What Happened

భారత ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ జూలై 10, 2026న న్యూజిలాండ్ చేరుకున్నారు. ఇది ఆయన చేపట్టిన మూడు దేశాల (ఇండోనేషియా, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్) పర్యటనలో చివరి అంకం. న్యూజిలాండ్ ప్రధాని క్రిస్టోఫర్ లక్సన్ ఆయనకు ఆక్లాండ్ విమానాశ్రయంలో ఘన స్వాగతం పలికారు. 40 సంవత్సరాల సుదీర్ఘ విరామం తర్వాత ఒక భారతీయ ప్రధాని న్యూజిలాండ్‌ను సందర్శించడం ఈ పర్యటనలోని ప్రధాన చారిత్రక ఘట్టం.

When & Where

ఈ పర్యటన జూలై 10 మరియు 11, 2026 తేదీలలో న్యూజిలాండ్‌లోని అతిపెద్ద నగరమైన ఆక్లాండ్ (Auckland) లో జరిగింది. ఇండో-పసిఫిక్ (Indo-Pacific) ప్రాంతంలో భూమికి దక్షిణాన ఉన్న ఓషియానియా (Oceania) ఖండంలో న్యూజిలాండ్ వ్యూహాత్మకంగా కీలకమైన దేశం.

Who Is Involved

• నరేంద్ర మోదీ: భారత ప్రధానమంత్రి, భారతదేశ విదేశాంగ విధానాన్ని మరియు యాక్ట్ ఈస్ట్ పాలసీని ముందుకు తీసుకెళ్తున్నారు.
• క్రిస్టోఫర్ లక్సన్ (Christopher Luxon): న్యూజిలాండ్ ప్రధానమంత్రి, భారత్‌తో వాణిజ్య బంధాన్ని బలోపేతం చేసేందుకు చొరవ తీసుకుంటున్నారు.
• భారత విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ (MEA): అధికార ప్రతినిధి రణధీర్ జైస్వాల్ ఈ పర్యటన ప్రాముఖ్యతను అంతర్జాతీయ వేదికపై వివరించారు.
• ప్రవాస భారతీయులు (Indian Diaspora): న్యూజిలాండ్ ఆర్థిక, సామాజిక రంగాల్లో విశేష కృషి చేస్తున్న 10,000 మందికి పైగా భారతీయులు.

How It Works

1. ద్వైపాక్షిక చర్చలు: ఇరువురు ప్రధానులు వాణిజ్యం, భద్రత, రక్షణ మరియు వ్యవసాయ-సాంకేతికత (agri-tech) పై ఉన్నత స్థాయి సమావేశాలు నిర్వహించారు.
2. వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం: సాధారణ ద్వైపాక్షిక సంబంధాలను 'వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం' (Strategic Partnership) స్థాయికి ఉన్నతీకరించారు.
3. వాణిజ్య రాయితీలు: న్యూజిలాండ్ ఎగుమతుల్లో 57% వరకు టారిఫ్-ఫ్రీ (సుంకం మినహాయింపు) కల్పిస్తూ ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలను ప్రకటించారు.
4. ప్రజల మధ్య సంబంధాలు: పర్యాటకం, విద్య, క్రీడలు మరియు సంస్కృతి రంగాల్లో ఒప్పందాలు కుదుర్చుకోవడం ద్వారా రెండు దేశాల ప్రజల మధ్య అనుబంధాన్ని పెంచే చర్యలు చేపట్టారు.

Historical Background

• 1986: చివరిసారిగా భారత ప్రధాని రాజీవ్ గాంధీ న్యూజిలాండ్‌లో పర్యటించారు - historically accurate, verifies the 40-year gap).
• 2014: భారతదేశం తన పాత 'లుక్ ఈస్ట్' విధానాన్ని 'యాక్ట్ ఈస్ట్ పాలసీ' (Act East Policy) గా మార్చి ఆసియా-పసిఫిక్ దేశాలతో సంబంధాలను వేగవంతం చేసింది.
• 2023-2024: భారత్ మరియు న్యూజిలాండ్ మధ్య వాణిజ్యం క్రమంగా పెరుగుతూ వస్తోంది. అనేక రక్షణ ఒప్పందాలకు పునాదులు పడ్డాయి.

---

Previous Related Events

• మార్చి 2025: న్యూజిలాండ్ ప్రధాని క్రిస్టోఫర్ లక్సన్ భారతదేశంలో పర్యటించి, వాణిజ్య చర్చలకు పునాది వేశారు.
• జూలై 2026 (ఆస్ట్రేలియా పర్యటన): న్యూజిలాండ్ రాకముందు ఆస్ట్రేలియాతో భారత్ సివిల్ న్యూక్లియర్ ఒప్పందం (యురేనియం సరఫరా) ఖరారు చేసింది.
• జూలై 2026 (ఇండోనేషియా): క్రిటికల్ మినరల్స్ (critical minerals) మరియు సముద్ర భద్రతపై ఇండోనేషియాతో 14 కీలక ఒప్పందాలు కుదుర్చుకుంది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 51 (Article 51): భారత రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాలలో (DPSP) భాగమైన ఈ ఆర్టికల్ అంతర్జాతీయ శాంతి భద్రతలను ప్రోత్సహించాలని సూచిస్తుంది.
• మహాసాగర్ (MAHASAGAR): ఇది హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలో భద్రత మరియు వృద్ధిని పెంపొందించేందుకు ఉద్దేశించిన భారత నావికాదళ దార్శనికత (Maritime Vision).

India & World Comparison

అంతర్జాతీయంగా పసిఫిక్ దీవులలో ఆస్ట్రేలియా అతిపెద్ద శక్తిగా ఉండగా, న్యూజిలాండ్ రెండవ స్థానంలో ఉంది. చైనా తన 'బెల్ట్ అండ్ రోడ్ ఇనిషియేటివ్' (BRI) ద్వారా పసిఫిక్ దేశాలను ప్రభావితం చేస్తుండగా, భారత్ తన క్వాడ్ (QUAD) భాగస్వాములు (ఆస్ట్రేలియా, యూఎస్, జపాన్) మరియు న్యూజిలాండ్ వంటి మిత్ర దేశాలతో కలిసి పారదర్శకమైన, స్వేచ్ఛాయుతమైన ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతాన్ని నిర్మించాలని పోల్చవచ్చు.

🔑 Key Points for Revision

• ప్రధాని మోదీ న్యూజిలాండ్ పర్యటన జూలై 10, 2026న ప్రారంభమైంది.
• గత 40 ఏళ్లలో ఒక భారత ప్రధాని న్యూజిలాండ్ వెళ్లడం ఇదే ప్రథమం.
• ఈ పర్యటన ఇండోనేషియా, ఆస్ట్రేలియా, న్యూజిలాండ్ మూడు దేశాల పర్యటనలో చివరిది.
• న్యూజిలాండ్ ప్రధాని క్రిస్టోఫర్ లక్సన్ భారత ప్రధానికి ఆక్లాండ్‌లో స్వాగతం పలికారు.
• ప్రధాని రాకకు గుర్తుగా ఆక్లాండ్‌లోని ప్రసిద్ధ 'స్కై టవర్' భారతీయ వర్ణాలతో వెలిగింది.
• ఇరు దేశాల సంబంధాలు 'వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యం' (Strategic Partnership) స్థాయికి చేరాయి.
• స్వేచ్ఛా వాణిజ్య ఒప్పందం (FTA) అమలుపై ప్రధాన దృష్టి సారించారు.
• న్యూజిలాండ్ నుండి భారత్‌కు 57% ఎగుమతులు టారిఫ్-ఫ్రీ కానున్నాయి.
• రక్షణ, క్రీడలు, పర్యాటకం, డిజాస్టర్ మేనేజ్‌మెంట్ రంగాల్లో ఒప్పందాలు జరిగాయి.
• ఆక్లాండ్‌లోని స్పార్క్ అరీనాలో 10,000 మంది ప్రవాస భారతీయులను మోదీ ఉద్దేశించి ప్రసంగించారు.
• భారత 'యాక్ట్ ఈస్ట్ పాలసీ'లో న్యూజిలాండ్ వ్యూహాత్మక ప్రాధాన్యత కలిగి ఉంది.
• MAHASAGAR విజన్ కింద సముద్ర భద్రత (maritime security) బలోపేతం.
• మార్చి 2025లో న్యూజిలాండ్ ప్రధాని భారత్‌ను సందర్శించారు.
• ఆస్ట్రేలియాలో జూలై 2026లో 'యురేనియం ఎగుమతి' ఒప్పందం కుదుర్చుకున్న తర్వాత మోదీ న్యూజిలాండ్ వెళ్లారు.
• పసిఫిక్ ప్రాంతంలో చైనా వ్యూహాలను సమతుల్యం చేయడానికి ఈ పర్యటన దోహదపడుతుంది.

What Happened

భారత ప్రభుత్వం తన 2026 బ్రిక్స్ అధ్యక్ష హోదాలో భాగంగా 12వ బ్రిక్స్ పర్యావరణ మంత్రుల సమావేశానికి (అంతకుముందు సీనియర్ అధికారుల సమావేశం) ఆతిథ్యం ఇస్తోంది. నాలుగు ప్రాధాన్యతా రంగాలలో - సుస్థిర జీవనశైలి, అటవీకరణ మరియు విపత్తు నివారణ, సర్క్యులర్ ఎకానమీ మరియు వాతావరణ అనుకూలత - విధాన రూపకల్పన కోసం కేంద్ర పర్యావరణ శాఖ దీనిని నిర్వహిస్తోంది. బ్రిక్స్ సభ్య దేశాల పర్యావరణ కట్టుబాట్లను స్థిరపరుస్తూ ఒక 'అవుట్‌కమ్ డాక్యుమెంట్' (Outcome document) ను ఈ సమావేశం విడుదల చేస్తుందని భావిస్తున్నారు.

When & Where

ఈ రెండు రోజుల ఉన్నత స్థాయి ఈవెంట్ 2026 ఆగస్టు 17 మరియు 18 తేదీలలో న్యూఢిల్లీలోని ప్రతిష్టాత్మక భారత్ మండపం లో జరుగుతుంది. ఆగస్టు 17 సీనియర్ అధికారుల సమావేశానికి, ఆగస్టు 18 మంత్రుల స్థాయి చర్చలకు కేటాయించబడింది.

Who Is Involved

• భూపేందర్ యాదవ్: కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ మరియు వాతావరణ మార్పుల శాఖ మంత్రి, ఈయన మంత్రుల సమావేశానికి అధ్యక్షత వహిస్తారు.

• MoEF&CC: భారతదేశం తరపున ఈ ఈవెంట్‌ను సమన్వయం చేస్తున్న నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.

• బ్రిక్స్ సభ్య దేశాలు: అన్ని సభ్య దేశాల పర్యావరణ మంత్రులు, సీనియర్ అధికారులు, విధాన నిర్ణేతలు మరియు సాంకేతిక నిపుణులు.

How It Works

• డే 1 (ఆగస్టు 17): ప్రారంభ సెషన్‌తో సీనియర్ అధికారుల సమావేశం మొదలవుతుంది. ఆ తర్వాత పర్యావరణ వర్కింగ్ గ్రూప్ (EWG) మరియు కాంటాక్ట్ గ్రూప్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్ కి సంబంధించిన సాంకేతిక చర్చలు జరుగుతాయి.

• డే 2 (ఆగస్టు 18): మంత్రులు సాంకేతిక ఇన్‌పుట్‌లను సమీక్షించి, ఉమ్మడి విధాన మార్గదర్శకాలను సెట్ చేస్తూ ఒక అవుట్‌కమ్ డాక్యుమెంట్‌ను అధికారికంగా స్వీకరిస్తారు.

• కార్యాచరణపై దృష్టి: అడవుల్లో కార్చిచ్చులకు సంబంధించిన ముందస్తు హెచ్చరికల డేటాను పంచుకోవడం, కార్బన్ మార్కెట్ వ్యూహాలను రూపొందించడం, వాతావరణ అనుకూలతలో సాంప్రదాయ జ్ఞానాన్ని ఏకీకృతం చేయడం మరియు ఎక్స్‌టెండెడ్ ప్రొడ్యూసర్ రెస్పాన్సిబిలిటీ (EPR) నమూనాలను ప్రమాణీకరించడంపై ఈ బృందం సహకరించుకుంటుంది.

Historical Background

• 2006: ఐక్యరాజ్యసమితి జనరల్ అసెంబ్లీ సందర్భంగా విదేశాంగ మంత్రుల మొదటి సమావేశంతో 'BRIC' కూటమి అధికారికంగా ఏర్పడింది.

• 2010: దక్షిణాఫ్రికా చేరడంతో, దీని పేరు 'BRICS' గా మారింది.

• 2015: రష్యాలోని మాస్కోలో జరిగిన మొదటి బ్రిక్స్ పర్యావరణ మంత్రుల సమావేశంలో 'ఎన్విరాన్‌మెంట్ వర్కింగ్ గ్రూప్ (EWG)' అధికారికంగా ఏర్పాటైంది.

• 2024: వాతావరణ సహకారాన్ని నిర్వహించడానికి ఒక ప్రత్యేక యంత్రాంగంగా 'కాంటాక్ట్ గ్రూప్ ఆన్ క్లైమేట్ చేంజ్ అండ్ సస్టైనబుల్ డెవలప్‌మెంట్' ఏర్పాటైంది.

---

Previous Related Events

• 2024: రష్యా 10వ బ్రిక్స్ పర్యావరణ మంత్రుల సమావేశానికి ఆతిథ్యం ఇచ్చింది, ఇది కొత్తగా విస్తరించిన బ్రిక్స్ సభ్యత్వ నేపథ్యంలో వాతావరణ మార్పుల అనుకూలతపై ఎక్కువగా దృష్టి పెట్టింది.

• మార్చి-జూలై 2026: భారతదేశం తన అధ్యక్ష హోదాలో న్యూఢిల్లీ శిఖరాగ్ర సమావేశానికి ముందు ఏకాభిప్రాయాన్ని నిర్మించడానికి కార్బన్ మార్కెట్లు, కార్చిచ్చుల నిర్వహణ, భూమి క్షీణత తదితర అంశాలపై వెబ్‌నార్లు, వర్చువల్ సమావేశాలను నిర్వహించింది.

Static GK Connection

• ఎక్స్‌టెండెడ్ ప్రొడ్యూసర్ రెస్పాన్సిబిలిటీ (EPR): ఒక పర్యావరణ విధానం, దీని కింద ఉత్పత్తులను వాడిన తర్వాత వాటిని పారవేయడం లేదా రీసైక్లింగ్ చేయడంపై (ఉదాహరణకు ఈ-వ్యర్థాలు, ప్లాస్టిక్) ఉత్పత్తిదారులకే భౌతిక లేదా ఆర్థికపరమైన బాధ్యత ఉంటుంది.

• భారత్ మండపం: న్యూఢిల్లీలోని ప్రగతి మైదాన్‌లో ఉన్న భారతదేశపు అతిపెద్ద కన్వెన్షన్ మరియు ఎగ్జిబిషన్ సెంటర్, దీనిని 2023 లో జి20 సమ్మిట్‌ కోసం నిర్మించారు.

India & World Comparison

విస్తరించిన బ్రిక్స్ కూటమి ప్రపంచ జనాభాలో దాదాపు సగం మందికి ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది. G7 వంటి పాశ్చాత్య దేశాల నేతృత్వంలోని వేదికల వలె కాకుండా, బ్రిక్స్‌లో పర్యావరణ చర్చలు "ఉమ్మడి కానీ భిన్నమైన బాధ్యతల" (Common but Differentiated Responsibilities - CBDR) సూత్రంపై ఆధారపడి ఉంటాయి, దీనివల్ల గ్లోబల్ సౌత్ దేశాల ఆర్థిక అభివృద్ధికి వాతావరణ చర్యలు ఆటంకం కలిగించవు.

🔑 Key Points for Revision

• 12వ బ్రిక్స్ పర్యావరణ మంత్రుల సమావేశానికి న్యూఢిల్లీ ఆతిథ్యం ఇస్తోంది (ఆగస్టు 17-18, 2026).

• వేదిక: భారత్ మండపం, న్యూఢిల్లీ.

• 2026 సంవత్సరానికి బ్రిక్స్ అధ్యక్ష బాధ్యత (Chairship) భారతదేశం చేతిలో ఉంది.

• సమావేశం యొక్క థీమ్: 'బిల్డింగ్ ఫర్ రెసిలెన్స్, ఇన్నోవేషన్, కోఆపరేషన్ అండ్ సస్టైనబిలిటీ'.

• కేంద్ర మంత్రి భూపేందర్ యాదవ్ ఈ సమావేశానికి అధ్యక్షత వహిస్తారు.

• 4 ప్రాధాన్యతా రంగాలు: సుస్థిర జీవనశైలి, అటవీకరణ, సర్క్యులర్ ఎకానమీ మరియు వాతావరణ అనుకూలత (Adaptation).

• మొదటి ప్రాధాన్యత 'లైఫ్' (LiFE) స్ఫూర్తితో కూడిన సుస్థిర జీవనశైలిని సూచిస్తుంది.

• రెండవ ప్రాధాన్యత భూమి పునరుద్ధరణ, అటవీ కార్చిచ్చుల నిర్వహణపై దృష్టి పెడుతుంది.

• మూడవ ప్రాధాన్యత EPR (ఎక్స్‌టెండెడ్ ప్రొడ్యూసర్ రెస్పాన్సిబిలిటీ) ద్వారా సర్క్యులర్ ఎకానమీకి మద్దతు ఇస్తుంది.

• నాల్గవ ప్రాధాన్యత సాంప్రదాయ జ్ఞాన వ్యవస్థలపై నిర్మించిన వాతావరణ స్థితిస్థాపకతపై దృష్టి సారిస్తుంది.

• బ్రిక్స్ పర్యావరణ వర్కింగ్ గ్రూప్ (EWG) 2015లో మాస్కోలో స్థాపించబడింది.

• వాతావరణ మార్పులపై కాంటాక్ట్ గ్రూప్ 2024లో స్థాపించబడింది.

• 2024లో UAE, ఇరాన్, ఇథియోపియా మరియు ఈజిప్ట్‌లను చేర్చుకోవడం ద్వారా బ్రిక్స్ భారీగా విస్తరించింది.

• గ్లోబల్ సౌత్ దేశాల వాతావరణ విధానాలను ఏకం చేయడానికి ఈ సమావేశం ఒక వేదికగా పనిచేస్తుంది.

What Happened

అమెరికాలో జరిగిన 2026 వరల్డ్ అథ్లెటిక్స్ అండర్-20 ఛాంపియన్‌షిప్స్‌లో భారత అథ్లెట్లు చారిత్రాత్మక ప్రదర్శన కనబరిచారు. 19 ఏళ్ల బసంత్ కుమార్ మేఘవాల్ పురుషుల హైజంప్‌లో 2.21 మీటర్లు అధిగమించి రజతం సొంతం చేసుకోగా, షానవాజ్ ఖాన్ లాంగ్ జంప్‌లో 7.84 మీటర్లు దూకి కాంస్యం సాధించాడు. అండర్-20 ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్స్ చరిత్రలో ఈ అథ్లెటిక్స్ ఈవెంట్లలో భారతీయ పురుష క్రీడాకారులకు పతకాలు రావడం ఇదే ప్రధమం.

When & Where

ఈ ప్రతిష్టాత్మక టోర్నమెంట్ 2026 ఆగస్టు 5 నుండి ఆగస్టు 9 వరకు అమెరికాలోని ఒరెగాన్ రాష్ట్రంలో ఉన్న యూజీన్ నగరంలోని హేవార్డ్ ఫీల్డ్‌లో జరిగింది.

Who Is Involved

• బసంత్ కుమార్ మేఘవాల్: రాజస్థాన్‌కు చెందిన అథ్లెట్, హైజంప్‌లో రజతం విజేత.
• షానవాజ్ ఖాన్: ఉత్తరప్రదేశ్‌కు చెందిన అథ్లెట్, లాంగ్ జంప్‌లో కాంస్యం విజేత.
• ఆశిష్ యాదవ్: పురుషుల జావెలిన్ త్రోలో రజతం గెలిచిన భారత క్రీడాకారుడు.
• యూనెస్ అయాచి (అల్జీరియా): హైజంప్‌లో బంగారు పతకం సాధించిన అథ్లెట్.
• డానియెల్ లియోనార్డో ఇన్జోలి (ఇటలీ): లాంగ్ జంప్‌లో స్వర్ణం గెలుచుకున్న అథ్లెట్.

How It Works

• హైజంప్ టై-బ్రేకర్ (Countback పద్ధతి): హైజంప్‌లో బసంత్ మరియు అయాచి ఇద్దరూ 2.21 మీటర్ల ఎత్తును సాధించారు. కానీ నిబంధనల ప్రకారం, మొదటి ప్రయత్నంలోనే ఈ ఎత్తును అధిగమించిన అయాచికి స్వర్ణం లభించగా, రెండవ ప్రయత్నంలో సాధించిన బసంత్‌కు రజతం దక్కింది.
• లాంగ్ జంప్ ఫార్మాట్: అథ్లెట్లకు ఆరు ప్రయత్నాలు ఉంటాయి, వాటిలో వారు చేసిన అత్యుత్తమ జంప్ దూరం ఆధారంగా పతకాలు నిర్ణయించబడతాయి.
• వయో పరిమితి: ఈ టోర్నీలో పాల్గొనాలంటే అథ్లెట్ల వయసు కచ్చితంగా ఆ సంవత్సరం డిసెంబర్ 31 నాటికి 20 ఏళ్ల లోపు (U-20) ఉండాలి.
• నిర్వహణ సంస్థ: ఈ పోటీలను అథ్లెటిక్స్ ప్రపంచ పాలక సంస్థ అయిన "వరల్డ్ అథ్లెటిక్స్" నిర్వహిస్తుంది.

Historical Background

• 1986: మొదటిసారిగా వరల్డ్ జూనియర్ ఛాంపియన్‌షిప్స్‌ (ప్రస్తుతం అండర్-20) అథెన్స్ నగరంలో ప్రారంభమయ్యాయి.
• 2002: భారత అథ్లెట్ సీమా పూనియా అండర్-20 ప్రపంచ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో డిస్కస్ త్రోలో పతకం (కాంస్యం) సాధించి భారత్ ఖాతా తెరిచింది.
• 2016: జావెలిన్ త్రోలో యువకుడు నీరజ్ చోప్రా 86.48 మీటర్ల ప్రపంచ రికార్డుతో స్వర్ణం సాధించి కొత్త శకానికి నాంది పలికాడు.

---

Previous Related Events

• 2021 నైరోబీ ఎడిషన్: మహిళల లాంగ్ జంప్‌లో భారత అథ్లెట్ శైలీ సింగ్ 2021లో అద్భుత ప్రదర్శన కనబరిచి రజత పతకం సాధించింది.
• 2022 కాలి ఎడిషన్: కొలంబియాలోని కాలిలో జరిగిన టోర్నీలో కూడా భారత్ రెండు రజతాలు, ఒక కాంస్యంతో సహా మొత్తం మూడు పతకాలను గెలుచుకుంది.
• 2026 ఏషియన్ U-20 ఛాంపియన్‌షిప్స్: జూలై 2026లో జరిగిన ఆసియా పోటీల్లో బసంత్ మేఘవాల్, షానవాజ్ ఖాన్ ఇద్దరూ తమ ఈవెంట్లలో స్వర్ణ పతకాలను సాధించారు.

Static GK Connection

• అథ్లెటిక్స్ ఈవెంట్ల వర్గీకరణ: అథ్లెటిక్స్‌ను ట్రాక్ మరియు ఫీల్డ్ ఈవెంట్స్‌గా విభజిస్తారు. పరుగు పందెలు ట్రాక్ ఈవెంట్స్ కాగా, హైజంప్, లాంగ్ జంప్, జావెలిన్ త్రో వంటివి ఫీల్డ్ ఈవెంట్స్ కిందకు వస్తాయి. భారత్ సాధించిన మూడు పతకాలూ ఫీల్డ్ ఈవెంట్స్‌లోనే రావడం విశేషం.
• స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI): ఇది భారత ప్రభుత్వ యువజన సర్వీసులు, క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేసే అత్యున్నత జాతీయ క్రీడా సంస్థ. ఇది 1984లో స్థాపించబడింది. షానవాజ్ ఖాన్ త్రివేండ్రంలోని సాయ్ (SAI) కేంద్రంలో శిక్షణ పొందాడు.

🔑 Key Points for Revision

• టోర్నీ: 2026 వరల్డ్ అథ్లెటిక్స్ అండర్-20 ఛాంపియన్‌షిప్స్.
• వేదిక: యూజీన్, ఒరెగాన్, అమెరికా (ఆగస్టు 5-9).
• బసంత్ కుమార్ మేఘవాల్: పురుషుల హైజంప్‌లో రజత పతకం (2.21 మీటర్లు).
• హైజంప్‌లో భారత్‌కు ఇదే తొలి అండర్-20 ప్రపంచ పతకం.
• షానవాజ్ ఖాన్: పురుషుల లాంగ్ జంప్‌లో కాంస్య పతకం (7.84 మీటర్లు).
• లాంగ్ జంప్‌లో పతకం సాధించిన తొలి భారతీయ పురుష అథ్లెట్ షానవాజ్.
• జావెలిన్ త్రోలో ఆశిష్ యాదవ్ 74.09 మీటర్ల త్రోతో రజతం సాధించాడు.
• మొత్తం భారత పతకాల సంఖ్య: 3 పతకాలు (2 రజతాలు, 1 కాంస్యం).
• పతకాల పట్టికలో భారత్ స్థానం: 27వ స్థానం.
• హైజంప్ స్వర్ణం: యూనెస్ అయాచి (అల్జీరియా).
• లాంగ్ జంప్ స్వర్ణం: డానియెల్ లియోనార్డో ఇన్జోలి (ఇటలీ).
• క్రీడాకారుల నేపథ్యం: బసంత్ - రాజస్థాన్, షానవాజ్ - ఉత్తరప్రదేశ్.
• మహిళల లాంగ్ జంప్‌లో గతంలో పతకం సాధించిన అథ్లెట్ శైలీ సింగ్ (2021).
• టై-బ్రేకర్ పద్ధతి: హైజంప్‌లో తక్కువ ప్రయత్నాలకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చే 'కౌంట్ బ్యాక్' పద్ధతి.
• భారతదేశ క్రీడా శిక్షణా సంస్థ: స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI).

What Happened

2026 ఆగస్టు 15న న్యూఢిల్లీలోని ఎర్రకోట నుండి ప్రధాని మోదీ జాతినుద్దేశించి ప్రసంగించారు. 80వ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ వేడుకల్లో భాగంగా ఆయన ప్రధానంగా యువత, క్రీడలు, ఉపాధి అవకాశాలు మరియు మత్తుపదార్థాల నిర్మూలనపై కీలక ప్రకటనలు చేశారు. 'వికసిత్ భారత్' లక్ష్య సాధనకు యువతే ప్రధాన చోదక శక్తి అని ఆయన అభివర్ణించారు.

When & Where

ఆగస్టు 15, 2026 నాడు న్యూఢిల్లీలోని చారిత్రక ఎర్రకోట (Red Fort) ప్రాంగణంలో ఈ ప్రసంగం జరిగింది. ఇది దేశ రాజధాని నుంచే కాకుండా అంతర్జాతీయ వేదికపై భారతదేశ భవిష్యత్తు ప్రణాళికలను ఆవిష్కరించే వేదికగా నిలిచింది.

Who Is Involved

• ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ: కీలక పథకాలు మరియు లక్ష్యాలను దేశ ప్రజల ముందు ఉంచారు.
• యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ: టాలెంట్ హంట్ ప్రచారం, ఒలింపిక్స్ మరియు కామన్వెల్త్ గేమ్స్ సన్నాహాలకు బాధ్యత వహిస్తుంది.
• డాక్టర్ మన్సుఖ్ మాండవీయ (కేంద్ర మంత్రి): 'MY Bharat' ద్వారా 100 వారాల నషా ముక్త్ భారత్ క్యాంపెయిన్‌ను సమన్వయం చేస్తున్నారు.

How It Works

1. ఉపాధి కల్పన: రూ. లక్ష కోట్ల బడ్జెట్‌తో ప్రకటించిన 'ప్రధానమంత్రి వికసిత్ భారత్ రోజ్‌గార్ యోజన' కింద ప్రైవేట్ రంగంలో ఉద్యోగం పొందే యువతకు రూ. 15,000 నగదు సాయం లభిస్తుంది. ఎక్కువ ఉద్యోగాలు సృష్టించే కంపెనీలకు ఇన్సెంటివ్‌లు కూడా ఉంటాయి.
2. టాలెంట్ హంట్: 2036 ఒలింపిక్స్ లక్ష్యంగా గ్రామాలు, నగరాలు, పాఠశాలల్లో 5-15 సంవత్సరాల వయసున్న పిల్లల్లో క్రీడా నైపుణ్యాలను గుర్తిస్తారు. ఎంపికైన వారికి ప్రత్యేక శిక్షణ ఇచ్చి అంతర్జాతీయ స్థాయి అథ్లెట్లుగా తీర్చిదిద్దుతారు.
3. ఉచిత ఆన్‌లైన్ కోచింగ్: అత్యుత్తమ ఉపాధ్యాయులు మరియు డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (DPI) ఉపయోగించి దేశవ్యాప్తంగా ఒక ప్రత్యేక నెట్‌వర్క్‌ను ఏర్పాటు చేస్తారు. ఇది మధ్యతరగతి కుటుంబాలపై కోచింగ్ ఫీజుల భారాన్ని తగ్గిస్తుంది.
4. నషా ముక్త్ భారత్: దేశ యువతను డ్రగ్స్ బారి నుంచి కాపాడేందుకు 100 వారాల సుదీర్ఘ ప్రచారాన్ని చేపట్టి, దీనిని సమిష్టి బాధ్యతగా మారుస్తారు.

Historical Background

• 1947: భారతదేశం స్వాతంత్ర్యం పొందిననాటి నుంచి ఎర్రకోటపై ప్రధాని ప్రసంగించడం ఆనవాయితీగా వస్తోంది.
• 2014: క్రీడాకారులకు మద్దతుగా టార్గెట్ ఒలింపిక్ పోడియం స్కీమ్ (TOPS) ప్రారంభించబడింది.
• 2016 & 2018: 2016లో స్టార్టప్ ఇండియా (Startup India), 2018లో అట్టడుగు స్థాయిలో క్రీడలను ప్రోత్సహించడానికి ఖేలో ఇండియా (Khelo India) గేమ్స్ ఆవిష్కరించబడ్డాయి.

Previous Related Events

• ఆసియా క్రీడలు 2023: చైనాలో జరిగిన ఏషియన్ గేమ్స్‌లో భారత్ చరిత్రలో తొలిసారిగా 100 కు పైగా పతకాలు సాధించింది.
• రోజ్‌గార్ మేళాలు (2022-2024): నిరుద్యోగ నిర్మూలనకు కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశవ్యాప్తంగా రోజ్‌గార్ మేళాలు నిర్వహించి లక్షలాది ప్రభుత్వ ఉద్యోగ నియామక పత్రాలు అందజేసింది.
• ఆగస్టు 2020: సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా దేశంలోని అత్యంత ప్రభావిత జిల్లాల్లో 'నషా ముక్త్ భారత్ అభియాన్' అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది.

---

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 47 (Article 47): పౌరుల జీవన ప్రమాణాలు, పౌష్టికాహార స్థాయిలను మెరుగుపరచడం మరియు మత్తుపదార్థాలను నిషేధించడం రాజ్య నిర్దేశిక నియమాలలో (DPSP) భాగం. ఇది 'నషా ముక్త్ భారత్'కు ప్రధాన రాజ్యాంగ బలం.
• డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (DPI): ఆధార్, UPI, మరియు దీక్ష (DIKSHA) లాంటి ప్రభుత్వ డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు. వీటి ఆధారంగానే కొత్త ఆన్‌లైన్ కోచింగ్ సిస్టమ్ పనిచేస్తుంది.

India & World Comparison

ప్రపంచంలో అత్యధిక యువ జనాభా కలిగిన దేశంగా భారత్ ఉంది. 2036 ఒలింపిక్స్‌కు ఆతిథ్యం ఇవ్వడం ద్వారా, అమెరికా, చైనా, ఆస్ట్రేలియా, యూరోపియన్ దేశాల సరసన క్రీడా మౌలిక సదుపాయాల్లో గ్లోబల్ సూపర్ పవర్‌గా భారత్ నిలబడాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. అలాగే, స్టార్టప్ ఇండియా కింద 2.5 లక్షల రిజిస్టర్డ్ స్టార్టప్‌లతో భారతదేశం గ్లోబల్ టాప్-3 స్టార్టప్ ఎకోసిస్టమ్‌గా ఎదిగింది.

Future Impact

• 2030 కామన్వెల్త్ గేమ్స్: ఈ క్రీడలకు ఆతిథ్యం ఇవ్వడం వల్ల దేశంలోని మౌలిక సదుపాయాలు అంతర్జాతీయ స్థాయికి చేరుకుంటాయి.
• 2036 ఒలింపిక్స్ లక్ష్యం: టాలెంట్ హంట్ ద్వారా గుర్తించిన 5-15 ఏళ్ల పిల్లలు 2036 నాటికి అత్యుత్తమ అథ్లెట్లుగా మారి దేశానికి పతకాలు సాధించిపెడతారు.
• వికసిత్ భారత్ 2047: నైపుణ్యం కలిగిన యువత, మెరుగైన ఉపాధి (రోజ్‌గార్ యోజన ద్వారా) మరియు క్రీడా స్ఫూర్తితో 2047 నాటికి భారత్ సంపూర్ణ అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా అవతరిస్తుంది.

🔑 Key Points for Revision

• 2026 ఆగస్టు 15న ఎర్రకోటపై నుంచి ప్రధాని 80వ స్వాతంత్ర్య దినోత్సవ ప్రసంగం చేశారు.
• ప్రైవేట్ రంగ ఉద్యోగాల కోసం రూ. 1 లక్ష కోట్లతో 'ప్రధానమంత్రి వికసిత్ భారత్ రోజ్‌గార్ యోజన' ప్రారంభం.
• పథకం కింద ప్రైవేట్ ఉద్యోగం పొందే ప్రతి యువతకు రూ. 15,000 సాయం అందుతుంది.
• 2030లో జరగబోయే కామన్వెల్త్ గేమ్స్‌కు భారత్ ఆతిథ్యం ఇస్తుందని ప్రకటన.
• 2036 ఒలింపిక్స్‌కు ఆతిథ్యం ఇవ్వడానికి భారతదేశం గట్టి ప్రయత్నాలు చేస్తోంది.
• 2036 ఒలింపిక్స్ లక్ష్యంగా 5-15 ఏళ్ల వయసు పిల్లల్లో ప్రతిభను గుర్తించేందుకు దేశవ్యాప్త టాలెంట్ హంట్.
• మధ్యతరగతి కుటుంబాల కోసం పోటీ పరీక్షలకు ఉచిత ఆన్‌లైన్ కోచింగ్ సౌకర్యం.
• ఉచిత కోచింగ్ నెట్‌వర్క్ డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (DPI) ఆధారంగా రూపుదిద్దుకోనుంది.
• డ్రగ్స్ రహిత దేశం కోసం 'నషా ముక్త్ భారత్' ప్రచారం - ఇది ఆర్టికల్ 47కు అనుగుణంగా ఉంటుంది.
• 'MY Bharat' ఆధ్వర్యంలో 100 వారాల పాటు నషా ముక్త్ భారత్ క్యాంపెయిన్ నిర్వహణ.
• దేశంలో ప్రస్తుతం స్టార్టప్ ఇండియా కింద 2.5 లక్షలకు పైగా స్టార్టప్‌లు నమోదయ్యాయి.
• ప్రస్తుతం దాదాపు మూడింట రెండొంతుల ఒలింపిక్ ఈవెంట్లలో (మొత్తం 325-350) భారత్ పాల్గొనడం లేదు.
• ఖేలో ఇండియా మరియు టార్గెట్ ఒలింపిక్ పోడియం స్కీమ్ (TOPS) విజయాలను ప్రధాని ప్రశంసించారు.
• ఎక్కువ ప్రైవేట్ ఉద్యోగాలు కల్పించే కంపెనీలకు ఈ కొత్త పథకం కింద ప్రత్యేక ఇన్సెంటివ్‌లు ఉంటాయి.
• 'వికసిత్ భారత్ 2047' సాధనకు దేశంలోని యువతే అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన వనరు అని ప్రధాని నొక్కి చెప్పారు.

What Happened

బ్యాడ్మింటన్ క్రీడలో అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన వ్యక్తిగత టోర్నమెంట్ అయిన 2026 బ్యాడ్మింటన్ వరల్డ్ ఫెడరేషన్ (BWF) వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్స్‌కు (30వ ఎడిషన్) న్యూఢిల్లీ ఆతిథ్యం ఇస్తోంది. ఏడు రోజుల పాటు జరిగే ఈ ఈవెంట్, 'వరల్డ్ ఛాంపియన్' టైటిల్ కోసం పోటీపడేందుకు ప్రపంచ శ్రేణి బ్యాడ్మింటన్ అథ్లెట్లను ఒకచోట చేర్చింది. ఈ టోర్నమెంట్‌ను విజయవంతంగా నిర్వహించడం ద్వారా భారీ అంతర్జాతీయ క్రీడా లాజిస్టిక్స్ మరియు బ్రాడ్‌కాస్ట్ అవసరాలను నిర్వహించగల భారతదేశ సామర్థ్యం ప్రపంచానికి తెలుస్తుంది.

When & Where

ఈ టోర్నమెంట్ ఆగస్టు 17 నుండి ఆగస్టు 23, 2026 వరకు షెడ్యూల్ చేయబడింది. మ్యాచ్‌లన్నీ భారతదేశపు అతిపెద్ద ఇండోర్ క్రీడా సదుపాయం అయిన న్యూఢిల్లీలోని ఇందిరా గాంధీ అరేనా లో జరుగుతున్నాయి.

Who Is Involved

• బ్యాడ్మింటన్ వరల్డ్ ఫెడరేషన్ (BWF): టోర్నమెంట్‌ను ఆమోదించి ర్యాంకింగ్ పాయింట్లను పంపిణీ చేసే ప్రధాన అంతర్జాతీయ పాలకమండలి.

• బ్యాడ్మింటన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (BAI): స్థానిక నిర్వాహకుడిగా మరియు ప్రాథమిక ఆతిథ్య సంస్థగా వ్యవహరించే జాతీయ క్రీడా సమాఖ్య.

• ఎలైట్ అథ్లెట్లు: ప్రపంచ టాప్-ర్యాంక్ ఆటగాళ్లతో పాటు, పీవీ సింధు, లక్ష్య సేన్, సాత్విక్ సాయిరాజ్-చిరాగ్ శెట్టి వంటి భారతీయ స్టార్ షట్లర్లు.

• కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ మెగా-ఈవెంట్ కోసం అడ్మినిస్ట్రేటివ్ క్లియరెన్స్, భద్రత మరియు మౌలిక సదుపాయాల మద్దతును అందిస్తోంది.

How It Works

• ఫార్మాట్: ఈ పోటీ పూర్తిగా సింగిల్-ఎలిమినేషన్ (నాకౌట్) పద్ధతిలో జరుగుతుంది. ఇందులో గ్రూప్ దశలు లేదా రౌండ్-రాబిన్ పద్ధతి ఉండదు.

• ముందుకు సాగే విధానం: ర్యాంకింగ్ (సీడింగ్స్) ఆధారంగా రౌండ్ ఆఫ్ 64 లేదా రౌండ్ ఆఫ్ 48 తో మ్యాచ్‌లు మొదలవుతాయి. అక్కడినుంచి రౌండ్ ఆఫ్ 32, రౌండ్ ఆఫ్ 16, క్వార్టర్ ఫైనల్స్, సెమీ ఫైనల్స్ జరుగుతాయి.

• ఫైనల్స్: ఆగస్టు 23న 5 విభాగాల్లో ఫైనల్స్ ముగుస్తాయి.

Historical Background

• 1977: స్వీడన్‌లోని మాల్మోలో మొట్టమొదటి BWF వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్స్ జరిగాయి. ప్రారంభంలో, ఈ టోర్నమెంట్ ప్రతి మూడేళ్లకోసారి జరిగేది.

• 1983: కోపెన్‌హాగన్‌లో ప్రకాష్ పదుకొణె కాంస్య పతకం సాధించి, వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్స్ వేదికపై భారత్ తరపున తొలి పతకాన్ని నమోదు చేశారు.

• 2006: బ్యాడ్మింటన్ క్రీడకు వాణిజ్యపరమైన ప్రజాదరణ పెంచడానికి BWF ఈ టోర్నమెంట్‌ను వార్షిక షెడ్యూల్‌కు మార్చింది, అయితే సమ్మర్ ఒలింపిక్స్ జరిగే సంవత్సరంలో దీనిని నిలిపివేసే నియమాన్ని ప్రవేశపెట్టింది.

---

Previous Related Events

• 2009: భారతదేశం మొట్టమొదటిసారిగా హైదరాబాద్‌లో BWF వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్స్‌కు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. 2026 ఈవెంట్ భారత గడ్డపై జరుగుతున్న రెండవ ఈవెంట్.

• 2019: స్విట్జర్లాండ్‌లోని బాసెల్‌లో జరిగిన వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్స్‌లో పీవీ సింధు స్వర్ణ పతకం సాధించి సరికొత్త రికార్డు సృష్టించింది.

• 2025: గత ఎడిషన్ వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్స్‌లో భారత పురుషుల డబుల్స్ ద్వయం సాత్విక్ సాయిరాజ్ మరియు చిరాగ్ శెట్టి కాంస్య పతకాన్ని సాధించారు.

Static GK Connection

• BWF గ్రేడింగ్ సిస్టమ్: BWF వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్స్ అనేది గ్రేడ్ 1 ఈవెంట్. గ్రేడ్ 1 ఈవెంట్‌లు బ్యాడ్మింటన్ క్రీడలో అత్యున్నతమైనవి (ఒలింపిక్ గేమ్స్ మరియు థామస్/ఉబెర్ కప్‌లతో సమానం), ఇవి విజేతలకు అత్యధిక ర్యాంకింగ్ పాయింట్లను (13,000) అందిస్తాయి.

• ఇందిరా గాంధీ అరేనా: 1982 న్యూఢిల్లీ ఆసియా క్రీడల కోసం నిర్మించబడిన ఈ స్టేడియం, నేటికీ భారతదేశంలో అంతర్జాతీయ క్రీడా ఈవెంట్‌లు మరియు జిమ్నాస్టిక్స్‌కు కీలకమైన వేదికగా ఉంది.

India & World Comparison

చారిత్రాత్మకంగా, చైనా, ఇండోనేషియా మరియు దక్షిణ కొరియా వంటి దేశాలు BWF వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్స్ పతకాల పట్టికలో ఆధిపత్యం చెలాయించాయి. అయితే, గత దశాబ్దంలో భారతదేశం ఒక బలమైన శక్తిగా ఎదిగింది. తన ఖాతాలో 15 పతకాలతో ఉన్న భారత్, తూర్పు ఆసియా దేశాల క్రీడా ఆధిపత్యాన్ని తగ్గించడానికి ఈ టోర్నమెంట్‌ను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకుంటోంది.

🔑 Key Points for Revision

• న్యూఢిల్లీ 2026 ఆగస్టు 17 నుండి 23 వరకు 30వ BWF వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్స్‌కు ఆతిథ్యమిస్తోంది.

• న్యూఢిల్లీలోని ఇందిరా గాంధీ అరేనాను వేదికగా నిర్ణయించారు.

• 17 ఏళ్ల విరామం తర్వాత ఈ టోర్నమెంట్ భారత్‌కు తిరిగి వచ్చింది.

• భారతదేశం గతంలో తొలిసారిగా 2009లో హైదరాబాద్‌లో ఈ టోర్నమెంట్‌ను నిర్వహించింది.

• దీనికి అంతర్జాతీయ పాలక సంస్థ బ్యాడ్మింటన్ వరల్డ్ ఫెడరేషన్ (BWF).

• ఈ టోర్నమెంట్ ప్రతి సంవత్సరం జరుగుతుంది, కానీ సమ్మర్ ఒలింపిక్ క్రీడలు జరిగే సంవత్సరాలలో దీనిని ఉద్దేశపూర్వకంగా నిర్వహించరు.

• ఆటగాళ్లు 5 విభాగాల్లో పోటీపడతారు: పురుషుల సింగిల్స్, మహిళల సింగిల్స్, పురుషుల డబుల్స్, మహిళల డబుల్స్ మరియు మిక్స్‌డ్ డబుల్స్.

• ఇది గ్రేడ్ 1 ఈవెంట్‌గా వర్గీకరించబడింది, దీనిద్వారా గరిష్ట గ్లోబల్ ర్యాంకింగ్ పాయింట్లు లభిస్తాయి.

• మూడవ స్థానం కోసం ప్లేఆఫ్ మ్యాచ్‌లు ఉండవు; సెమీ ఫైనల్‌లో ఓడిపోయిన ఇద్దరికీ కాంస్య పతకాలు ఇస్తారు.

• వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్స్‌లో భారతదేశం చారిత్రాత్మకంగా 15 పతకాలు (1 స్వర్ణం, 4 రజతం, 10 కాంస్యం) గెలుచుకుంది.

• దేశం తరపున ఏకైక స్వర్ణంతో (2019) సహా 5 పతకాలు సాధించిన పీవీ సింధు అత్యంత విజయవంతమైన భారతీయ షట్లర్.

• ప్రకాష్ పదుకొణె 1983లో భారతదేశానికి మొట్టమొదటి పతకం (కాంస్యం) అందించారు.

• వరల్డ్ ఛాంపియన్‌షిప్ ఫైనల్‌కు చేరుకున్న తొలి భారతీయ మహిళ సైనా నెహ్వాల్ (2015లో రజతం).

• BWF ప్రధాన కార్యాలయం మలేషియాలోని కౌలాలంపూర్‌లో ఉంది.

• బ్యాడ్మింటన్ అసోసియేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (BAI) దేశీయంగా ఈ ఈవెంట్ నిర్వహణను పర్యవేక్షిస్తుంది.

What Happened

నీతి ఆయోగ్ న్యూఢిల్లీలో SHANTI Act 2025 కు సంబంధించిన నిబంధనలు, విధివిధానాల రూపకల్పనపై ఒక అత్యున్నత స్థాయి సమావేశాన్ని నిర్వహించింది. ఈ సమావేశంలో ముఖ్యంగా పౌర అణు ప్రాజెక్టులలో (civilian nuclear projects) 49% FDI ని ఏ విధంగా ఆకర్షించాలి మరియు జాతీయ భద్రతను ఎలా కాపాడాలి అనే విషయాలపై వాటాదారులు చర్చించారు. అలాగే దీర్ఘకాలిక అణు ప్రాజెక్టులకు సంబంధించిన రిస్క్-మిటిగేషన్ మరియు ఆపరేటర్లు ఇన్సూరెన్స్ పొందే విధానాలను ఎలా రూపొందించాలి అనే అంశాలపై చర్చలు జరిపారు.

Who Is Involved

• నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog): ఈ సమావేశాన్ని నిర్వహించింది, దీనికి సభ్యుడు ప్రొఫెసర్ అభయ్ కరందీకర్ అధ్యక్షత వహించారు.
• విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ & CEA: కేంద్ర విద్యుత్ అథారిటీ (CEA) చైర్‌పర్సన్ ఘనశ్యామ్ ప్రసాద్ మరియు సెక్రటరీ పంకజ్ అగర్వాల్ హాజరయ్యారు.
• వ్యూహాత్మక & భద్రతా సంస్థలు: అణుశక్తి శాఖ (DAE) నుండి డాక్టర్ గరిమా శర్మ, అటామిక్ ఎనర్జీ రెగ్యులేటరీ బోర్డు (AERB) డైరెక్టర్ హరి కుమార్ పాల్గొన్నారు.
• ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు (PSUs): జాయింట్ వెంచర్ల దిశగా మారుతున్న ప్రభుత్వ రంగ సంస్థల తరఫున NTPC లిమిటెడ్ సీఎండీ గుర్దీప్ సింగ్ ప్రాతినిధ్యం వహించారు.

How It Works

1. నిబంధనల రూపకల్పన (Rule Formulation): జాతీయ భద్రతకు ముప్పు వాటిల్లకుండా, పౌర అణు ప్రాజెక్టులలోకి 49% వరకు విదేశీ పెట్టుబడులను (FDI) సురక్షితంగా తీసుకురావడానికి చట్టబద్ధమైన నిబంధనలను ప్రభుత్వం రూపొందిస్తోంది.
2. ప్రమాదాల తగ్గింపు (Risk Mitigation): నష్టపరిహార పరిమితిని ₹3,000 కోట్లకు కుదించడం ద్వారా ఆపరేటర్లకు స్పష్టతనిస్తూ, అంతర్జాతీయ పరికరాల సరఫరాదారులకు నమ్మకం కలిగించేలా ప్రభుత్వం మరియు ఆర్థిక సంస్థలు ఇన్సూరెన్స్ పూల్స్ ను సిద్ధం చేస్తున్నాయి.
3. ప్రైవేట్ లైసెన్సింగ్ (Private Licensing): భారతీయ కంపెనీలు మరియు జాయింట్ వెంచర్లు అణు విద్యుత్ ప్లాంట్లను నిర్మించడానికి మరియు నిర్వహించడానికి ప్రభుత్వం, AERB నుండి లైసెన్స్‌ల కోసం దరఖాస్తు చేస్తాయి, అయితే అణు వ్యర్థాల నిర్వహణ మాత్రం ప్రభుత్వం చేతిలోనే ఉంటుంది.
4. సామర్థ్య పెంపు (Ecosystem Scaling): అధునాతన అణు రియాక్టర్ సాంకేతికతలను నిర్వహించగల అత్యంత నైపుణ్యం కలిగిన వర్క్‌ఫోర్స్‌ను సృష్టించడానికి మరియు దేశీయ తయారీ రంగాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ప్రత్యేక సామర్థ్య పెంపు కార్యక్రమాలను ప్రారంభించనున్నారు.

Historical Background

• 1962: అటామిక్ ఎనర్జీ చట్టం 1962 ద్వారా అణు రంగం పూర్తిగా ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యంలో (state monopoly) ఉండేది. ఇది భద్రతాపరమైన వ్యూహాత్మక అవసరాల కోసం ఏర్పాటు చేయబడింది.
• 2010: సివిల్ లయబిలిటీ ఫర్ న్యూక్లియర్ డ్యామేజ్ యాక్ట్ (CLNDA) ఆమోదించబడింది, కానీ ఇందులో ఉన్న కఠినమైన సప్లయర్ లయబిలిటీ నిబంధనల వల్ల విదేశీ పెట్టుబడులు నిలిచిపోయాయి.
• 2025 (డిసెంబర్): SHANTI Act కు పార్లమెంటు మరియు రాష్ట్రపతి ఆమోదం లభించింది. ఇది 1962, 2010 చట్టాలను రద్దు చేసి, వాణిజ్య పౌర విద్యుత్ ఉత్పత్తిని మరియు సున్నితమైన సైనిక అణు కార్యకలాపాలను వేరు చేసింది.

---

Previous Related Events

• 2008: చారిత్రాత్మక ఇండో-యుఎస్ సివిల్ న్యూక్లియర్ అగ్రిమెంట్ (Indo-US Civil Nuclear Agreement) ద్వారా భారతదేశ అణు ఐసోలేషన్ ముగిసి, అంతర్జాతీయ అణు వ్యాపారంలోకి ప్రవేశించింది.
• 2015: 2010 CLNDA చట్టం విధించిన బాధ్యతలను నిర్వహించడానికి దేశీయ ఆపరేటర్లకు సహాయంగా ₹1,500 కోట్ల కార్పస్‌తో ఇండియన్ న్యూక్లియర్ ఇన్సూరెన్స్ పూల్ (INIP) ప్రారంభించబడింది.
• 2025 (డిసెంబర్): SHANTI బిల్లు పార్లమెంట్ ఆమోదం పొంది, ఆధునిక అణు పాలనా వ్యవస్థకు శ్రీకారం చుట్టింది.

Static GK Connection

• Atomic Energy Regulatory Board (AERB): 1983లో ఒక ఎగ్జిక్యూటివ్ ఆర్డర్ ద్వారా ఏర్పడిన AERB కి ఇప్పుడు SHANTI చట్టం ద్వారా స్వతంత్ర చట్టబద్ధమైన (Statutory) హోదా మరియు సోదాలు చేసే (search-and-seizure) అధికారాలు లభించాయి.
• Convention on Supplementary Compensation (CSC): అణు ప్రమాదాల పరిహారం కోసం ఏర్పడిన ఈ అంతర్జాతీయ ఒప్పందాన్ని భారత్ 2016లో ఆమోదించింది. ఈ ఒప్పంద నియమాలకు అనుగుణంగానే SHANTI చట్టంలో ఆపరేటర్ల బాధ్యతలను పరిమితం చేశారు.

India & World Comparison

ప్రస్తుతం భారతదేశం తన విద్యుత్‌లో కేవలం 3% (8.78 GW) మాత్రమే అణుశక్తి నుండి ఉత్పత్తి చేస్తోంది, ఇది ఫ్రాన్స్ (65% పైన) మరియు అమెరికా (19%) వంటి దేశాలతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. FDI ని 49% కి పరిమితం చేయడం ద్వారా మరియు బాధ్యతలను అంతర్జాతీయ నిబంధనలకు అనుగుణంగా మార్చడం ద్వారా, చైనా, రష్యా దేశాల లాంటి ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్య మోడల్ నుంచి, పశ్చిమ దేశాల తరహా మార్కెట్ ఆధారిత మోడల్ వైపు భారతదేశం అడుగులు వేస్తోంది.

🔑 Key Points for Revision

• జులై 10, 2026న న్యూఢిల్లీలో SHANTI Act 2025 అమలుపై నీతి ఆయోగ్ కీలక సమీక్ష నిర్వహించింది.
• SHANTI అంటే Sustainable Harnessing and Advancement of Nuclear Energy for Transforming India.
• ఈ చట్టం పాతదైన అటామిక్ ఎనర్జీ యాక్ట్ 1962 మరియు CLND యాక్ట్ 2010 లను రద్దు చేస్తుంది.
• 60 ఏళ్ల ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యానికి ముగింపు పలుకుతూ పౌర విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాన్ని తెచ్చింది.
• పౌర అణు ప్రాజెక్టులలో గరిష్టంగా 49% విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులను (FDI) మాత్రమే అనుమతిస్తుంది.
• పెద్ద అణు రియాక్టర్ల ఆపరేటర్ల గరిష్ట నష్టపరిహార పరిమితిని ₹3,000 కోట్లకు (300 మిలియన్ SDRలు) పరిమితం చేశారు.
• పరికరాల సరఫరాదారుల (Suppliers) పై ఉన్న అపరిమిత బాధ్యతలను కుదించడం ద్వారా గ్లోబల్ కంపెనీలను రక్షిస్తున్నారు.
• యురేనియం తవ్వకాలు, ఎన్రిచ్‌మెంట్ మరియు వాడిన అణు వ్యర్థాల నిర్వహణ ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యంలోనే ఉంటాయి.
• అటామిక్ ఎనర్జీ రెగ్యులేటరీ బోర్డు (AERB) కు మొదటిసారిగా చట్టబద్ధమైన (Statutory) హోదా కల్పించారు.
• సెక్షన్ 38 ప్రకారం శాంతియుత అణు సాంకేతిక పరిజ్ఞానాలకు మొదటిసారిగా పేటెంట్ హక్కులు అనుమతించబడ్డాయి.
• ప్రస్తుతం భారతదేశ అణు విద్యుత్ సామర్థ్యం 8.78 GW (మొత్తం విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో కేవలం 3%).
• 2047 నాటికి దేశ అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యాన్ని 100 GW లకు పెంచాలన్నది జాతీయ లక్ష్యం.
• 2070 నాటికి నెట్-జీరో (Net-Zero) డీకార్బనైజేషన్ సాధించడానికి ఈ అణు విస్తరణ ఎంతో అవసరం.
• AI, క్వాంటం కంప్యూటింగ్, సెమీకండక్టర్ రంగాల భారీ విద్యుత్ అవసరాలను SMRs తీరుస్తాయి.
• అణు రంగంలో ఫైనాన్షియల్ మరియు రెగ్యులేటరీ మార్పులను వేగవంతం చేయడంలో నీతి ఆయోగ్ నోడల్ పాత్ర పోషిస్తోంది.

What Happened

ఆగస్టు 11, 2026న 'ప్రివెన్షన్ ఆఫ్ ఇన్సల్ట్స్ టు నేషనల్ ఆనర్ (సవరణ) చట్టం, 2026'కు రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము తుది ఆమోదం తెలిపారు. ఈ సవరణ ద్వారా ఎవరైనా ఉద్దేశపూర్వకంగా జాతీయ గేయం (వందేమాతరం) పాడటాన్ని అడ్డుకున్నా లేదా భంగం కలిగించినా అది నేరంగా పరిగణించబడుతుంది. తద్వారా జాతీయ గేయానికి జాతీయ గీతంతో పూర్తి సమానమైన చట్టబద్ధ రక్షణ లభించింది.

When & Where

ఈ చట్టానికి న్యూఢిల్లీలో 2026 వర్షాకాల పార్లమెంటు సమావేశాల సందర్భంగా ఆగస్టు 11న రాష్ట్రపతి ఆమోదముద్ర పడింది. ఇదే సమయంలో దేశ చట్టసభల్లో అనేక ఇతర కీలక బిల్లులు కూడా ఆమోదం పొందడం విశేషం.

Who Is Involved

• రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము: సవరణ బిల్లుకు రాజ్యాంగబద్ధమైన తుది ఆమోదం (అసెంట్) ఇచ్చారు.
• భారత పార్లమెంటు: వర్షాకాల సమావేశాల్లో ఉభయ సభలు ఈ బిల్లును చర్చించి ఆమోదించాయి.
• కేంద్ర హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MHA): 1971 చట్టాన్ని మరియు తాజా సవరణను అమలు చేసే నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• పోలీసు యంత్రాంగం (Law Enforcement): జాతీయ గేయాన్ని అడ్డుకునేవారిపై ఎఫ్ఐఆర్ (FIR) నమోదు చేసే చట్టబద్ధమైన అధికారాన్ని పొందారు.

How It Works

1. చట్ట పరిధిలోకి చేరిక: 1971 చట్టం లోని ప్రొటెక్టివ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ (ముఖ్యంగా సెక్షన్ 3) లోకి 'వందేమాతరం'ను చేర్చారు.
2. నేర నిర్ధారణ: జాతీయ గేయాన్ని పాడుతున్న ఏదైనా సభను ఉద్దేశపూర్వకంగా అడ్డుకోవడాన్ని (intentional disruption) ఈ చట్టం కఠినంగా నేరంగా పరిగణిస్తుంది.
3. శిక్షల అమలు: నిబంధనలు ఉల్లంఘించిన వారికి జాతీయ గీతం అడ్డుకున్న తరహాలోనే గరిష్టంగా 3 సంవత్సరాల జైలు శిక్ష, లేదా జరిమానా లేదా రెండూ విధిస్తారు.
4. న్యాయపరమైన సమానత్వం: న్యాయస్థానాలు ఇకపై జాతీయ గీతానికి వర్తించే ప్రమాణాలనే జాతీయ గేయానికి సంబంధించిన కేసుల్లోనూ వర్తింపజేస్తాయి.

Why It Matters

1950లో రాజ్యాంగ పరిషత్ జాతీయ గేయానికి, జాతీయ గీతంతో సమాన హోదా ఇచ్చినా, 1971 చట్టంలో గేయానికి రక్షణ కల్పించకపోవడం ఒక చారిత్రక లోపం. తాజా సవరణ ద్వారా ఆ లోపాన్ని సరిదిద్దారు. సామాజికంగా, రాజకీయ నిరసనల పేరుతో జాతీయ గేయాన్ని అగౌరవపరిచే చర్యలకు ఇది బలమైన చట్టపరమైన అడ్డుకట్ట వేస్తుంది.

Historical Background

• 1882: బంకిం చంద్ర ఛటర్జీ తన ప్రసిద్ధ నవల ఆనందమఠ్ లో 'వందేమాతరం'ను ప్రచురించారు.
• 1896: రవీంద్రనాథ్ ఠాగూర్ మొదటిసారిగా కలకత్తా కాంగ్రెస్ (INC) సమావేశంలో దీనిని రాజకీయ వేదికపై ఆలపించారు.
• 1950: జనవరి 24న రాజ్యాంగ పరిషత్ అధ్యక్షుడు డాక్టర్ రాజేంద్ర ప్రసాద్ వందేమాతరాన్ని జాతీయ గేయంగా ప్రకటిస్తూ, జనగణమనతో దానికి సమాన హోదా కల్పించారు.
• 1971: పార్లమెంటు జాతీయ గౌరవానికి భంగం కలిగించకుండా 1971 చట్టాన్ని తెచ్చింది, కానీ ఇందులో గీతానికి మాత్రమే రక్షణ లభించింది.

---

Previous Related Events

• నవంబర్ 2016: శ్యామ్ నారాయణ్ చౌక్సే కేసులో సుప్రీంకోర్టు సినిమాల్లో జాతీయ గీతాన్ని ప్రసారం చేయడం తప్పనిసరి చేస్తూ మధ్యంతర ఉత్తర్వులు ఇచ్చింది.
• ఫిబ్రవరి 2017: రాజ్యాంగంలో 'జాతీయ గేయం' అనే పదం స్పష్టంగా నిర్వచించబడలేదని, పబ్లిక్ ప్రదేశాల్లో దాన్ని పాడడాన్ని తప్పనిసరి చేయలేమని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
• ఆగస్టు 11, 2026: ఇదే రోజున కేరళ పేరును 'కేరళం'గా మార్చే బిల్లు మరియు ట్రిబ్యునల్స్ రిఫార్మ్స్ బిల్లు పార్లమెంటులో ఆమోదం పొందాయి.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 51A(a): రాజ్యాంగంలోని ప్రాథమిక విధులు పౌరులు రాజ్యాంగాన్ని, జాతీయ జెండాను, జాతీయ గీతాన్ని గౌరవించాలని చెబుతాయి (అయితే జాతీయ గేయం ప్రస్తావన ఇందులో లేదు).
• జాతీయ చిహ్నాల రక్షణ: దేశ సమగ్రతను కాపాడేందుకు జాతీయ చిహ్నాలకు చట్టబద్ధమైన రక్షణ (ఉదాహరణకు 2002 నాటి ఫ్లాగ్ కోడ్, 1971 చట్టం) అత్యంత ఆవశ్యకం.

🔑 Key Points for Revision

• 2026 సవరణ చట్టం ద్వారా 'వందేమాతరం' కు 'జనగణమన' తో సమానమైన రక్షణ లభించింది.
• ఆగస్టు 11, 2026న రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము ఈ బిల్లుకు ఆమోదముద్ర వేశారు.
• జాతీయ గేయాన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగా అడ్డుకోవడం లేదా పాడకుండా నిరోధించడం నేరంగా మారింది.
• ఇది 'ప్రివెన్షన్ ఆఫ్ ఇన్సల్ట్స్ టు నేషనల్ ఆనర్ చట్టం, 1971' కు చేసిన సవరణ.
• 1971 చట్టంలోని సెక్షన్ 3 కింద గరిష్టంగా 3 ఏళ్ల జైలు శిక్ష లేదా జరిమానా విధిస్తారు.
• జనవరి 24, 1950న వందేమాతరాన్ని జాతీయ గేయంగా స్వీకరించారు.
• వందేమాతరాన్ని 1882లో 'ఆనందమఠ్' నవలలో బంకిం చంద్ర ఛటర్జీ రాశారు.
• 1896 కలకత్తా కాంగ్రెస్ సమావేశంలో ఇది తొలిసారి ఆలపించబడింది.
• ఆర్టికల్ 51A(a) లో జాతీయ గీతం, జాతీయ జెండా ప్రస్తావన ఉంది కానీ జాతీయ గేయం లేదు.
• 1971 మాతృ చట్టం రాజ్యాంగం, జాతీయ జెండా మరియు గీతాన్ని పరిరక్షిస్తుంది.
• ఈ చట్టాల అమలుకు కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (MHA) నోడల్ ఏజెన్సీ.
• ఆగస్టు 11, 2026న కేరళ పేరును 'కేరళం'గా మార్చే బిల్లు కూడా లోక్‌సభలో ఆమోదం పొందింది.
• ఇదే రోజున రాజ్యసభలో ట్రిబ్యునల్స్ రిఫార్మ్స్ బిల్లు, 2026 ఆమోదం పొందింది.
• తమిళనాడు అసెంబ్లీ నీట్ (NEET) ను రద్దు చేస్తూ అదే రోజు తీర్మానం చేసింది.
• UPSC GS Paper 2 (పాలిటీ & గవర్నెన్స్) సిలబస్‌లో ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన కరెంట్ అఫైర్.

What Happened

కేంద్ర హోం శాఖ సహాయ మంత్రి నిత్యానంద్ రాయ్ రాజ్యసభలో 'జనగణన 2027' సన్నాహకాల స్థితిని వెల్లడించారు. దేశవ్యాప్తంగా 31 రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో మొదటి దశ అయిన 'హౌస్‌లిస్టింగ్ మరియు హౌసింగ్ సెన్సస్' విజయవంతంగా పూర్తయిందని తెలిపారు. మిగిలిన రాష్ట్రాలలో ఈ మొదటి దశ ప్రక్రియ సెప్టెంబర్ 2026 నాటికి ముగుస్తుంది. డిజిటల్ సాధనాలు, మొబైల్ యాప్‌లు మరియు ఆన్‌లైన్ స్వయం-గణన ద్వారా సమాచారాన్ని సేకరిస్తున్నారు.

When & Where

ఆగస్టు 3, 2026న భారత గెజెట్‌లో ప్రచురించబడిన నోటిఫికేషన్ ప్రకారం షెడ్యూల్ ఖరారైంది. సాధారణ పౌరులకు స్వయం-గణన (Self-enumeration) అవకాశం ఆగస్టు 17, 2026 నుండి ఆగస్టు 31, 2026 వరకు అందుబాటులో ఉంటుంది. లడఖ్ కేంద్రపాలిత ప్రాంతం, జమ్మూ-కాశ్మీర్, హిమాచల్ ప్రదేశ్, ఉత్తరాఖండ్‌లోని మంచు కురిసే ఆఫ్‌బౌండ్ ప్రాంతాలలో రెండవ దశ జనాభా లెక్కింపు సెప్టెంబర్ 1 నుండి సెప్టెంబర్ 30, 2026 వరకు నిర్వహిస్తారు. అనంతరం అక్టోబర్ 1 నుండి 5, 2026 వరకు సవరణ రౌండ్ (Revisional round) ఉంటుంది.

Who Is Involved

• కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (MHA): నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖగా వ్యవహరిస్తోంది.
• రిజిస్ట్రార్ జనరల్ మరియు సెన్సస్ కమిషనర్ కార్యాలయం (ORGI): జనగణన అమలు సంస్థ.
• రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల ప్రభుత్వాలు: క్షేత్రస్థాయి సిబ్బంది, మాస్టర్ ట్రెయినర్లు, ఇన్యుమరేటర్లను సమకూర్చుతున్నాయి.
• కేంద్ర హోం శాఖ సహాయ మంత్రి నిత్యానంద్ రాయ్: పార్లమెంటులో ఈ అధికారిక సమాచారాన్ని అందించారు.

How It Works

1. మొదటి దశ (Houselisting & Housing Census): ఇళ్ల జాబితా, భవనాల నిర్మాణం, సౌకర్యాల డేటాను నమోదు చేయడం.
2. స్వయం-గణన (Self-Enumeration): వెబ్ పోర్టల్ ద్వారా పౌరులు తమ కుటుంబ వివరాలను స్వయంగా ఆన్‌లైన్‌లో నమోదు చేసుకోవడం.
3. రెండవ దశ (Population Enumeration): ఇన్యుమరేటర్లు ఇళ్లను సందర్శించి మొబైల్ యాప్‌ల ద్వారా జనాభా లెక్కలు నమోదు చేయడం.
4. CMMS పోర్టల్ పర్యవేక్షణ: 'సెన్సస్ మేనేజ్‌మెంట్ అండ్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్' ద్వారా ప్రక్రియ మొత్తాన్ని డిజిటల్‌గా రియల్ టైమ్‌లో పర్యవేక్షించడం.

Why It Matters

• రాజ్యాంగ ప్రాముఖ్యత: లోక్‌సభ మరియు శాసనసభ నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (Delimitation) ప్రక్రియకు జనగణన గణాంకాలు ప్రాతిపదిక.
• ఆర్థిక సమర్థత: వెనుకబడిన ప్రాంతాలు, సంక్షేమ పథకాల నిధుల కేటాయింపుకు శాస్త్రీయ డేటాను అందిస్తుంది.
• పాలనా పారదర్శకత: తొలి డిజిటల్ సెన్సస్ వల్ల డేటా సేకరణ వేగవంతం కావడంతో పాటు మానవ తప్పిదాలు తగ్గుతాయి.

Historical Background

• 1872: లార్డ్ మాయో కాలంలో భారతదేశంలో మొదటిసారిగా నాన్-సింక్రోనస్ జనాభా లెక్కింపు జరిగింది.
• 1881: లార్డ్ రిప్పన్ హయాంలో మొదటి సంపూర్ణ సమకాలిక (Synchronous) జనాభా గణన ప్రారంభమైంది.
• 1948: స్వాతంత్ర్యం తర్వాత జనాభా లెక్కల సేకరణ కోసం 'సెన్సస్ యాక్ట్, 1948' చట్టాన్ని రూపొందించారు.

---

Previous Related Events

• 2011: 15వ భారత జనాభా గణన నిర్వహించబడింది (స్వాతంత్ర్యం తర్వాత 7వది).
• 2020: కోవిడ్-19 మహమ్మారి కారణంగా 2021లో జరగాల్సిన 16వ జనగణన వాయిదా పడింది.
• 2024–2025: డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు మరియు CMMS పోర్టల్ రూపకల్పన, ట్రయల్ రన్ పూర్తి చేశారు.

Static GK Connection

• భారత రాజ్యాంగం - ఏడో షెడ్యూల్: సెన్సస్ అంశం 'యూనియన్ లిస్ట్' (Union List - Entry 69) లో ఉంది.
• జనాభా విభాజక సంవత్సరం (Great Divide Year): 1921 సంవత్సరాన్ని భారత జనాభా చరిత్రలో "గొప్ప విభాజక సంవత్సరం"గా పిలుస్తారు, ఆ తర్వాత జనాభా స్థిరంగా పెరిగింది.

🔑 Key Points for Revision

• జనగణన 2027 మొదటి దశ 31 రాష్ట్రాలు/కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో పూర్తయింది.
• మిగిలిన రాష్ట్రాల్లో మొదటి దశ పూర్తయ్యే గడువు: సెప్టెంబర్ 2026.
• గెజెట్ నోటిఫికేషన్ వెలువడిన తేదీ: ఆగస్టు 3, 2026.
• స్వయం-గణన (Self-enumeration) తేదీలు: ఆగస్టు 17 నుండి 31, 2026.
• మంచు ప్రాంతాలలో రెండవ దశ గణన తేదీలు: సెప్టెంబర్ 1 నుండి 30, 2026.
• మంచు ప్రాంతాల సవరణ రౌండ్ (Revisional round): అక్టోబర్ 1 నుండి 5, 2026.
• పర్యవేక్షణ పోర్టల్ పేరు: సెన్సస్ మేనేజ్‌మెంట్ అండ్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్ (CMMS).
• రాష్ట్రాలకు ఇప్పటివరకు విడుదల చేసిన నిధులు: ₹4,102 కోట్లు.
• సమాధానం ఇచ్చిన కేంద్ర మంత్రి: నిత్యానంద్ రాయ్ (హోం శాఖ సహాయ మంత్రి).
• సభ: రాజ్యసభ (లిఖితపూర్వక సమాధానం).
• భారత రాజ్యాంగ జాబితా: యూనియన్ లిస్ట్ (ఎంట్రీ 69).
• సంబంధిత చట్టం: సెన్సస్ యాక్ట్, 1948.
• నోడల్ అథారిటీ: రిజిస్ట్రార్ జనరల్ అండ్ సెన్సస్ కమిషనర్ ఆఫ్ ఇండియా.
• ప్రత్యేకత: భారత చరిత్రలోనే మొదటి పూర్తి డిజిటల్ మరియు స్వయం-గణన ఆధారిత సెన్సస్.
• రాబోయే ఫలితం: ఖచ్చితమైన పౌర డేటా మరియు విధాన రూపకల్పన వేగం.

What Happened

భారత ప్రభుత్వం ఆగస్టు 2026లో పీఎం-జన్మన్ (PM-JANMAN) పథకం కింద 540 వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాలను (VDVKs) అధికారికంగా మంజూరు చేసింది. గిరిజనులు అడవుల నుంచి సేకరించే మైనర్ ఉత్పత్తులకు (MFP) సరైన ధర కల్పించడం మరియు వాల్యూ అడిషన్ చేయడం దీని తక్షణ లక్ష్యం. దీనిద్వారా దేశవ్యాప్తంగా 46,042 మంది PVTG గిరిజనులకు మెరుగైన ఉపాధి అవకాశాలు లభిస్తాయి.

When & Where

ఆగస్టు 2026లో న్యూఢిల్లీలో కేంద్ర గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఈ ఆమోదాన్ని ప్రకటించింది. దేశవ్యాప్తంగా PVTGs నివసించే 18 రాష్ట్రాలు మరియు అండమాన్ నికోబార్ దీవులలో (ఒక కేంద్రపాలిత ప్రాంతం) ఈ కేంద్రాలు క్షేత్రస్థాయిలో ఏర్పాటు కానున్నాయి.

Who Is Involved

• కేంద్ర గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoTA): ఈ పథకం మరియు నిధుల విడుదలకు నోడల్ ఏజెన్సీ.
• ట్రైఫెడ్ (TRIFED): ఈ వన్ ధన్ కేంద్రాల ఏర్పాటు మరియు ఉత్పత్తుల మార్కెటింగ్ పర్యవేక్షణ సంస్థ.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు: లబ్ధిదారుల గుర్తింపు మరియు క్షేత్రస్థాయిలో ఈ కేంద్రాల నిర్మాణ పర్యవేక్షణ.
• PVTG సమూహాలు: స్వయం సహాయక బృందాల (SHG) ద్వారా ప్రాథమిక లబ్ధిదారులు మరియు నిర్వాహకులు.

How It Works

1. ముందుగా 10 నుండి 20 మంది సభ్యులతో కూడిన PVTG వన్ ధన్ స్వయం సహాయక బృందాలను (VDSHG) స్థానికంగా ఏర్పాటు చేస్తారు.
2. ఇలాంటి కొన్ని బృందాలను కలిపి ఒక పెద్ద 'వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రం' (VDVK) కింద అనుసంధానం చేస్తారు.
3. గిరిజనులు సేకరించిన తేనె, వెదురు, చింతపండు, ఔషధ మొక్కలు లాంటి అటవీ ఉత్పత్తులకు ఈ కేంద్రాలలో గ్రేడింగ్ మరియు ప్యాకేజింగ్ (Value Addition) చేస్తారు.
4. ఆ తరువాత TRIFED సహకారంతో ఆ ప్రాసెస్ చేసిన ఉత్పత్తులను జాతీయ మరియు అంతర్జాతీయ మార్కెట్లలో నేరుగా విక్రయించి, లాభాలను సభ్యులకు పంచుతారు.

Why It Matters

ఈ పరిణామం రాజ్యాంగంలోని 5వ మరియు 6వ షెడ్యూల్స్ మరియు ఆర్టికల్ 46 (బలహీన వర్గాల ఆర్థిక, విద్యా ప్రయోజనాల పరిరక్షణ) యొక్క లక్ష్యాలను నేరుగా నెరవేరుస్తుంది. ఆర్థికపరంగా గిరిజనులకు దళారుల (Middlemen) నుంచి విముక్తి కల్పించి, వారి సగటు ఆదాయాన్ని పెంచుతుంది.

---

Historical Background

• 1973: దేబర్ కమిషన్ సూచనతో మొదటిసారిగా షెడ్యూల్డ్ తెగలలో వెనుకబడిన వారిని 'ఆదిమ గిరిజన సమూహాలు' (PTGs) గా వర్గీకరించారు.
• 2006: భారత ప్రభుత్వం అధికారికంగా PTG పేరును PVTG (Particularly Vulnerable Tribal Groups) గా మార్చింది.
• 2018: ఛత్తీస్‌గఢ్ లోని బీజాపూర్‌లో దేశపు మొట్టమొదటి వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాన్ని ప్రధాని ప్రారంభించారు.

Previous Related Events

• నవంబర్ 2023: జార్ఖండ్‌లోని ఖుంటిలో బిర్సా ముండా జయంతి నాడు పీఎం-జన్మన్ పథకం అధికారికంగా ప్రారంభమైంది.
• ఫిబ్రవరి 2024: లక్షల మంది PVTGs కు పక్కా గృహాల కోసం మొదటి విడత నిధులను ప్రభుత్వం విడుదల చేసింది.
• డిసెంబర్ 2025: పీఎం-జన్మన్ కింద రాజస్థాన్ తదితర రాష్ట్రాల్లో తొలివిడత VDVK ల ద్వారా విజయవంతంగా మార్కెటింగ్ కార్యకలాపాలు ప్రారంభమయ్యాయి.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 342: భారత రాష్ట్రపతి ఒక రాష్ట్ర గవర్నర్‌తో సంప్రదించి, నోటిఫికేషన్ ద్వారా ఒక తెగను 'షెడ్యూల్డ్ తెగ'గా (ST) ప్రకటించవచ్చని ఈ ఆర్టికల్ తెలుపుతుంది.
• ఫారెస్ట్ రైట్స్ యాక్ట్ (FRA), 2006: అటవీ భూములపై హక్కులతో పాటు, మైనర్ అటవీ ఉత్పత్తులపై (Minor Forest Produce) గిరిజనులకు చట్టబద్ధమైన యాజమాన్య మరియు విక్రయ హక్కులను ఈ చట్టం కల్పించింది.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆస్ట్రేలియాలోని అబోరిజినల్స్, అమెజాన్ అడవుల్లోని గిరిజనుల రక్షణ కోసం ఐక్యరాజ్యసమితి (UNDRIP) ప్రత్యేక తీర్మానాలు చేసింది. అదే తరహాలో, భారతదేశంలో అంతరించిపోతున్న 75 PVTG తెగల రక్షణ కోసం ప్రత్యేకంగా రూ. 24,104 కోట్లతో పీఎం-జన్మన్ వంటి ఒక సమగ్ర పథకాన్ని అమలు చేయడం అంతర్జాతీయ మానవ హక్కుల ప్రమాణాలకు నిదర్శనం.

🔑 Key Points for Revision

• పీఎం-జన్మన్ కింద ఆగస్టు 2026లో 540 వన్ ధన్ వికాస్ కేంద్రాలు మంజూరయ్యాయి.
• ఈ నిర్ణయం ద్వారా 46,042 మంది PVTG గిరిజనులకు ప్రత్యక్షంగా ఉపాధి లభిస్తుంది.
• మైనర్ అటవీ ఉత్పత్తుల వాల్యూ అడిషన్ ఈ కేంద్రాల ప్రధాన ఉద్దేశం.
• పీఎం-జన్మన్ (PM-JANMAN) పథకం నవంబర్ 15, 2023 న ప్రారంభమైంది.
• ఈ పథకానికి కేటాయించిన మొత్తం బడ్జెట్ రూ. 24,104 కోట్లు.
• కేంద్ర గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఈ పథకానికి నోడల్ ఏజెన్సీ.
• ట్రైఫెడ్ (TRIFED) సంస్థ వన్ ధన్ కేంద్రాల అమలును పర్యవేక్షిస్తుంది.
• భారతదేశంలో 18 రాష్ట్రాలు, ఒక కేంద్రపాలిత ప్రాంతంలో 75 PVTG తెగలు ఉన్నాయి.
• అత్యధిక సంఖ్యలో PVTG తెగలు ఒడిశా రాష్ట్రంలో ఉన్నాయి.
• దేబర్ కమిషన్ (1973) సిఫార్సుల మేరకు తొలిసారిగా PTG వర్గం ఏర్పడింది.
• 2006లో PTGs పేరును భారత ప్రభుత్వం PVTGs గా మార్చింది.
• పీఎం-జన్మన్ పథకం ద్వారా మొత్తం 11 రకాల మౌలిక సదుపాయాలు కల్పిస్తారు.
• ఈ పథకం అమల్లో కేంద్ర మరియు రాష్ట్రాల నిధుల వాటా ఉంటుంది.
• ఆర్టికల్ 275(1) ద్వారా రాజ్యాంగబద్ధంగా గిరిజన ప్రాంతాలకు నిధులు అందుతాయి.
• పీఎం గతిశక్తి (PM Gati Shakti) పోర్టల్ ద్వారా లబ్ధిదారులను భౌతికంగా సర్వే చేస్తారు.

What Happened

నేషనల్ అక్రిడిటేషన్ బోర్డ్ ఫర్ టెస్టింగ్ అండ్ కాలిబ్రేషన్ లాబొరేటరీస్ (NABL), భారతదేశపు మొట్టమొదటి సంచార (మొబైల్) ఫుడ్ టెస్టింగ్ లాబొరేటరీస్ అక్రిడిటేషన్ పథకాన్ని ప్రారంభించింది. 'గుణవత్త సమన్వయ' (Gunvatta Samanvaya) పేరుతో జరిగిన బహుపాక్షిక అవగాహన ఒప్పంద మార్పిడి (MoU Exchange) కార్యక్రమంలో ఈ ప్రకటన వెలువడింది. ఈ సంచార ల్యాబ్‌లు నేరుగా ప్రజల వద్దకు వెళ్లి ఆహార నాణ్యతను తనిఖీ చేయడానికి అవసరమైన అధికారిక గుర్తింపును (Accreditation) ఈ పథకం అందిస్తుంది.

When & Where

• తేదీ: 10 ఆగస్టు 2026.
• ప్రాంతం: హోటల్ అశోకా, న్యూఢిల్లీ.
• సందర్భం: దేశవ్యాప్తంగా నియంత్రణ సంస్థల (regulatory bodies) మధ్య సమన్వయం సాధించే ఉద్దేశ్యంతో ఏర్పాటు చేసిన 'గుణవత్త సమన్వయ' కార్యక్రమం.

Who Is Involved

• NABL (National Accreditation Board for Testing and Calibration Laboratories): ఈ అక్రిడిటేషన్ పథకాన్ని రూపొందించిన ప్రధాన సంస్థ (చైర్‌పర్సన్: డా. సందీప్ షా).
• QCI (Quality Council of India): NABL కు మాతృ సంస్థ (సెక్రటరీ జనరల్: శ్రీ చక్రవర్తి టి. కన్నన్).
• DPIIT (Department for Promotion of Industry and Internal Trade): నాణ్యతా ప్రమాణాలను ప్రోత్సహిస్తున్న ప్రభుత్వ విభాగం (సెక్రటరీ: శ్రీ అమర్‌దీప్ సింగ్ భాటియా).
• రెగ్యులేటరీ అథారిటీలు & కమోడిటీ బోర్డులు: ఈ ఇంటిగ్రేటెడ్ అసెస్‌మెంట్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ లో భాగస్వాములు.

How It Works

1. మొబైల్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ ఏర్పాటు: మొబైల్ టెస్టింగ్ వ్యాన్లకు కూడా స్థిరమైన ప్రయోగశాలలతో సమానంగా అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల (ISO/IEC) ఆధారంగా ఒక మూల్యాంకన ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను NABL రూపొందించింది.
2. ఇంటిగ్రేటెడ్ అసెస్‌మెంట్ (Integrated Assessment): వివిధ ప్రభుత్వ సంస్థలు వేర్వేరుగా తనిఖీలు చేయకుండా, ఒకే ఉమ్మడి వ్యవస్థ ద్వారా మూల్యాంకనం (Assessment) జరుగుతుంది.
3. ఆన్-సైట్ తనిఖీలు: గ్రామాలు మరియు మారుమూల ప్రాంతాలకు ఈ మొబైల్ ల్యాబ్‌లు చేరుకొని, అక్కడికక్కడే ఆహార నమూనాలను సేకరించి, పరీక్షించి, అక్రిడిటెడ్ రిపోర్టులను ఇస్తాయి.
4. డూప్లికేషన్ తగ్గింపు: బహుపాక్షిక అవగాహన ఒప్పందాల కారణంగా వివిధ రెగ్యులేటరీ సంస్థలు ఈ ఫలితాలను ఆమోదిస్తాయి. తద్వారా తనిఖీల డూప్లికేషన్ తగ్గుతుంది.

Why It Matters

• సామాజిక మరియు ఆరోగ్య ప్రయోజనాలు: కల్తీ ఆహారాన్ని అరికట్టడం ద్వారా ప్రజారోగ్యం మెరుగుపడుతుంది. ఇది రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 47 లక్ష్యానికి అనుగుణంగా ఉంటుంది.
• వ్యాపార సౌలభ్యం (Ease of Doing Business): రెగ్యులేటరీ ఏజెన్సీల మధ్య సమన్వయం కారణంగా ఫుడ్ బిజినెస్ ఆపరేటర్లకు (FBOs) సత్వర అనుమతులు మరియు పరీక్షా సౌకర్యాలు లభిస్తాయి.
• నియంత్రణ సమర్థత (Regulatory Efficiency): సంచార ల్యాబ్‌ల వల్ల రెగ్యులేటరీ ఇంటర్వెన్షన్ (చర్యలు తీసుకోవడం) చాలా వేగంగా మారుతుంది, సర్వైలెన్స్ వ్యవస్థ బలోపేతం అవుతుంది.

---

Historical Background

• 1997: నాణ్యతా ప్రమాణాలను పెంచే ఉద్దేశంతో భారత ప్రభుత్వం మరియు పరిశ్రమల సంఘాలు సంయుక్తంగా క్వాలిటీ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా (QCI) ని స్థాపించాయి.
• 2006: ఫుడ్ సేఫ్టీ అండ్ స్టాండర్డ్స్ యాక్ట్ (FSSA) అమలులోకి రావడం ఆహార భద్రతలో ఒక కీలక మైలురాయి.
• 2017: FSSAI 'ఫుడ్ సేఫ్టీ ఆన్ వీల్స్' (Food Safety on Wheels) అనే పేరుతో మొబైల్ టెస్టింగ్ వ్యాన్లను ప్రవేశపెట్టింది, కానీ వాటికి NABL స్థాయి అధికారిక అక్రిడిటేషన్ అప్పట్లో విస్తృతంగా లేదు.

Previous Related Events

• 2023 నాటికి: దేశవ్యాప్తంగా స్టేట్ ఫుడ్ సేఫ్టీ ఇండెక్స్ (SFSI) ద్వారా ప్రయోగశాలల సామర్థ్యాన్ని FSSAI ఎప్పటికప్పుడు అంచనా వేస్తోంది.
• జూన్ 2024: ప్రపంచ ఆహార భద్రతా దినోత్సవం సందర్భంగా స్థానిక ఆహార వ్యాపారులకు శిక్షణ మరియు పరీక్షా సదుపాయాలను పెంచే కార్యక్రమాలను ప్రభుత్వం వేగవంతం చేసింది.
• 2025-26 లక్ష్యాలు: దేశంలో ఉన్న అన్ని అనక్రిడిటెడ్ ల్యాబ్‌లను దశలవారీగా NABL గొడుగు కిందకు తీసుకురావడం.

Static GK Connection

• NABL మరియు ISO/IEC 17025: ప్రపంచవ్యాప్తంగా టెస్టింగ్ మరియు కాలిబ్రేషన్ ప్రయోగశాలలు పాటించాల్సిన అంతర్జాతీయ ప్రమాణం 'ISO/IEC 17025'. NABL దీని ఆధారంగానే గుర్తింపు ఇస్తుంది.
• DPIIT పరిధి: QCI అనేది వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Commerce and Industry) పరిధిలోని DPIIT ఆధ్వర్యంలో పనిచేసే ఒక అటానమస్ బాడీ.

🔑 Key Points for Revision

• NABL భారతదేశంలో తొలిసారిగా మొబైల్ ఫుడ్ టెస్టింగ్ ల్యాబ్స్ అక్రిడిటేషన్ స్కీంను ప్రారంభించింది.
• ఈ కార్యక్రమం పేరు: 'గుణవత్త సమన్వయ' (Gunvatta Samanvaya).
• లాంచ్ అయిన ప్రదేశం: న్యూఢిల్లీ (ఆగస్టు 10, 2026).
• ఈ పథకం ఇంటిగ్రేటెడ్ అసెస్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్ కిందకు వస్తుంది.
• పాల్గొన్న ముఖ్య ప్రభుత్వ విభాగం: DPIIT (మినిస్ట్రీ ఆఫ్ కామర్స్ అండ్ ఇండస్ట్రీ).
• ముఖ్య వ్యక్తులు: శ్రీ అమర్‌దీప్ సింగ్ భాటియా (Sec, DPIIT), డా. సందీప్ షా (చైర్‌పర్సన్, NABL).
• ప్రధాన లక్ష్యం: ప్రజల వద్దకే నమ్మకమైన, అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల ఆహార పరీక్షలను తీసుకువెళ్లడం.
• బహుపాక్షిక అవగాహన ఒప్పందాల (MoU) ద్వారా వేర్వేరు సంస్థల తనిఖీలను (Assessment duplication) నివారించడం.
• NABL అనేది క్వాలిటీ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఇండియా (QCI) కింద పనిచేసే ఒక అనుబంధ సంస్థ (Constituent board).
• ఫుడ్ సేఫ్టీ మానిటరింగ్‌ను వేగవంతం చేయడానికి ఇది ఎంతగానో ఉపకరిస్తుంది.
• 2047 నాటికి నాణ్యత ఆధారిత భారతదేశ అభివృద్ధి ప్రయాణానికి (Quality-led practices) మద్దతు.
• ఈ పథకం వ్యాపార సౌలభ్యాన్ని (Ease of Doing Business) గణనీయంగా పెంచుతుంది.
• మొబైల్ ల్యాబ్‌ల ద్వారా మారుమూల గ్రామాలలో కూడా అక్రిడిటెడ్ సర్వీసులు అందుతాయి.
• అంతర్జాతీయంగా ISO/IEC ప్రమాణాలకు దీటుగా మన ల్యాబ్‌లను తీర్చిదిద్దడం జరుగుతుంది.
• ఇది భారతదేశంలో 'క్వాలిటీ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్' ను సమూలంగా మారుస్తుంది.

What Happened

కేంద్ర గణాంకాలు మరియు కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI), ఆగస్టు 12, 2026న జూలై 2026 నెలకు సంబంధించిన తాత్కాలిక వినియోగదారుల ధరల సూచీ (CPI) నివేదికను విడుదల చేసింది. ఈ నివేదికలో అత్యంత కీలకమైన అంశం: దేశంలో ద్రవ్యోల్బణాన్ని లెక్కించే ఆధార సంవత్సరాన్ని (Base Year) 2012 నుండి 2024 (2024=100) కు మార్చారు. దీని ప్రకారం జాతీయ స్థాయి రిటైల్ ద్రవ్యోల్బణం (CPI) 4.45% గా నమోదైంది.

When & Where

ఈ డేటాను 12 ఆగస్టు 2026న న్యూఢిల్లీ లోని ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) ద్వారా MoSPI విడుదల చేసింది. ఈ డేటా జూలై 2026 నెలలోని రిటైల్ ధరల మార్పులను, జూలై 2025 తో పోల్చి తెలియజేస్తుంది (Year-on-Year).

Who Is Involved

• గణాంకాలు మరియు కార్యక్రమాల అమలు మంత్రిత్వ శాఖ (MoSPI): భారతదేశంలో అధికారిక గణాంకాలను విడుదల చేసే నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• జాతీయ గణాంక కార్యాలయం (NSO): MoSPI కింద పనిచేస్తూ, క్షేత్ర స్థాయి నుండి ధరల డేటాను సేకరించి, క్రోడీకరించే బాధ్యతను వహిస్తుంది.
• భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ (RBI): NSO విడుదల చేసే ఈ CPI డేటాను ఆధారంగా చేసుకుని ద్రవ్య పరపతి విధాన కమిటీ (MPC) వడ్డీ రేట్లను (రెపో రేటు) నిర్ణయిస్తుంది.

How It Works

• డేటా సేకరణ: NSO కు చెందిన క్షేత్ర సిబ్బంది దేశవ్యాప్తంగా ఎంపిక చేసిన 1,465 గ్రామాలు మరియు 1,407 పట్టణ మార్కెట్ల నుండి ప్రతి నెలా వ్యక్తిగతంగా ధరల సమాచారాన్ని సేకరిస్తారు.
• బాస్కెట్ ఆఫ్ గూడ్స్ (Basket of Goods): ఆహారం, దుస్తులు, గృహోపకరణాలు, రవాణా, ఆరోగ్యం వంటి వివిధ విభాగాల (Divisions) కింద వస్తువులు మరియు సేవలకు వెయిటేజీ ఇస్తారు.
• ఆధార సంవత్సరం (Base Year): ప్రస్తుత ధరలను ఒక ప్రామాణిక సంవత్సరంతో (ఇప్పుడు 2024) పోల్చి చూస్తారు (2024=100 గా తీసుకుంటారు).

Historical Background

• 📌 2014: ఉర్జిత్ పటేల్ కమిటీ సిఫార్సుల మేరకు, RBI తన ద్రవ్య పరపతి విధానానికి హోల్ సేల్ ప్రైస్ ఇండెక్స్ (WPI) కి బదులుగా కన్స్యూమర్ ప్రైస్ ఇండెక్స్ (CPI - Combined) ను నామినల్ యాంకర్ (Nominal Anchor) గా స్వీకరించింది.
• 📌 2015: CPI ఆధార సంవత్సరాన్ని 2010 నుండి 2012 కు మార్చారు (2012=100).
• 📌 2016: ద్రవ్యోల్బణాన్ని 4% (+/- 2%) వద్ద స్థిరంగా ఉంచడానికి 'ఫ్లెక్సిబుల్ ఇన్ఫ్లేషన్ టార్గెటింగ్' (FIT) విధానాన్ని చట్టబద్ధంగా (RBI చట్టం సవరణ ద్వారా) ప్రవేశపెట్టారు.
• 📌 2026 (ప్రస్తుతం): వినియోగదారుల ఖర్చు విధానాలలో వచ్చిన మార్పులకు అనుగుణంగా బేస్ ఇయర్‌ను 2012 నుండి 2024 కు మార్చారు.

---

Previous Related Events

• 📌 ఏప్రిల్ 2026: ఏప్రిల్ నెలలో CPI ద్రవ్యోల్బణం 3.48% వద్ద కింది స్థాయిలలో నమోదైంది. అప్పట్లో ఆహార ద్రవ్యోల్బణం 4.20% గా ఉంది.
• 📌 జూన్ 2026: జూన్ నెలకు సంబంధించిన తుది (Final) CPI నివేదికలో ద్రవ్యోల్బణం 4.38% గా నమోదైంది. (జూలై నాటికి ఇది 4.45% కి పెరిగింది).
• 📌 కొత్త బేస్ ఇయర్ ప్రకటన: ఆగస్టు 2026 లో, MoSPI అధికారికంగా పాత 2012 బేస్ ఇయర్ సిరీస్ నిలిపివేసి, నూతన 2024 బేస్ ఇయర్ సిరీస్ ను ప్రారంభించింది.

Static GK Connection

• CPI vs WPI: హోల్ సేల్ ప్రైస్ ఇండెక్స్ (WPI) లో కేవలం వస్తువుల (Goods) ధరలను మాత్రమే పరిగణనలోకి తీసుకుంటారు, సేవల (Services) ధరలను తీసుకోరు. కానీ CPI లో వస్తువులతో పాటు విద్య, వైద్యం, రవాణా లాంటి సేవలను కూడా లెక్కిస్తారు.
• RBI చట్టం, 1934 - సెక్షన్ 45ZA: ఈ సెక్షన్ కింద భారత ప్రభుత్వం (RBI తో సంప్రదించి) ప్రతి ఐదు సంవత్సరాలకు ఒకసారి ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్యాన్ని (ప్రస్తుతం 4% తో కూడిన 2-6% టాలరెన్స్ బ్యాండ్) నోటిఫై చేస్తుంది.

Future Impact

• రెపో రేటు నిర్ణయాలు: 4.45% ద్రవ్యోల్బణం RBI యొక్క 4% లక్ష్యానికి దగ్గరగా ఉన్నప్పటికీ, ఆహార ద్రవ్యోల్బణం 5.52% గా ఉండటం ఆందోళనకరం. కనుక రాబోయే MPC సమావేశాల్లో వడ్డీ రేట్లను స్థిరంగా ఉంచే అవకాశం ఉంది.
• ఆగస్టు 2026 రిపోర్టు: తదుపరి ద్రవ్యోల్బణ డేటాను సెప్టెంబర్ 14, 2026 న విడుదల చేయనున్నారు.
• నమ్మకమైన అంచనాలు: 2024 కొత్త బేస్ ఇయర్ వల్ల, రాబోయే రోజుల్లో ద్రవ్యోల్బణ అంచనాలు ఆధునిక డిజిటల్ మరియు సేవా ఆధారిత ఖర్చులను మరింత కచ్చితంగా ప్రతిబింబిస్తాయి.

🔑 Key Points for Revision

• MoSPI సంస్థ జూలై 2026 నెలకు తాత్కాలిక CPI డేటాను 12 ఆగస్టు 2026న విడుదల చేసింది.
• CPI ద్రవ్యోల్బణాన్ని కొలవడానికి ఆధార సంవత్సరం (Base Year) 2012 నుండి 2024 కు మార్చబడింది.
• కొత్త 2024 బేస్ ఇయర్ ప్రకారం, జూలై 2026 రిటైల్ ద్రవ్యోల్బణం 4.45% (Provisional) గా నమోదైంది.
• జూలై 2026లో గ్రామీణ ప్రాంత ద్రవ్యోల్బణం 4.84% గా, పట్టణ ప్రాంత ద్రవ్యోల్బణం 3.96% గా ఉంది.
• ఆహార ద్రవ్యోల్బణాన్ని సూచించే CFPI (Consumer Food Price Index) 5.52% కు చేరుకుంది.
• గృహ సంబంధిత ద్రవ్యోల్బణం (Housing Inflation) దేశవ్యాప్తంగా కేవలం 2.22% గా నమోదైంది.
• జూలై నివేదికలో అత్యధిక ద్రవ్యోల్బణం (ధరల పెరుగుదల) చూసిన వస్తువు 'వెండి ఆభరణాలు' (109.84%).
• ధరలు అత్యధికంగా తగ్గిన వస్తువులలో బంగాళదుంప (-16.56%) ముందుంది.
• ద్రవ్యోల్బణ డేటాను క్షేత్రస్థాయిలో NSO (National Statistical Office) సేకరిస్తుంది.
• డేటా సేకరణ కోసం NSO 1,407 పట్టణ మార్కెట్లను మరియు 1,465 గ్రామాలను సందర్శిస్తుంది.
• మునుపటి జూన్ 2026 (ఫైనల్) నివేదికలో ద్రవ్యోల్బణం 4.38% గా ఉంది.
• ద్రవ్యోల్బణాన్ని 4% (+/-2%) లోపు ఉంచే బాధ్యత RBI ద్రవ్య పరపతి విధాన కమిటీ (MPC) ది.
• చట్టబద్ధమైన ద్రవ్యోల్బణ లక్ష్యం RBI Act 1934 లోని సెక్షన్ 45ZA కింద ప్రభుత్వం నిర్ణయిస్తుంది.
• 2014 ఉర్జిత్ పటేల్ కమిటీ సూచనతో భారత్ లో CPI ని ప్రధాన ద్రవ్యోల్బణ సూచికగా తీసుకుంటున్నారు.
• CPI లో వస్తువులతో (Goods) పాటు సేవలను (Services) కూడా లెక్కిస్తారు, కానీ WPI లో సేవలను లెక్కించరు.

What Happened

కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆగస్టు 13, 2026న పీఎం స్వానిధి (ప్రధాన మంత్రి స్ట్రీట్ వెండర్స్ ఆత్మనిర్భర్ నిధి) పథకానికి సంబంధించిన తాజా గణాంకాలను విడుదల చేసింది. ఈ పథకం ద్వారా ఇప్పటివరకు 78.17 లక్షల మంది వీధి వ్యాపారులకు ₹18,971.18 కోట్ల విలువైన రుణాలను అందించినట్లు పేర్కొంది. గమనించదగ్గ విషయం ఏమిటంటే, ఈ పథకం కింద లబ్ధి పొందిన వారిలో దాదాపు సగం మంది (46%) మహిళలే ఉన్నారు.

When & Where

ఈ వివరాలు ఆగస్టు 13, 2026న న్యూఢిల్లీలో కేంద్ర గృహ నిర్మాణ మరియు పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoHUA) ద్వారా అధికారికంగా వెల్లడించబడ్డాయి. ఈ పథకం దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న పట్టణ, సెమీ-అర్బన్ మరియు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని వీధి వ్యాపారులందరికీ వర్తిస్తుంది.

Who Is Involved

• కేంద్ర గృహ నిర్మాణ మరియు పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoHUA): ఈ పథకానికి నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• సిడ్బి (SIDBI): ఈ పథకాన్ని సాంకేతికంగా మరియు ఆర్థికంగా అమలు చేస్తున్న నోడల్ ఏజెన్సీ.
• వాణిజ్య బ్యాంకులు మరియు మైక్రో ఫైనాన్స్ సంస్థలు: వీధి వ్యాపారులకు రుణాలను మంజూరు చేసే సంస్థలు.
• అర్బన్ లోకల్ బాడీలు (ULBs): వీధి వ్యాపారులను గుర్తించి, వారికి గుర్తింపు కార్డులు (Certificate of Vending) జారీ చేసే స్థానిక సంస్థలు.

How It Works

1. లబ్ధిదారుల గుర్తింపు: మొదట వీధి వ్యాపారులు స్థానిక సంస్థల (ULB) ద్వారా 'సర్టిఫికేట్ ఆఫ్ వెండింగ్' లేదా 'లెటర్ ఆఫ్ రికమండేషన్' పొందాలి.
2. తొలి విడత రుణం: వ్యాపారికి ఎలాంటి పూచీకత్తు (Collateral) లేకుండా ఒక ఏడాది కాలపరిమితితో ₹10,000 వర్కింగ్ క్యాపిటల్ రుణం మంజూరు చేయబడుతుంది.
3. వడ్డీ రాయితీ: తీసుకున్న రుణాన్ని సకాలంలో లేదా ముందుగా చెల్లిస్తే, 7% వడ్డీ సబ్సిడీ నేరుగా లబ్ధిదారుని బ్యాంకు ఖాతాలోకి (DBT ద్వారా) వస్తుంది.
4. తదుపరి రుణాలు: తొలి విడత రుణాన్ని సక్రమంగా చెల్లించిన వారికి రెండవ విడతగా ₹20,000, మూడవ విడతగా ₹50,000 వరకు అదనపు రుణ సదుపాయం లభిస్తుంది.

Why It Matters

• ఆర్థిక సమ్మిళితం (Financial Inclusion): అసంఘటిత రంగంలో ఉన్న వీధి వ్యాపారులను అధికారిక బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలోకి తీసుకురావడం బ్యాంకింగ్ పరీక్షలకు (IBPS/SBI) చాలా ముఖ్యం.
• మహిళా సాధికారత: లబ్ధిదారులలో 46% మంది మహిళలు ఉండటం, కింది స్థాయిలో ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యాన్ని సూచిస్తుంది (UPSC GS Paper 1 & 2).
• డిజిటల్ ఇండియా డ్రైవ్: డిజిటల్ లావాదేవీలకు క్యాష్‌బ్యాక్ ఇవ్వడం ద్వారా డిజిటల్ అక్షరాస్యతను పెంచుతోంది.

Historical Background

• 2014: వీధి వ్యాపారుల హక్కులను కాపాడటానికి "వీధి వ్యాపారుల చట్టం, 2014" తీసుకురాబడింది.
• జూన్ 1, 2020: కోవిడ్ లాక్‌డౌన్ల వల్ల ఉపాధి కోల్పోయిన వారి కోసం పీఎం స్వానిధి పథకం అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది.
• 2021: నవంబర్ నాటికి పథకం కింద 26.37 లక్షల మందికి రుణాలు మంజూరు అయ్యాయి.
• 2024-2026: రుణ పరిమితిని ₹50,000 వరకు పెంచి, డిజిటల్ చెల్లింపులపై ప్రోత్సాహకాలను విస్తరించారు.

---

Previous Related Events

• 2022: స్వానిధి సే సమృద్ధి (SVANidhi se Samriddhi) అనే అనుబంధ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించి, వీధి వ్యాపారుల కుటుంబాలకు కేంద్ర ప్రభుత్వంలోని ఇతర 8 సంక్షేమ పథకాలను అందించారు.
• 2023: దేశవ్యాప్తంగా పీఎం స్వానిధి మహోత్సవాలను నిర్వహించి, ఎక్కువ మందికి అవగాహన కల్పించారు.
• జనవరి 2026: అమరావతిలో పీఎం స్వానిధి క్రెడిట్ కార్డుల పంపిణీ కార్యక్రమం చేపట్టారు, తద్వారా కార్డు ఆధారిత లావాదేవీలను ప్రోత్సహించారు.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 39(a): పౌరులందరికీ తగిన జీవనోపాధి పొందే హక్కు కల్పించాలని రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాలు చెబుతున్నాయి.
• ఫైనాన్షియల్ ఇంక్లూజన్ (ఆర్థిక సమ్మిళితం): సమాజంలో అట్టడుగున ఉన్న వారికి తక్కువ ఖర్చుతో బ్యాంకింగ్ సేవలు అందించడం.
• మైక్రో ఫైనాన్స్ (సూక్ష్మ రుణాలు): తక్కువ ఆదాయం కలిగిన వ్యక్తులు లేదా గ్రూపులకు ఇచ్చే చిన్న మొత్తపు రుణాలు.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా అసంఘటిత రంగ కార్మికులు ఎక్కువగా ఉన్న దేశాల్లో భారతదేశం ఒకటి. బంగ్లాదేశ్‌లోని గ్రామీణ బ్యాంక్ మోడల్ (మహ్మద్ యూనస్) స్ఫూర్తితోనే ఇలాంటి సూక్ష్మ రుణాల వ్యవస్థలు భారత్‌లో విజయవంతంగా అమలవుతున్నాయి. అయితే, ప్రపంచంలో మరే దేశంలోనూ ఇంత పెద్ద ఎత్తున, పూర్తిగా డిజిటల్ వేదిక ద్వారా వీధి వ్యాపారులకు ఎలాంటి పూచీకత్తు లేకుండా రుణాలు ఇచ్చే పథకం లేదు.

Future Impact

• పీఎం స్వానిధి పథకం ద్వారా భవిష్యత్తులో అసంఘటిత రంగానికి చెందిన వారి క్రెడిట్ హిస్టరీ (CIBIL స్కోర్) మెరుగుపడుతుంది. తద్వారా వారు భవిష్యత్తులో ముద్రా (MUDRA) వంటి పెద్ద రుణాలకు అర్హులవుతారు.
• ఈ పథకం డిజిటల్ కరెన్సీ (e-RUPI) వాడకాన్ని కింది స్థాయికి తీసుకెళ్లడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.

🔑 Key Points for Revision

• పీఎం స్వానిధి మొత్తం రుణ పంపిణీ: ₹18,971.18 కోట్లు
• లబ్ధిదారుల సంఖ్య: 78.17 లక్షలు (ఆగస్టు 12, 2026 నాటికి)
• మహిళా లబ్ధిదారుల శాతం: 46%
• పథకం ప్రారంభమైన తేదీ: జూన్ 1, 2020
• నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: గృహ నిర్మాణ, పట్టణ వ్యవహారాల శాఖ (MoHUA)
• అమలు చేసే ఏజెన్సీ: సిడ్బి (SIDBI)
• వడ్డీ రాయితీ శాతం: 7% (సకాలంలో చెల్లించిన వారికి)
• గరిష్ట డిజిటల్ క్యాష్‌బ్యాక్: నెలకు ₹100, ఏడాదికి ₹1,200
• తొలి విడత రుణం: ₹10,000
• రెండో విడత రుణం: ₹20,000
• మూడో విడత రుణం: ₹50,000
• రుణం పొందడానికి షరతు: ఎలాంటి పూచీకత్తు (Collateral-free) అవసరం లేదు
• వీధి వ్యాపారుల హక్కుల రక్షణ చట్టం ఆమోదించిన సంవత్సరం: 2014
• రాజ్యాంగ ఆర్టికల్ లింక్: ఆర్టికల్ 39(a) మరియు 41 (ఆదేశిక సూత్రాలు)
• అనుబంధ కార్యక్రమం: స్వానిధి సే సమృద్ధి (సామాజిక భద్రతా పథకాల అనుసంధానం)

What Happened

2026-27 మార్కెటింగ్ సీజన్ కోసం 14 ఖరీఫ్ పంటల కనీస మద్దతు ధరలలో (MSP) భారీ పెంపునకు ఆర్థిక వ్యవహారాల క్యాబినెట్ కమిటీ (CCEA) ఆమోదం తెలిపింది. అత్యధికంగా పొద్దుతిరుగుడు విత్తనాలకు (క్వింటాల్‌కు రూ. 622), ఆ తర్వాత పత్తికి (రూ. 557), నైగర్‌సీడ్ కు (రూ. 515), మరియు నువ్వులకు (రూ. 500) పెంపును ప్రకటించారు. సాధారణ రకం వరి ఎంఎస్‌పీని స్వల్పంగా రూ. 72 పెంచి, క్వింటాల్‌కు రూ. 2,441 గా నిర్ణయించారు.

When & Where

మే 2026 లో న్యూఢిల్లీలో జరిగిన కేంద్ర మంత్రివర్గ సమావేశంలో ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. 2026-27 ఖరీఫ్ పంటల సేకరణకు (సాధారణంగా అక్టోబర్ నుండి మార్కెట్‌కు వస్తాయి) దేశవ్యాప్తంగా ఈ సవరించిన ఎంఎస్‌పీ రేట్లు వర్తిస్తాయి.

Who Is Involved

• ఆర్థిక వ్యవహారాల క్యాబినెట్ కమిటీ (CCEA): ప్రధానమంత్రి అధ్యక్షతన ఉండే ఈ అత్యున్నత సంస్థ ఎంఎస్‌పీ పెంపుకు తుది ఆమోదం తెలిపింది.

• కమీషన్ ఫర్ అగ్రికల్చరల్ కాస్ట్స్ అండ్ ప్రైసెస్ (CACP): ఉత్పత్తి వ్యయాన్ని అంచనా వేసి ప్రభుత్వానికి ఎంఎస్‌పీ రేట్లను అధికారికంగా సిఫార్సు చేసే నిపుణుల సంస్థ.

• భారతీయ రైతులు: ముఖ్యంగా వరి వంటి నీటి ఆధారిత పంటల నుండి నూనెగింజలు మరియు పప్పుధాన్యాల వైపు మొగ్గు చూపే రైతులకు ఇది ప్రధాన ప్రయోజనం చేకూరుస్తుంది.

• వ్యవసాయ మరియు రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ: వ్యవసాయ సేకరణ విధానాలను అమలు చేసే కేంద్ర నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.

How It Works

ప్రభుత్వం 'A2+FL' విధానాన్ని ఉపయోగించి అఖిల భారత సగటు ఉత్పత్తి వ్యయాన్ని లెక్కిస్తుంది. ఇక్కడ 'A2' అంటే వాస్తవంగా వెచ్చించిన ఖర్చులు (విత్తనాలు, ఎరువులు మరియు కూలీల ఖర్చు), కాగా 'FL' అంటే కుటుంబ శ్రమ (Family Labour) యొక్క అంచనా విలువ. ఈ మొత్తం వ్యయానికి కనీసం 1.5 రెట్లు ఉండేలా MSP నిర్ణయించబడుతుంది, తద్వారా రైతులకు కనీసం 50% లాభం ఖరారు అవుతుంది. ఓపెన్ మార్కెట్ ధరలు ఈ స్థాయి కంటే పడిపోతే, ఫుడ్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (FCI) మరియు రాష్ట్ర ఏజెన్సీలు రైతుల నుండి ఈ 14 ఖరీఫ్ పంటలను ప్రకటించిన MSP కి కొనుగోలు చేస్తాయి.

Historical Background

• 1965: హరిత విప్లవం సమయంలో రైతుల ఆదాయాన్ని స్థిరీకరించడానికి మరియు ఉత్పత్తిని పెంచడానికి ఎంఎస్‌పీలను సిఫార్సు చేయడానికి అగ్రికల్చరల్ ప్రైసెస్ కమిషన్ (తరువాత CACP గా పేరు మార్చబడింది) స్థాపించబడింది.

• 2006: డాక్టర్ ఎం.ఎస్. స్వామినాథన్ నేతృత్వంలోని జాతీయ రైతుల కమిషన్ (National Commission on Farmers) సమగ్ర 'C2' ఉత్పత్తి వ్యయం కంటే కనీసం 50% ఎక్కువగా ఎంఎస్‌పీ ఉండాలని సిఫార్సు చేసింది.

• 2018: కనీస మద్దతు ధరను 'A2+FL' ఉత్పత్తి వ్యయానికి కనీసం 1.5 రెట్లు ఉంచాలనే విధానాన్ని 2018-19 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో అధికారికంగా ప్రకటించారు.

---

Previous Related Events

• అక్టోబర్ 2025: దేశీయ వంటనూనెల ఉత్పత్తిని పెంచడానికి 2026-27 రబీ సీజన్‌కు రేప్‌సీడ్ మరియు ఆవాలకు అత్యధిక పెంపును ప్రకటిస్తూ క్యాబినెట్ ఆమోదం తెలిపింది.

• ఆగస్టు 2025: రాష్ట్రాల్లో బలమైన ఎంఎస్‌పీ కొనుగోలు మౌలిక సదుపాయాలను కల్పించడానికి ప్రభుత్వం PM-AASHA పథకాన్ని పునరుద్ధరించింది.

• 2026 ప్రారంభం: సమగ్ర C2+50% ఫార్ములా ఆధారంగా ఎంఎస్‌పీకి చట్టబద్ధమైన హామీ కల్పించాలని కోరుతూ ఉత్తర భారతదేశంలో రైతుల నిరసనలు కొనసాగాయి.

Static GK Connection

• A2+FL vs. C2 Cost: 'A2' అనగా నగదు మరియు వస్తు రూపంలో చేసే ఖర్చులన్నీ కలిపి. 'FL' అనగా కుటుంబ శ్రమ. 'C2' అనేది సమగ్ర వ్యయం, ఇందులో A2+FL తో పాటుగా స్వంత భూమికి అద్దె మరియు మూలధనంపై వడ్డీ కూడా కలుపుతారు. రైతులు C2 ను డిమాండ్ చేస్తున్నారు, కానీ ప్రభుత్వం ప్రస్తుతం A2+FL ను ఆధారంగా ఉపయోగిస్తోంది.

• ఖరీఫ్ సీజన్ (Kharif Season): నైరుతి రుతుపవనాల ప్రారంభంలో (జూన్-జూలై) విత్తి, శరదృతువులో (సెప్టెంబర్-అక్టోబర్) పండించే పంటలు.

🔑 Key Points for Revision

• 2026-27 మార్కెటింగ్ సీజన్‌కు గాను 14 ఖరీఫ్ పంటల ఎంఎస్‌పీని CCEA ఆమోదించింది.

• ఈ ఆమోదం తెలిపిన CCEA సమావేశానికి ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధ్యక్షత వహించారు.

• ఎంఎస్‌పీలో అత్యధిక పెంపు పొద్దుతిరుగుడు విత్తనాలకు (క్వింటాల్‌కు రూ. 622) లభించింది.

• పత్తి పంటకు రెండవ అత్యధిక పెంపు (క్వింటాల్‌కు రూ. 557) నమోదైంది.

• ఎంఎస్‌పీ విధానం అంచనా వేసిన ఉత్పత్తి వ్యయంపై కనీసం 50% లాభం వచ్చేలా హామీ ఇస్తుంది.

• ఉత్పత్తి వ్యయంపై అత్యధిక లాభం (శాతంలో) పెసర (Moong) పంట (61%) ద్వారా వస్తుందని అంచనా.

• వరి (సాధారణ) ఎంఎస్‌పీని రూ. 72 పెంచి, క్వింటాల్‌కు రూ. 2,441 గా నిర్ణయించారు.

• 1.5 రెట్ల ధర విధానం 2018-19 కేంద్ర బడ్జెట్ ప్రకటనకు అనుగుణంగా ఉంది.

• కమీషన్ ఫర్ అగ్రికల్చరల్ కాస్ట్స్ అండ్ ప్రైసెస్ (CACP) ఎంఎస్‌పీని సిఫార్సు చేస్తుంది.

• 'A2' అంటే వాస్తవ ఖర్చులు; 'FL' అంటే కుటుంబ శ్రమ (Family Labour) యొక్క అంచనా విలువ.

• స్వామినాథన్ కమిషన్ సమగ్ర 'C2' వ్యయ సూత్రాన్ని ఉపయోగించాలని సిఫార్సు చేసింది.

• నూనెగింజలు మరియు పప్పుధాన్యాల వైపు పంటల మళ్లింపును (Crop diversification) ప్రభుత్వం స్పష్టంగా లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

• భారత ఆహార సంస్థ (FCI) మరియు నాఫెడ్ (NAFED) ఎంఎస్‌పీ కొనుగోళ్లను అమలు చేసే ప్రాథమిక కేంద్ర సంస్థలు.

• నూనెగింజలకు అధిక ఎంఎస్‌పీని అందించడం ద్వారా భారతదేశ వంటనూనెల దిగుమతి బిల్లును తగ్గించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.

• పంట చేతికొచ్చే సమయంలో ధరలు అకస్మాత్తుగా పడిపోయినప్పుడు రైతులను రక్షించడానికి ఎంఎస్‌పీ ఒక మార్కెట్ ఫ్లోర్ ప్రైస్‌గా (Market floor price) పనిచేస్తుంది.

What Happened

చైనాకు చెందిన కృత్రిమ మేధస్సు (AI) దిగ్గజం జెడ్.ఏఐ, అమెరికా ఎగుమతి ఆంక్షలను పూర్తిగా ఛేదిస్తూ 1 గిగావాట్ సామర్థ్యం గల భారీ డేటా సెంటర్‌ను పూర్తి చేసి పాక్షికంగా అందుబాటులోకి తెచ్చింది. ఎన్విడియా వంటి అమెరికన్ సంస్థల హార్డ్‌వేర్‌కు పూర్తిగా స్వస్తి చెప్పి, కేవలం చైనాలో తయారైన చిప్‌లను మాత్రమే ఉపయోగించి ఈ మౌలిక సదుపాయాన్ని ఏర్పాటు చేయడం విశేషం.

When & Where

ఈ పరిణామం జూలై 2026లో వెలుగులోకి వచ్చింది. దీనికి సంబంధించిన ఖచ్చితమైన భౌగోళిక స్థానాన్ని (Location) జెడ్.ఏఐ సంస్థ గోప్యంగా ఉంచింది. అయితే, ఇది చైనా దేశం లోపల అత్యంత శక్తివంతమైన కంప్యూటింగ్ కేంద్రంగా రూపుదిద్దుకుంది.

Who Is Involved

• Z.ai (జెడ్.ఏఐ): పూర్వపు పేరు 'షిపు ఏఐ' (Zhipu AI), చైనాకు చెందిన ప్రముఖ లార్జ్ లాంగ్వేజ్ మోడల్ డెవలపర్.
• అమెరికా వాణిజ్య శాఖ: జెడ్.ఏఐ సంస్థను జనవరి 2025లో ఎంటిటీ లిస్ట్‌లో చేర్చి ఆంక్షలు విధించింది.
• హువావే (Huawei) & ఇతర దేశీయ చిప్ తయారీదారులు: చైనాకు చెందిన స్వదేశీ యాక్సిలరేటర్ల సరఫరాదారులు.

How Is It Done

1. అమెరికా ఆంక్షల వల్ల ఎన్విడియా చిప్‌లు లభించకపోవడంతో జెడ్.ఏఐ పూర్తిగా స్వదేశీ హార్డ్‌వేర్‌పై దృష్టి పెట్టింది.
2. ప్రతి క్లస్టర్‌లో 10,000 కంటే ఎక్కువ దేశీయ చిప్‌లను అనుసంధానించారు.
3. ఈ భారీ క్లస్టర్ల ద్వారా జెడ్.ఏఐ యొక్క జీఎల్‌ఎం (GLM) మోడళ్లకు శిక్షణ ఇస్తున్నారు.
4. నెట్‌వర్కింగ్ మరియు సాఫ్ట్‌వేర్ సవాళ్లను అధిగమించడానికి దేశీయ కంపైలర్లు మరియు ఆప్టిమైజేషన్ ఇంజిన్‌లను ఉపయోగిస్తున్నారు.

Historical Background

చైనా ఏఐ పరిశ్రమ గత దశాబ్దంలో విదేశీ హార్డ్‌వేర్‌పై ఎక్కువగా ఆధారపడింది. అయితే 2022-2025 మధ్య కాలంలో అమెరికా ప్రభుత్వం అధునాతన సెమీకండక్టర్ల ఎగుమతులపై కఠినమైన ఆంక్షలు విధించింది. దీనితో చైనా తన స్వంత 'సెమీకండక్టర్ సవరణ ప్రణాళికలను' వేగవంతం చేసింది. జెడ్.ఏఐ సంస్థ 2019లో సింఘువా విశ్వవిద్యాలయం నుంచి పుట్టుకొచ్చి, క్రమంగా చైనాలోని ప్రముఖ ఏఐ సంస్థలలో ఒకటిగా ఎదిగింది.

Previous Related Events

1. జనవరి 2025లో అమెరికా వాణిజ్య శాఖ జెడ్.ఏఐ సంస్థను తన బ్లాక్‌లిస్ట్‌లో చేర్చింది.
2. ఆగస్టు 2025లో జెడ్.ఏఐ తన మోడళ్లు హువావే అసెండ్ ప్రాసెసర్‌లతో అనుకూలంగా ఉంటాయని ప్రకటించింది.
3. జనవరి 2026లో జెడ్.ఏఐ హాంకాంగ్ స్టాక్ ఎక్స్ఛేంజ్‌లో ఐపీఓ ద్వారా పబ్లిక్ కంపెనీగా నమోదైంది.

Static GK Connection

• సెమీకండక్టర్లు మరియు మైక్రోచిప్‌లు: సిలికాన్ ఆధారిత సెమీకండక్టర్ల తయారీలో లిథోగ్రాఫిక్ యంత్రాలు (ఉదాహరణకు ASML) అత్యంత కీలకం.
• ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI): మోడల్ శిక్షణ కోసం భారీ మొత్తంలో గ్రాఫిక్స్ ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లు (GPUs) లేదా ఏఐ యాక్సిలరేటర్లు అవసరం.

India & World Comparison

అమెరికా మరియు చైనాల మధ్య జరుగుతున్న ఈ 'చిప్ వార్' గ్లోబల్ టెక్నాలజీ రంగాన్ని రెండు భాగాలుగా విభజిస్తోంది. మరోవైపు భారతదేశం 'ఇండియా సెమీకండక్టర్ మిషన్' (ISM) ద్వారా దేశీయంగా చిప్ తయారీ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయడానికి భారీ పెట్టుబడులు పెడుతూ స్వావలంబన దిశగా అడుగులు వేస్తోంది.

🔑 Key Points for Revision

• జెడ్.ఏఐ సంస్థ 1 GW సామర్థ్యం గల డేటా సెంటర్‌ను పూర్తిగా దేశీయ చిప్‌లతో ప్రారంభించింది.
• ఈ కేంద్రంలో ఎలాంటి ఎన్విడియా హార్డ్‌వేర్ ఉపయోగించలేదు.
• ప్రతి క్లస్టర్‌లో 10,000కు పైగా దేశీయ యాక్సిలరేటర్లు ఉన్నాయి.
• జనవరి 2025లో అమెరికా ఎగుమతి బ్లాక్‌లిస్ట్‌లో జెడ్.ఏఐ చేర్చబడింది.
• ఈ డేటా సెంటర్ జెడ్.ఏఐ యొక్క జీఎల్‌ఎం (GLM) మోడళ్ల శిక్షణకు ఉపయోగపడుతుంది.
• చైనా ప్రభుత్వం డేటా కేంద్రాల కోసం $295 బిలియన్ల ప్రణాళిక కలిగి ఉంది.
• జెడ్.ఏఐ సంస్థ మొదట సింఘువా విశ్వవిద్యాలయం నుండి ప్రారంభమైంది.
• చైనా దేశీయ చిప్ మార్కెట్‌లో హువావే అగ్రగామిగా ఉంది.
• జెడ్.ఏఐ జనవరి 2026లో హాంకాంగ్ ఎక్స్ఛేంజ్‌లో లిస్ట్ అయింది.
• ఈ ప్రాజెక్ట్ చైనా సాంకేతిక స్వావలంబనకు నిదర్శనం.
• గ్లోబల్ టెక్ వార్ కారణంగా సెమీకండక్టర్ల ప్రాముఖ్యత విపరీతంగా పెరిగింది.
• డేటా సెంటర్‌కు అవసరమైన విద్యుత్ సామర్థ్యం 1 గిగావాట్.
• ఇది ఏఐ మోడళ్ల శిక్షణా వేగాన్ని మరియు సామర్థ్యాన్ని నిర్దేశిస్తుంది.
• అమెరికా ఆంక్షలు చైనాలో స్వదేశీ పరిశోధనలను వేగవంతం చేశాయి.
• భవిష్యత్తులో ఏఐ మౌలిక సదుపాయాల రంగంలో పోటీ మరింత తీవ్రం కానుంది.

What Happened

భారత నౌకాదళ సామర్థ్యాలను పెంచే దిశగా, 11 ఆగస్టు 2026న నెక్స్ట్-జనరేషన్ ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ వెసెల్ (NGOPV) 'శ్రుతి' (యార్డ్ 3037) అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది. వార్‌షిప్ ప్రొడక్షన్ & అక్విజిషన్ కంట్రోలర్ వైస్ అడ్మిరల్ సంజయ్ సాధు సమక్షంలో శ్రీమతి మనికా సాధు ఈ నౌకను లాంచ్ చేశారు. ఇది పూర్తిగా స్వదేశీ డిజైన్ మరియు సాంకేతికతతో నిర్మించబడిన అత్యాధునిక నౌక.

When & Where

ఈ ప్రయోగం 11 ఆగస్టు 2026న పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని కోల్‌కతాలో ఉన్న గార్డెన్ రీచ్ షిప్‌బిల్డర్స్ అండ్ ఇంజనీర్స్ లిమిటెడ్ (GRSE) లో జరిగింది. భారతీయ సముద్ర మార్గాల్లో నిఘా పటిష్టం చేయడానికి మరియు బంగాళాఖాతం, హిందూ మహాసముద్రంలో వ్యూహాత్మక పట్టు సాధించడానికి ఈ ప్రాంతం కీలకం.

Who Is Involved

• భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (MoD): ఈ నౌకల నిర్మాణానికి నిధులు మరియు కాంట్రాక్టును ఆమోదించిన నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• భారత నౌకాదళం (Indian Navy): ఈ నౌకల వినియోగదారు మరియు సముద్ర భద్రతా నిర్వాహక దళం.
• GRSE (కోల్‌కతా): ఈ ప్రాజెక్ట్‌లో 4 NGOPV లను నిర్మిస్తున్న ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ.
• GSL (గోవా): ఇదే ప్రాజెక్ట్ కింద 7 NGOPV లను నిర్మిస్తున్న ప్రధాన షిప్‌యార్డ్ సంస్థ.

How It Works

1. గస్తీ మరియు నిఘా: సుదీర్ఘ తీరప్రాంతం మరియు ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి (EEZ) వెంబడి శత్రువుల చొరబాటును గుర్తించడానికి అత్యాధునిక రాడార్లు మరియు సెన్సార్లను ఉపయోగిస్తుంది.
2. యాంటీ-పైరసీ ఆపరేషన్స్: సముద్ర దొంగల ముప్పును ఎదుర్కోవడానికి మరియు వాణిజ్య నౌకలకు రక్షణ కల్పించడానికి శీఘ్ర ప్రతిస్పందన బృందాలతో వ్యవహరిస్తుంది.
3. HADR మిషన్లు: ప్రకృతి వైపరీత్యాలు (తుఫాన్లు, సునామీలు) సంభవించినప్పుడు మానవతా సహాయం మరియు విపత్తు ఉపశమన (HADR) చర్యలను వేగవంతం చేస్తుంది.
4. సుదీర్ఘ ప్రయాణ సామర్థ్యం: 3,000 టన్నుల బరువుతో, 8,500 నాటికల్ మైళ్ల దూరం నిరంతరాయంగా ప్రయాణించి సముద్రంలో ఎక్కువ కాలం గస్తీ కాయగలదు.

Why It Matters

ఈ ప్రాజెక్ట్ భారతదేశం యొక్క 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' (స్వయం సమృద్ధి) విధానానికి ఒక అద్భుత ఉదాహరణ. రక్షణ రంగంలో దిగుమతులను తగ్గించి, స్థానిక MSME లకు మరియు ఉపాధికి అవకాశాలు కల్పిస్తుంది.

Historical Background

• భారతదేశానికి చెందిన పాత తరం ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ నౌకలైన సుకన్య (Sukanya Class) మరియు సరయు (Saryu Class) నౌకల స్థానంలో ఈ అధునాతన నౌకలు రానున్నాయి.
• మార్చి 30, 2023న, రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ₹9,781 కోట్లతో 11 NGOPV ల నిర్మాణానికి GSL మరియు GRSE లతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.
• ఈ ఒప్పందం ద్వారా విదేశీ ఆధారిత నౌకల నుంచి స్వదేశీ తయారీ నౌకల వైపు భారతదేశం ఒక చారిత్రక అడుగు వేసింది.

Previous Related Events

• మార్చి 2026: GSL వద్ద ప్రాజెక్ట్‌లోని మొదటి నౌక 'శచీ' (యార్డ్ 1280) లాంచ్ చేయబడింది.
• మే 2026: GRSE వద్ద 'సంఘమిత్ర' అనే నౌక లాంచ్ చేయబడింది.
• మార్చి 2023: 11 NGOPV లతో పాటు, 6 నెక్స్ట్-జనరేషన్ మిస్సైల్ వెసెల్స్ (NGMV) కోసం కొచ్చిన్ షిప్‌యార్డ్‌తో ₹9,805 కోట్లకు ఒప్పందం కుదిరింది.

Static GK Connection

• ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి (Exclusive Economic Zone - EEZ): UNCLOS (1982) ప్రకారం ఒక దేశం యొక్క తీరం నుండి 200 నాటికల్ మైళ్ల వరకు ఉన్న సముద్ర భాగం. ఈ ప్రాంతం రక్షణలో ఆఫ్‌షోర్ పెట్రోల్ వెసెల్స్ పాత్ర ముఖ్యమైనది.
• ఉర్సా మేజర్ నక్షత్రరాశి (Ursa Major): దీనిని గ్రేట్ బేర్ లేదా సప్తర్షి మండలం అని పిలుస్తారు. నావిగేషన్‌లో చారిత్రక ప్రాముఖ్యత ఉన్నందున దీనిని 'శ్రుతి' నౌక చిహ్నంగా ఎంచుకున్నారు.

🔑 Key Points for Revision

• 11 ఆగస్టు 2026న 'శ్రుతి' అనే NGOPV కోల్‌కతాలోని GRSEలో ప్రారంభించబడింది.
• శ్రుతి (Shruti) అనే పేరు నాలుగు వేదాలకు ప్రతీక.
• ఈ నౌక చిహ్నంలో ఉర్సా మేజర్ నక్షత్రరాశి, ఎరుపు-తెలుపు లైట్‌హౌస్ ఉంటాయి.
• మొత్తం 11 NGOPV ల కోసం ₹9,781 కోట్ల విలువైన ఒప్పందం 2023లో కుదిరింది.
• ఈ 11 నౌకల్లో 7 గోవా షిప్‌యార్డ్ (GSL) మరియు 4 GRSE నిర్మిస్తున్నాయి.
• నౌక డిస్‌ప్లేస్‌మెంట్ సుమారు 3,000 టన్నులు.
• నౌక గరిష్ట వేగం 23 నాట్స్, క్రూజింగ్ వేగం 14 నాట్స్.
• క్రూజింగ్ వేగంతో గరిష్ట పరిధి 8,500 నాటికల్ మైళ్లు.
• 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్'లో భాగంగా ఇవి పూర్తిగా స్వదేశీ డిజైన్‌తో తయారవుతున్నాయి.
• EEZ రక్షణ, పైరసీ నిరోధక, మరియు HADR మిషన్లలో వీటిని ఉపయోగిస్తారు.
• దీనికంటే ముందు మే 2026లో GRSE 'సంఘమిత్ర'ను ప్రారంభించింది.
• మొదటి NGOPV అయిన 'శచీ' మార్చి 2026లో GSL వద్ద లాంచ్ చేయబడింది.
• నౌకాదళ ఆధునికీకరణలో భాగంగా పాత సుకన్య, సరయు క్లాస్ నౌకల స్థానంలో ఇవి చేరతాయి.
• వార్‌షిప్ అక్విజిషన్ కంట్రోలర్ వైస్ అడ్మిరల్ సంజయ్ సాధు ఈ కార్యక్రమానికి హాజరయ్యారు.
• సెప్టెంబర్ 2026 నుండి ఈ నౌకల డెలివరీ ప్రారంభమవుతుంది.

What Happened

భారత 14వ రాష్ట్రపతి రామ్ నాథ్ కోవింద్ ఆత్మకథ 'ట్రయంఫ్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ రిపబ్లిక్: మై లైఫ్, మై స్ట్రగుల్స్' పుస్తకావిష్కరణ జరిగింది. ఈ పుస్తకాన్ని ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ఆవిష్కరించి, జాతికి అంకితం చేశారు. ఈ గ్రంథం కోవింద్ జీవిత ప్రయాణాన్ని, ఒక సామాన్య దళిత కుటుంబం నుండి దేశ ప్రథమ పౌరుడిగా ఎదిగిన క్రమాన్ని కళ్లకు కడుతుంది. అట్టడుగు వర్గాల ఉద్ధరణ కోసం, రాజ్యాంగ పరిరక్షణ కోసం ఆయన చేసిన కృషికి ఇది ఒక లిఖిత సాక్ష్యంగా నిలుస్తుంది.

When & Where

ఈ పుస్తకావిష్కరణ కార్యక్రమం ఆగస్టు 12, 2026 న ఉదయం 9:30 గంటలకు న్యూఢిల్లీలోని ప్రతిష్టాత్మక విజ్ఞాన్ భవన్‌లో ఘనంగా జరిగింది. జాతీయ స్థాయి రాజకీయ నాయకులు, ప్రముఖులు ఈ వేడుకలో పాల్గొన్నారు.

Who Is Involved

• నరేంద్ర మోదీ: భారత ప్రధానమంత్రి, ఈ పుస్తకాన్ని అధికారికంగా ఆవిష్కరించారు మరియు కోవింద్ సేవలను కొనియాడారు.
• రామ్ నాథ్ కోవింద్: గ్రంథ రచయిత మరియు భారత మాజీ రాష్ట్రపతి, తన జీవిత అనుభవాలను అక్షరబద్ధం చేశారు.
• రూపా పబ్లికేషన్స్: ఈ పుస్తక ప్రచురణ సంస్థ, జాతీయ స్థాయిలో దీనిని పంపిణీ చేస్తోంది.
• కేంద్ర ప్రభుత్వం / పీఎంఓ: ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం ఈ కార్యక్రమానికి సంబంధించిన అధికారిక ప్రకటనలను జారీ చేసింది.

How It Works

ఒక మాజీ రాష్ట్రపతి తన ఆత్మకథను తీసుకురావడం వెనుక ఉన్న పద్ధతి:

1. అనుభవాల క్రోడీకరణ: దశాబ్దాల రాజకీయ, న్యాయవాద మరియు రాజ్యాంగ పదవుల అనుభవాలను ప్రాథమిక ఆధారాలుగా సేకరించడం.
2. రాజ్యాంగబద్ధమైన పరిమితులు: రాష్ట్రపతిగా తన పరిధిలో జరిగిన నిర్ణయాలు, గోప్యతను ఉల్లంఘించకుండా చారిత్రక సత్యాలను పొందుపరచడం.
3. ప్రచురణ ప్రక్రియ: ప్రముఖ పబ్లిషర్ (ఈ సందర్భంలో రూపా పబ్లికేషన్స్) ద్వారా పుస్తకాన్ని ఎడిట్ చేసి ముద్రించడం.
4. ఆవిష్కరణ మరియు పంపిణీ: దేశ అత్యున్నత నాయకుల ద్వారా పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించి, భావితరాలకు ఒక రిఫరెన్స్ గ్రంథంగా గ్రంథాలయాలకు మరియు ప్రజలకు అందుబాటులోకి తీసుకురావడం.

Why It Matters

పోటీ పరీక్షల కోణంలో ఈ సంఘటన అత్యంత ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది. మొదటిది, పాలిటీ (Governance) కింద రాష్ట్రపతి వ్యవస్థ, రాజ్యాంగ నిర్మాణం వంటి అంశాలకు ఇది ప్రత్యక్ష ఉదాహరణ. రెండవది, సామాజిక న్యాయం (Social Justice) కింద ఒక అణగారిన వర్గానికి చెందిన వ్యక్తి దేశ ప్రథమ పౌరుడిగా ఎదగడం భారతీయ ప్రజాస్వామ్య విజయానికి ప్రతీక. మూడవది, సమకాలీన చరిత్రలో 'వన్ నేషన్-వన్ ఎలక్షన్' లాంటి కీలక సంస్కరణల పట్ల ఒక మాజీ రాష్ట్రపతి దృక్పథాన్ని ఈ పుస్తకం వెల్లడిస్తుంది.

Historical Background

• 1950లలో భారత తొలి రాష్ట్రపతి డాక్టర్ రాజేంద్ర ప్రసాద్ 'ఆత్మకథ'ను రాశారు, ఇది స్వాతంత్ర్య సంగ్రామాన్ని వివరిస్తుంది.
• 2011లో ఏపీజే అబ్దుల్ కలాం రచించిన 'వింగ్స్ ఆఫ్ ఫైర్' యువతకు అత్యంత ప్రేరణాత్మక ఆత్మకథగా నిలిచింది.
• 2016-17 మధ్యకాలంలో ప్రణబ్ ముఖర్జీ తన రాజకీయ అనుభవాలను వివరిస్తూ 'ది టర్బ్యులెంట్ ఇయర్స్' తదితర మూడు సంపుటాల సిరీస్‌ను ప్రచురించారు. ఈ కోవలోనే ఇప్పుడు రామ్ నాథ్ కోవింద్ తన పుస్తకాన్ని తెచ్చారు.

---

Previous Related Events

• జులై 2022: రామ్ నాథ్ కోవింద్ తన ఐదేళ్ల రాష్ట్రపతి పదవీకాలాన్ని విజయవంతంగా పూర్తి చేసి ద్రౌపది ముర్ముకు బాధ్యతలు అప్పగించారు.
• సెప్టెంబర్ 2023: దేశంలో 'వన్ నేషన్, వన్ ఎలక్షన్' సాధ్యాసాధ్యాలను పరిశీలించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం రామ్ నాథ్ కోవింద్ నేతృత్వంలో ఒక ఉన్నత స్థాయి కమిటీని ఏర్పాటు చేసింది.
• మార్చి 2024: కోవింద్ కమిటీ తన సమగ్ర నివేదికను రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ముకు సమర్పించింది. ఈ పరిణామాలన్నీ ఆయన ఆత్మకథలో ప్రతిఫలించాయి.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 52: భారతదేశానికి ఒక రాష్ట్రపతి ఉంటారని ఈ నిబంధన తెలుపుతుంది. రాష్ట్రపతి దేశానికి అధినేత మరియు సాయుధ దళాల సుప్రీం కమాండర్.
• ఆర్టికల్ 14 & 15: కుల, మత, జన్మ స్థల ఆధారంగా ఎలాంటి వివక్ష చూపకూడదని రాజ్యాంగం చెబుతోంది. పరాంఖ్ గ్రామంలో దళిత బాలుడిగా వివక్షను ఎదుర్కొన్న కోవింద్, అదే రాజ్యాంగానికి అధినేత కావడం ఈ ఆర్టికల్స్ అమలుకు సజీవ సాక్ష్యం.

Future Impact

ఈ పుస్తకంలో ఆయన ప్రస్తావించిన 'వన్ నేషన్-వన్ ఎలక్షన్' అంశం భవిష్యత్తులో దేశ రాజకీయ ముఖచిత్రాన్ని మార్చే అవకాశం ఉంది. అంతేకాకుండా రాజ్యాంగ సంస్థల పనితీరుపై ఆయన చేసిన వ్యాఖ్యలు భవిష్యత్తులో పాలిటీ పరిశోధకులకు, న్యాయవ్యవస్థకు ముఖ్యమైన రిఫరెన్స్ పాయింట్‌గా మారతాయి. రాబోయే పోటీ పరీక్షలలో ఆయన రాసిన పుస్తకాలు, ఆయన నిర్వహించిన పదవుల క్రమంపై కచ్చితంగా ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఉంది.

🔑 Key Points for Revision

• ఆగస్టు 12, 2026న రామ్ నాథ్ కోవింద్ ఆత్మకథ 'ట్రయంఫ్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ రిపబ్లిక్' ఆవిష్కృతమైంది.
• పుస్తకాన్ని ఆవిష్కరించినది: ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ.
• పుస్తక పూర్తి పేరు: 'ట్రయంఫ్ ఆఫ్ ది ఇండియన్ రిపబ్లిక్: మై లైఫ్, మై స్ట్రగుల్స్'.
• రచయిత: రామ్ నాథ్ కోవింద్, భారత 14వ రాష్ట్రపతి (2017-2022).
• పుస్తక ప్రచురణకర్త: రూపా పబ్లికేషన్స్.
• ఆయన 2015-2017 మధ్య బీహార్ 36వ గవర్నర్‌గా పనిచేశారు.
• 1994లో తొలిసారిగా యూపీ నుండి రాజ్యసభకు ఎన్నికయ్యారు.
• 1980 నుండి 1993 వరకు సుప్రీంకోర్టులో కేంద్ర ప్రభుత్వ స్టాండింగ్ కౌన్సెల్‌గా పనిచేశారు.
• దళిత వర్గానికి చెందిన రెండవ భారత రాష్ట్రపతి ఈయనే.
• జమిలి ఎన్నికల (One Nation, One Election) కమిటీకి ఆయన ఛైర్మన్‌గా వ్యవహరించారు.
• 1991లో ఆయన రాజకీయ ప్రవేశం చేసి బీజేపీలో చేరారు.
• బీజేపీ దళిత మోర్చా అధ్యక్షునిగా 1998-2002 మధ్య పనిచేశారు.
• ఈ పుస్తకం ఆయన బాల్యంలో ఎదుర్కొన్న కుల వివక్షను ప్రస్తావిస్తుంది.
• భారత ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ గొప్పతనానికి తన ఎన్నిక ఒక ప్రతీక అని ఆయన పేర్కొన్నారు.
• కాన్పూర్ విశ్వవిద్యాలయం నుండి ఆయన కామర్స్ మరియు న్యాయశాస్త్రంలో పట్టాలు పొందారు.

What Happened

ఆగస్టు 12, 2026 న ప్రపంచ ఏనుగుల దినోత్సవం సందర్భంగా, కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రి శ్రీ భూపేందర్ యాదవ్ ఏనుగుల రక్షణకు దేశ నిబద్ధతను చాటిచెప్పారు. దేశంలో ఉన్న 33 ఎలిఫెంట్ రిజర్వ్‌లు మరియు 150 కారిడార్ల ద్వారా ఆవాసాలను సురక్షితం చేస్తున్నామని తెలిపారు. మానవ-ఏనుగుల సంఘర్షణను తగ్గించడానికి మరియు జనాభా పర్యవేక్షణను మెరుగుపరచడానికి ప్రభుత్వం పటిష్ట చర్యలు తీసుకుంటోందని ఆయన ప్రకటించారు.

When & Where

• తేదీ: ఆగస్టు 12, 2026 (ప్రపంచ ఏనుగుల దినోత్సవం).
• వేదిక: న్యూఢిల్లీ (సోషల్ మీడియా ద్వారా అధికారిక ప్రకటన).
• ప్రాంతం: భారతదేశంలోని 14 ఏనుగుల ఆవాస రాష్ట్రాలు.

Who Is Involved

• కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC): విధాన రూపకల్పన మరియు పర్యవేక్షణ నోడల్ ఏజెన్సీ.
• శ్రీ భూపేందర్ యాదవ్: కేంద్ర పర్యావరణ శాఖ మంత్రి.
• శ్రీ కీర్తి వర్ధన్ సింగ్: పర్యావరణ శాఖ సహాయ మంత్రి (MoS), ఏనుగులను ఎకోసిస్టమ్ ఇంజనీర్లుగా అభివర్ణించారు.
• రాష్ట్ర అటవీ శాఖలు: స్థానికంగా ప్రాజెక్ట్ ఎలిఫెంట్ అమలు బాధ్యత వహిస్తాయి.

How It Works

• ఆవాసాల రక్షణ: దేశంలోని 14 రాష్ట్రాల్లో 33 ఎలిఫెంట్ రిజర్వ్‌లను గుర్తించి, వాటిలో మానవ జోక్యాన్ని తగ్గించడం.
• కారిడార్ల నిర్వహణ: ఒక అడవి నుండి మరో అడవికి ఏనుగులు సురక్షితంగా ప్రయాణించేందుకు 150 శాస్త్రీయంగా ధృవీకరించిన కారిడార్లను రక్షించడం.
• సాంకేతికత వినియోగం: ఏనుగుల కదలికలను ట్రాక్ చేయడానికి మరియు రైలు ప్రమాదాలను నివారించడానికి ఆధునిక పర్యవేక్షణ వ్యవస్థలను (గజరాజ్ సిస్టమ్ వంటివి) వాడటం.
• విత్తనాల వ్యాప్తి: ఏనుగులు అడవుల్లో సంచరిస్తూ, వివిధ ప్రాంతాల్లో విత్తనాలను వ్యాప్తి చేసి కొత్త మొక్కలు మొలకెత్తేలా చేస్తాయి (దీన్నే ఎకోసిస్టమ్ ఇంజనీరింగ్ అంటారు).

Historical Background

• 1992: ఏనుగుల ఆవాసాలను పరిరక్షించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం "ప్రాజెక్ట్ ఎలిఫెంట్" (Project Elephant) ను ప్రారంభించింది.
• 2003: CITES ఆధ్వర్యంలో భారతదేశంలో MIKE (Monitoring of Illegal Killing of Elephants) కార్యక్రమం అమలులోకి వచ్చింది.
• 2010: భారత ప్రభుత్వం ఏనుగును "జాతీయ వారసత్వ జంతువు" (National Heritage Animal) గా అధికారికంగా ప్రకటించింది.

Previous Related Events

• గజ్ ఉత్సవ్ 2023: ప్రాజెక్ట్ ఎలిఫెంట్ 30 సంవత్సరాలు పూర్తి చేసుకున్న సందర్భంగా అస్సాంలోని కజిరంగా నేషనల్ పార్క్‌లో ఈ ఉత్సవం నిర్వహించారు.
• ప్రాజెక్ట్ టైగర్ - ప్రాజెక్ట్ ఎలిఫెంట్ విలీనం (2023): నిధుల వినియోగం మరియు పరిపాలనా సౌలభ్యం కోసం ఈ రెండు ప్రాజెక్టులను కలిపి ఒకే విభాగంగా మార్చారు.
• ఎలిఫెంట్ కారిడార్స్ నివేదిక 2023: MoEFCC దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న ఏనుగుల కారిడార్ల సంఖ్యను శాస్త్రీయంగా అంచనా వేసి నివేదికను విడుదల చేసింది.

---

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 51A (g): అడవులు, సరస్సులు, నదులు మరియు వన్యప్రాణులతో సహా సహజ పర్యావరణాన్ని రక్షించడం మరియు మెరుగుపరచడం ప్రతి పౌరుడి ప్రాథమిక విధి.
• వన్యప్రాణి సంరక్షణ చట్టం 1972: ఆసియా ఏనుగు (Elephas maximus) కు ఈ చట్టంలోని షెడ్యూల్ I క్రింద అత్యంత కఠినమైన రక్షణ కల్పించబడింది.

India & World Comparison

ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రధానంగా ఆఫ్రికన్ మరియు ఆసియా ఏనుగులు ఉన్నాయి. ప్రపంచంలోని మొత్తం అడవి ఆసియా ఏనుగుల జనాభాలో సుమారు 60 శాతం ఒక్క భారతదేశంలోనే నివసిస్తున్నాయి. ఇది భారతీయ అడవుల జీవవైవిధ్యానికి గర్వకారణం.

Future Impact

• సాంకేతిక హెచ్చరికల వ్యవస్థ: భవిష్యత్తులో రైల్వే ట్రాక్‌లపై ఏనుగులు మరణించకుండా ఆప్టికల్ ఫైబర్ ఆధారిత AI హెచ్చరిక వ్యవస్థలను దేశవ్యాప్తంగా విస్తరిస్తారు.
• కమ్యూనిటీ ఆధారిత సంరక్షణ: మానవ-ఏనుగు సంఘర్షణలను తగ్గించడానికి అటవీ అంచుల వద్ద నివసించే ప్రజలను కూడా భాగస్వాములను చేసే కొత్త విధానాలు రానున్నాయి.
• క్లైమేట్ చేంజ్ అడాప్టేషన్: వాతావరణ మార్పుల కారణంగా అడవుల్లో నీటి వనరులు ఎండిపోతున్నందున, కృత్రిమ నీటి కుంటల ఏర్పాటు వేగవంతం కానుంది.

🔑 Key Points for Revision

• ప్రపంచ ఏనుగుల దినోత్సవాన్ని ప్రతి ఏటా ఆగస్టు 12 న జరుపుకుంటారు.
• భారతదేశంలో ప్రస్తుతం 33 ఎలిఫెంట్ రిజర్వ్‌లు (14 రాష్ట్రాలలో) ఉన్నాయి.
• దేశంలో శాస్త్రీయంగా గుర్తించబడిన ఏనుగుల కారిడార్లు మొత్తం 150.
• ప్రపంచ అడవి ఆసియా ఏనుగుల జనాభాలో 60% భారత్‌లోనే ఉన్నాయి.
• ఏనుగులు అడవుల్లో విత్తన వ్యాప్తి చేయడం వల్ల వాటిని ఎకోసిస్టమ్ ఇంజనీర్లు (Ecosystem engineers) అని అంటారు.
• ప్రాజెక్ట్ ఎలిఫెంట్ 1992 లో ప్రారంభమైంది.
• ఏనుగును భారతదేశ జాతీయ వారసత్వ జంతువుగా 2010 లో ప్రకటించారు.
• వన్యప్రాణి (సంరక్షణ) చట్టం, 1972 లో ఆసియా ఏనుగు షెడ్యూల్ I లో ఉంది.
• IUCN రెడ్ లిస్ట్‌లో ఆసియా ఏనుగు ఎన్‌డేంజర్డ్ (Endangered) కేటగిరీలో ఉంది.
• CITES ఆధ్వర్యంలో అక్రమ వేటను అరికట్టడానికి MIKE కార్యక్రమం అమలులో ఉంది.
• రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 48A వన్యప్రాణుల సంరక్షణ గురించి తెలుపుతుంది.
• పౌరుల ప్రాథమిక విధుల్లో ఆర్టికల్ 51A (g) పర్యావరణ రక్షణను ప్రస్తావిస్తుంది.
• మానవ-ఏనుగుల సంఘర్షణ నివారణకు MoEFCC నోడల్ ఏజెన్సీగా పనిచేస్తుంది.
• రైలు ప్రమాదాల నివారణకు భారతీయ రైల్వేలు మరియు అటవీ శాఖ సంయుక్తంగా గజరాజ్ సిస్టమ్ ను ఉపయోగిస్తున్నాయి.
• ప్రస్తుత కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ శాఖ మంత్రి శ్రీ భూపేందర్ యాదవ్.

What Happened

ఆగస్టు 5, 2026న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన ఒక కార్యక్రమంలో, MSME మంత్రిత్వ శాఖ మరియు వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేసే DPIIT ఒక చారిత్రాత్మక అవగాహన ఒప్పందం (MoU) కుదుర్చుకున్నాయి. ఈ ఒప్పందం భారతీయ భౌగోళిక సూచిక (GI) ఉత్పత్తుల వాణిజ్య సామర్థ్యాన్ని వెలికితీయడానికి ఒక కీలక అడుగు. GI ట్యాగ్ పొందిన ఉత్పత్తులను కేవలం చట్టపరమైన రక్షణకే పరిమితం చేయకుండా, వాటికి వాణిజ్య విలువను తీసుకురావడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.

When & Where

ఆగస్టు 5, 2026 న న్యూఢిల్లీలోని వాణిజ్య భవన్ (Vanijya Bhawan) లో ఈ అవగాహన ఒప్పందంపై సంతకాలు జరిగాయి. ఉన్నతాధికారుల సమక్షంలో ఈ కార్యక్రమం అధికారికంగా ముగిసింది.

Who Is Involved

• MSME మంత్రిత్వ శాఖ (మైక్రో, స్మాల్ మరియు మీడియం ఎంటర్ప్రైజెస్).
• వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని DPIIT (డిపార్ట్మెంట్ ఫర్ ప్రమోషన్ ఆఫ్ ఇండస్ట్రీ అండ్ ఇంటర్నల్ ట్రేడ్).
• ఎండి. సాలిక్ పర్వేజ్ (డైరెక్టర్, MSME).
• శ్రీ కరణ్ థాపర్ (డైరెక్టర్, IPR డివిజన్, DPIIT).

How It Works

1. రెండు మంత్రిత్వ శాఖలు కలిసి 'భారత్ GI' (Bharat GI) అనే ఒక ప్రత్యేకమైన గుర్తింపు బ్యానర్ ను ఏర్పాటు చేస్తాయి.
2. GI గుర్తింపు పొందిన రైతులు, చేతివృత్తుల వారు, ఉత్పత్తిదారుల సంఘాలను ONDC నెట్‌వర్క్‌ మరియు GeM పోర్టల్‌లో ఆన్‌బోర్డ్ (చేర్చుకోవడం) చేస్తారు.
3. వన్ డిస్ట్రిక్ట్ వన్ ప్రొడక్ట్ (ODOP) విధానాన్ని ఈ కార్యక్రమాల రూపకల్పనలో సమగ్రపరుస్తారు.
4. సాంప్రదాయ ఉత్పత్తులకు నాణ్యతా ప్రమాణాలను నిర్ణయించి, అంతర్జాతీయ ఎగుమతులకు వీలుగా ప్యాకేజింగ్ మరియు బ్రాండింగ్ సహకారం అందిస్తారు.

Historical Background

• 1999 లో భారతదేశం ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO) యొక్క TRIPS ఒప్పందానికి అనుగుణంగా భౌగోళిక సూచికల చట్టాన్ని (Geographical Indications of Goods Act, 1999) రూపొందించింది.
• సెప్టెంబర్ 15, 2003 న ఈ చట్టం దేశవ్యాప్తంగా అమల్లోకి వచ్చింది.
• 2004 లో డార్జిలింగ్ టీ భారతదేశంలో మొట్టమొదటి GI ట్యాగ్ పొందిన ఉత్పత్తిగా రికార్డు సృష్టించింది.

Previous Related Events

• ఉత్తరప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన ODOP పథకాన్ని 2020లో కేంద్ర ప్రభుత్వం స్వీకరించి దేశవ్యాప్తంగా విస్తరించింది.
• 2022లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ONDC ప్లాట్‌ఫారమ్ ను స్థానిక వ్యాపారుల కోసం అధికారికంగా అందుబాటులోకి తెచ్చింది.
• 2023లో GeM పోర్టల్ ద్వారా స్థానిక మరియు స్వదేశీ ఉత్పత్తుల ప్రభుత్వ కొనుగోళ్లకు ప్రత్యేక ప్రోత్సాహకాలు ప్రకటించింది.

Static GK Connection

• భౌగోళిక సూచిక (GI) చట్టం 1999: ఒక నిర్దిష్ట భౌగోళిక ప్రాంతం నుండి మాత్రమే ఉత్పన్నమయ్యే ఉత్పత్తులకు ఈ చట్టం కింద మేధో సంపత్తి (IPR) రక్షణ కల్పిస్తారు.
• GeM (Government e-Marketplace): వివిధ ప్రభుత్వ విభాగాలు, సంస్థలు, పబ్లిక్ సెక్టార్ అండర్‌టేకింగ్‌లు అవసరమైన వస్తువులు మరియు సేవలను పారదర్శకంగా కొనుగోలు చేయడానికి ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ ప్రారంభించిన ఆన్లైన్ వేదిక.

🔑 Key Points for Revision

• ఈ ఒప్పందం MSME మంత్రిత్వ శాఖ మరియు DPIIT ల మధ్య కుదిరింది.
• ఒప్పందం కుదిరిన తేదీ: 5 ఆగస్టు 2026.
• ఒప్పందం జరిగిన ప్రదేశం: వాణిజ్య భవన్, న్యూఢిల్లీ.
• ప్రధాన లక్ష్యం: భారతదేశ GI ఉత్పత్తుల వాణిజ్యీకరణను వేగవంతం చేయడం.
• ఈ ఒప్పందం కింద కొత్తగా 'భారత్ GI' (Bharat GI) బ్యానర్ ప్రారంభించారు.
• ఈ ఉత్పత్తులను ONDC (Open Network for Digital Commerce) లో అందుబాటులో ఉంచుతారు.
• ప్రభుత్వ కొనుగోళ్ల కోసం వీటిని GeM పోర్టల్‌లో కూడా ఆన్‌బోర్డ్ చేస్తారు.
• భారతదేశంలో GI ట్యాగ్ మంజూరు చేసే నోడల్ ఏజెన్సీ: DPIIT.
• సంబంధిత చట్టం: భౌగోళిక సూచికల (రిజిస్ట్రేషన్ మరియు రక్షణ) చట్టం, 1999.
• ఎంఎస్‌ఎంఈ రంగం అభివృద్ధికి నోడల్ ఏజెన్సీ: MSME మంత్రిత్వ శాఖ.
• ఈ కార్యక్రమం ద్వారా వన్ డిస్ట్రిక్ట్ వన్ ప్రొడక్ట్ (ODOP) పర్యావరణ వ్యవస్థ బలోపేతం అవుతుంది.
• హస్తకళాకారులు, నేతకార్మికుల మార్కెట్ పెరిగి వారికి డిజిటల్ సాధికారత లభిస్తుంది.
• స్థానిక ఉత్పత్తులను ప్రోత్సహించే "వోకల్ ఫర్ లోకల్" లక్ష్యానికి ఇది అనుగుణంగా ఉంది.
• "ఆత్మనిర్భర్ భారత్" నినాదానికి ఈ భాగస్వామ్యం మద్దతుగా నిలుస్తుంది.
• కేవలం న్యాయపరమైన రక్షణకే పరిమితం కాకుండా, GI ఉత్పత్తుల ఎగుమతిని పెంచడమే అంతిమ ధ్యేయం.

What Happened

కేంద్ర సమాచార మరియు ప్రసార మంత్రిత్వ శాఖ (PIB) గ్రామీణ మరియు గిరిజన ప్రాంతాలలో సాధించిన అభివృద్ధిపై ఆగస్టు 13, 2026న ఒక సమగ్ర నివేదికను ప్రచురించింది. మౌలిక వసతులు, ఆర్థిక సాధికారత, విద్య, మరియు ఆరోగ్యం అనే అంశాలలో ప్రభుత్వ పథకాల (పీఎం ఆవాస్ యోజన, జల జీవన్ మిషన్, స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్) అద్భుత ప్రగతిని మరియు గ్రామ పంచాయతీలకు గణనీయంగా పెరిగిన నిధుల కేటాయింపులను ఈ నివేదిక వెల్లడించింది.

When & Where

ఈ నివేదిక 13 ఆగస్టు 2026న ఢిల్లీ నుండి విడుదల చేయబడింది. ఇందులో పేర్కొన్న డేటా ప్రధానంగా 2014 నుండి 12 ఆగస్టు 2026 వరకు దేశవ్యాప్తంగా (ముఖ్యంగా గ్రామీణ మరియు గిరిజన ప్రాంతాల్లో) ప్రభుత్వ పథకాల అమలు తీరును ప్రతిబింబిస్తుంది.

Who Is Involved

• గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ: స్వయం సహాయక సంఘాలు (SHG), MGNREGA మరియు ప్రధాన మంత్రి గ్రామ సడక్ యోజన (PMGSY) అమలు.
• పంచాయతీ రాజ్ మంత్రిత్వ శాఖ: eGramSwaraj మరియు 16వ ఆర్థిక సంఘం నిధుల బదిలీ పర్యవేక్షణ.
• గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ: ఏకలవ్య మోడల్ రెసిడెన్షియల్ స్కూల్స్ మరియు గిరిజన గృహ నిర్మాణం.
• జల శక్తి మంత్రిత్వ శాఖ: జల జీవన్ మిషన్ (హర్ ఘర్ జల్) మరియు స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ అమలు.

How It Works

1. ఆర్థిక వికేంద్రీకరణ: 16వ ఆర్థిక సంఘం ద్వారా గ్రామ పంచాయతీలకు నేరుగా ₹4.35 లక్షల కోట్లను బదిలీ చేయడం ద్వారా స్థానిక పాలనను బలోపేతం చేయడం.
2. మౌలిక సదుపాయాల కల్పన: PMGSY ద్వారా ఆల్-వెదర్ రోడ్లు, భారత్‌నెట్ ద్వారా గ్రామాలకు బ్రాడ్‌బ్యాండ్ కనెక్షన్లు అందించడం.
3. జీవనోపాధి కల్పన: మహిళలను SHG లలో భాగస్వాములను చేసి, వారికి తక్కువ వడ్డీకే రుణ సదుపాయం (Bank Linkage) కల్పించడం ద్వారా లఖ్‌పతి దీదీలుగా మార్చడం.
4. సంక్షేమ డెలివరీ (DBT): సాంకేతికతను (ఆధార్, జన్ ధన్) ఉపయోగించి మరుగుదొడ్లు, గ్యాస్ కనెక్షన్లు మరియు ఆయుష్మాన్ కార్డుల ద్వారా ఆరోగ్య భద్రతను నేరుగా లబ్ధిదారులకే అందించడం.

Why It Matters

• రాజ్యాంగ ప్రాముఖ్యత: రాజ్యాంగంలోని 73వ సవరణ మరియు 11వ షెడ్యూల్ ప్రకారం గ్రామ పంచాయతీలకు నిధులు, విధులు బదిలీ చేయడం ద్వారా ఆర్టికల్ 40 (గ్రామ పంచాయతీల ఏర్పాటు) వాస్తవరూపం దాల్చుతోంది.
• ఆర్థిక ప్రభావం: గ్రామీణ ప్రాంతాలకు కేటాయింపులు గణనీయంగా పెరగడం వల్ల గ్రామీణ వినియోగం (Rural Consumption) పెరుగుతుంది, ఇది స్థూల ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఉత్తేజాన్నిస్తుంది.
• సామాజిక సాధికారత: MGNREGA లో 58.19% మహిళల భాగస్వామ్యం, 3.46 కోట్ల 'లఖ్‌పతి దీదీ'ల ఆవిర్భావం మహిళా సాధికారతకు నిదర్శనం.

---

Historical Background

• 2005: గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA) ప్రారంభం. ఇది కేవలం ఉపాధి కల్పన నుంచి ప్రస్తుతం మౌలిక వసతుల కల్పనకు (Gobardhan ప్లాంట్లు మొ.) విస్తరించింది.
• 2014: స్వచ్ఛ భారత్ మిషన్ మరియు ప్రధాన్ మంత్రి జన్ ధన్ యోజన ప్రారంభం, ఇవి గ్రామీణ జీవన ప్రమాణాలను సమూలంగా మార్చాయి.
• 2019: జల జీవన్ మిషన్ ప్రారంభించబడింది, ఇది ప్రతి ఇంటికి రక్షిత మంచినీటిని కుళాయి ద్వారా అందించాలనే లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించింది.

Previous Related Events

• ఫిబ్రవరి 2026: తాత్కాలిక బడ్జెట్‌లో 3 కోట్ల మంది 'లఖ్‌పతి దీదీ'ల లక్ష్యాన్ని పెంచారు. తాజా నివేదిక ప్రకారం అది ఇప్పటికే 3.46 కోట్లకు చేరుకుంది.
• డిసెంబర్ 2023: 'వికసిత్ భారత్ సంకల్ప్ యాత్ర' ద్వారా ప్రభుత్వ పథకాలు ప్రతి మారుమూల గ్రామానికి (100% సంతృప్తత) చేర్చబడ్డాయి.
• 2021: 15వ ఆర్థిక సంఘం పంచాయతీలకు టైడ్ (Tied) మరియు అన్‌టైడ్ (Untied) ఫండ్స్‌ను కేటాయించింది, ఇప్పుడు 16వ ఆర్థిక సంఘం దానిని రెట్టింపు చేసింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 243-I & 243-Y: రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాల ఏర్పాటు. అయితే జాతీయ ఆర్థిక సంఘం (ఆర్టికల్ 280) సిఫార్సుల మేరకు కేంద్రం నుండి గ్రామీణ స్థానిక సంస్థలకు నిధులు కేటాయిస్తారు.
• ఆర్టికల్ 275(1): షెడ్యూల్డ్ తెగల సంక్షేమం మరియు షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల పరిపాలనా అభివృద్ధి కోసం కేంద్రం రాష్ట్రాలకు గ్రాంట్లు ఇస్తుంది.

🔑 Key Points for Revision

• 16వ ఆర్థిక సంఘం (2026–31) కింద గ్రామ పంచాయతీలకు నిధులు: ₹4.35 లక్షల కోట్లు.
• 2026-27 బడ్జెట్‌లో గ్రామీణాభివృద్ధికి కేటాయింపులు: ₹2.73 లక్షల కోట్లు.
• జల జీవన్ మిషన్ కవరేజ్ (ఆగస్టు 12, 2026 నాటికి): 15.91 కోట్ల ఇళ్లకు కుళాయి నీరు.
• స్వచ్ఛ భారత్ మరుగుదొడ్ల నిర్మాణం: 12.19 కోట్లు; భారత్ 2019 లో ODF (Open Defecation Free) గా మారింది.
• ప్రధాన మంత్రి ఉజ్వల యోజన: 10.57 కోట్ల ఉచిత గ్యాస్ కనెక్షన్లు.
• పీఎం-జయ్ (PM-JAY): 45.51 కోట్ల ఆయుష్మాన్ కార్డులు, 1.86 లక్షల ఆరోగ్య మందిరాలు.
• భారత్‌నెట్: 2.19 లక్షల గ్రామ పంచాయతీలకు ఆప్టికల్ ఫైబర్ కనెక్షన్.
• eGramSwaraj ద్వారా ₹3 లక్షల కోట్ల పైగా చెల్లింపుల ప్రాసెసింగ్.
• DAY-NRLM: 94.46 లక్షల SHGలలో 10.19 కోట్ల మంది మహిళల భాగస్వామ్యం.
• లఖ్‌పతి దీదీలు: జూలై 2026 నాటికి 3.46 కోట్ల మంది సాధన.
• MGNREGA మహిళా భాగస్వామ్యం: 58.19% (2024-25 లో).
• ప్రాథమిక స్థాయిలో బాలికల డ్రాపౌట్ రేటు: 4.6% (2013-14) నుండి 0.1% (2025-26) కి తగ్గింది.
• షెడ్యూల్డ్ కులాల (SC) కొరకు 4.16 లక్షల ఇళ్లు, 17,578 ఆదర్శ గ్రామాల ఏర్పాటు.
• గిరిజన వ్యవహారాల బడ్జెట్ 2016-17లో ₹4,826 కోట్ల నుండి 2026-27 నాటికి ₹15,421.97 కోట్లకు పెంపు.
• పీఎం విశ్వకర్మ కింద 30 లక్షల మంది రిజిస్ట్రేషన్, 24.32 లక్షల మందికి స్కిల్ ట్రైనింగ్.

What Happened

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని టీడీపీ నేతృత్వంలోని ఎన్డీయే ప్రభుత్వం మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణ సదుపాయం కల్పిస్తున్న 'స్త్రీ శక్తి' పథకం మొదటి వార్షికోత్సవాన్ని ఘనంగా నిర్వహించింది. ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు ఈ పథకం పురోగతిని సమీక్షించి, మహిళా సాధికారతకు ఇది ఒక కీలకమైన అడుగు అని పేర్కొన్నారు. గత ఏడాది కాలంలో ఈ పథకం రాష్ట్రంలో మహిళల ప్రయాణ సరళిని పూర్తిగా మార్చేసింది. పబ్లిక్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్‌ను ఉపయోగించే మహిళల సంఖ్య అనూహ్యంగా పెరిగింది.

When & Where

ఈ పథకాన్ని 2025 ఆగస్టు 15న స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ప్రారంభించారు. 2026 ఆగస్టు నాటికి విజయవంతంగా ఒక సంవత్సరం పూర్తి చేసుకుని, మొదటి వార్షికోత్సవ సమీక్షలు మరియు వేడుకలు జరిగాయి.

Who Is Involved

ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు: ఈ విధాన సమీక్షకు నేతృత్వం వహిస్తున్న రాష్ట్ర ప్రభుత్వాధినేత.

లబ్ధిదారులు: ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో నివసిస్తున్న మహిళలు, బాలికలు మరియు ట్రాన్స్‌జెండర్లు (Transgenders).

APSRTC: రాష్ట్రవ్యాప్తంగా తన బస్సుల ద్వారా ఈ పథకాన్ని క్షేత్రస్థాయిలో అమలు చేస్తున్న నోడల్ సంస్థ.

How It Works

• అర్హత & యాక్సెస్: మహిళలు, బాలికలు, ట్రాన్స్‌జెండర్లు తమ వయస్సు మరియు గుర్తింపును ధృవీకరించే కార్డును (ఆధార్ వంటివి) చూపించి ఉచితంగా ప్రయాణించవచ్చు.

• కవరేజ్: ఈ పథకం ఆర్టీసీలోని అన్ని బస్సులకు వర్తించదు. ఆర్డినరీ, ఎక్స్‌ప్రెస్ వంటి నాన్-ఏసీ సేవలలోని 5 నిర్దిష్ట కేటగిరీల బస్సులకు మాత్రమే పరిమితం చేయబడింది.

• ఫ్లీట్ వినియోగం: ఈ పథకం కింద 7,631 బస్సులు నడుస్తున్నాయి, ఇది మొత్తం APSRTC ఫ్లీట్‌లో 76 శాతానికి సమానం.

• రీయింబర్స్‌మెంట్ విధానం: మహిళలకు జారీ చేసిన జీరో ఫేర్ టికెట్ల ఆధారంగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వం APSRTC కి నిధులను రీయింబర్స్ చేస్తుంది. దీనికయ్యే రోజువారీ ఖర్చు రూ. 8.53 కోట్లు.

Historical Background

• మే 2024: ఎన్నికల ప్రచారంలో భాగంగా టీడీపీ కూటమి ప్రకటించిన 'సూపర్ సిక్స్' మేనిఫెస్టోలో మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణం ఒక ప్రధాన హామీ.

• ఆగస్టు 15, 2025: స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం రోజున 'స్త్రీ శక్తి' పేరుతో ఈ పథకం అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది.

• ఆగస్టు 2026: పథకం విజయవంతంగా ఒక సంవత్సరం పూర్తి చేసుకుని భారీ ప్రయాణ మైలురాళ్లను సాధించింది.

---

Previous Related Events

• అక్టోబర్ 2019: ఢిల్లీ ప్రభుత్వం 'పింక్ టికెట్ల' ద్వారా మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణాన్ని ప్రవేశపెట్టింది.

• జూన్ 2023: మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణాన్ని కల్పిస్తూ కర్ణాటక ప్రభుత్వం 'శక్తి' పథకాన్ని ప్రారంభించింది.

• డిసెంబర్ 2023: మహిళలతో పాటు ట్రాన్స్‌జెండర్లకు కూడా ఉచిత ప్రయాణ సదుపాయం కల్పిస్తూ తెలంగాణ ప్రభుత్వం 'మహాలక్ష్మి' పథకాన్ని ప్రారంభించింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 15(3): రాజ్యాంగంలోని ఈ ఆర్టికల్ మహిళలు మరియు పిల్లల కోసం ప్రత్యేక నిబంధనలు చేయడానికి ప్రభుత్వానికి అధికారం ఇస్తుంది. లింగ-ఆధారిత సంక్షేమ పథకాలకు ఇదే రాజ్యాంగ ఆధారం.

• ఆదేశిక సూత్రాలు (DPSP): ఆర్టికల్ 39(a) ప్రకారం పౌరులందరికీ తగిన జీవనోపాధి పొందే హక్కును కల్పించాలని నిర్దేశించబడింది.

Future Impact

సామాజికంగా దీని ప్రభావం సానుకూలంగా ఉన్నప్పటికీ, రోజుకు రూ. 8.53 కోట్ల ఆర్థిక భారం రాష్ట్ర బడ్జెట్‌పై తీవ్ర ఒత్తిడి పెంచుతుంది. ప్రయాణికుల రద్దీ భారీగా పెరుగుతున్నందున, భవిష్యత్తులో కొత్త బస్సులను కొనుగోలు చేసి రవాణా నెట్‌వర్క్‌ను విస్తరించాల్సిన బాధ్యత APSRTC పై ఉంటుంది.

🔑 Key Points for Revision

• ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 'స్త్రీ శక్తి' పథకం మొదటి వార్షికోత్సవాన్ని పూర్తి చేసుకుంది.
• ఈ పథకం స్వాతంత్ర్య దినోత్సవం సందర్భంగా 2025 ఆగస్టు 15న అధికారికంగా ప్రారంభించబడింది.
• లబ్ధిదారులలో బాలికలు, మహిళలు మరియు ట్రాన్స్‌జెండర్లు ఉన్నారు.
• ఈ ఉచిత ప్రయాణ పథకాన్ని ప్రతిరోజూ 24 లక్షల మంది మహిళలు వినియోగించుకుంటున్నారు.
• గత ఏడాది కాలంలో మొత్తం 87 కోట్ల ప్రయాణాలు నమోదయ్యాయి.
• పబ్లిక్ ట్రాన్స్‌పోర్ట్‌లో మహిళల ప్రయాణ వాటా 40% నుండి 62%కి పెరిగింది.
• ఇది APSRTC లోని 5 నిర్దిష్ట కేటగిరీల బస్సులకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది.
• రాష్ట్రంలోని మొత్తం బస్సుల సంఖ్యలో 76% (7,631 బస్సులు) ఈ పథకం కింద నడుస్తున్నాయి.
• ఈ పథకం వల్ల రాష్ట్ర ఖజానాపై ప్రతిరోజూ రూ. 8.53 కోట్ల వ్యయం అవుతోంది.
• కూటమి ప్రభుత్వ 'సూపర్ సిక్స్' హామీల్లో ఇదొకటి.
• ప్రభుత్వం నుండి నిధులు పొందడానికి APSRTC మహిళలకు 'జీరో ఫేర్ టికెట్లు' జారీ చేస్తుంది.
• రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 15(3) ఈ పథకానికి చట్టపరమైన ఆధారాన్ని ఇస్తుంది.
• ఈ పథకంలో ట్రాన్స్‌జెండర్లను చేర్చడం సామాజిక సమ్మిళితంలో ఒక ప్రగతిశీల అడుగు.
• ప్రయాణ ఖర్చులను తగ్గించడం ద్వారా మహిళా శ్రామిక శక్తి భాగస్వామ్యాన్ని (FLFPR) పెంచడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం.
• రోజువారీ కోట్లాది రూపాయల వ్యయం రాష్ట్ర ద్రవ్యలోటుపై దీర్ఘకాలిక సవాలును విసురుతుంది.

What Happened

చారిత్రాత్మక గోదావరి డెల్టా సాగునీటి వ్యవస్థ హెడ్‌వర్క్స్ (నది నుంచి కాలువలకు నీరు వెళ్లే ప్రాంతం) ఆధునికీకరణకు రూ. 681 కోట్ల ప్రాజెక్టుకు పరిపాలనాపరమైన అనుమతులు పరిశీలనలో ఉన్నాయని ఏపీ జలవనరుల శాఖ మంత్రి ఎన్. రామానాయుడు ప్రకటించారు. పాతబడిన రెగ్యులేటరీ నిర్మాణాలు, దెబ్బతిన్న కాలువల లైనింగ్ మరియు నీటి పంపిణీ సామర్థ్యాన్ని మెరుగుపరచడం ఈ ఆధునికీకరణ ప్రధాన ఉద్దేశం. ఖచ్చితమైన సమగ్ర ప్రాజెక్టు నివేదిక (DPR) రూపకల్పన కోసం వినూత్నమైన లైడార్ (LIDAR) సర్వే ప్రస్తుతం చురుకుగా సాగుతోంది.

When & Where

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 2026 ఆగస్టులో ఈ ప్రకటన వెలువడింది. గోదావరి డెల్టా కమాండ్ ఏరియా అంతటా ఈ ప్రాజెక్టు పనులు జరగనున్నాయి. పరిపాలనా ఆమోదం తర్వాత పనులు ప్రారంభించి, జూన్ 2028 నాటికి ప్రాజెక్టును పూర్తి చేయాలని ప్రభుత్వం నిర్ణయించింది.

Who Is Involved

• ఎన్. రామానాయుడు: ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర జలవనరుల శాఖ మంత్రి.

• ఏపీ జలవనరుల శాఖ: సర్వే, డిజైన్ మరియు సివిల్ పనుల నిర్వహణను పర్యవేక్షించే రాష్ట్ర ప్రభుత్వ నోడల్ ఏజెన్సీ.

• గోదావరి డెల్టా రైతులు: కాకినాడ, డాక్టర్ బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ, తూర్పు గోదావరి మరియు పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాల్లోని రైతులు ఈ ప్రాజెక్టు లబ్ధిదారులు.

How It Works

• LIDAR సర్వే: లైట్ డిటెక్షన్ అండ్ రేంజింగ్ టెక్నాలజీ ద్వారా డెల్టా ప్రాంతపు స్థలాకృతి, కాలువల అడుగు స్థాయి, పూడిక ఉన్న ప్రాంతాలు మరియు నిర్మాణాల పటిష్టతను ఖచ్చితంగా మ్యాపింగ్ చేస్తారు.

• DPR రూపకల్పన: LIDAR సర్వే ఆధారంగా నిర్మాణాల డిజైన్లు, కాంక్రీట్ పరిమాణాలు మరియు బడ్జెట్ కేటాయింపులతో డీపీఆర్ సిద్ధం చేస్తారు.

• ఇరిగేషన్ క్యాలెండర్ ద్వారా అమలు: రాష్ట్రవ్యాప్తంగా 36 ప్రాధాన్యతా ప్రాజెక్టులను సకాలంలో పూర్తి చేయడానికి రూపొందించిన 'ఏపీ స్టేట్ ఇరిగేషన్ క్యాలెండర్-2026' కింద ఈ ప్రాజెక్టు పనులు పర్యవేక్షించబడతాయి.

• కాలువల పునరుద్ధరణ: తూర్పు, మధ్య మరియు పశ్చిమ డెల్టాల ప్రధాన కాలువల కట్టలు, హెడ్ స్లూయిస్‌లను పటిష్టం చేయడం ద్వారా ఆయకట్టు చివరి భూములకు (టెయిల్-ఎండ్) కూడా నీరు అందేలా చూస్తారు.

Why It Matters

గోదావరి డెల్టా ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ ఆర్థిక వ్యవస్థకు గుండెకాయ లాంటిది. దశాబ్దాలుగా పేరుకుపోయిన పూడిక, పాతబడిన కాలువల నిర్మాణాలు మరియు గుర్రపుడెక్క వల్ల చివరి ఆయకట్టుకు నీరు చేరడం కష్టంగా మారింది. హెడ్‌వర్క్స్‌ను ఆధునికీకరించడం వల్ల సాగునీటికి భరోసా లభించడమే కాకుండా, వరద నష్టాన్ని తగ్గించి, విలువైన జలవనరులను సంరక్షించవచ్చు. APPSC గ్రూప్ 1 & 2 (ఏపీ జాగ్రఫీ, జలవనరులు & ఎకానమీ) పరీక్షలకు ఇది అత్యంత కీలకం.

Historical Background

• 1847–1852: భయంకరమైన కరువు పరిస్థితులను నివారించడానికి బ్రిటిష్ ఇంజనీర్ సర్ ఆర్థర్ కాటన్ ధవళేశ్వరం (రాజమహేంద్రవరం) వద్ద గోదావరిపై ఆనకట్టను నిర్మించారు. దీంతో ఆ ప్రాంతం వ్యవసాయ కేంద్రంగా మారింది.

• 1970–1982: భారీ వరదల వల్ల పాత ఆనకట్ట దెబ్బతినడంతో, దానికి ప్రత్యామ్నాయంగా 175 క్రెస్ట్ గేట్లతో కూడిన ఆధునిక సర్ ఆర్థర్ కాటన్ బ్యారేజీ ని నిర్మించారు.

• 2006–2008: 'జలయజ్ఞం' కార్యక్రమంలో భాగంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం గోదావరి మరియు కృష్ణా డెల్టాల సమగ్ర ఆధునికీకరణను చేపట్టింది.

Previous Related Events

• జూన్ 2024: నీటి విడుదలను క్రమబద్ధీకరించడానికి మరియు ఆగిపోయిన సాగునీటి నిర్మాణాలను వేగవంతం చేయడానికి 'వార్షిక ఇరిగేషన్ క్యాలెండర్' ముసాయిదాను నూతన ప్రభుత్వం ప్రాధాన్యతా అంశంగా తీసుకుంది.

• 2026 ప్రారంభం: పోలవరం, వెలిగొండ మరియు డెల్టా ఆధునికీకరణ వంటి 36 ప్రాజెక్టులతో 'ఏపీ స్టేట్ ఇరిగేషన్ క్యాలెండర్-2026' విడుదలైంది.

Static GK Connection

• గోదావరి నది: భారతదేశంలో రెండవ అతిపెద్ద నది, దీనిని 'దక్షిణ గంగ' అని కూడా పిలుస్తారు. మంజీర, ప్రాణహిత, ఇంద్రావతి, శబరి దీని ప్రధాన ఉపనదులు.

• LIDAR (లైట్ డిటెక్షన్ అండ్ రేంజింగ్): లేజర్ కిరణాలను ఉపయోగించి భూమిపై ఉన్న వస్తువుల దూరాన్ని ఖచ్చితంగా కొలవడానికి మరియు 3D మ్యాప్‌లను రూపొందించడానికి వాడే రిమోట్ సెన్సింగ్ పద్ధతి.

Future Impact

జూన్ 2028 నాటికి ఈ ప్రాజెక్టు పూర్తి అయితే, నాలుగు గోదావరి జిల్లాల్లోని ఖరీఫ్ మరియు రబీ పంటలకు నీటి కొరత తీరుతుంది. వరదల సమయాల్లో కాలువల గట్లు తెగిపోయే ముప్పు తప్పుతుంది. జిల్లాల మధ్య తలెత్తే నీటి పంపిణీ వివాదాలు కూడా పరిష్కారమవుతాయి.

🔑 Key Points for Revision

• గోదావరి డెల్టా సిస్టమ్ హెడ్‌వర్క్స్ ఆధునికీకరణకు ప్రతిపాదిత బడ్జెట్: రూ. 681 కోట్లు.

• ప్రాజెక్టు పూర్తి చేయడానికి నిర్దేశించిన గడువు: జూన్ 2028.

• డీపీఆర్ (DPR) తయారీ కోసం ఉపయోగిస్తున్న సర్వే టెక్నాలజీ: LIDAR (లైడార్) సర్వే.

• సంబంధిత ప్రభుత్వ ప్రణాళిక: 36 ప్రాధాన్యతా ప్రాజెక్టులతో కూడిన ఏపీ స్టేట్ ఇరిగేషన్ క్యాలెండర్-2026.

• లబ్ధి పొందే జిల్లాలు: కాకినాడ, కోనసీమ, తూర్పు గోదావరి మరియు పశ్చిమ గోదావరి.

• ప్రాజెక్టును ప్రకటించినది: ఏపీ జలవనరుల శాఖ మంత్రి ఎన్. రామానాయుడు.

• 1847-1852 మధ్య సర్ ఆర్థర్ కాటన్ మొదటి గోదావరి ఆనకట్టను నిర్మించారు.

• ధవళేశ్వరం వద్ద ఉన్న ప్రస్తుత బ్యారేజీ తూర్పు, మధ్య మరియు పశ్చిమ డెల్టా వ్యవస్థలకు నీరు అందిస్తుంది.

• గోదావరి డెల్టా సాగునీటి వ్యవస్థ దాదాపు 10-12 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందిస్తుంది.

• నీటి వృధాను అరికట్టడానికి స్లూయిస్‌లు, కెనాల్ రెగ్యులేటర్లు మరియు కాలువల లైనింగ్‌పై ప్రభుత్వం దృష్టి పెట్టింది.

• ఏపీలో వరి, చెరకు మరియు ఆక్వాకల్చర్‌కు గోదావరి డెల్టా అత్యంత కీలకం.

• గోదావరి నది మహారాష్ట్రలోని నాసిక్ జిల్లా త్రయంబకేశ్వర్ వద్ద పశ్చిమ కనుమలలో జన్మిస్తుంది.

• గౌతమి, వశిష్ట, వైనతేయ పాయల ద్వారా గోదావరి బంగాళాఖాతంలో కలుస్తుంది.

• డెల్టా కాలువల చివరి ఆయకట్టు ప్రాంతాలలో (టెయిల్-ఎండ్) ఉన్న నీటి ఎద్దడిని ఈ ప్రాజెక్టు తీరుస్తుంది.

What Happened

2026 ఆగస్టు మధ్యలో బంగాళాఖాతంలో ఏర్పడిన అల్పపీడనం వాయుగుండంగా మారడంతో భారత వాతావరణ శాఖ (IMD) అత్యవసర హెచ్చరికలను జారీ చేసింది. దీనివల్ల ఈదురుగాలులు వీయడంతో పాటు భారీ వర్షాలు కురుస్తున్నాయి. గంటకు 40-50 కి.మీ (గరిష్టంగా 60 కి.మీ) వేగంతో గాలులు వీస్తాయని అంచనా వేశారు. దీంతో ఏపీ రాష్ట్ర విపత్తు నిర్వహణ సంస్థ (APSDMA) మత్స్యకారులు సముద్రంలోకి వెళ్లరాదని హెచ్చరికలు జారీ చేసింది.

When & Where

2026 ఆగస్టులో ఈ వాతావరణ హెచ్చరికలు జారీ అయ్యాయి. ఉత్తర కోస్తా ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు వాయవ్య బంగాళాఖాత ప్రాంతాలను ఇది ప్రధానంగా ప్రభావితం చేస్తోంది. శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, పార్వతీపురం మన్యం, అనకాపల్లి, అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లాలతో పాటు పుదుచ్చేరి పరిధిలోని యానాం ప్రాంతంలో దీని ప్రభావం అధికంగా ఉంది.

Who Is Involved

• భారత వాతావరణ శాఖ (IMD): బంగాళాఖాతంలో ఏర్పడే వాయుగుండాలను అంచనా వేసే కేంద్ర ప్రభుత్వ నోడల్ సంస్థ.

• APSDMA: రాష్ట్రంలో విపత్తు నిర్వహణ చర్యలను మరియు హెచ్చరికలను పర్యవేక్షించే రాష్ట్ర విపత్తు సంస్థ.

• ప్రధాన కార్యదర్శి & జిల్లా కలెక్టర్లు: తీర ప్రాంత జిల్లాల్లో ముందస్తు చర్యలు, సహాయక చర్యలను పర్యవేక్షించే అధికారులు.

• కోస్తా మత్స్యకారులు: సముద్ర వేట నిలిపివేత హెచ్చరికల వల్ల ప్రత్యక్షంగా ప్రభావితమయ్యే వర్గం.

How It Works

• వ్యవస్థ పర్యవేక్షణ: ఉపగ్రహ చిత్రాలు మరియు డాప్లర్ రాడార్ల ద్వారా IMD అల్పపీడన కదలికలను నిరంతరం ట్రాక్ చేస్తుంది.

• హెచ్చరికల జారీ: గాలి వేగం పరిమితిని దాటిన వెంటనే రాష్ట్ర విపత్తు సంస్థలకు రెడ్/ఆరెంజ్ అలర్ట్‌లను జారీ చేస్తుంది.

• ప్రసారం: APSDMA జిల్లా కలెక్టర్లు, ఆల్ ఇండియా రేడియో మరియు తీర ప్రాంత అధికారుల ద్వారా హెచ్చరికలను ప్రజలకు చేరవేస్తుంది.

• గ్రౌండ్ యాక్షన్: పోర్టులలో నంబర్ల హెచ్చరికలు జారీ చేయడం, మత్స్యకారులను వెనక్కి రప్పించడం, లోతట్టు ప్రాంతాల ప్రజలను అప్రమత్తం చేయడం జరుగుతుంది.

Historical Background

• 1875: చారిత్రక తుఫానులు మరియు కరువుల నేపథ్యంలో రుతుపవనాలు, తుఫానులను అంచనా వేయడానికి IMD స్థాపించబడింది.

• 2005: విపత్తు నిర్వహణ చట్టం (Disaster Management Act) అమలులోకి వచ్చింది, దీని ద్వారా NDMA మరియు APSDMA వంటి రాష్ట్ర సంస్థలు ఏర్పడ్డాయి.

• దుర్బలత్వం: బంగాళాఖాతం భౌగోళిక మరియు ఉష్ణోగ్రత పరిస్థితుల కారణంగా ఆంధ్రప్రదేశ్, ఒడిశా తీరాలు తరచూ తుఫానుల బారిన పడుతున్నాయి.

Previous Related Events

• డిసెంబర్ 2023: 'మిచౌంగ్' (Michaung) తీవ్ర తుఫాను దక్షిణ ఆంధ్రప్రదేశ్ తీరాన్ని తాకి భారీ ప్రాణ, ఆస్తి నష్టాన్ని మిగిల్చింది.

• మే 2022: 'అసాని' (Asani) తీవ్ర తుఫాను ఉత్తర కోస్తా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో భారీ వర్షాలను కురిపించింది.

• డిసెంబర్ 2022: 'మాండౌస్' (Mandous) తుఫాను దక్షిణ ద్వీపకల్పాన్ని ప్రభావితం చేసింది.

---

Static GK Connection

ఉష్ణమండల తుఫానులు (Tropical Cyclones): ఇవి వెచ్చని సముద్రపు నీటి ఉపరితలంపై (ఉష్ణోగ్రత > 26.5°C) కొరియాలిస్ బల ప్రభావంతో ఏర్పడతాయి.

IMD వర్గీకరణ:

• అల్పపీడనం: < 31 కి.మీ/గంట

• వాయుగుండం (Depression): 31–49 కి.మీ/గంట

• తీవ్ర వాయుగుండం (Deep Depression): 50–61 కి.మీ/గంట

• తుఫాను (Cyclonic Storm): 62–88 కి.మీ/గంట

Swell Surge: దూరంగా ఉన్న వాతావరణ వ్యవస్థల కారణంగా సముద్రంలో ఏర్పడే పెద్ద అలల కదలిక, ఇది తీరప్రాంతాన్ని ముంచెత్తుతుంది.

India & World Comparison

ప్రపంచంలో అత్యంత ప్రమాదకరమైన, వేగంగా తుఫానులు ఏర్పడే సముద్రాల్లో బంగాళాఖాతం ఒకటి. అట్లాంటిక్ మహాసముద్రంలో వచ్చే హరికేన్లు అభివృద్ధి చెందిన దేశాలను తాకగా, బంగాళాఖాతంలో వచ్చే తుఫానులు జనసాంద్రత ఎక్కువగా ఉన్న వ్యవసాయ తీర ప్రాంతాలను తాకడం వల్ల తీవ్ర ఆర్థిక నష్టాన్ని కలిగిస్తాయి.

Future Impact

గ్లోబల్ వార్మింగ్ వల్ల సముద్రపు ఉపరితల ఉష్ణోగ్రతలు పెరుగుతుండటంతో అల్పపీడనాలు వేగంగా వాయుగుండాలుగా లేదా తుఫానులుగా మారుతున్నాయి. కాబట్టి ఆంధ్రప్రదేశ్ వంటి తీర ప్రాంత రాష్ట్రాలు క్లైమేట్-రెసిలెంట్ మౌలిక సదుపాయాలను మరింత వేగంగా అభివృద్ధి చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది.

🔑 Key Points for Revision

• IMD మరియు APSDMA కోస్తా ఏపీకి భారీ వర్షాలు, ఈదురుగాలుల హెచ్చరికలు జారీ చేశాయి.

• బంగాళాఖాతంలో ఏర్పడిన అల్పపీడనం వాయుగుండంగా బలపడటమే దీనికి కారణం.

• 5 ఉత్తర కోస్తా జిల్లాలకు హై అలర్ట్: శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, పార్వతీపురం మన్యం, అనకాపల్లి, అల్లూరి సీతారామరాజు.

• పుదుచ్చేరి పరిధిలోని 'యానాం' ప్రాంతానికి కూడా వాతావరణ హెచ్చరికలు జారీ అయ్యాయి.

• గాలి వేగం గంటకు 40-50 కి.మీ (గరిష్టంగా 60 కి.మీ) ఉంటుందని అంచనా.

• మత్స్యకారులు సముద్రంలోకి వెళ్లరాదని APSDMA కఠినంగా హెచ్చరించింది.

• 1.4 మీటర్ల ఎత్తు వరకు అలలు ఎగసిపడే అవకాశం ఉందని (Swell Surge) తెలిపారు.

• వాయుగుండం గాలి వేగం 31-49 కి.మీ/గంట అని IMD నిర్వచించింది.

• జిల్లా కలెక్టర్లు మరియు విపత్తు నిర్వహణ కమిషనర్ అప్రమత్తమయ్యారు.

• ఆల్ ఇండియా రేడియో మరియు ఇతర మాధ్యమాల ద్వారా హెచ్చరికలు ప్రసారం చేయబడ్డాయి.

• విపత్తు నిర్వహణ చట్టం-2005 ప్రకారం APSDMA కు చట్టపరమైన అధికారాలు ఉన్నాయి.

• బంగాళాఖాతంలో ఉష్ణోగ్రతలు ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల తుఫానుల తీవ్రత అధికంగా ఉంటుంది.

• తీర ప్రాంత మౌలిక వసతులు మరియు ఖరీఫ్ పంటలకు ఈ వాయుగుండం ముప్పుగా పరిణమించింది.

• అమరావతిలోని ప్రాంతీయ వాతావరణ కేంద్రం ఎప్పటికప్పుడు డేటాను విడుదల చేస్తోంది.

• పశ్చిమ తీరంతో పోలిస్తే తూర్పు తీరంలో దాదాపు నాలుగు రెట్లు ఎక్కువగా తుఫానులు ఏర్పడతాయి.

What Happened

తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం ప్రతిష్టాత్మకమైన 'ఖేలో ఇండియా యూత్ గేమ్స్-2026' (KIYG) కు ఆతిథ్యం ఇవ్వనుంది. ఈ నేపథ్యంలో ఆగస్టు 2026లో ముఖ్యమంత్రి ఎ. రేవంత్ రెడ్డి సన్నాహక ఏర్పాట్లపై ఉన్నత స్థాయి సమీక్ష నిర్వహించారు. ఈ పోటీలను అత్యున్నత ప్రమాణాలతో, జాతీయ స్థాయిలో ఘనంగా నిర్వహించడానికి అవసరమైన ప్రణాళికలను సిద్ధం చేయాలని అధికారులకు ఆదేశించారు.

When & Where

ఖేలో ఇండియా యూత్ గేమ్స్ యొక్క ఎనిమిదవ ఎడిషన్ 2026 డిసెంబర్ నెలలో హైదరాబాద్ నగరంలో జరగనుంది. ముఖ్యమంత్రి సమీక్షా సమావేశం హైదరాబాద్ లోని మర్రి చెన్నారెడ్డి మానవ వనరుల అభివృద్ధి కేంద్రం (MCRHRD) లో జరిగింది.

Who Is Involved

• ఎ. రేవంత్ రెడ్డి: తెలంగాణ ముఖ్యమంత్రి (సమీక్ష నిర్వహించారు)
• వాకిటి శ్రీహరి: రాష్ట్ర క్రీడా శాఖ మంత్రి
• జయేష్ రంజన్: స్పెషల్ చీఫ్ సెక్రటరీ (క్రీడలు)
• శివసేన రెడ్డి: తెలంగాణ క్రీడా ప్రాధికార సంస్థ (SATG) చైర్మన్
• సోనీ బాలా దేవి: SATG మేనేజింగ్ డైరెక్టర్

How It Works

1. మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి: హైదరాబాద్ లోని ప్రస్తుత స్టేడియంల పరిస్థితిని అంచనా వేసి, వాటిని శాశ్వత ప్రాతిపదికన జాతీయ స్థాయి ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా అభివృద్ధి చేయడం.
2. నిధుల కేటాయింపు: క్రీడల నిర్వహణకు మరియు మౌలిక సదుపాయాలకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అవసరమైన నిధులను సమకూరుస్తుంది.
3. ఈవెంట్ నిర్వహణ: వివిధ క్రీడాంశాలకు తగిన వేదికలను గుర్తించడం, లాజిస్టిక్స్ మరియు అథ్లెట్లకు అవసరమైన సౌకర్యాలను కల్పించడం.
4. అతిథుల భాగస్వామ్యం: ప్రారంభ, ముగింపు వేడుకలకు జాతీయ క్రీడాకారులు, అర్జున అవార్డు గ్రహీతలు మరియు సినీ ప్రముఖులను ఆహ్వానించడం.

Why It Matters

• క్రీడాభివృద్ధికి ఊతం: రాష్ట్రంలో క్రీడా సంస్కృతిని ప్రోత్సహించడానికి మరియు స్థానిక క్రీడాకారులకు జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు తేవడానికి ఇది దోహదపడుతుంది.
• మౌలిక సదుపాయాల కల్పన: ఈ మెగా ఈవెంట్ ద్వారా హైదరాబాద్ లో ప్రపంచ స్థాయి క్రీడా మౌలిక సదుపాయాలు శాశ్వతంగా ఏర్పడతాయి.

Historical Background

• 2018 లో దేశంలో అట్టడుగు స్థాయిలో క్రీడలను ప్రోత్సహించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఖేలో ఇండియా స్కూల్ గేమ్స్‌ను ప్రారంభించింది. తర్వాత దీనిని ఖేలో ఇండియా యూత్ గేమ్స్ (KIYG) గా మార్చారు.
• మొదటి ఎడిషన్ 2018లో న్యూ ఢిల్లీ వేదికగా జరిగింది.
• హర్యానా, అస్సాం, మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్ వంటి రాష్ట్రాలు గతంలో ఈ క్రీడలకు విజయవంతంగా ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి.

---

Previous Related Events

• KIYG 2025 (బీహార్): 2025 మే నెలలో ఏడవ ఎడిషన్ బీహార్ లో జరిగింది, ఇందులో మహారాష్ట్ర అగ్రస్థానంలో నిలవగా, తెలంగాణ 13వ స్థానం పొందింది.
• KIYG 2024 (తమిళనాడు): 2024లో ఆరవ ఎడిషన్ తమిళనాడులో జరిగింది. ఇందులో తమిళనాడు రెండవ స్థానంలో నిలవగా, తెలంగాణ 6వ స్థానంలో నిలిచింది.
• ఖేలో ఇండియా యూనివర్సిటీ గేమ్స్: యూత్ గేమ్స్ తరహాలోనే యూనివర్సిటీ స్థాయి విద్యార్థుల కోసం కూడా పోటీలు విజయవంతంగా నిర్వహిస్తున్నారు.

Static GK Connection

• స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ తెలంగాణ (SATG): రాష్ట్రంలో క్రీడాభివృద్ధికి నోడల్ ఏజెన్సీ. ప్రస్తుతం దీనికి శివసేన రెడ్డి చైర్మన్ గా ఉన్నారు.
• అర్జున అవార్డు: క్రీడలలో అత్యుత్తమ ప్రతిభ కనబరిచిన వారికి భారత ప్రభుత్వం ఇచ్చే అత్యున్నత క్రీడా పురస్కారాలలో ఒకటి. ఈ క్రీడల నిర్వహణలో అర్జున అవార్డు గ్రహీతలను భాగస్వాములను చేస్తున్నారు.

🔑 Key Points for Revision

• తెలంగాణ 2026 లో 8వ ఖేలో ఇండియా యూత్ గేమ్స్ కు ఆతిథ్యం ఇస్తుంది.
• సమీక్ష సమావేశం హైదరాబాద్ లోని MCRHRD లో జరిగింది.
• ఈ క్రీడలలో సుమారు 20 క్రీడాంశాలలో పోటీలు జరగనున్నాయి.
• దక్షిణాదిలో గత మూడేళ్లలో ఆతిథ్యం ఇస్తున్న రెండవ రాష్ట్రం తెలంగాణ.
• 2024 లో తమిళనాడు, 2025 లో బీహార్ ఈ గేమ్స్ కు ఆతిథ్యం ఇచ్చాయి.
• బీహార్ (2025) క్రీడల్లో తెలంగాణ 13వ స్థానంలో నిలిచింది.
• తమిళనాడు (2024) క్రీడల్లో తెలంగాణ 6వ స్థానంలో నిలిచింది.
• 2025 క్రీడల్లో మహారాష్ట్ర అగ్రస్థానంలో నిలిచింది.
• తెలంగాణ క్రీడా శాఖ మంత్రి వాకిటి శ్రీహరి.
• SATG చైర్మన్ గా శివసేన రెడ్డి వ్యవహరిస్తున్నారు.
• గేమ్స్ ను 2026 డిసెంబర్ లో నిర్వహించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
• స్టేడియంల ఆధునికీకరణకు ప్రభుత్వం శాశ్వత నిధులు కేటాయించనుంది.
• ఈవెంట్ లో అర్జున అవార్డు గ్రహీతలను భాగస్వాములను చేస్తారు.
• గ్రాస్ రూట్ టాలెంట్ ను ప్రోత్సహించడమే ఖేలో ఇండియా ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.
• భవిష్యత్ TSPSC పరీక్షలలో ఈ క్రీడల ర్యాంకింగ్స్ కీలకం.

What Happened

తెలంగాణ రాష్ట్ర పర్యాటక శాఖ (Telangana Tourism Department) స్థానిక పర్యాటకాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి సరికొత్త 'హోమ్‌స్టే పాలసీ' (Homestay Policy) ని అమల్లోకి తెచ్చింది. తమ ఇళ్లలో ఖాళీ గదులు ఉన్న యజమానులు వాటిని పర్యాటకులకు అద్దెకు ఇవ్వడం ద్వారా ఆదాయం పొందేందుకు ఈ విధానం వీలు కల్పిస్తుంది. పర్యాటకులు స్థానిక సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు మరియు వంటకాల గురించి తెలుసుకునేలా వారికి ఇంటి వాతావరణంలో ఆతిథ్యం ఇవ్వడమే ఈ కార్యక్రమ ముఖ్య ఉద్దేశం.

When & Where

ఈ పథకాన్ని తెలంగాణ రాష్ట్రవ్యాప్తంగా పర్యాటక శాఖ అమల్లోకి తెచ్చింది. హైదరాబాద్ లాంటి పట్టణ ప్రాంతాలతో పాటు రాష్ట్రంలోని గ్రామీణ ప్రాంతాలు, గిరిజన ప్రాంతాలు, మరియు వారసత్వ కట్టడాల సమీపంలోని నివాస గృహాలకు కూడా ఈ పథకం వర్తిస్తుంది.

Who Is Involved

• తెలంగాణ పర్యాటక శాఖ: ఈ పథకానికి తుది ఆమోదం తెలిపే మరియు నిబంధనలను రూపొందించే నోడల్ విభాగం.
• జిల్లా పర్యాటక అధికారులు (DTOs): స్థానికంగా దరఖాస్తులను స్వీకరించి, ఆస్తులను తనిఖీ చేసి రిపోర్టులు అందించే అధికారులు.
• స్థానిక ఇళ్ల యజమానులు: పర్యాటకులకు ఆతిథ్యం ఇచ్చే భాగస్వాములు.
• పోలీస్, ఫైర్, హెల్త్ విభాగాలు: హోమ్‌స్టేల భద్రతా ప్రమాణాలను మరియు పరిశుభ్రతను ధృవీకరించే శాఖలు.

How It Works

1. హోమ్‌స్టే ప్రారంభించాలనుకునే ఇంటి యజమాని ముందుగా జిల్లా పర్యాటక కార్యాలయంలో లేదా ఆన్‌లైన్ ద్వారా దరఖాస్తు చేసుకోవాలి.
2. వివిధ శాఖల అధికారులతో కూడిన ఒక ప్రత్యేక కమిటీ దరఖాస్తుదారుని ఇంటిని, భద్రతా ప్రమాణాలను మరియు ఇతర మౌలిక సదుపాయాలను తనిఖీ చేస్తుంది.
3. తనిఖీ తర్వాత, సదుపాయాలను బట్టి ఆ హోమ్‌స్టేకు 'గోల్డ్' (₹5,000 ఫీజు) లేదా 'సిల్వర్' (₹3,000 ఫీజు) కేటగిరీలను కేటాయించి పర్యాటక శాఖ ఆమోద పత్రం ఇస్తుంది.
4. పర్యాటక శాఖ ఆమోదం పొందిన తర్వాత యజమాని చట్టబద్ధంగా హోమ్‌స్టేను నిర్వహించుకోవచ్చు. ఈ రిజిస్ట్రేషన్ రెండేళ్ల పాటు చెల్లుబాటు అవుతుంది.

Why It Matters

• ఆర్థిక కోణం: గృహ యజమానులకు, ముఖ్యంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని మహిళలకు అదనపు ఆదాయ వనరుగా మారుతుంది.
• సామాజిక కోణం: స్థానిక చేనేత కళలు, సంప్రదాయ వంటకాలు మరియు జీవనశైలికి ప్రపంచ వ్యాప్త గుర్తింపు లభిస్తుంది.
• పర్యావరణ కోణం: భారీ హోటళ్ల నిర్మాణాల అవసరం తగ్గుతుంది, దీని వల్ల ఎకో-టూరిజం (Eco-Tourism) మరియు సుస్థిర పర్యాటకం వృద్ధి చెందుతుంది. (relevant to UPSC GS Paper 3 — Economy & Tourism, GS Paper 2 — Governance).

Historical Background

• 2006: కేంద్ర పర్యాటక మంత్రిత్వ శాఖ మొట్టమొదటిసారిగా 'ఇన్‌క్రెడిబుల్ ఇండియా బెడ్ అండ్ బ్రేక్ ఫాస్ట్ ఎస్టాబ్లిష్‌మెంట్స్' (IIBBE) పథకాన్ని ప్రారంభించింది.
• 2016-17: వివిధ రాష్ట్రాలు (ఉదాహరణకు: కేరళ, హిమాచల్ ప్రదేశ్) గ్రామీణ పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించడానికి సొంత హోమ్‌స్టే విధానాలను తీసుకువచ్చాయి.
• 2021: భారత ప్రభుత్వ పర్యాటక శాఖ ఆతిథ్య రంగాన్ని క్రమబద్ధీకరించడానికి "నిధి" (NIDHI - National Integrated Database of Hospitality Industry) పోర్టల్‌ను ప్రారంభించింది.

---

Previous Related Events

• కేరళ టూరిజం యొక్క 'రెస్పాన్సిబుల్ టూరిజం మిషన్' (2017) ద్వారా హోమ్‌స్టే విధానం విజయవంతమై అంతర్జాతీయ అవార్డులను గెలుచుకుంది.
• 2023లో గ్రామీణ పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించడానికి తెలంగాణ ప్రభుత్వం 'రూరల్ టూరిజం పాలసీ' పై ప్రత్యేక దృష్టి సారించింది.
• యునెస్కో గుర్తింపు పొందిన రామప్ప దేవాలయం మరియు పోచంపల్లి (బెస్ట్ టూరిజం విలేజ్) ప్రాంతాల్లో పర్యాటక సదుపాయాలను మెరుగుపరచడానికి స్థానిక వసతుల కల్పనకు ప్రభుత్వం చర్యలు చేపట్టింది.

Static GK Connection

• సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలు (SDGs): ఈ విధానం పర్యాటకం ద్వారా స్థానిక ఉపాధి మరియు ఆర్థిక వృద్ధిని ప్రోత్సహిస్తుంది కాబట్టి ఇది SDG 8 (Decent Work and Economic Growth) కు నేరుగా అనుసంధానించబడింది.
• ఎకో-టూరిజం (Eco-Tourism): పర్యావరణానికి మరియు స్థానిక సంస్కృతికి ఎలాంటి హాని కలగకుండా ప్రకృతికి దగ్గరగా పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించే విధానం. ఇక్కడ పర్యాటకులు గ్రామీణ వాతావరణంలో ఉండడం దీనికి మద్దతు ఇస్తుంది.

🔑 Key Points for Revision

• తెలంగాణ పర్యాటక శాఖ హోమ్‌స్టే పాలసీని అధికారికంగా ప్రకటించింది.
• ఇళ్లలోని అదనపు గదులను పర్యాటకులకు అద్దెకు ఇచ్చి ఆదాయం పొందే అవకాశం.
• కమర్షియల్ హోటళ్లు, సర్వీస్ అపార్ట్‌మెంట్లు ఈ పథకం పరిధిలోకి రావు.
• వారసత్వ, గ్రామీణ, గిరిజన ప్రాంతాల నివాస గృహాలు దీనికి అర్హమైనవి.
• హోమ్‌స్టే గ్రేడింగ్ రెండు రకాలు: సిల్వర్ మరియు గోల్డ్.
• సిల్వర్ కేటగిరీకి రిజిస్ట్రేషన్ ఫీజు ₹3,000.
• గోల్డ్ కేటగిరీకి రిజిస్ట్రేషన్ ఫీజు ₹5,000.
• దరఖాస్తును విభిన్న శాఖల అధికారుల కమిటీ తనిఖీ చేస్తుంది.
• రిజిస్ట్రేషన్ పూర్తయిన తర్వాత గుర్తింపు 2 సంవత్సరాల పాటు చెల్లుబాటు అవుతుంది.
• పర్యాటకులకు స్థానిక వంటకాలు, సంస్కృతి, జీవనశైలి పరిచయం చేయడం ముఖ్య ఉద్దేశం.
• దరఖాస్తుదారుడు తప్పనిసరిగా తెలంగాణ రాష్ట్ర నివాసి అయి ఉండాలి.
• యజమానులు మరియు వారి కుటుంబ సభ్యులు అదే ఇంట్లో నివసించడం తప్పనిసరి.
• పోలీస్ క్లియరెన్స్ మరియు ఫైర్ సేఫ్టీ సర్టిఫికెట్లు తప్పనిసరి.
• మహిళలకు, గ్రామీణ ప్రజలకు ఆర్థిక సాధికారత కల్పిస్తుంది.
• సుస్థిర పర్యాటకం (Sustainable Tourism) మరియు ఎకో-టూరిజం అభివృద్ధికి దోహదం చేస్తుంది.

What Happened

ఆగస్టు 13, 2026న కేంద్ర వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ రాజస్థాన్ మరియు తెలంగాణ రాష్ట్రాలకు రూ.605.71 కోట్లు మంజూరు చేస్తూ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. ఈ కేటాయింపులు ప్రధానమంత్రి రాష్ట్రీయ కృషి వికాస్ యోజన (PM-RKVY) మరియు కృషోన్నతి యోజన కింద జరిగాయి. రాష్ట్రాలు పంపిన వార్షిక కార్యాచరణ ప్రణాళికలు (Annual Action Plans) మరియు గతంలో ఇచ్చిన నిధుల (Mother Sanction) వినియోగాన్ని సమీక్షించిన అనంతరం కేంద్రం ఈ తాజా నిధులను విడుదల చేసింది.

When & Where

ఈ నిర్ణయం ఆగస్టు 13, 2026న భోపాల్ నుండి కేంద్ర మంత్రి నిర్వహించిన వర్చువల్ సమావేశంలో తీసుకున్నారు. కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆధ్వర్యంలో మంజూరైన ఈ నిధులు నేరుగా రాజస్థాన్ మరియు తెలంగాణ రాష్ట్రాల వ్యవసాయ ప్రాజెక్టులకు మళ్లించబడతాయి.

Who Is Involved

• కేంద్ర వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ ఈ నిధులను ఆమోదించారు. కేంద్ర వ్యవసాయ శాఖ కార్యదర్శి అతీష్ చంద్ర ఈ సమావేశంలో పాల్గొన్నారు.
• రాజస్థాన్ ప్రభుత్వం: వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి కిరోరి లాల్ మీనా కేంద్ర మంత్రి వర్చువల్ సమావేశంలో పాల్గొన్నారు.
• తెలంగాణ ప్రభుత్వం: రాష్ట్ర వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి తుమ్మల నాగేశ్వరరావు ఈ భేటీలో పాల్గొని రాష్ట్ర అవసరాలను వివరించారు.
• ప్రాజెక్ట్ అప్రూవల్ కమిటీ (PAC): రాష్ట్రాల వార్షిక వ్యవసాయ ప్రణాళికలను ఆమోదించే కేంద్ర స్థాయి సాధికార కమిటీ.

How It Works

1. వార్షిక ప్రణాళిక తయారీ: రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తమ వ్యవసాయ అవసరాలను అంచనా వేసి వార్షిక కార్యాచరణ ప్రణాళిక (AAP)ను ప్రాజెక్ట్ అప్రూవల్ కమిటీకి సమర్పిస్తాయి.
2. మొదటి విడత విడుదల: కమిటీ ఆమోదం లభించిన తర్వాత కేంద్రం "మదర్ శాంక్షన్" (Mother Sanction) రూపంలో ఆర్థిక సంవత్సరం మొదటి విడత నిధులను విడుదల చేస్తుంది.
3. నిధుల వ్యయం: విడుదలైన నిధులలో 50% పైగా రాష్ట్రం ఖర్చు చేసినప్పుడు, అకౌంటింగ్ నివేదికలను కేంద్రానికి అందిస్తుంది.
4. తదుపరి నిధుల మంజూరు: గత నిధులను సక్రమంగా ఖర్చు చేశారని నిర్ధారించుకున్న తరువాత, కేంద్రం తాజా నిధులను ఆమోదిస్తుంది (ఇప్పుడు జరిగింది ఇదే).

Why It Matters

• పాలసీ ప్రాముఖ్యత: కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాలను రాష్ట్రాల వాస్తవిక పరిస్థితులకు తగినట్లుగా అనుకూలీకరించుకోవడానికి (flexibility) ఈ మోడల్ సహాయపడుతుంది.
• ఆర్థిక ప్రభావం: వ్యవసాయ రంగంలో స్థిరత్వాన్ని పెంచడం, పంటల మార్పిడిని ప్రోత్సహించడం ద్వారా రైతుల ఆదాయం రెట్టింపు చేసే లక్ష్యానికి ఈ నిధులు తోడ్పడతాయి.
• పరీక్షల కోణం: UPSC GS Paper 2 (పాలన - Governance) మరియు GS Paper 3 (ఆర్థికాభివృద్ధి మరియు వ్యవసాయం - Economic Development) సిలబస్‌లో కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాల అమలు మరియు నిధుల పంపిణీ తరచుగా అడిగే అంశాలు.

---

Historical Background

• 2007 (మూలం): వ్యవసాయ రంగ వృద్ధి రేటును పెంచే లక్ష్యంతో మొట్టమొదట RKVY (Rashtriya Krishi Vikas Yojana) పథకం ప్రారంభమైంది.
• 2017 (పేరు మార్పు): దీనిని రాష్ట్రీయ కృషి వికాస్ యోజన - రఫ్తార్ (RKVY-RAFTAAR) గా పునర్వ్యవస్థీకరించారు.
• అక్టోబర్ 2024 (విలీనం): కేంద్ర క్యాబినెట్ వ్యవసాయ రంగానికి సంబంధించిన చిన్న పథకాలన్నింటినీ విలీనం చేసి PM-RKVY మరియు కృషోన్నతి యోజన అనే రెండు ప్రధాన పథకాలుగా మార్చింది. వీటికి రూ.1,01,321.61 కోట్ల బడ్జెట్ ఆమోదించింది.

Previous Related Events

• ఏప్రిల్ 2026: రాజస్థాన్ (రూ.849.37 కోట్లు) మరియు తెలంగాణ (రూ.651.06 కోట్లు) రాష్ట్రాలకు 2026-27 వార్షిక కార్యాచరణ ప్రణాళికలు ఆమోదించబడ్డాయి.
• మే 4, 2026: రాజస్థాన్‌కు కేంద్ర ప్రభుత్వం రూ.216.13 కోట్ల మొదటి విడత 'మదర్ శాంక్షన్' జారీ చేసింది (రాష్ట్రం దీనిలో 76.06% ఖర్చు చేసింది).
• మే 12, 2026: తెలంగాణకు కేంద్ర ప్రభుత్వం రూ.157.65 కోట్ల మొదటి విడత 'మదర్ శాంక్షన్' జారీ చేసింది (రాష్ట్రం దీనిలో 60.93% ఖర్చు చేసింది).

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 282: రాజ్యాంగంలోని ఈ ఆర్టికల్ ప్రకారం కేంద్ర ప్రభుత్వం రాష్ట్రాలకు లేదా సంస్థలకు గ్రాంట్లు (Grants-in-aid) ఇవ్వవచ్చు. PM-RKVY నిధులు ఈ విధానం ద్వారానే వెళ్తాయి.
• రాష్ట్ర జాబితా అంశం: 7వ షెడ్యూల్ (List II, Entry 14) ప్రకారం వ్యవసాయం రాష్ట్ర జాబితాలో ఉంటుంది. అయినప్పటికీ జాతీయ లక్ష్యాల సాధన కోసం కేంద్రం పథకాల ద్వారా మద్దతు ఇస్తుంది.

🔑 Key Points for Revision

• ఆగస్టు 13, 2026న మంజూరైన మొత్తం నిధులు: రూ.605.71 కోట్లు.
• కేంద్ర వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి పేరు: శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్.
• లబ్ధి పొందిన రాష్ట్రాలు: రాజస్థాన్ మరియు తెలంగాణ.
• రాజస్థాన్‌కు కేటాయించిన మొత్తం వ్యవసాయ నిధులు: రూ.340.59 కోట్లు.
• తెలంగాణకు కేటాయించిన మొత్తం వ్యవసాయ నిధులు: రూ.265.12 కోట్లు.
• అమలు చేస్తున్న రెండు పథకాలు: PM-RKVY మరియు కృషోన్నతి యోజన.
• ఈ పథకాల కింద నిధులను మంజూరు చేసే తొలి విడతను "మదర్ శాంక్షన్" అంటారు.
• అక్టోబర్ 2024 నాటి క్యాబినెట్ ఆమోదం ప్రకారం ఈ రెండు పథకాల మొత్తం వ్యయం రూ.1,01,321.61 కోట్లు.
• ఇందులో కేంద్రం వాటా రూ.69,088.98 కోట్లు కాగా, రాష్ట్రాల వాటా రూ.32,232.63 కోట్లు.
• సుస్థిర వ్యవసాయాన్ని (Sustainable Agriculture) ప్రోత్సహించడం PM-RKVY లక్ష్యం.
• ఆహార భద్రత (Food Security) సాధించడం కృషోన్నతి యోజన (KY) లక్ష్యం.
• కిసాన్ క్రెడిట్ కార్డ్ (KCC) అమలును వేగవంతం చేయాలని రాజస్థాన్‌ను కేంద్రం కోరింది.
• పారదర్శక సేవలకై తెలంగాణ తెచ్చిన 'ఫార్మర్ ఐడీ' (Farmer ID) నమూనాను కేంద్రం అభినందించింది.
• తెలంగాణలో నూనెగింజలు (Oilseeds) మరియు పప్పుధాన్యాల (Pulses) మిషన్ నిధుల వ్యయం నెమ్మదిగా ఉందని కేంద్రం గమనించింది.
• ఈ పథకాలు "సెంట్రల్లీ స్పాన్సర్డ్ స్కీమ్స్" (కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు నిధులు పంచుకుంటాయి).

What Happened

పట్టణ ప్రజా రవాణాలో కాలుష్యాన్ని నియంత్రించేందుకు తెలంగాణ ప్రభుత్వం 'తెలంగాణ ఆటో రిక్షా ఎలక్ట్రిక్ కన్వర్షన్ స్కీమ్ 2026'ను ఆమోదించింది. పెట్రోల్, డీజిల్ ఆటో రిక్షాలను ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలుగా (EVs) మార్చుకోవడానికి ఆటో డ్రైవర్లకు గరిష్టంగా రూ. 1.50 లక్షల ఆర్థిక సహాయాన్ని ఈ పథకం అందిస్తుంది. లబ్ధిదారులకు రెండు ప్రత్యామ్నాయాలు ఉంటాయి: వారు తమ పాత ఆటోలకు ప్రభుత్వం ఆమోదించిన ఎలక్ట్రిక్ కిట్లను అమర్చుకోవచ్చు లేదా పాత వాహనాన్ని స్క్రాప్ చేసి కొత్త ఎలక్ట్రిక్ ఆటోను కొనుగోలు చేయవచ్చు.

When & Where

ఈ పథకం 2026 ఆగస్టులో ఆమోదం పొందింది. ఇది ప్రాథమికంగా హైదరాబాద్ నగరంలోని ఔటర్ రింగ్ రోడ్ (ORR) లోపల ఉన్న 'కోర్ అర్బన్ రీజియన్ ఎకానమీ' (CURE) భౌగోళిక పరిధిలో అమలవుతుంది.

Who Is Involved

• తెలంగాణ రవాణా శాఖ: డేటాబేస్ నిర్వహణ మరియు పథకం అమలును పర్యవేక్షించే నోడల్ విభాగం.

• సంక్షేమ శాఖలు (SC, ST, BC, మైనారిటీ): ఒక్కో విభాగం రూ. 50 కోట్ల చొప్పున మొత్తం రూ. 200 కోట్ల నిధులను సమకూర్చాయి.

• ఆటో రిక్షా డ్రైవర్లు: CURE ప్రాంతంలో రిజిస్టర్ అయిన 18,766 పెట్రోల్/డీజిల్ ఆటోల యజమానులు మరియు డ్రైవర్లు.

• అధీకృత విక్రేతలు (Empanelled Vendors): AIS-123 రెట్రోఫిట్ కిట్లను అమర్చే మరియు కొత్త ఎలక్ట్రిక్ త్రీ-వీలర్లను విక్రయించే అధీకృత సంస్థలు.

How It Works

• విధానం 1 (రెట్రోఫిటింగ్): ఇప్పటికే ఉన్న పెట్రోల్/డీజిల్ ఆటోల ఇంజిన్‌ను తీసివేసి, AIS-123 ప్రమాణాలు గల ఎలక్ట్రిక్ కిట్, మోటారు మరియు బ్యాటరీలను అమర్చుకోవచ్చు. దీనికి అయ్యే పూర్తి ఖర్చును గరిష్టంగా రూ. 1.50 లక్షల వరకు ప్రభుత్వం భరిస్తుంది. ఇందులో ఫిక్స్‌డ్ లేదా స్వాపబుల్ (మార్చుకోగల) బ్యాటరీలను ఎంచుకోవచ్చు.

• విధానం 2 (కొత్త ఈవీ కొనుగోలు): పాత పెట్రోల్/డీజిల్ వాహనాన్ని రవాణా శాఖకు అప్పగించి, కొత్త ఎలక్ట్రిక్ ఆటోను కొనుగోలు చేయవచ్చు. డీలర్ ఆన్-రోడ్ ధర నుంచి రూ. 1.50 లక్షల సబ్సిడీని నేరుగా తగ్గిస్తారు.

• పర్యవేక్షణ వ్యవస్థ: రాష్ట్ర స్థాయి స్టీరింగ్ కమిటీ, పథక అమలు కమిటీ మరియు జిల్లా మంజూరు కమిటీల ద్వారా మూడు అంచెల వ్యవస్థలో పారదర్శకంగా నిధుల పంపిణీ జరుగుతుంది.

Historical Background

• 2020: ప్రారంభ దశలో ఈవీలను ప్రోత్సహించడానికి తెలంగాణ ప్రభుత్వం తన సమగ్ర 'ఎలక్ట్రిక్ వెహికల్ & ఎనర్జీ స్టోరేజ్ పాలసీ'ని తీసుకువచ్చి రోడ్డు పన్ను మినహాయింపులను అందించింది.

• 2021: పాతబడిన, కాలుష్యం కలిగించే వాహనాలను తొలగించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం 'వాలంటరీ వెహికల్-ఫ్లీట్ మోడరైజేషన్ ప్రోగ్రామ్' (స్క్రాపేజ్ పాలసీ)ను ప్రవేశపెట్టింది.

• జూలై 2026: హైదరాబాద్ ఓఆర్ఆర్ పరిధిలోని పాలనను ఏకీకృతం చేయడానికి పాత జీహెచ్‌ఎంసీ చట్టం స్థానంలో నూతన 'తెలంగాణ కోర్ అర్బన్ రీజియన్ బిల్లు'ను ప్రతిపాదించారు.

---

Previous Related Events

• మే 2023: అంతర్గత దహన ఇంజిన్ (ICE) వాహనాలను ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలుగా మార్చడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం AIS-123 ప్రమాణాల మార్గదర్శకాలను నోటిఫై చేసింది.

• జూలై 2026: హైదరాబాద్ ఔటర్ రింగ్ రోడ్ లోపల సమగ్ర నగర రవాణా మరియు పౌర పరిపాలనను అనుసంధానిస్తూ CURE విధానాన్ని రూపొందించారు.

Static GK Connection

• AIS-123 స్టాండర్డ్: పెట్రోల్, డీజిల్ వాహనాలను స్వచ్ఛమైన ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలుగా మార్చే ఎలక్ట్రిక్ ప్రొపల్షన్ కిట్‌ల భద్రత మరియు నాణ్యతను ధృవీకరించే సెంట్రల్ మోటార్ వెహికల్ రూల్స్ (CMVR) సాంకేతిక ప్రమాణం.

• నేషనల్లీ డిటర్మైన్డ్ కాంట్రిబ్యూషన్స్ (NDCs): పారిస్ ఒప్పందం కింద 2005 స్థాయిలతో పోలిస్తే 2030 నాటికి తన జీడీపీ ఉద్గారాల తీవ్రతను 45% తగ్గించడానికి భారతదేశం కట్టుబడి ఉంది.

🔑 Key Points for Revision

• పథకం పేరు: తెలంగాణ ఆటో రిక్షా ఎలక్ట్రిక్ కన్వర్షన్ స్కీమ్ 2026.

• కేటాయించిన మొత్తం బడ్జెట్: రూ. 200 కోట్లు.

• ఒక్కో ఆటోకు లభించే గరిష్ట సబ్సిడీ: రూ. 1.50 లక్షలు.

• ఎంపిక చేసిన లక్ష్య వాహనాలు: 18,766 పెట్రోల్/డీజిల్ ఆటో రిక్షాలు.

• పథకం అమలయ్యే ప్రాంతం: కోర్ అర్బన్ రీజియన్ ఎకానమీ (CURE) (హైదరాబాద్ ORR పరిధి).

• ఎలక్ట్రిక్ కిట్ల నాణ్యతా ప్రమాణం: తప్పనిసరిగా AIS-123 సర్టిఫికేషన్ కలిగి ఉండాలి.

• రెండు అవకాశాలు: పాత ఆటోను రెట్రోఫిట్ చేసుకోవచ్చు లేదా పాతది అప్పగించి కొత్త ఈవీ ఆటో కొనవచ్చు.

• నిధుల సమీకరణ: SC, ST, BC, మరియు మైనారిటీ సంక్షేమ శాఖలు ఒక్కొక్కటి రూ. 50 కోట్ల చొప్పున సమకూర్చాయి.

• కుల, మత వర్గాలతో సంబంధం లేకుండా CURE ప్రాంతంలోని అర్హులైన ఆటో డ్రైవర్లందరికీ ఈ సబ్సిడీ వర్తిస్తుంది.

• డ్రైవర్లు తమ సౌలభ్యం ప్రకారం ఫిక్స్‌డ్ లేదా స్వాపబుల్ బ్యాటరీలను ఎంచుకోవచ్చు.

• తెలంగాణ రైజింగ్ విజన్ 2047 లక్ష్యాలకు ఈ విధానం అనుగుణంగా ఉంది.

• నిధుల పంపిణీ పారదర్శకత కోసం మూడు అంచెల కమిటీల వ్యవస్థ ఏర్పాటు చేయబడింది.

• 2030 నాటికి ఉద్గారాల తీవ్రతను 45% తగ్గించాలన్న భారతదేశ NDC లక్ష్యాలకు ఇది మద్దతు ఇస్తుంది.

What Happened

కేంద్ర హోం శాఖ సహాయ మంత్రి శ్రీ నిత్యానంద్ రాయ్ రాజ్యసభలో 'ప్రహార్' (PRAHAAR) గురించి కీలక ప్రకటన చేశారు. ఫిబ్రవరి 23, 2026 న ఆవిష్కరించబడిన ఈ ప్రహార్, భారతదేశపు మొట్టమొదటి సమగ్ర జాతీయ ఉగ్రవాద నిరోధక విధానం మరియు వ్యూహంగా నిలుస్తుంది. ఇది ఉగ్రవాద దాడులను నిరోధించడానికి, ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలను అరికట్టడానికి ఒక పకడ్బందీ జాతీయ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను అందిస్తుంది.

When & Where

ప్రహార్ (PRAHAAR) విధానాన్ని ఫిబ్రవరి 23, 2026 న కేంద్ర హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ ఆవిష్కరించింది. ఆగస్టు 2026 లో రాజ్యసభ వర్షాకాల సమావేశాల సందర్భంగా కేంద్ర మంత్రి ఈ విధానం యొక్క పురోగతి, మరియు దీని అమలు తీరును పార్లమెంటుకు అధికారికంగా నివేదించారు.

Who Is Involved

• కేంద్ర హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MHA): ఈ వ్యూహానికి నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖగా వ్యవహరిస్తోంది.
• శ్రీ నిత్యానంద్ రాయ్: కేంద్ర హోం శాఖ సహాయ మంత్రి (రాజ్యసభలో సమాచారం అందించారు).
• జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ (NIA): వార్షిక యాంటీ-టెర్రర్ కాన్ఫరెన్స్ (ATC) నిర్వహణ, ఉగ్రవాద సంబంధిత కేసుల దర్యాప్తు సంస్థ.
• మల్టీ ఏజెన్సీ సెంటర్ (MAC): ఇంటెలిజెన్స్ సంస్థల మధ్య రియల్-టైమ్ డేటా పంచుకునే వేదిక.
• కేంద్ర ఏజెన్సీలు మరియు రాష్ట్ర పోలీసు దళాలు: ఉగ్రవాద నివారణలో ప్రత్యక్షంగా పాల్గొనే సంస్థలు.

How It Works

1. నివారణ మరియు ప్రతిస్పందన: దేశ పౌరులను రక్షించడానికి ఉగ్ర దాడుల ముందస్తు నివారణ, మరియు ముప్పుకు తగిన సత్వర ప్రతిస్పందన.
2. ఆर्थिक వనరుల నిర్మూలన: క్రిప్టో వాలెట్‌లను ట్రేస్ చేయడం, డార్క్ వెబ్‌లో ఉగ్రవాదుల నిధుల సమీకరణను అడ్డుకోవడం ద్వారా నిధులను సీజ్ చేయడం.
3. ఇంటెలిజెన్స్ షేరింగ్: మల్టీ ఏజెన్సీ సెంటర్ (MAC) ద్వారా కేంద్ర బలగాలు, ఇంటెలిజెన్స్, రాష్ట్ర పోలీసుల మధ్య తక్షణ సమాచార మార్పిడి.
4. సమాజ భాగస్వామ్యం: తీవ్రవాద భావజాలం (Radicalization) వైపు యువత ఆకర్షితులు కాకుండా కమ్యూనిటీ ఆధారిత సహకార నమూనాలను అమలు చేయడం.

Why It Matters

• జాతీయ భద్రత: గతంలో జరిగిన ప్రతిస్పందన (Reactive) విధానం నుండి ముందస్తు (Proactive) భద్రతా సిద్ధాంతానికి భారతదేశం మారుతోంది.
• ఆర్థిక భద్రత: ఫైనాన్షియల్ యాక్షన్ టాస్క్ ఫోర్స్ (FATF) ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా ఉగ్ర ఫైనాన్సింగ్‌ను ఎదుర్కోవడం జరుగుతుంది.
• రాజ్యాంగ ప్రాముఖ్యత: దేశ రక్షణ, సార్వభౌమాధికారం మరియు పౌరుల హక్కులను కాపాడుతూ, 'రూల్ ఆఫ్ లా' (Rule of Law) పద్ధతిలో ఉగ్రవాదాన్ని తుదముట్టించడం.
• సిలబస్ లింక్: UPSC GS 3 (Internal Security - Role of state & non-state actors, Terrorism, Money laundering) కు నేరుగా కనెక్ట్ అవుతుంది.

---

Historical Background

• 2008: ముంబై దాడుల (26/11) తర్వాత ఉగ్రవాద నిరోధక సంస్థగా 'జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ' (NIA) ని ఏర్పాటు చేశారు.
• 2009: ఇంటెలిజెన్స్ ఏజెన్సీల మధ్య సమన్వయం కోసం మల్టీ-ఏజెన్సీ సెంటర్ (MAC) చట్టబద్ధమైన హోదా పొందింది.
• 2019: అన్ లాఫుల్ యాక్టివిటీస్ ప్రివెన్షన్ యాక్ట్ (UAPA) చట్ట సవరణ ద్వారా వ్యక్తులను కూడా ఉగ్రవాదులుగా ప్రకటించే వెసులుబాటు కల్పించారు.

Previous Related Events

• 2022: న్యూఢిల్లీలో ఇంటర్‌పోల్ (INTERPOL) 90వ జనరల్ అసెంబ్లీని భారత్ విజయవంతంగా నిర్వహించింది.
• 2023: 'నో మనీ ఫర్ టెర్రర్' (NMFT) అంతర్జాతీయ మంత్రుల స్థాయి సదస్సులో ఉగ్రవాద ఫైనాన్సింగ్‌పై భారత్ గళమెత్తింది.
• 2024: FATF మూల్యాంకన నివేదికలో భారత మనీ లాండరింగ్ నిరోధక వ్యవస్థలకు మంచి రేటింగ్ లభించింది.

Static GK Connection

• FATF (Financial Action Task Force): 1989 లో G7 దేశాలచే పారిస్ లో స్థాపించబడిన అంతర్జాతీయ సంస్థ. ఇది మనీ లాండరింగ్ మరియు టెర్రరిజం ఫైనాన్సింగ్‌ను అడ్డుకుంటుంది.
• UAPA, 1967: భారతదేశంలో ఉగ్రవాద కార్యకలాపాలను, దేశ సార్వభౌమత్వానికి భంగం కలిగించే చర్యలను అరికట్టడానికి ఉద్దేశించిన ప్రధాన చట్టం.

India & World Comparison

అంతర్జాతీయ వేదికలపై భారత్ మొదటి నుంచి ఉగ్రవాదంపై "జీరో టాలరెన్స్" విధానాన్ని అనుసరిస్తోంది. అమెరికా (9/11 తర్వాత), మరియు ఇజ్రాయెల్ దేశాలకు ఉన్నట్లుగానే, ఇప్పుడు భారతదేశం 'ప్రహార్' రూపంలో ఒక స్పష్టమైన జాతీయ భద్రతా డాక్ట్రిన్‌ను (National Doctrine) పొందింది.

🔑 Key Points for Revision

• భారతదేశపు తొలి జాతీయ ఉగ్రవాద నిరోధక విధానం పేరు: ప్రహార్ (PRAHAAR).
• ప్రహార్ ఆవిష్కరించబడిన తేదీ: ఫిబ్రవరి 23, 2026.
• రాజ్యసభలో సమాచారం ఇచ్చిన మంత్రి: నిత్యానంద్ రాయ్ (హోం శాఖ సహాయ మంత్రి).
• ప్రహార్ వ్యూహం మొత్తం 7 కీలక స్తంభాలపై (Seven Pillars) ఆధారపడి నిర్మించబడింది.
• ఈ విధానం Reactive (ప్రతిస్పందన) పద్ధతి నుంచి Proactive (ముందస్తు) పద్ధతికి మార్పును సూచిస్తుంది.
• నిధుల నివారణ కోసం ఫైనాన్షియల్ యాక్షన్ టాస్క్ ఫోర్స్ (FATF) నిబంధనలను ఖచ్చితంగా పాటిస్తారు.
• ఉగ్రవాద సంస్థల ఆర్థిక వనరులను నిలిపివేయడానికి డార్క్ వెబ్, క్రిప్టో వాలెట్ల ట్రాకింగ్ చేస్తారు.
• 'హోల్ ఆఫ్ గవర్నమెంట్' (Whole of Government) మరియు 'హోల్ ఆఫ్ సొసైటీ' దృక్పథాన్ని అమలు చేస్తుంది.
• రియల్-టైమ్ సమాచార మార్పిడి కోసం మల్టీ ఏజెన్సీ సెంటర్ (MAC) కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
• మానవ హక్కులు మరియు 'రూల్ ఆఫ్ లా' ఆధారంగా భద్రతా చర్యలు తీసుకుంటారు.
• తీవ్రవాద భావజాల నిర్మూలనకు (De-radicalization) కమ్యూనిటీ ఆధారిత విధానాలను ఉపయోగిస్తారు.
• క్రాస్-బోర్డర్ (సరిహద్దుల ఆవల) టెర్రర్ ఫండింగ్ నెట్‌వర్క్‌లను ఛేదించడం దీని లక్ష్యం.
• వార్షిక యాంటీ-టెర్రర్ కాన్ఫరెన్స్ (ATC) నిర్వహణ బాధ్యత ఎన్.ఐ.ఏ (NIA) చూసుకుంటుంది.
• ATC అనేది MHA (హోం మంత్రిత్వ శాఖ) ఆధ్వర్యంలో దర్యాప్తు ఏజెన్సీలు, నిపుణులను ఒకే వేదికపైకి తెస్తుంది.
• జాతీయ భద్రత, UAPA చట్టం, ఇంటర్నల్ సెక్యూరిటీ పాఠ్యాంశాలకు ఇది ఎంతో కీలకం.