతో ఆంధ్రప్రదేశ్ అక్షరాస్యత పరంగా దేశంలో బీహార్ కంటే వెనుకబడిన రాష్ట్రం అనే అపవాదును చెరిపేసుకుని సరికొత్త చరిత్ర సృష్టించింది.

Who Is Involved

• నారా లోకేష్: ఆంధ్రప్రదేశ్ విద్యాశాఖ మంత్రి, ఈ పురోగతిని పర్యవేక్షించి, సెప్టెంబర్ 2027 నాటికి 100% లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించారు.
• 11 ప్రభుత్వ శాఖలు: అక్షర ఆంధ్ర కార్యక్రమాన్ని సమన్వయంతో అమలు చేయడానికి వివిధ శాఖల అధికారులు, ఎమ్మెల్యేలు, స్థానిక ప్రజాప్రతినిధులు కలిసి పనిచేస్తున్నారు.
• స్కూల్ మేనేజ్‌మెంట్ కమిటీలు (SMC): పాఠశాలల్లో విద్యార్థుల హాజరును (ప్రస్తుతం 85.41%) మరింత పెంచడానికి ఇవి కీలకంగా వ్యవహరిస్తున్నాయి.

How It Works

• అక్షర ఆంధ్ర మిషన్: రాష్ట్రంలో చదువుకోని వయోజనులను గుర్తించి, 11 ప్రభుత్వ శాఖల సమన్వయంతో వారికి ప్రత్యేక తరగతుల ద్వారా కనీస అక్షరాస్యతను అందించడం.
• డిజిటల్ ట్రాకింగ్: బడిబయట ఉన్న 1.64 లక్షల మంది పిల్లల వివరాలను 'LEAP' యాప్ ద్వారా ప్రధానోపాధ్యాయులకు చేరవేసి, వారిని బడిలో చేర్పించడం.
• సంకల్ప్ ప్రోగ్రామ్: విద్యలో వెనుకబడిన వారికి 'సంకల్ప్ అకడమిక్ సపోర్ట్ ప్రోగ్రామ్' ద్వారా అదనపు క్లాసులు (Remedial classes) నిర్వహించడం.

---

• పర్యవేక్షణ: ఒక విద్యార్థి వరుసగా 3 రోజులు పాఠశాలకు రాకపోతే, యాజమాన్యం నేరుగా తల్లిదండ్రులను సంప్రదించే విధానాన్ని అమలు చేయడం.

Why It Matters

• సామాజిక-ఆర్థిక అభివృద్ధి (APPSC Mains/UPSC GS 2): అక్షరాస్యత రేటు పెరగడం వల్ల నైపుణ్యం కలిగిన మానవ వనరులు పెరుగుతారు. ఇది పేదరిక నిర్మూలనకు, మెరుగైన ఆరోగ్యానికి, రాష్ట్ర ఆర్థిక వృద్ధికి పునాది వేస్తుంది.
• జాతీయ సగటును దాటడం: ఒకప్పుడు బీహార్ (74.3%) కంటే వెనుకబడిన స్థితి నుంచి 10 శాతం జంప్ చేసి, జాతీయ సగటు (81%) ను దాటి 82.1 శాతానికి చేరడం ఒక గొప్ప పరిపాలనా విజయం.
• సమగ్ర కవరేజ్: పిల్లలనే కాకుండా వయోజనులను కూడా లక్ష్యంగా చేసుకోవడం వల్ల 100% అక్షరాస్యత సాధ్యమవుతుంది.

Historical Background

• 2011 సెన్సస్: 2011 జనాభా లెక్కల ప్రకారం ఉమ్మడి ఏపీ అక్షరాస్యత సుమారు 67% గా ఉండేది.
• 2020 NSO రిపోర్ట్: జాతీయ గణాంక కార్యాలయం (NSO) 2020లో విడుదల చేసిన నివేదికలో ఏపీ అక్షరాస్యత కేవలం 66.4% తో దేశంలోనే అట్టడుగున నిలిచింది.
• 2024 పరిస్థితి: 2024 నాటికి ఇది 72.6 శాతానికి చేరుకున్నా, దేశ సగటు కంటే వెనుకబడి ఉండేది. 2025లో ప్రారంభించిన 'అక్షర ఆంధ్ర' ఈ లోటును వేగంగా భర్తీ చేసింది.

Previous Related Events

• ఉల్లాస్ (ULLAS) పథకం: కేంద్ర ప్రభుత్వం వయోజన విద్య కోసం అమలు చేస్తున్న నవభారత్ సాక్షరత కార్యక్రమంతో (ULLAS) రాష్ట్రాలు సమన్వయం చేసుకుంటున్నాయి.
• పాఠశాలల్లో మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడానికి గతంలో 'నాడు-నేడు' వంటి పథకాలు అమలు చేయబడ్డాయి.

Static GK Connection

• అక్షరాస్యత నిర్వచనం: 7 ఏళ్లు పైబడిన వారు ఏదైనా భాషలో చదవడం, రాయడం వస్తే వారు అక్షరాస్యులుగా పరిగణించబడతారు.
• APAR ID: (Automated Permanent Academic Account Registry) ఇది విద్యార్థుల అకడమిక్ రికార్డులను, క్రెడిట్స్ ను జీవితకాలం నిల్వ చేసే జాతీయ డిజిటల్ ఐడీ.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా అక్షరాస్యతలో స్కాండినేవియన్ దేశాలు దాదాపు 100% తో ముందున్నాయి. భారతదేశంలో కేరళ 96.2% తో అగ్రస్థానంలో ఉంది. గతంలో 66.4% తో జాబితాలో చివరన ఉన్న ఏపీ, కేవలం రెండేళ్లలో 82.1% కు చేరి జాతీయ సగటును (81%) దాటడం రాష్ట్రాభివృద్ధికి శుభసూచకం.

Future Impact

• టార్గెట్ 2027: సెప్టెంబర్ 2027 నాటికి మరో 52 లక్షల మందిని (మార్చి 2027 నాటికి 25 లక్షలు, సెప్టెంబర్‌ నాటికి 27 లక్షలు) అక్షరాస్యులుగా చేసి 100% అక్షరాస్యతను సాధించాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
• మిషన్ మార్చి-2026: 10వ తరగతి, ఇంటర్మీడియట్ పరీక్షల్లో ఉత్తీర్ణత శాతాన్ని గణనీయంగా పెంచడానికి కార్యాచరణ సిద్ధం చేస్తున్నారు.
• ఉపాధ్యాయుల కొరతను తీర్చడానికి ఇన్-సర్వీస్ టీచర్ల కోసం స్పెషల్ టెట్ (Special TET) నిర్వహణకు సన్నాహాలు జరుగుతున్నాయి.

సెప్టెంబర్ 2026లో స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో బీసీలకు 34% రిజర్వేషన్లు కల్పిస్తామని ఏపీ సీఎం చంద్రబాబు నాయుడు హామీ ఇచ్చారు. ఈ రిజర్వేషన్ ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని గ్రామీణ (పంచాయతీలు) మరియు పట్టణ (మున్సిపాలిటీలు) స్థానిక సంస్థలకు వర్తిస్తుంది. 73 మరియు 74వ రాజ్యాంగ సవరణల ప్రకారం, జనాభా ప్రాతిపదికన ఎస్సీ, ఎస్టీలకు స్థానిక సంస్థల్లో రిజర్వేషన్లు కల్పించడం తప్పనిసరి.

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 243D(6) పంచాయతీల్లో బీసీలకు రిజర్వేషన్లు కల్పించే అధికారాన్ని రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఇస్తుంది. మున్సిపాలిటీల్లో బీసీ రిజర్వేషన్లకు సంబంధించి ఆర్టికల్ 243T(6) రాష్ట్ర శాసనసభలకు ఇదే విధమైన విచక్షణాధికారాన్ని ఇస్తుంది. స్థానిక సంస్థల్లో మొత్తం రిజర్వేషన్లు (ఎస్సీ + ఎస్టీ + బీసీ) 50 శాతానికి మించకూడదని సుప్రీంకోర్టు కచ్చితంగా స్పష్టం చేసింది. స్థానిక ఎన్నికల్లో బీసీ కోటాను అమలు చేయాలంటే రాష్ట్రాలు సుప్రీంకోర్టు నిర్దేశించిన 'ట్రిపుల్ టెస్ట్' విధానాన్ని తప్పక పాటించాలి. 50% పరిమితిని దాటకుండా ఉండేందుకు 2021లో హైకోర్టు ఆదేశాలతో ఏపీలో గతంలో ఉన్న 34% బీసీ కోటాను 22.5 శాతానికి తగ్గించారు.

ఆర్టికల్ 243K కింద ఏర్పాటైన రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం (SEC) అన్ని స్థానిక సంస్థల ఎన్నికలను నిర్వహిస్తుంది. బీసీల రాజకీయ వెనుకబాటుతనంపై శాస్త్రీయ డేటాను సేకరించేందుకు ప్రత్యేక రాష్ట్ర కమిషన్‌ను ఏర్పాటు చేయాలని ట్రిపుల్ టెస్ట్ సూచిస్తుంది. ఈ డేటా సేకరణను సమన్వయం చేసేందుకు ఏపీ బీసీ సంక్షేమ శాఖ నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరిస్తుంది. ఎన్నికల నోటిఫికేషన్ ఇచ్చేలోపు ఈ 34% కోటాను చట్టబద్ధం చేసేందుకు నిర్దిష్ట శాసన సవరణలు తీసుకురావాలని ప్రభుత్వం యోచిస్తోంది.

What Happened

సెప్టెంబర్ 2026లో పంచాయతీరాజ్, మున్సిపల్ పరిపాలన శాఖల ఉన్నతస్థాయి సమీక్షలో ఏపీ ముఖ్యమంత్రి ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల్లో బీసీలకు 34% రిజర్వేషన్లు అమలు చేస్తామని హామీ ఇచ్చారు. మొత్తం రిజర్వేషన్లు 50% మించకూడదన్న కోర్టు తీర్పుల కారణంగా 2021 స్థానిక ఎన్నికల్లో తగ్గిన బీసీల రాజకీయ ప్రాతినిధ్యాన్ని పునరుద్ధరించడం దీని ఉద్దేశం.

When & Where

సెప్టెంబర్ 2026లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అమరావతిలో ఈ ప్రకటన వెలువడింది. రాష్ట్రవ్యాప్తంగా జరగబోయే గ్రామ పంచాయతీలు, మండల పరిషత్‌లు, జిల్లా పరిషత్‌లు, మున్సిపల్ కార్పొరేషన్ల ఎన్నికలకు ఈ విధానం వర్తిస్తుంది.

Who Is Involved

• ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు: విధాన నిర్ణయాన్ని ప్రకటించిన ఏపీ ముఖ్యమంత్రి.
• రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘం (SEC): స్థానిక ఎన్నికలు నిర్వహించే రాజ్యాంగ సంస్థ.
• ఏపీ బీసీ కమిషన్: రాజకీయ వెనుకబాటుతనంపై శాస్త్రీయ సమాచారాన్ని (empirical data) సేకరించే బాధ్యత తీసుకోనున్న చట్టబద్ధమైన సంస్థ.

---

• రాష్ట్ర శాసనసభ: 34% కోటాను అధికారికం చేసేందుకు ఏపీ పంచాయతీరాజ్, మున్సిపల్ చట్టాలకు సవరణలు చేయాల్సిన వ్యవస్థ.

How It Works

1. కమిషన్ ఏర్పాటు: వెనుకబడిన వర్గాల రాజకీయ వెనుకబాటుతనాన్ని అంచనా వేసేందుకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రత్యేక బీసీ కమిషన్‌కు బాధ్యతలు ఇస్తుంది.
2. డేటా సేకరణ: ట్రిపుల్ టెస్ట్‌లో మొదటి దశను నెరవేర్చడానికి, స్థానిక సంస్థల వారీగా బీసీల ప్రాతినిధ్యంపై కమిషన్ క్షేత్రస్థాయి పరిశీలన జరిపి ఖచ్చితమైన డేటాను సేకరిస్తుంది.
3. కోటా ఖరారు: సేకరించిన డేటా ఆధారంగా ప్రతి స్థానిక సంస్థలో బీసీలకు ఎంత రిజర్వేషన్ ఇవ్వాలనే దానిపై కమిషన్ సిఫార్సు చేస్తుంది.
4. శాసన చర్య: 34% కోటాను అమలు చేసేలా చట్టాలను రాష్ట్ర అసెంబ్లీ సవరిస్తుంది. అనంతరం ఎన్నికల నిర్వహణ కోసం రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘానికి నోటిఫై చేస్తుంది.

Why It Matters

పోటీ పరీక్షల దృష్ట్యా GS పేపర్ 2 (పాలిటీ & సామాజిక న్యాయం) కింద ఈ అంశం అత్యంత కీలకం. సామాజిక న్యాయం అందించాలనే శాసన వ్యవస్థ ఉద్దేశానికి మరియు రిజర్వేషన్లపై కోర్టులు విధించిన పరిమితులకు మధ్య ఉన్న ఘర్షణను ఇది తెలియజేస్తుంది. రాష్ట్ర జనాభాలో అధిక శాతంగా ఉన్న బీసీలకు రాజకీయ సాధికారత కల్పించడం ద్వారా అట్టడుగు స్థాయి ప్రజాస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేయడమే కాకుండా, సుప్రీంకోర్టు 50% పరిమితికి సంబంధించిన న్యాయపరమైన సవాళ్లను కూడా ఈ నిర్ణయం పరీక్షిస్తుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 1992: 73, 74వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టాలను ఆమోదించారు. వీటిలో బీసీ రిజర్వేషన్ల అంశాన్ని రాష్ట్ర శాసనసభల విచక్షణకు వదిలేశారు.
• 1994: ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో టీడీపీ ప్రభుత్వం స్థానిక సంస్థల్లో బీసీలకు 34% రిజర్వేషన్లు కల్పించింది. ఇది రెండు దశాబ్దాల పాటు అమల్లో ఉంది.
• 2010: కె. కృష్ణమూర్తి కేసులో స్థానిక సంస్థల్లో బీసీ రిజర్వేషన్లను సుప్రీంకోర్టు సమర్థించినప్పటికీ, మొత్తం రిజర్వేషన్లపై 50% గరిష్ట పరిమితిని విధించింది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2021 ఏపీ స్థానిక ఎన్నికలు: 34% బీసీ రిజర్వేషన్లు అమలు చేయాలన్న రాష్ట్ర ప్రభుత్వ నిర్ణయాన్ని ఏపీ హైకోర్టు కొట్టివేసింది. ఎస్సీ, ఎస్టీ, బీసీ మొత్తం రిజర్వేషన్లు 50 శాతానికి మించకుండా ఉండేందుకు బీసీ కోటాను 22.5 శాతానికి తగ్గించాల్సి వచ్చింది.
• 2021 సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు: వికాస్ కిషన్‌రావ్ గవాళీ కేసులో ట్రిపుల్ టెస్ట్ పాటించనందుకు మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లోని స్థానిక బీసీ కోటాను సుప్రీంకోర్టు రద్దు చేసింది.
• 2022-2023: శాస్త్రీయ డేటాను సేకరించి, కోర్టు ఆమోదం పొందడానికి ఉత్తరప్రదేశ్, మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రాలు ప్రత్యేక కమిషన్లను ఏర్పాటు చేశాయి.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 243D & 243T: వరుసగా పంచాయతీలు, మున్సిపాలిటీల్లో రిజర్వేషన్ల గురించి వివరిస్తాయి. ఎస్సీ/ఎస్టీ, మహిళల కోటా రాజ్యాంగబద్ధంగా తప్పనిసరి కాగా, బీసీ కోటా రాష్ట్రాల విచక్షణపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
• ఆర్టికల్ 243K: ఓటర్ల జాబితాల తయారీ పర్యవేక్షణ మరియు స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల నిర్వహణ బాధ్యతను రాష్ట్ర ఎన్నికల సంఘానికి (SEC) అప్పగిస్తుంది.

ప్రధాన ఘట్టం: ఆగస్టు 2026 చివరలో గ్లోబల్ కంబాట్ ఎయిర్ ప్రోగ్రామ్ (GCAP)లో భారత్ అధికారికంగా 'డైలాగ్ పార్టనర్'గా చేరింది. కీలక సంఖ్య: 2034 నాటికి 'టెంపెస్ట్' (Tempest)గా పిలువబడే 6వ తరం యుద్ధ విమానాన్ని సేవల్లోకి తీసుకురావాలని GCAP లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ప్రధాన కార్యాలయం: ఈ యుద్ధ విమాన అభివృద్ధిని పర్యవేక్షించే GCAP ఇంటర్నేషనల్ గవర్నమెంట్ ఆర్గనైజేషన్ (GIGO) ప్రధాన కార్యాలయం బ్రిటన్‌లోని రీడింగ్ (Reading)లో ఉంది. చట్టపరమైన ఒప్పందం: ఒక బలమైన చట్టపరమైన ముసాయిదాను ఏర్పాటు చేసేందుకు 2024లో జపాన్, యూకే, ఇటలీ దేశాలు అంతర్జాతీయ GCAP ఒప్పందాన్ని ఆమోదించాయి.

చారిత్రక నేపథ్యం: డిసెంబర్ 2022లో బ్రిటన్, జపాన్, ఇటలీ దేశాలు తమ సొంత ఫైటర్ ప్రాజెక్టులను విలీనం చేసి ఉమ్మడి GCAPని ఏర్పాటు చేశాయి. స్టాటిక్ GK అనుసంధానం: ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, డైరెక్టెడ్ ఎనర్జీ వెపన్స్ మరియు డ్రోన్లతో అనుసంధానమై పనిచేసే సామర్థ్యమే 6వ తరం యుద్ధ విమానాల ప్రత్యేకత. ఒప్పందం/విధానం: ఉమ్మడి అభివృద్ధిని ప్రారంభించేందుకు ఈ మూడు దేశాలు డిసెంబర్ 2023లో టోక్యోలో ఒక అధికారిక అంతర్జాతీయ ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశాయి.

అంతర్జాతీయ దృక్పథం: GCAPతో పాటు, ఫ్రాన్స్ నేతృత్వంలో అభివృద్ధి చెందుతున్న ఫ్యూచర్ కంబాట్ ఎయిర్ సిస్టమ్ (FCAS) ప్రాజెక్టును కూడా భారత్ నిశితంగా పరిశీలిస్తోంది. డేటా పాయింట్: ప్రస్తుతం భారతీయ వాయుసేన (IAF) కేవలం 29 ఫైటర్ స్క్వాడ్రన్లతోనే పనిచేస్తోంది; వాస్తవానికి దీనికి 42 స్క్వాడ్రన్ల ఆమోదిత బలం అవసరం. స్వదేశీ ప్రాజెక్టు: తదుపరి తరం వాయు రక్షణను సాధించే క్రమంలో, భారత్ తన సొంత 5వ తరం అడ్వాన్స్‌డ్ మీడియం కంబాట్ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్ (AMCA)ను కూడా అభివృద్ధి చేస్తోంది. జాయింట్ వెంచర్: ఈ విమాన రూపకల్పన, తయారీ బాధ్యతలు చూస్తున్న పారిశ్రామిక జాయింట్ వెంచర్ పేరు 'ఎడ్జ్‌వింగ్' (Edgewing). ఇందులో BAE సిస్టమ్స్, JAIEC, లియోనార్డో భాగస్వాములు. భవిష్యత్ మైలురాయి: స్వదేశీ AMCA మరియు ఫ్రాన్స్ FCAS విమానాలు రెండూ 2028-29 నాటికి తమ తొలి పరీక్షా విమానాలను నడపవచ్చని అంచనా.

What Happened

భారత రక్షణ వ్యవస్థ తన భవిష్యత్ వైమానిక పోరాట సామర్థ్యాలను మెరుగుపరుచుకునే క్రమంలో ఆగస్టు 2026 చివరలో గ్లోబల్ కంబాట్ ఎయిర్ ప్రోగ్రామ్ (GCAP)లో 'డైలాగ్ పార్టనర్'గా చేరింది. ఈ హోదా వల్ల భారత్ ఎటువంటి ఆర్థిక పెట్టుబడులు పెట్టకుండానే, 6వ తరం ఫైటర్ జెట్ల అభివృద్ధిలో వినియోగిస్తున్న అత్యాధునిక సాంకేతికతను పరిశీలించే అవకాశం దక్కించుకుంది. స్వదేశీ 5వ తరం అడ్వాన్స్‌డ్ మీడియం కంబాట్ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్ (AMCA) ప్రాజెక్టును అభివృద్ధి చేస్తూనే, ప్రపంచ స్థాయి సాంకేతికతను అధ్యయనం చేయడం ఈ నిర్ణయం వెనుక ఉన్న ప్రధాన వ్యూహం.

When & Where

ఆగస్టు-సెప్టెంబర్ 2026లో డైలాగ్ పార్టనర్‌గా భారత్ చేరిక అధికారికంగా ఖరారైంది. GCAP ప్రాజెక్ట్ ప్రధానంగా మూడు దేశాల ఉమ్మడి ప్రయత్నం. దీని ప్రభుత్వ స్థాయి ప్రధాన కార్యాలయం, GCAP ఇంటర్నేషనల్ గవర్నమెంట్ ఆర్గనైజేషన్ (GIGO), యునైటెడ్ కింగ్‌డమ్‌ (బ్రిటన్) లోని రీడింగ్ (Reading) నగరంలో ఉంది. ఇది ప్రభుత్వాలు మరియు రక్షణ తయారీ సంస్థల మధ్య సమన్వయ కేంద్రంగా పనిచేస్తుంది.

Who Is Involved

• కోర్ సభ్య దేశాలు (బ్రిటన్, జపాన్, ఇటలీ): బిలియన్ డాలర్ల వ్యయంతో GCAP ప్రాజెక్టుకు నిధులు సమకూరుస్తూ, అభివృద్ధి చేస్తున్న ప్రధాన దేశాలు.
• భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ: దీర్ఘకాలిక వాయుసేన వ్యూహాల్లోని సాంకేతిక సామర్థ్యాలను అధ్యయనం చేయడానికి పరిశీలకుడిగా (Observer) పాల్గొంటోంది.
• ఎడ్జ్‌వింగ్ (Edgewing): ఈ యుద్ధ విమాన రూపకల్పన కోసం ఏర్పడిన కార్పొరేట్ జాయింట్ వెంచర్ (జూన్ 2025లో పేరు మార్చబడింది). ఇందులో BAE సిస్టమ్స్ (బ్రిటన్), జపాన్ ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్ ఇండస్ట్రియల్ ఎన్‌హాన్స్‌మెంట్ కో లిమిటెడ్ (JAIEC), మరియు లియోనార్డో (ఇటలీ) చెరో 33.3% వాటాను కలిగి ఉన్నాయి.
• GIGO: మూడు దేశాల ప్రభుత్వాల తరఫున ప్రాజెక్టును పర్యవేక్షించే అధికారిక సంస్థ.

How It Works

1. డైలాగ్ పార్టనర్ హోదా: భారత్ ఒక పరిశీలకుడిగా వ్యవహరిస్తుంది. విమానాన్ని కొనాల్సిన లేదా తయారు చేయాల్సిన বাধ্যత లేదు. కానీ జెట్ సాంకేతికత, ఆపరేషనల్ పురోగతికి సంబంధించిన అత్యంత రహస్య చర్చల్లో పాల్గొనే అవకాశం దక్కుతుంది.
2. సాంకేతిక నిర్మాణం (Technological Architecture): ఈ జెట్‌లో ఆల్-ఆస్పెక్ట్ స్టెల్త్ డిజైన్, ఇంధన ఆదా కోసం వేరియబుల్-సైకిల్ ఇంజన్లు, గాలియం నైట్రైడ్ (GaN) ట్రాన్సిస్టర్‌లతో పనిచేసే అధునాతన రాడార్లు, మరియు డైరెక్టెడ్-ఎనర్జీ ఆయుధాలు ఉంటాయి.
3. మానవ-మానవరహిత సమన్వయం (Manned-Unmanned Teaming): ఈ ప్లాట్‌ఫారమ్ ఒక కమాండ్ హబ్‌గా పనిచేస్తుంది. ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ సాయంతో 'లాయల్ వింగ్‌మ్యాన్' (loyal wingman) డ్రోన్లను సమన్వయం చేస్తూ పోరాటంలో పాల్గొంటుంది.
4. సమాంతర పరిశీలన: జర్మనీ నిష్క్రమణ తర్వాత ఫ్రాన్స్ నేతృత్వంలో కొనసాగుతున్న ఫ్యూచర్ కంబాట్ ఎయిర్ సిస్టమ్ (FCAS)ను కూడా భారత్ సమాంతరంగా పరిశీలిస్తోంది.

Why It Matters

• రక్షణ సన్నద్ధత (UPSC GS Paper 3): పొరుగు దేశాల నుండి ముప్పు పొంచి ఉన్న నేపథ్యంలో, కేవలం 29 ఫైటర్ స్క్వాడ్రన్లతో ఉన్న భారతీయ వాయుసేనకు దీర్ఘకాలిక వైమానిక ఆధిపత్యం కోసం 6వ తరం విమానాల సాంకేతికతను అందిపుచ్చుకోవడం అత్యవసరం.
• వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి (UPSC GS Paper 2): ఒకే దేశం లేదా కూటమిపై ఆధారపడకుండా, అటు GCAP మరియు ఇటు FCAS రెండింటినీ బేరీజు వేసుకోవడం ద్వారా భారత్ తన రక్షణ కొనుగోళ్ల వ్యూహాన్ని స్వతంత్రంగా ఉంచుకోగలుగుతోంది.
• స్వదేశీ ప్రాజెక్టులకు లాభం: ఇక్కడ నేర్చుకున్న సాంకేతిక అంశాలు, భారత్ సొంతంగా నిర్మిస్తున్న AMCA ప్రాజెక్టును మరింత వేగవంతంగా మరియు సమర్థవంతంగా తీర్చిదిద్దేందుకు ఉపయోగపడతాయి.

Historical Background

• 2018: ఫార్న్‌బరో ఎయిర్‌షో (Farnborough Airshow)లో బ్రిటన్ తొలిసారిగా భవిష్యత్ యుద్ధ విమానం 'టెంపెస్ట్' కాన్సెప్ట్‌ను ఆవిష్కరించింది.
• డిసెంబర్ 2022: ఇటలీ, జపాన్ మరియు బ్రిటన్ ప్రభుత్వాలు తమ సొంత భవిష్యత్ ఫైటర్ ప్రాజెక్టులను (Tempest మరియు F-X) కలిపి ఒకే ఉమ్మడి GCAPగా మారుస్తున్నట్లు ప్రకటించాయి.
• డిసెంబర్ 2023: ఈ ప్రాజెక్టును సంయుక్తంగా అభివృద్ధి చేయడానికి కట్టుబడి ఉన్నామని తెలియజేస్తూ మూడు దేశాలు టోక్యోలో ఒక అంతర్జాతీయ ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశాయి.

Previous Related Events

• జూన్ 2024: జపాన్ పార్లమెంట్ (National Diet) GCAP ఒప్పందాన్ని అధికారికంగా ఆమోదించింది. ఆ తర్వాత బ్రిటన్, ఇటలీలు కూడా ఆమోదించి GIGO కు చట్టపరమైన పునాది వేశాయి.
• డిసెంబర్ 2024: విమాన తయారీకి అవసరమైన జాయింట్ వెంచర్ ఏర్పాటు చేస్తున్నట్లు మూడు దేశాలకు చెందిన పారిశ్రామిక భాగస్వాములు ప్రకటించారు.
• జూన్ 2025: పరిశోధన మరియు అభివృద్ధిని వేగవంతం చేయడానికి ఈ ఇండస్ట్రియల్ జాయింట్ వెంచర్‌కు అధికారికంగా 'ఎడ్జ్‌వింగ్' (Edgewing) అని నామకరణం చేశారు.

Static GK Connection

• ఆరవ తరం ఫైటర్లు (Sixth-Generation Fighters): 5వ తరం ఫైటర్లు కేవలం స్టెల్త్, సూపర్‌క్రూజ్ సామర్థ్యాలకే పరిమితం కాగా.. 6వ తరం ఫైటర్లు ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, సైబర్ యుద్ధ సామర్థ్యం మరియు డ్రోన్ స్వార్మింగ్ (డ్రోన్ల సమూహాన్ని నియంత్రించడం) వంటి అధునాతన 'డిజిటల్-ఫస్ట్' టెక్నాలజీతో పనిచేస్తాయి.
• గాలియం నైట్రైడ్ (GaN): ఆధునిక రాడార్లలో సిలికాన్‌కు ప్రత్యామ్నాయంగా ఉపయోగించే సెమీకండక్టర్ పదార్థం. ఇది అధిక శక్తిని ప్రసారం చేయగలదు మరియు వేడిని సమర్థవంతంగా తట్టుకుంటుంది.

India & World Comparison

6వ తరం వైమానిక ఆధిపత్యం కోసం ప్రపంచవ్యాప్తంగా పోటీ తీవ్రమవుతోంది. అమెరికా తన నెక్స్ట్ జనరేషన్ ఎయిర్ డామినెన్స్ (NGAD) ప్రాజెక్టు కింద F-47 విమానాన్ని అభివృద్ధి చేస్తోంది. చైనా కూడా J-36 మరియు J-50 పేరుతో 6వ తరం ప్రోటోటైప్‌లను పరీక్షిస్తోంది. ఈ తరుణంలో HAL తేజస్ ద్వారా ప్రస్తుత అవసరాలు తీర్చుకుంటూనే, భవిష్యత్ కోసం GCAP, FCAS వంటి గ్లోబల్ ప్రాజెక్టులతో భారత్ సన్నిహితంగా ఉండటం ఎంతో ముఖ్యం.

Future Impact

• 2034 లక్ష్యం: GCAP 'టెంపెస్ట్' యుద్ధ విమానం 2034 నాటికి వాయుసేనలో పూర్తిస్థాయిలో సేవలు అందించేలా ప్రణాళిక సిద్ధం చేశారు.
• 2028-2029 మైలురాళ్లు: ఫ్రాన్స్ నేతృత్వంలోని FCAS మరియు భారత్ సొంతంగా అభివృద్ధి చేస్తున్న AMCA రెండూ ఈ కాలంలో తమ తొలి పరీక్షా విమానాలను నడిపే అవకాశం ఉంది.
• ఆర్థిక ప్రభావం: భవిష్యత్తులో ఈ ప్రాజెక్టులో భారత్ 10% తయారీ వాటాను దక్కించుకోవాలనుకుంటే, అభివృద్ధి దశలో సుమారు $6.5 నుండి$7.5 బిలియన్ల వ్యయం భరించాల్సి ఉంటుంది.

ప్రధాన ఘట్టం: ఉక్రెయిన్ తొలి స్వదేశీ బాలిస్టిక్ క్షిపణి అయిన హ్రిమ్-2 (సప్సాన్) పరీక్ష మరియు మోహరింపు విజయవంతమైనట్లు ఉక్రెయిన్ అధ్యక్షుడు వోలోదిమిర్ జెలెన్‌స్కీ ప్రకటించారు. కీలక సంఖ్య: దేశీయంగా ఉత్పత్తి చేయబడిన సప్సాన్ క్షిపణి 400 నుండి 500 కిలోమీటర్ల కార్యాచరణ పరిధిని మరియు మ్యాక్ (Mach) 5.2 గరిష్ట వేగాన్ని కలిగి ఉంది. సంస్థ/మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ క్షిపణి వ్యవస్థను ఉక్రెయిన్ ప్రభుత్వ యాజమాన్యంలోని ఏరోస్పేస్ తయారీ సంస్థ KB Pivdenne (యుజ్నోయ్ డిజైన్ బ్యూరో) అభివృద్ధి చేసింది.

చట్టపరమైన నిబంధన: క్షిపణి సాంకేతిక నియంత్రణ పాలన (MTCR) విధించిన 300-కి.మీ పరిమితికి అనుగుణంగా ఎగుమతి వెర్షన్ అయిన హ్రిమ్-2 పరిధిని 280 కిలోమీటర్లకే పరిమితం చేశారు. చారిత్రక నేపథ్యం: సౌదీ అరేబియా 2016లో $40 మిలియన్ల నిధులను అందించినట్లు వచ్చిన వార్తల తర్వాత హ్రిమ్-2 వ్యవస్థ అభివృద్ధి వేగవంతమైంది. స్టాటిక్ GK అనుసంధానం: భూమికి దగ్గరగా ఎగిరే క్రూయిజ్ క్షిపణుల వలె కాకుండా, బాలిస్టిక్ క్షిపణులు రాకెట్ ప్రొపల్షన్ ద్వారా ఎత్తైన సబ్-ఆర్బిటల్ (sub-orbital) పథాన్ని అనుసరిస్తాయి.

విధానం: పాశ్చాత్య దేశాల ఆయుధాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించుకునే ఉక్రెయిన్ వ్యూహాత్మక మార్పుకు ఇది మద్దతు ఇస్తుంది. ఇది దేశీయ 'పల్యాన్యుట్సియా' (Palyanytsia) డ్రోన్-క్షిపణి కార్యక్రమానికి అనుబంధంగా ఉంటుంది. అంతర్జాతీయ దృక్పథం: రష్యాకు చెందిన 9K720 ఇస్కందర్-ఎమ్ (Iskander-M) షార్ట్-రేంజ్ బాలిస్టిక్ క్షిపణి సామర్థ్యాలకు దీటుగా డేటా పాయింట్: ఈ క్షిపణి 480 కిలోల వార్‌హెడ్‌ను మోసుకెళుతుంది. వేగంగా ప్రయోగించడానికి వీలుగా సింగిల్-స్టేజ్ సాలిడ్-ప్రొపెల్లెంట్ ఇంజిన్‌ను ఉపయోగిస్తుంది.

భారత్ స్థానం: DRDO అభివృద్ధి చేసిన 'ప్రళయ్' (Pralay) మరియు 'ప్రహార్' (Prahaar) వంటి ఇలాంటి షార్ట్-రేంజ్ వ్యూహాత్మక బాలిస్టిక్ క్షిపణులు భారత్ వద్ద ఉన్నాయి. మోహరింపు యంత్రాంగం: ఉక్రెయిన్ సాయుధ దళాలు ఈ క్షిపణులను మొబైల్ ట్రాన్స్‌పోర్టర్ ఎరెక్టర్ లాంచర్‌ల (TEL) ద్వారా ప్రయోగిస్తాయి. ఒక్కొక్క లాంచర్ రెండు క్షిపణులను మోసుకెళ్లగలదు. భవిష్యత్ లక్ష్యం: రష్యన్ వైమానిక స్థావరాలపై నిరంతర దాడుల సామర్థ్యాలను నిర్ధారించడానికి ఈ క్షిపణి ఉత్పత్తిని (serial production) వేగవంతం చేయడం ఉక్రెయిన్ రక్షణ పరిశ్రమ తదుపరి లక్ష్యం.

What Happened

ఉక్రెయిన్ దేశీయంగా అభివృద్ధి చేసిన మొట్టమొదటి షార్ట్-రేంజ్ బాలిస్టిక్ క్షిపణిని (SRBM) విజయవంతంగా పరీక్షించి, పోరాట మోహరింపును ప్రారంభించింది. దేశీయ వినియోగానికి అధికారికంగా '1KR1 సప్సాన్' (పెరెగ్రైన్ ఫాల్కన్) అని, ఎగుమతికి 'హ్రిమ్-2' (థండర్-2) అని పిలువబడే ఈ క్షిపణి ఉక్రెయిన్ రక్షణ పరిశ్రమ సాధించిన చారిత్రక విజయం. ఈ క్షిపణి లక్ష్యాలను విజయవంతంగా ఛేదించిందని అధ్యక్షుడు వోలోదిమిర్ జెలెన్‌స్కీ ధృవీకరించారు. పాశ్చాత్య దేశాల షరతులతో సంబంధం లేకుండా రష్యాపై తీవ్రస్థాయిలో దాడులు చేయడానికి ఇది ఉక్రెయిన్‌కు స్వదేశీ ఆయుధ బలాన్ని ఇచ్చింది.

When & Where

ఈ క్షిపణి తొలి విజయవంతమైన పరీక్షలను అధ్యక్షుడు జెలెన్‌స్కీ 2024 ఆగస్టు చివర్లో ప్రకటించారు. ఆ తర్వాత జరిగిన పోరాట పరీక్షల ద్వారా 2025 నాటికి దీని ఆపరేషనల్ సామర్థ్యం నిర్ధారించబడింది. ఉక్రెయిన్ భూభాగంలోనే ఈ క్షిపణులను తయారు చేసి, రష్యా సరిహద్దులకు ఆవల ఉన్న కీలక రష్యన్ సైనిక స్థావరాలు, వైమానిక కేంద్రాలు మరియు లాజిస్టిక్స్ హబ్‌లను లక్ష్యంగా చేసుకుని మోహరిస్తున్నారు.

Who Is Involved

• వోలోదిమిర్ జెలెన్‌స్కీ: ఉక్రెయిన్ అధ్యక్షుడు. దేశీయ క్షిపణి కార్యక్రమాలకు నిధులు, వేగవంతమైన అభివృద్ధిని ముందుండి నడిపించారు.
• KB పివ్‌డెన్నె (యుజ్నోయ్ డిజైన్ బ్యూరో): సప్సాన్ / హ్రిమ్-2 వ్యవస్థను రూపొందించిన ప్రభుత్వ ఆధీనంలోని ఉక్రేనియన్ ఏరోస్పేస్ తయారీ సంస్థ.
• ఉక్రెయిన్ సాయుధ దళాలు: క్షిపణి దాడులను నిర్వహించడానికి లాంచర్లను (TEL) ఆపరేట్ చేసే సైనిక దళాలు.
• సౌదీ అరేబియా: 2016లో ఎగుమతి వెర్షన్ అభివృద్ధి కోసం కీలకమైన ప్రారంభ నిధులను ($40 మిలియన్లు) ఈ దేశమే అందించింది.

---

How It Works

• ప్రొపల్షన్ మరియు విమాన ప్రయాణం: సప్సాన్ క్షిపణి సింగిల్-స్టేజ్ సాలిడ్-ప్రొపెల్లెంట్ ఇంజిన్‌ను ఉపయోగిస్తుంది. లిక్విడ్ ఇంధన క్షిపణులతో పోలిస్తే, సాలిడ్ ప్రొపెల్లెంట్స్ వల్ల క్షిపణి ప్రయోగానికి తక్షణమే సిద్ధంగా ఉంటుంది.
• ట్రాజెక్టరీ (గమనం): ఇది మ్యాక్ 5.2 వేగాన్ని అందుకుంటుంది. బాలిస్టిక్ మరియు ఏరో-బాలిస్టిక్ ట్రాజెక్టరీలలో ప్రయాణించగలదు. దీనివల్ల రష్యాకు చెందిన అత్యంత ఆధునిక వాయు రక్షణ వ్యవస్థలు (S-300 మరియు S-400 వంటివి) సైతం దీనిని అడ్డుకోవడం కష్టమవుతుంది.
• పేలోడ్: ఈ క్షిపణి బరువైన 480 కిలోల వార్‌హెడ్‌ను మోసుకెళుతుంది. బలమైన బంకర్లు మరియు విశాలమైన లక్ష్యాలను ధ్వంసం చేయగలదు.
• మొబిలిటీ: దీనిని అత్యంత మొబైల్ 10x10 ట్రాన్స్‌పోర్టర్ ఎరెక్టర్ లాంచర్ (TEL) నుండి ప్రయోగిస్తారు. దాడి చేసిన వెంటనే శత్రువుల ప్రతిదాడి నుంచి తప్పించుకోవడానికి (shoot and scoot) ఇది సులువుగా కదులుతుంది.

Why It Matters

• వ్యూహాత్మక స్వయంప్రతిపత్తి: అమెరికా, బ్రిటన్‌లు ఉక్రెయిన్‌కు ATACMS, Storm Shadow వంటి క్షిపణులను సరఫరా చేసినప్పటికీ, యుద్ధం తీవ్రం కాకుండా ఉండేందుకు వాటిని రష్యా భూభాగంపై ప్రయోగించకూడదని ఆంక్షలు విధించాయి. స్వదేశీ బాలిస్టిక్ క్షిపణి అభివృద్ధి ఈ రాజకీయ ఆంక్షలను పూర్తిగా పక్కన పెడుతుంది.
• సైనిక సామర్థ్యం: బాలిస్టిక్ క్షిపణులు అత్యంత వేగంగా, ఎత్తైన కోణం నుంచి దూసుకువచ్చి లక్ష్యాలను ధ్వంసం చేస్తాయి. డ్రోన్ దాడులతో సాధించలేని విధ్వంసాన్ని ఇవి సృష్టిస్తాయి.
• సాంకేతిక సార్వభౌమాధికారం: రష్యా నిరంతర దాడులు చేస్తున్నప్పటికీ, ఉక్రెయిన్ తన అత్యాధునిక సైనిక-పారిశ్రామిక సముదాయాన్ని (military-industrial complex) నిలబెట్టుకోగలదని ఇది నిరూపించింది.

Historical Background

• 2013: సోవియట్ కాలం నాటి పాత 'తోచ్కా-యు' (Tochka-U) వ్యవస్థల స్థానంలో సప్సాన్/హ్రిమ్-2 వ్యవస్థను తీసుకురావాలని భావించారు. కానీ ప్రభుత్వ నిధుల లేమి కారణంగా ప్రాజెక్ట్ నిలిచిపోయింది.
• 2014: రష్యా క్రిమియాను ఆక్రమించిన తర్వాత, ఉక్రెయిన్ ఈ కార్యక్రమాన్ని పునఃప్రారంభించింది. ఎగుమతి వెర్షన్ కోసం సౌదీ అరేబియా ఇచ్చిన నిధులు దీనికి ప్రాణం పోశాయి.
• 2018: కైవ్‌ (Kyiv) లో జరిగిన సైనిక కవాతులో హ్రిమ్-2 లాంచర్ నమూనాను ప్రదర్శించారు.

Previous Related Events

• ఏప్రిల్ 2022: దేశీయంగా ఉత్పత్తి చేయబడిన R-360 నెప్ట్యూన్ యాంటీ-షిప్ క్రూయిజ్ క్షిపణులను ఉపయోగించి రష్యన్ బ్లాక్ సీ ఫ్లీట్ పతాక నౌక అయిన 'మొస్క్వా' (Moskva) ను ముంచివేయడం ద్వారా ఉక్రెయిన్ తన క్షిపణి సామర్థ్యాన్ని ప్రదర్శించింది.
• ఆగస్టు 2024: సాంప్రదాయ బాలిస్టిక్ క్షిపణుల కంటే తక్కువ ఖర్చుతో రష్యన్ ఎయిర్‌బేస్‌లపై దాడి చేయడానికి రూపొందించిన "పల్యాన్యుట్సియా" (Palyanytsia) అనే స్వదేశీ డ్రోన్-క్షిపణిని ఉక్రెయిన్ ఆవిష్కరించింది.

Static GK Connection

• బాలిస్టిక్ వర్సెస్ క్రూయిజ్ క్షిపణులు: బాలిస్టిక్ క్షిపణి ప్రయోగించిన తర్వాత రాకెట్ ఇంధనం అయిపోయాక, ఒక నిర్దిష్టమైన సబ్-ఆర్బిటల్ (sub-orbital) పథంలో గురుత్వాకర్షణ ఆధారంగా లక్ష్యం వైపు దూసుకుపోతుంది. క్రూయిజ్ క్షిపణి ప్రయాణమంతా ఇంజిన్ శక్తితో తక్కువ ఎత్తులో మానవరహిత విమానంలా ఎగురుతుంది.
• మిస్సైల్ టెక్నాలజీ కంట్రోల్ రెజిమ్ (MTCR): 35 సభ్య దేశాల మధ్య ఉన్న అనధికారిక రాజకీయ ఒప్పందం. 500 కిలోల పేలోడ్‌ను కనీసం 300 కిలోమీటర్ల దూరం మోసుకెళ్లగల క్షిపణులు మరియు సాంకేతికత విస్తరణను అరికట్టడం దీని లక్ష్యం.

భారత్, చైనాలు తూర్పు సెక్టార్‌లో తొలి కార్ప్స్ కమాండర్ స్థాయి చర్చలను 06 సెప్టెంబర్ 2026న జరిపాయి. ఈ చర్చలు అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని వాచా-దమాయి బోర్డర్ మీటింగ్ పాయింట్ వద్ద జరిగాయి. భారత సైన్యం 3 కార్ప్స్ కమాండర్ లెఫ్టినెంట్ జనరల్ గిరీష్ కాలియా భారత బృందానికి నాయకత్వం వహించారు. 3 కార్ప్స్ ప్రధాన కార్యాలయం నాగాలాండ్‌లోని దిమాపూర్ దగ్గర రంగాపహార్‌లో ఉంది. అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో LAC ను పర్యవేక్షించే భారత సైన్యం 4 కార్ప్స్ ప్రధాన కార్యాలయం అస్సాంలోని తేజ్‌పూర్‌లో ఉంది. ఇంతకుముందు కార్ప్స్ కమాండర్ స్థాయి చర్చలు లడఖ్ పశ్చిమ సెక్టార్‌లోని చుషుల్-మోల్డో వద్ద మాత్రమే జరిగేవి. చుషుల్-మోల్డో చర్చల యంత్రాంగం 2020 గల్వాన్ లోయ ఘర్షణ తర్వాత ఏర్పాటైంది.

25 ఆగస్టు 2026న జరిగిన 25వ రౌండ్ భారత్-చైనా ప్రత్యేక ప్రతినిధుల చర్చల తర్వాత ఈ చర్చలు జరిగాయి. జాతీయ భద్రతా సలహాదారు అజిత్ దోవల్, చైనా విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్ యి బీజింగ్‌లో 25వ రౌండ్ చర్చలు జరిపారు. బీజింగ్ చర్చల తర్వాత నాథు లా మీదుగా కైలాష్ మానససరోవర్ యాత్ర తిరిగి ప్రారంభమైంది. బీజింగ్ చర్చల తర్వాత మూడు పాస్‌ల ద్వారా సంప్రదాయ సరిహద్దు వాణిజ్యం కూడా పునరుద్ధరించారు. LAC అమరిక గురించి భారత్, చైనాలకు చాలాకాలంగా భిన్న అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. సైనిక దళాధిపతి జనరల్ ధీరజ్ సేథ్ ఇటీవల 3 కార్ప్స్ ప్రధాన కార్యాలయాన్ని సందర్శించి కార్యాచరణ సంసిద్ధతను సమీక్షించారు. భారత్-చైనా ప్రత్యేక ప్రతినిధుల యంత్రాంగం 2003లో ఏర్పాటైంది.

What Happened

06 సెప్టెంబర్ 2026న, భారత్-చైనాల మధ్య వివాదాస్పద సరిహద్దులో తూర్పు సెక్టార్‌లో తొలిసారి కార్ప్స్ కమాండర్ స్థాయి సైనిక చర్చలు జరిగాయి. అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని వాచా-దమాయి మీటింగ్ పాయింట్ వద్ద ఇవి జరిగాయి. భారత సైన్యం 3 కార్ప్స్ కమాండర్ లెఫ్టినెంట్ జనరల్ గిరీష్ కాలియా భారత బృందానికి నాయకత్వం వహించారు. LAC తూర్పు సెక్టార్‌లో కొనసాగుతున్న ఘర్షణలను పరిష్కరించడమే ఈ చర్చల లక్ష్యం. ఇరు దేశాల మధ్య ఇటీవలి వారాల్లో పునరుద్ధరించిన ఉన్నత స్థాయి దౌత్య సంబంధాల తర్వాత ఈ చర్చలు జరిగాయి.

When & Where

06 సెప్టెంబర్ 2026న అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లోని వాచా-దమాయి వద్ద ఈ సమావేశం జరిగింది — LAC తూర్పు సెక్టార్‌లో ఇది ఒక నిర్దేశిత బోర్డర్ మీటింగ్ పాయింట్. చైనా కొంతభాగాన్ని "దక్షిణ టిబెట్"గా క్లెయిమ్ చేసే అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌ను భారత సైన్యం రెండు కార్ప్స్‌లు కాపలా కాస్తాయి — తేజ్‌పూర్ కేంద్రంగా ఉన్న 4 కార్ప్స్, రంగాపహార్ కేంద్రంగా ఉన్న 3 కార్ప్స్.

Who Is Involved

• లెఫ్టినెంట్ జనరల్ గిరీష్ కాలియా — భారత సైన్యం 3 కార్ప్స్ కమాండర్; వాచా-దమాయి వద్ద భారత బృందానికి నాయకత్వం వహించారు.
• భారత సైన్యం 3 కార్ప్స్ — నాగాలాండ్‌లోని దిమాపూర్ దగ్గర రంగాపహార్‌లో ప్రధాన కార్యాలయం; అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో LACను కవర్ చేసే రెండు కార్ప్స్‌లలో ఒకటి.
• భారత సైన్యం 4 కార్ప్స్ — అస్సాంలోని తేజ్‌పూర్‌లో ప్రధాన కార్యాలయం; తూర్పు సెక్టార్‌ను పర్యవేక్షించే మరో కార్ప్స్.
• చైనా పీపుల్స్ లిబరేషన్ ఆర్మీ — చైనా వైపు కమాండర్ పేరు అందుబాటులో ఉన్న వార్తా కథనాల్లో లేదు.
• జాతీయ భద్రతా సలహాదారు అజిత్ దోవల్, చైనా విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్ యి — 25 ఆగస్టు 2026న బీజింగ్‌లో ముందస్తు ప్రత్యేక ప్రతినిధుల చర్చలు జరిపి, దౌత్యపరమైన నేపథ్యాన్ని ఏర్పరిచారు.

How It Works

1. కార్ప్స్ కమాండర్ స్థాయి చర్చలు సైనిక-సైనిక యంత్రాంగం — దౌత్యపరమైన ప్రత్యేక ప్రతినిధుల చానల్ కంటే వేరైనది.
2. ఈ సమావేశానికి ముందు, ఈ యంత్రాంగం 2020 గల్వాన్ ఘర్షణ తర్వాత ఏర్పాటైన లడఖ్ పశ్చిమ సెక్టార్‌లోని చుషుల్-మోల్డో వద్ద మాత్రమే పనిచేసింది.
3. వాచా-దమాయి చర్చలు ఇదే ప్రత్యక్ష కమ్యూనికేషన్ మోడల్‌ను తొలిసారి తూర్పు సెక్టార్‌కు విస్తరించాయి.
4. తదుపరి దౌత్య స్థాయి చర్చల రౌండ్ కోసం ఎదురుచూడకుండా, క్షేత్రస్థాయి కమాండర్లు స్థానిక ఘర్షణ పాయింట్లను పరిష్కరించుకోవడానికి ఇలాంటి చర్చలు వీలు కల్పిస్తాయి.

---

5. మొత్తం భారత్-చైనా సరిహద్దు నిర్మాణంలో ఈ యంత్రాంగం వర్కింగ్ మెకానిజం ఫర్ కన్సల్టేషన్ అండ్ కోఆర్డినేషన్ (WMCC), ప్రత్యేక ప్రతినిధుల చర్చల కంటే కింది స్థాయిలో ఉంటుంది.

Why It Matters

• భద్రత కోణం: తూర్పు సెక్టార్‌లో ఒక ప్రత్యేక సైనిక హాట్‌లైన్ ఉంటే, 2020లో గల్వాన్‌లో జరిగినట్టు స్థానిక ఘర్షణ పెద్ద స్థాయి ప్రతిష్టంభనగా మారే ప్రమాదం తగ్గుతుంది.
• దౌత్య కోణం: ఈ చర్చలు 25వ రౌండ్ ప్రత్యేక ప్రతినిధుల చర్చల ఊపును కొనసాగిస్తాయి — ఉన్నత స్థాయి చర్చల నుండి క్షేత్రస్థాయికి కొనసాగింపు ఉందని చూపిస్తాయి.
• వ్యూహాత్మక కోణం: కార్ప్స్ కమాండర్ యంత్రాంగాన్ని తూర్పుకు విస్తరించడం, అరుణాచల్ ప్రదేశ్‌లో చైనా కార్యకలాపాలు, క్లెయిమ్‌ల పట్ల భారత్ కొనసాగుతున్న ఆందోళనను ప్రతిబింబిస్తుంది.

Historical Background

• 2003: సరిహద్దు పరిష్కారానికి రాజకీయ ఫ్రేమ్‌వర్క్ కోసం భారత్-చైనా ప్రత్యేక ప్రతినిధుల యంత్రాంగం ఏర్పాటైంది.
• 2012: 15వ రౌండ్ ప్రత్యేక ప్రతినిధుల చర్చల్లో భారత్-చైనా సరిహద్దు వ్యవహారాలపై వర్కింగ్ మెకానిజం ఫర్ కన్సల్టేషన్ అండ్ కోఆర్డినేషన్ (WMCC) ఏర్పాటైంది.
• 2020: లడఖ్‌లో గల్వాన్ లోయ ఘర్షణ, పశ్చిమ సెక్టార్‌లో చుషుల్-మోల్డో కార్ప్స్ కమాండర్ స్థాయి చర్చల యంత్రాంగం ఏర్పాటుకు దారితీసింది.

Previous Related Events

• 25 ఆగస్టు 2026: జాతీయ భద్రతా సలహాదారు అజిత్ దోవల్, చైనా విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్ యి బీజింగ్‌లో 25వ రౌండ్ ప్రత్యేక ప్రతినిధుల చర్చలు జరిపి, నాథు లా మీదుగా కైలాష్ మానససరోవర్ యాత్రను, మూడు పాస్‌ల ద్వారా సరిహద్దు వాణిజ్యాన్ని పునరుద్ధరించారు.
• 2020 నుండి: తూర్పు లడఖ్‌లో డిజెంగేజ్‌మెంట్, డి-ఎస్కలేషన్ నిర్వహించడానికి చుషుల్-మోల్డో వద్ద అనేక రౌండ్ల కార్ప్స్ కమాండర్ స్థాయి చర్చలు జరిగాయి.
• ఇటీవలి వారాల్లో: వాచా-దమాయి చర్చలకు ముందు, సైనిక దళాధిపతి జనరల్ ధీరజ్ సేథ్ రంగాపహార్‌లోని 3 కార్ప్స్ ప్రధాన కార్యాలయాన్ని సందర్శించి కార్యాచరణ సంసిద్ధతను సమీక్షించారు.

Static GK Connection

• వాస్తవ నియంత్రణ రేఖ (LAC): భారత్-చైనాల మధ్య వాస్తవిక సైనిక సరిహద్దు — పశ్చిమ (లడఖ్), మధ్య (హిమాచల్ ప్రదేశ్/ఉత్తరాఖండ్), తూర్పు (సిక్కిం/అరుణాచల్ ప్రదేశ్) సెక్టార్లుగా విభజించారు; ఇది పరస్పరం గుర్తించిన అంతర్జాతీయ సరిహద్దు కాదు.
• ప్రత్యేక ప్రతినిధుల యంత్రాంగం: భారత్-చైనా సరిహద్దు సమస్యకు రాజకీయ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను అన్వేషించడానికి 2003లో ఏర్పాటైంది — సైనిక స్థాయి కార్ప్స్ కమాండర్ చర్చల కంటే వేరైనది; ప్రస్తుత భారత ప్రత్యేక ప్రతినిధి జాతీయ భద్రతా సలహాదారు అజిత్ దోవల్.

Future Impact

• వాచా-దమాయి చానల్ సమర్థవంతంగా పనిచేస్తే, లడఖ్‌లోని చుషుల్-మోల్డో చర్చల మాదిరిగానే ఇది కూడా ఒక ఆవర్తన యంత్రాంగంగా మారవచ్చు.
• మరిన్ని రౌండ్ల ప్రత్యేక ప్రతినిధుల చర్చలతో సహా కొనసాగుతున్న దౌత్య నిమగ్నత, ఏదైనా విస్తృత డిజెంగేజ్‌మెంట్ చర్యల వేగాన్ని నిర్ణయించే అవకాశం ఉంది.
• రాబోయే సంవత్సరాల్లో భారత్-చైనా మధ్య జరిగే భవిష్యత్తు ద్వైపాక్షిక నిమగ్నతలకు ముందు, తూర్పు సెక్టార్ సైనిక చర్చల విజయం లేదా వైఫల్యాన్ని నిశితంగా గమనిస్తారు.