What Happened

కేంద్ర బొగ్గు మంత్రిత్వ శాఖ 2026 జులై 22న 'ఆరోహ్ (AAROH) – బొగ్గు గనుల మూసివేత వార్షిక నివేదిక'ను అధికారికంగా విడుదల చేసింది. దీనితో పాటు బొగ్గు గనుల శాస్త్రీయ మూసివేత మరియు పునర్వినియోగం కోసం జర్మన్ ఏజెన్సీ (GIZ) తో అంతర్జాతీయ సాంకేతిక ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది. అలాగే తాగునీటి ప్రాజెక్ట్ 'కోల్ నీర్' ప్రారంభంతో పాటు, ఝరియా రీహ్యాబిలిటేషన్ ప్రాజెక్ట్ కింద వస్త్ర తయారీ మరియు నైపుణ్యాభివృద్ధికి సంబంధించిన అవగాహన ఒప్పందం కుదిరింది.

When & Where

ఈ కార్యక్రమం 2026 జులై 22న న్యూఢిల్లీలో జరిగింది. భారత బొగ్గు రంగాన్ని పర్యావరణహితంగా మార్చడానికి, బొగ్గు రహిత భవిష్యత్తు (Just Transition) కోసం గ్లోబల్ బెస్ట్ ప్రాక్టీసులను అవలంబించే విస్తృత ప్రక్రియలో భాగంగా ఈ ఈవెంట్ నిర్వహించబడింది.

Who Is Involved

• కేంద్ర బొగ్గు మరియు గనుల మంత్రిత్వ శాఖ: ప్రధాన నిర్వాహక సంస్థ (కేంద్ర మంత్రి శ్రీ జి. కిషన్ రెడ్డి).
• కేంద్ర పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ: ప్రత్యేక అతిథిగా కేంద్ర మంత్రి శ్రీ భూపేందర్ యాదవ్ హాజరయ్యారు.
• GIZ (జర్మనీ): జర్మన్ ఇంటర్నేషనల్ కోఆపరేషన్ ఏజెన్సీ.
• బొగ్గు నియంత్రణ సంస్థ (CCO): నివేదికను రూపొందించిన నోడల్ విభాగం.
• BCCL, JRDA & హిందాల్కో (Hindalco): ఝరియా మాస్టర్ ప్లాన్ భాగస్వాములు.

Historical Background

• 1952: బొగ్గు గనుల చట్టం (Mines Act, 1952) ద్వారా గనులలో భద్రత నియమాలు రూపుదిద్దుకున్నాయి.
• 2009: బొగ్గు మంత్రిత్వ శాఖ గనుల మూసివేత మార్గదర్శకాలను (Mine Closure Guidelines 2009) మొదటిసారిగా తప్పనిసరి చేసింది.
• 2020: మైన్ క్లోజర్ ప్లాన్లను డిజిటలైజ్ చేయడానికి మోనిటరింగ్ పోర్టల్‌ను ప్రారంభించారు.

Previous Related Events

• 2021: బొగ్గు మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో 'సస్టైనబుల్ డెవలప్‌మెంట్ సెల్' (SDC) స్థాపన.
• 2023: గనులలో ఎకో-పార్కుల (Eco-Parks) అభివృద్ధి ద్వారా పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించే పథకం.
• 2024-25: బొగ్గు గనుల నీటిని గృహ మరియు సేద్య అవసరాలకు అందించే పైలట్ ప్రాజెక్టుల విస్తరణ.

---

Static GK Connection

1. ఆర్టికల్ 48A (DPSP): పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించడం మరియు మెరుగుపరచడం రాజ్యం యొక్క బాధ్యత.
2. హైడ్రోలాజికల్ సైకిల్ & గనుల జలాలు: గనులలో చేరే నీటిని ట్రీట్ చేయడం ద్వారా ఆమ్ల రూపకల్పనను (Acid Mine Drainage) అరికట్టవచ్చు.

Future Impact

• 2030 నాటికి target: మూసివేసిన గనుల స్థలాలలో 20 GW పునరుత్పాదక ఇంధన ప్రాజెక్టులు మరియు ఎకో-టూరిజం కేంద్రాల ఏర్పాటు.
• సామాజిక భద్రత: బొగ్గుపై ఆధారపడ్డ వర్గాలకు కొత్త రంగాలలో నైపుణ్యాభివృద్ధి శిక్షణ.
• సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలు (SDG): SDG 6 (పరిశుభ్రమైన నీరు), SDG 8 (మంచి పని మరియు ఆర్థిక వృద్ధి), SDG 13 (వాతావరణ చర్య) లను సాధించవచ్చు.

🔑 Key Points for Revision

• 'ఆరోహ్' (AAROH) అనేది బొగ్గు గనుల మూసివేతపై భారతదేశం విడుదల చేసిన మొదటి వార్షిక నివేదిక.
• స్వాతంత్య్రం వచ్చాక మొదటిసారిగా 42 బొగ్గు గనులను శాస్త్రీయ విధానంలో మూసివేశారు.
• నివేదికను బొగ్గు నియంత్రణ సంస్థ (Coal Controller Organisation - CCO) రూపొందించింది.
• జర్మనీ ప్రభుత్వ సంస్థ GIZ తో 4 సంవత్సరాల సాంకేతిక సహకార ఒప్పందం కుదిరింది.
• 'కోల్ నీర్' (Coal NEER) పథకం గనుల నీటిని తాగునీరుగా మార్చడానికి ఉద్దేశించబడింది.
• కోల్ నీర్ ప్రాజెక్టులలో స్థానిక స్వయం సహాయక బృందాల (SHGs) మహిళలకు భాగస్వామ్యం ఉంది.
• ఝరియా మాస్టర్ ప్లాన్ కింద త్రైపాక్షిక అవగాహన ఒప్పందం (MoU) కుదిరింది.
• ఒప్పందంలో భాగస్వాములు: BCCL, JRDA మరియు హిందాల్కో (Hindalco).
• ధన్‌బాద్‌ వద్ద గార్మెంట్స్ తయారీకి ప్లాగ్-అండ్-ప్లే టెక్స్‌టైల్ ఫెసిలిటీ ఏర్పాటు కానుంది.
• 'సువికల్ప్' (SUVIKALP) అనేది గనుల పునర్వినియోగాన్ని అంచనా వేసే డిజిటల్ టూల్.
• కేంద్ర బొగ్గు శాఖ మంత్రి శ్రీ జి. కిషన్ రెడ్డి ఈ కార్యక్రమానికి ముఖ్య అతిథిగా హాజరయ్యారు.
• ఈ కార్యక్రమం 2026 జులై 22న న్యూఢిల్లీలో నిర్వహించబడింది.
• ఇది భారత్ యొక్క 'జస్ట్ ట్రాన్సిషన్' (Just Transition) వ్యూహానికి తోడ్పడుతుంది.
• బొగ్గు గనుల మూసివేత మార్గదర్శకాలను మొదట 2009 లో ప్రవేశపెట్టారు.
• పర్యావరణ పునరుద్ధరణ ద్వారా SDG 6, SDG 8, SDG 13 సాధనకు సహాయపడుతుంది.

What Happened

2026 జులై 25న యునెస్కో (UNESCO) ప్రపంచ వారసత్వ కమిటీ ఉత్తర ప్రదేశ్‌లోని ప్రాచీన బౌద్ధ ప్రదేశమైన సారనాథ్‌ను ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో అధికారికంగా చేర్చింది. భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ ఈ చారిత్రక ఘట్టాన్ని స్వాగతిస్తూ, ఇది భారతీయుల ఆధ్యాత్మిక మరియు నాగరిక వారసత్వానికి లభించిన ప్రపంచ స్థాయి గుర్తింపు అని కొనియాడారు. గౌతమ బుద్ధుడి అహింస, కరుణ మరియు శాంతి సందేశాలు ప్రపంచానికి నేటికీ మార్గదర్శకమని ఆయన గుర్తుచేశారు.

When & Where

ఈ ప్రకటన 2026 జులై 25న వెలువడింది. సారనాథ్ ఉత్తర ప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని వారణాసి జిల్లాలో వారణ మరియు అసి నదుల సమీపంలో පිහිටා ఉంది. ఇది పురాతన కాలంలో 'రుషిపతన' లేదా 'మిగదాయ' (జింకల అడవి) అని పిలువబడేది.

Who Is Involved

• యునెస్కో (UNESCO): ఐక్యరాజ్యసమితి విద్య, విజ్ఞాన మరియు సాంస్కృతిక సంస్థ.
• భారత ప్రభుత్వ సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ: ప్రతిపాదనను సిద్ధం చేసి అంతర్జాతీయ వేదికపై సమర్పించిన నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ASI): సారనాథ్ పురాతత్వ అవశేషాల రక్షణ, నిర్వహణ బాధ్యత కలిగిన సంస్థ.
• ప్రధాన మంత్రి కార్యాలయం (PMO): ఈ అంతర్జాతీయ గుర్తింపుపై అధికారిక ప్రకటన విడుదల చేసింది.

How It Works

1. తాత్కాలిక జాబితా (Tentative List): కేంద్ర ప్రభుత్వం ముందుగా సారనాథ్‌ను యునెస్కో తాత్కాలిక వారసత్వ జాబితాలో చేర్చింది.
2. నామినేషన్ డోసియర్: ASI ద్వారా ఆ ప్రదేశం యొక్క విశిష్ట సార్వత్రిక విలువ (Outstanding Universal Value - OUV) వివరించే సమగ్ర నివేదిక తయారైంది.
3. ICOMOS మూల్యాంకనం: ఇంటర్నేషనల్ కౌన్సిల్ ఆన్ మోన్యుమెంట్స్ అండ్ సైట్స్ (ICOMOS) నిపుణులు స్థలాన్ని పరిశీలించి నివేదిక ఇచ్చారు.
4. వారసత్వ కమిటీ ఆమోదం: యునెస్కో సభ్యదేశాల కమిటీ ఓటింగ్ మరియు ఆమోదం ద్వారా అధికారిక ప్రకటన చేసింది.

Historical Background

• క్రీ.పూ. 6వ శతాబ్దం: బోధ్‌గయలో జ్ఞానోదయం పొందిన తర్వాత గౌతమ బుద్ధుడు సారనాథ్‌కు వచ్చి తన మొదటి ఐదుగురు శిష్యులకు (పాంచవర్గీయ భిక్షువులు) తొలి ధర్మబోధ చేశారు.
• క్రీ.పూ. 3వ శతాబ్దం: మౌర్య సామ్రాజ్య చక్రవర్తి అశోకుడు సారనాథ్‌ను సందర్శించి స్థూపాలు, ధర్మచక్రంతో కూడిన సింహ శీర్ష స్తంభాన్ని నిర్మించాడు.
• క్రీ.శ. 5వ-6వ శతాబ్దం (గుప్తుల కాలం): గుప్తుల కాలంలో సారనాథ్ కళాత్మకంగా అత్యున్నత స్థాయికి చేరింది; ఈ కాలంలోనే ప్రసిద్ధ "ధ్యాన ముద్రలో ఉన్న బుద్ధుని విగ్రహం" చెక్కబడింది.

Previous Related Events

• 2021: గుజరాత్‌లోని హరప్పా నగరం 'ధోలావీరా' మరియు తెలంగాణలోని 'రామప్ప దేవాలయం' యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి.
• 2023: పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని 'శాంతినికేతన్' మరియు కర్ణాటకలోని 'హోయసళ పవిత్ర సమూహాలు' యునెస్కో వారసత్వ గుర్తింపు పొందాయి.
• 2024: అస్సాంలోని అహోం రాజవంశానికి చెందిన 'మోయిడమ్స్' (Moidams) యునెస్కో జాబితాలో చేర్చబడ్డాయి.

Static GK Connection

1. అశోక స్తంభ శీర్షం (Lion Capital of Ashoka): నాలుగు ఆసియా సింహాలు, ఏనుగు, గుర్రం, ఎద్దు మరియు సింహం బొమ్మలతో ఉన్న ధర్మచక్రం కలిగి ఉంటుంది. ఇది 1950 జనవరి 26న భారత అధికారిక జాతీయ చిహ్నంగా స్వీకరించబడింది.
2. ధమేఖ్ స్థూపం (Dhamek Stupa): బుద్ధుడు తన మొదటి ఉపదేశం ఇచ్చిన ప్రదేశాన్ని గుర్తుచేస్తూ నిర్మించబడిన స్థూపం. ఇది ఇటుకలు మరియు రాతి నిర్మాణాల సమ్మేళనం.

India & World Comparison

ప్రపంచంలో అత్యధిక యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ ప్రదేశాలు కలిగిన దేశాలలో ఇటలీ, చైనా అగ్రస్థానంలో ఉండగా, భారతదేశం ప్రపంచవ్యాప్తంగా 6వ స్థానంలో ఉంది. ఆసియాలో దక్షిణ మరియు ఆగ్నేయాసియా బౌద్ధ సర్క్యూట్‌కు భారత్ ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది.

🔑 Key Points for Revision

• యునెస్కో వారసత్వ జాబితాలో చేరిన ఉత్తర ప్రదేశ్ ప్రాచీన క్షేత్రం: సారనాథ్.
• గౌతమ బుద్ధుడి తొలి ధర్మబోధ ప్రదేశం: సారనాథ్ (రుషిపతన).
• తొలి ప్రవచనానికి పేరు: ధమ్మచక్కప్పవత్తన సుత్త (ధర్మచక్ర ప్రవర్తన సూత్రం).
• అశోకుని సింహ రాజముద్ర లభించిన ప్రదేశం: సారనాథ్.
• భారత జాతీయ పతాకంలోని 24 ఆకుల చక్రం మూలం: సారనాథ్ అశోక స్తంభం.
• సారనాథ్‌లోని అతిపెద్ద సిలిండర్ ఆకారపు స్థూపం: ధమేఖ్ స్థూపం.
• బుద్ధుడి ఐదుగురు తొలి శిష్యులను కలిసిన ప్రదేశంలో ఉన్నది: చౌఖండీ స్థూపం.
• సారనాథ్‌లో బౌద్ధ విహారాలు నిర్మించిన ప్రముఖ మౌర్య రాజు: అశోకుడు.
• సారనాథ్ కళలు అత్యున్నత స్థాయికి చేరిన స్వర్ణయుగం: గుప్తుల కాలం.
• యునెస్కో కేంద్ర కార్యాలయం ఎక్కడ ఉంది: పారిస్, ఫ్రాన్స్.
• ప్రపంచ వారసత్వ ఒప్పందం ఆమోదించబడిన సంవత్సరం: 1972.
• భారత పురావస్తు సర్వేక్షణ సంస్థ (ASI) స్థాపకుడు: అలెగ్జాండర్ కనింగ్‌హామ్ (1861).
• రాజ్యాంగంలో వారసత్వ రక్షణను తెలిపే ఆర్టికల్: ఆర్టికల్ 51A(f) (ప్రాథమిక కర్తవ్యాలు).
• యునెస్కో గుర్తింపు ప్రతిపాదించే భారత నోడల్ శాఖ: సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ.

What Happened

కేంద్ర ఆయుష్ శాఖ సహాయ మంత్రి శ్రీ ప్రతాప్రావు జాధవ్, ప్రముఖ ఆధ్యాత్మిక గురువు శ్రీ సంత్ గజానన్ మహారాజ్ యొక్క 150వ ప్రకట్ దిన్ (అవతార దినోత్సవం) పురస్కరించుకుని కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని ఒక ప్రత్యేక వినతి కోరారు. ఈ చారిత్రక సందర్భాన్ని పురస్కరించుకుని రూ. 150 నాణేన్ని మరియు ఒక ప్రత్యేక స్మారక తపాలా బిళ్ళను విడుదల చేయాలని విజ్ఞప్తి చేశారు. ఈ ప్రతిపాదన ద్వారా ఆధ్యాత్మిక వారసత్వానికి జాతీయ స్థాయి గుర్తింపు లభిస్తుందని పేర్కొన్నారు.

When & Where

ఈ వినతి పత్రాలను జూలై 2026లో కేంద్ర ఆర్థిక శాఖ మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ మరియు కమ్యూనికేషన్ల శాఖ మంత్రి జ్యోతిరాదిత్య ఎం. సింధియాలకు అందజేశారు. సంత్ గజానన్ మహారాజ్ 150వ ప్రకట్ దిన్ ఉత్సవం 2028 ఫిబ్రవరి 17న మహారాష్ట్రలోని బులడానా జిల్లా, షెగావ్ ప్రాంతంలో అంగరంగ వైభవంగా జరగనుంది.

Who Is Involved

• శ్రీ ప్రతాప్రావు జాధవ్: కేంద్ర ఆయుష్ శాఖ సహాయ మంత్రి (స్వతంత్ర హోదా) మరియు ఆరోగ్య శాఖ సహాయ మంత్రి.
• శ్రీమతి నిర్మలా సీతారామన్: కేంద్ర ఆర్థిక మరియు కార్పొరేట్ వ్యవహారాల మంత్రి.
• శ్రీ జ్యోతిరాదిత్య ఎం. సింధియా: కేంద్ర కమ్యూనికేషన్ల మరియు ఈశాన్య ప్రాంత అభివృద్ధి శాఖ మంత్రి.
• శ్రీ సంత్ గజానన్ మహారాజ్: 19వ శతాబ్దపు ఆధ్యాత్మిక గురువు మరియు యోగి.

Historical Background

సంత్ గజానన్ మహారాజ్ 1878 ఫిబ్రవరి 23న మొదటిసారిగా మహారాష్ట్రలోని షెగావ్‌లో ప్రత్యక్షమయ్యారు. 1910 సెప్టెంబర్ 8న ఆయన సంజీవన సమాధి పొందారు. 1908లో ఆయన సమాధి ప్రదేశంలో శ్రీ సంత్ గజానన్ మహారాజ్ సంస్థాన్ ఏర్పాటైంది. గతంలో 1964లో భారతదేశం జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ జ్ఞాపకార్థం తొలి స్మారక నాణేన్ని విడుదల చేసింది.

Previous Related Events

• 2021: శ్రీ భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద 125వ జయంతి సందర్భంగా రూ. 125 స్మారక నాణెం విడుదల.
• 2023: కొత్త పార్లమెంట్ భవన ప్రారంభోత్సవం సందర్భంగా రూ. 75 స్మారక నాణెం విడుదల.
• 2024: భగవాన్ మహావీర్ 2550వ నిర్వాణ మహోత్సవం సందర్భంగా ప్రత్యేక స్మారక నాణెం మరియు స్టాంప్ ఆవిష్కరణ.

---

Static GK Connection

• Coinage Act, 2011: భారతదేశంలో నాణేల ముద్రణ, పరిమాణం, డిజైన్ మరియు నేరాల నియంత్రణను ఈ చట్టం నిర్వహిస్తుంది.
• SPMCIL (2006): కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని మినీరత్న ప్రభుత్వ రంగ సంస్థ, ఇది నాణేల ముద్రణ, కరెన్సీ ముద్రణ బాధ్యత వహిస్తుంది.

🔑 Key Points for Revision

• సంత్ గజానన్ మహారాజ్ 150వ ప్రకట్ దిన్ వేడుకలు 2028 ఫిబ్రవరి 17న జరగనున్నాయి.
• కేంద్ర ఆయుష్ మంత్రి ప్రతాప్రావు జాధవ్ రూ. 150 స్మారక నాణెం మరియు స్టాంప్ కొరకు విజ్ఞప్తి చేశారు.
• లేఖలు ఆర్థిక శాఖ మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్, కమ్యూనికేషన్ల మంత్రి జ్యోతిరాదిత్య సింధియాలకు పంపబడ్డాయి.
• సంత్ గజానన్ మహారాజ్ మొదటిసారిగా 1878 ఫిబ్రవరి 23న షెగావ్‌లో కనిపించారు.
• స్మారక నాణేల జారీని కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ పర్యవేక్షిస్తుంది.
• చట్టపరమైన ప్రాతిపదిక: Coinage Act, 2011 (నాణేల చట్టం, 2011).
• స్మారక నాణేలను తయారుచేసే సంస్థ: SPMCIL.
• భారతదేశంలో 4 ప్రధాన ప్రభుత్వ మింట్లు ఉన్నాయి: ముంబై, కోల్‌కతా, హైదరాబాద్, నోయిడా.
• మొదటి భారతీయ స్మారక నాణెం 1964లో జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ గౌరవార్థం విడుదల అయ్యింది.
• భారతదేశంలో పోస్టల్ స్టాంపుల జారీ వ్యవస్థ కమ్యూనికేషన్ల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో ఉంటుంది.
• స్మారక నాణేలు ప్రధానంగా ప్రూఫ్ (Proof) మరియు UNC సెట్లలో లభిస్తాయి.
• షెగావ్ మహారాష్ట్రలోని బులడానా జిల్లాలో ఉన్న ప్రముఖ ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం.
• సంత్ గజానన్ మహారాజ్ సంస్థాన్ విదర్భ ప్రాంతపు అతిపెద్ద దేవాలయ ట్రస్టు.
• స్మారక నాణేలు లీగల్ టెండర్‌గా ఉన్నప్పటికీ సాధారణ ఆర్థిక లావాదేవీలలో వాడరు.
• నాణేల అధ్యయనాన్ని 'న్యూమిస్మాటిక్స్' (Numismatics) అని, స్టాంపుల అధ్యయనాన్ని 'ఫిలేటలీ' (Philately) అని పిలుస్తారు.

What Happened

గ్లాస్గోలో జరుగుతున్న కామన్వెల్త్ గేమ్స్ 2026లో పురుషుల హెవీవెయిట్ పారా పవర్‌లిఫ్టింగ్ ఈవెంట్‌లో భారత అథ్లెట్ జాండు కుమార్ కాంస్య పతకం సాధించారు. ఈ విజయంతో 2026 కామన్వెల్త్ గేమ్స్‌లో భారతదేశ పతకాల ఖాతా తెరుచుకుంది. పోటీలో భాగంగా ఆయన మొదటి ప్రయత్నంలో 181 కిలోలు, రెండో ప్రయత్నంలో 190 కిలోలను విజయవంతంగా ఎత్తారు. మూడో ప్రయత్నంలో కామన్వెల్త్ రికార్డు స్థాయి అయిన 196 కిలోలను ఎత్తడానికి ప్రయత్నించినప్పటికీ, సాంకేతిక లోపం వల్ల అది విఫలమైంది.

When & Where

ఈ పోటీ 2026 జులైలో స్కాట్లాండ్‌లోని గ్లాస్గో నగరంలో ఉన్న స్కాటిష్ ఈవెంట్ క్యాంపస్ (SEC) వేదికగా జరిగింది. స్కేల్-డౌన్ నమూనాలో నిర్వహిస్తున్న 2026 కామన్వెల్త్ గేమ్స్ క్రీడల చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన ఘట్టం.

Who Is Involved

• జాండు కుమార్: బీహార్‌లోని నలంద జిల్లాకు చెందిన పారా పవర్‌లిఫ్టర్ (కాంస్య విజేత).
• రిలువాన్ ఇద్రిస్: నైజీరియాకు చెందిన అథ్లెట్ (స్వర్ణ విజేత - 132.8 పాయింట్లు).
• మాథ్యూ హార్డింగ్: ఇంగ్లాండ్‌కు చెందిన అథ్లెట్ (రజత విజేత - 131.0 పాయింట్లు).
• రాజిందర్ సింగ్ రహేలూ: పారాలింపిక్ కాంస్య విజేత, జాండు కుమార్‌కు ప్రధాన కోచ్/మెంటార్.
• మద్దతు సంస్థలు: స్పోర్ట్స్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (SAI), టార్గెట్ ఒలింపిక్ పోడియం స్కీమ్ (TOPS).

Historical Background

• 2017: జాండు కుమార్ F55 విభాగంలో పారా అథ్లెటిక్స్ (షాట్‌పుట్/డిస్కస్ త్రో)తో తన క్రీడా ప్రయాణం ప్రారంభించారు.
• 2022-2023: పారా పవర్‌లిఫ్టింగ్‌కు మారి, SAI NCOE గాంధీనగర్‌లో శిక్షణ ప్రారంభించారు.
• 2025: జాతీయ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో 205 కిలోల బరువునెత్తి నూతన జాతీయ రికార్డు సృష్టించారు.

---

Previous Related Events

• బర్మింగ్‌హామ్ CWG 2022: భారత పారా పవర్‌లిఫ్టర్ సుధీర్ హెవీవెయిట్ విభాగంలో స్వర్ణ పతకం సాధించారు.
• బీజింగ్ వరల్డ్ కప్ 2025: జాండు కుమార్ అంతర్జాతీయ పారా పవర్‌లిఫ్టింగ్ వరల్డ్ కప్‌లో కాంస్య పతకం గెలుచుకున్నారు.
• ఖేలో ఇండియా పారా గేమ్స్ 2025: జాండు 206 కిలోల బరువునెత్తి తన సొంత జాతీయ రికార్డును తిరగరాశారు.

Static GK Connection

• భారత రాజ్యాంగం - ఆర్టికల్ 41: వికలాంగులకు మరియు అణగారిన వర్గాలకు పని చేసే హక్కు, విద్య మరియు ప్రజా సహాయం అందించాలని నిర్దేశక సూత్రాలు పేర్కొంటాయి.
• RPwD యాక్ట్ 2016: రైట్స్ ఆఫ్ పర్సన్స్ విత్ డిజబిలిటీస్ యాక్ట్ 2016 ప్రకారం క్రీడలలో వికలాంగులకు సమాన అవకాశాలు మరియు మౌలిక సదుపాయాలు కల్పించడం ప్రభుత్వ బాధ్యత.

India & World Comparison

పారా పవర్‌లిఫ్టింగ్‌లో చైనా, నైజీరియా మరియు ఇరాన్ ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నాయి. ఈ పోటీలో నైజీరియా స్వర్ణం సాధించగా, భారత్ తన క్రమబద్ధమైన శిక్షణ (TOPS) ద్వారా ప్రపంచ స్థాయి కాంస్య పతకాన్ని సాధించి ఆసియా ప్రాంతంలో తన స్థానాన్ని మెరుగుపరుచుకుంది.

🔑 Key Points for Revision

• 2026 కామన్వెల్త్ గేమ్స్ వేదిక: గ్లాస్గో, స్కాట్లాండ్.
• భారత్‌కు తొలి పతకం తెచ్చిన క్రీడాకారుడు: జాండు కుమార్ (కాంస్యం).
• విభాగం: పురుషుల హెవీవెయిట్ పారా పవర్‌లిఫ్టింగ్.
• జాండు కుమార్ ఎత్తిన గరిష్ట బరువు: 190 కిలోలు (130.9 పాయింట్లు).
• స్వర్ణ పతక విజేత: రిలువాన్ ఇద్రిస్ (నైజీరియా - 132.8 పాయింట్లు).
• రజత పతక విజేత: మాథ్యూ హార్డింగ్ (ఇంగ్లాండ్ - 131.0 పాయింట్లు).
• స్వస్థలం: హర్నౌత్, నలంద జిల్లా, బీహార్.
• కోచ్/మెంటార్: రాజిందర్ సింగ్ రహేలూ (పారాలింపియన్).
• శిక్షణ కేంద్రం: SAI NCOE, గాంధీనగర్.
• జాతీయ రికార్డు: 206 కిలోలు (ఖేలో ఇండియా పారా గేమ్స్ 2025).
• సంబంధిత కేంద్ర పథకం: TOPS (Target Olympic Podium Scheme).
• అంతర్జాతీయ పాలక మండలి: పారా పవర్‌లిఫ్టింగ్ వరల్డ్ ఫెడరేషన్ / IPC.
• చట్టపరమైన ప్రాతిపదిక: RPwD చట్టం, 2016.
• రాజ్యాంగ నిబంధన: ఆర్టికల్ 41 (DPSP).
• భవిష్యత్తు లక్ష్యం: పారాలింపిక్స్ లో స్వర్ణ పతకం.

What Happened

జూలై 24, 2026న, ఐదుసార్లు ప్రపంచ చెస్ ఛాంపియన్ విశ్వనాథన్ ఆనంద్ అంతర్జాతీయ చెస్ ఫెడరేషన్ (FIDE) తాత్కాలిక అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. రష్యా-ఉక్రెయిన్ వివాదం నేపథ్యంలో యూరోపియన్ యూనియన్ 21వ ఆంక్షల జాబితాలో నాటి అధ్యక్షుడు అర్కాడీ డ్వోర్కోవిచ్ పేరును చేర్చడంతో, FIDE సంస్థాగత కార్యకలాపాలకు ఆటంకం కలగకూడదనే ఉద్దేశంతో ఆయన స్వచ్ఛందంగా పదవి నుండి తప్పుకున్నారు. దీనితో FIDE ఛార్టర్ ప్రకారం డిప్యూటీ ప్రెసిడెంట్‌గా ఉన్న ఆనంద్ తాత్కాలిక అధ్యక్షుడిగా పగ్గాలు చేపట్టారు.

When & Where

ఈ పరిణామం 2026 జూలై 24న FIDE కేంద్ర కార్యాలయమైన స్విట్జర్లాండ్‌లోని లాసాన్ వేదికగా అధికారికంగా ఆమోదించబడింది. రష్యాపై EU విధించిన అంతర్జాతీయ ఆంక్షలు ఈ నాయకత్వ మార్పుకు తక్షణ కారణమయ్యాయి.

Who Is Involved

• విశ్వనాథన్ ఆనంద్: భారత తొలి గ్రాండ్ మాస్టర్, FIDE తాత్కాలిక అధ్యక్షుడు.
• అర్కాడీ డ్వోర్కోవిచ్: మాజీ FIDE అధ్యక్షుడు (రష్యా మాజీ ఉప ప్రధాన మంత్రి), ప్రస్తుతం EU ఆంక్షలు ఎదుర్కొంటున్నారు.
• FIDE కౌన్సిల్: ప్రపంచ చెస్ గవర్నింగ్ బాడీ మరియు పాలనా మండలి.
• యూరోపియన్ యూనియన్ (EU): రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం నేపథ్యంలో ఆర్థిక, రాజకీయ ఆంక్షలు అమలు చేస్తున్న కూటమి.

How It Works

1. FIDE ఛార్టర్‌లోని ఆర్టికల్ 19.2 ప్రకారం, అధ్యక్షుడు తన విధులను నిర్వహించలేని పక్షంలో, డిప్యూటీ ప్రెసిడెంట్ ఆ బాధ్యతలను స్వీకరిస్తారు.
2. అర్కాడీ డ్వోర్కోవిచ్ తనపై ఉన్న EU ఆంక్షల చట్టపరమైన సవాలు పూర్తయ్యే వరకు స్వచ్ఛందంగా అధికారాలను నిలిపివేశారు.
3. FIDE కౌన్సిల్ ఈ నిర్ణయాన్ని ఆమోదించి, విశ్వనాథన్ ఆనంద్ తాత్కాలిక అధ్యక్షుడిగా కొనసాగుతారని ధృవీకరించింది.
4. ఆనంద్ పర్యవేక్షణలో FIDE యొక్క రోజువారీ గ్లోబల్ టోర్నమెంట్లు, ఆర్థిక వ్యవహారాలు మరియు పాలనా బాధ్యతలు కొనసాగుతాయి.

Historical Background

• 1924: జూలై 20న పారిస్‌లో 14 దేశాల భాగస్వామ్యంతో FIDE స్థాపించబడింది.
• 1988: విశ్వనాథన్ ఆనంద్ భారత్ నుంచి మొదటి గ్రాండ్‌మాస్టర్ (GM) హోదా సాధించారు.
• 2000: ఆనంద్ ఇరాన్ లోని టెహ్రాన్ వేదికగా తన మొదటి FIDE వరల్డ్ చెస్ ఛాంపియన్‌షిప్ గెలుచుకున్నారు.

---

Previous Related Events

• 2018: రష్యాకు చెందిన అర్కాడీ డ్వోర్కోవిచ్ మొదటిసారి FIDE అధ్యక్షుడిగా ఎన్నికయ్యారు.
• 2022 ఆగస్టు: చెన్నై/మహాబలిపురంలో 44వ చెస్ ఒలింపియాడ్ జరగ్గా, అదే FIDE కాంగ్రెస్‌లో ఆనంద్ డిప్యూటీ ప్రెసిడెంట్‌గా ఎన్నికయ్యారు.
• 2024 జూలై: FIDE తన 100 సంవత్సరాల శతాబ్ది ఉత్సవాలను పారిస్‌లో ఘనంగా నిర్వహించింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 51 (భారత రాజ్యాంగం): అంతర్జాతీయ శాంతి మరియు భద్రతను పెంపొందించడం (అంతర్జాతీయ సంస్థలతో సహకారం).
• అంతర్జాతీయ క్రీడా పరిపాలన: IOC (ఇంటర్నేషనల్ ఒలింపిక్ కమిటీ) ద్వారా FIDE ని గుర్తింపు పొందిన ప్రపంచ క్రీడా సమాఖ్యగా పరిగణిస్తారు.

India & World Comparison

ప్రపంచ చెస్ రంగంలో రష్యా సుదీర్ఘకాలంగా పరిపాలనా, క్రీడా ఆధిపత్యాన్ని చెలాయించింది. అయితే, ఇటీవలి కాలంలో భారత్ అత్యధిక గ్రాండ్‌మాస్టర్లను (90 పైగా) ఉత్పత్తి చేయడమే కాకుండా, FIDE అత్యున్నత పరిపాలనా పీఠాన్ని అధిరోహించడం ద్వారా క్రీడా పరంగా మరియు పరిపాలనా పరంగా ప్రపంచంలో అగ్రగామిగా నిలిచింది.

🔑 Key Points for Revision

• విశ్వనాథన్ ఆనంద్ జూలై 24, 2026న FIDE తాత్కాలిక అధ్యక్షుడిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు.
• నాటి అధ్యక్షుడు అర్కాడీ డ్వోర్కోవిచ్ పై EU ఆంక్షలు విధించడం వలన ఈ మార్పు జరిగింది.
• ఆనంద్ 2022 ఆగస్టు నుండి FIDE డిప్యూటీ ప్రెసిడెంట్‌గా సేవలు అందిస్తున్నారు.
• FIDE నిబంధనావళిలోని ఆర్టికల్ 19.2 కింద తాత్కాలిక అధ్యక్ష నియామకం జరిగింది.
• FIDE ఆవిర్భావం: జూలై 20, 1924 (పారిస్, ఫ్రాన్స్).
• FIDE కేంద్ర కార్యాలయం: లాసాన్, સ્విట్జర్లాండ్.
• FIDE అధికారిక లాటిన్ నినాదం: 'Gens Una Sumus' (We are one family).
• ఆనంద్ భారత్ నుంచి మొదటి చెస్ గ్రాండ్‌మాస్టర్ (1988).
• ఐదుసార్లు ప్రపంచ చెస్ ఛాంపియన్ (2000, 2007, 2008, 2010, 2012).
• రాజీవ్ గాంధీ ఖేల్ రత్న పొందిన తొలి క్రీడాకారుడు (1991-92).
• పద్మవిభూషణ్ పొందిన తొలి భారత క్రీడాకారుడు (2007).
• 44వ చెస్ ఒలింపియాడ్ 2022లో తమిళనాడులోని మహాబలిపురంలో జరిగింది.
• FIDE అధ్యక్ష పదవిని చేపట్టిన మొదటి భారతీయుడు ఆనంద్.
• క్రీడా రంగంపై అంతర్జాతీయ భౌగోళిక-రాజకీయ (Geopolitical) ఆంక్షలకు ఇది ఒక ప్రధాన నిదర్శనం.
• భారతదేశంలో చెస్ అభివృద్ధికి మరియు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో హోదాకు ఇది మైలురాయి.

What Happened

జింబాబ్వే పర్యటనలో భాగంగా జరిగిన తొలి టీ20 మ్యాచ్‌లో భారత యువ ఓపెనర్ వైభవ్ సూర్యవంశీ విధ్వంసకర హాఫ్ సెంచరీ సాధించాడు. కేవలం 18 బంతుల్లోనే హాఫ్ సెంచరీ పూర్తి చేసిన వైభవ్, మొత్తం 19 బంతుల్లో 4 ఫోర్లు మరియు 4 సిక్సర్లతో 50 పరుగులు చేశాడు. ఈ ఇన్నింగ్స్ ద్వారా అంతర్జాతీయ క్రికెట్ చరిత్రలోనే హాఫ్ సెంచరీ చేసిన అతి పిన్న వయస్కుడిగా రికార్డు పుటలకెక్కాడు.

When & Where

ఈ చారిత్రాత్మక మ్యాచ్ 2026 జులై 23న జింబాబ్వే రాజధాని హరారేలోని 'హరారే స్పోర్ట్స్ క్లబ్' మైదానంలో జరిగింది. 2026 జనవరిలో భారత్ గెలుచుకున్న అండర్-19 ప్రపంచకప్ ఫైనల్ మ్యాచ్ కూడా ఇదే మైదానంలో జరగడం విశేషం.

Who Is Involved

• వైభవ్ సూర్యవంశీ: 15 ఏళ్ల భారత ఓపెనర్.
• మయాంక్ యాదవ్ & ప్రిన్స్ యాదవ్: చెరో 2 వికెట్లు తీసిన భారత పేసర్లు.
• అశోక్ శర్మ: ఈ మ్యాచ్ ద్వారా భారత జట్టులోకి అరంగేట్రం చేసిన రాజస్థాన్ పేసర్.
• శ్రేయస్ అయ్యర్: భారత టీ20 జట్టు నాయకుడు.
• BCCI & ICC: మ్యాచ్ నిర్వహణ మరియు రికార్డులను నమోదు చేసే క్రికెట్ మండళ్లు.

How It Works

• జింబాబ్వే టాస్ ఓడి ముందుగా బ్యాటింగ్ చేసి 20 ఓవర్లలో 7 వికెట్లకు 125 పరుగులు చేసింది.
• భారత బౌలర్లు మయాంక్ యాదవ్ (2/18), ప్రిన్స్ యాదవ్ (2/19) క్రమం తప్పకుండా వికెట్లు తీసి ప్రత్యర్థిని కట్టడి చేశారు.
• 126 పరుగుల స్వల్ప లక్ష్యంతో బరిలోకి దిగిన భారత్‌కు వైభవ్ తొలి ఓవర్ నుంచే వేగంగా పరుగులు సాధించి శుభారంభం ఇచ్చాడు.
• కేవలం 13.2 ఓవర్లలోనే 3 వికెట్లు కోల్పోయి భారత్ లక్ష్యాన్ని ఛేదించి 7 వికెట్ల తేడాతో విజయం సాధించింది.

---

Historical Background

• 1989: సచిన్ టెండూల్కర్ 16 సంవత్సరాల 213 రోజుల వయస్సులో పాకిస్థాన్‌పై తన తొలి అంతర్జాతీయ అర్ధసెంచరీ సాధించాడు.
• 2021: జిబ్రాల్టర్ బ్యాటర్ లూయిస్ బ్రూస్ 16 సంవత్సరాల 56 రోజుల వయస్సులో మాల్టాపై టీ20 అర్ధసెంచరీ సాధించి రికార్డు నెలకొల్పాడు.
• 2026 జులై: వైభవ్ సూర్యవంశీ 15 సంవత్సరాల 118 రోజుల వయస్సులోనే అంతర్జాతీయ అర్ధసెంచరీ సాధించి మునుపటి రికార్డులన్నింటినీ అధిగమించాడు.

Previous Related Events

• జనవరి 2026: అండర్-19 ప్రపంచకప్ ఫైనల్లో ఇంగ్లాండ్‌పై వైభవ్ 80 బంతుల్లో 175 పరుగులు చేసి భారత్‌కు కప్ అందించాడు.
• మే 2026: ఐపిఎల్ 2026లో రాజస్థాన్ రాయల్స్ తరఫున గుజరాత్ టైటాన్స్‌పై 47 బంతుల్లో 96 పరుగులు చేశాడు.
• జూన్ 2026: శ్రీలంకలో జరిగిన ఎ-జట్ల త్రైపాక్షిక సిరీస్‌లో శ్రీలంక ఎ పై 29 బంతుల్లో 94 పరుగులు సాధించాడు.

Static GK Connection

• BCCI (Board of Control for Cricket in India): స్థాపన 1928, ప్రధాన కార్యాలయం ముంబై (వాంఖడే స్టేడియం).
• ICC (International Cricket Council): స్థాపన 1909, ప్రధాన కార్యాలయం దుబాయ్ (యుఎఇ).

🔑 Key Points for Revision

• వైభవ్ సూర్యవంశీ వయస్సు: 15 సంవత్సరాల 118 రోజులు.
• మ్యాచ్: భారత్ వర్సెస్ జింబాబ్వే తొలి టీ20 (హరారే).
• స్కోరు: 19 బంతుల్లో 50 పరుగులు (4 ఫోర్లు, 4 సిక్సర్లు).
• హాఫ్ సెంచరీ సాధించిన బంతులు: 18 బంతులు.
• స్వదేశీ రాష్ట్రం: బీహార్.
• ఐపిఎల్ జట్టు: రాజస్థాన్ రాయల్స్.
• తిరగరాసిన టీ20 రికార్డు: లూయిస్ బ్రూస్ (జిబ్రాల్టర్) రికార్డు.
• తిరగరాసిన భారత రికార్డు: సచిన్ టెండూల్కర్ రికార్డు.
• మ్యాచ్ ఫలితం: భారత్ 7 వికెట్ల తేడాతో విజయం.
• జింబాబ్వే స్కోరు: 20 ఓవర్లలో 125/7.
• భారత బౌలింగ్ మైలురాయి: మయాంక్ యాదవ్ 2/18.
• భారత్ అరంగేట్ర ఆటగాడు: అశోక్ శర్మ.
• టీ20 జట్టు కెప్టెన్: శ్రేయస్ అయ్యర్.
• అంతర్జాతీయ నియంత్రణ సంస్థ: ICC (దుబాయ్).
• జాతీయ నియంత్రణ సంస్థ: BCCI (ముంబై).

What Happened

2026 జూలై 25న, 18 ఏళ్ల భారత స్క్వాష్ సంచలనం అనహత్ సింగ్ వరల్డ్ జూనియర్ స్క్వాష్ ఛాంపియన్‌షిప్ 2026 బాలికల సింగిల్స్ విభాగంలో స్వర్ణ పతకం సాధించారు. టాప్ సీడ్‌గా బరిలోకి దిగిన అనహత్, ఫైనల్ పోరులో ఈజిప్ట్‌కు చెందిన రెండో సీడ్ రుకయా సలేమ్‌ను నేరుగా 3-0 (11-3, 11-7, 11-9) గేమ్‌ల తేడాతో ఓడించారు. ఈ విజయంతో జూనియర్ ప్రపంచ స్క్వాష్ ఛాంపియన్‌గా నిలిచిన మొదటి భారతీయ క్రీడాకారిణిగా చరిత్రకెక్కారు. ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ జూలై 26న ఎక్స్ (X) ద్వారా ఆమెను ప్రశంసించారు.

When & Where

ఈ టోర్నమెంట్ 2026 జులై నెలలో కెనడాలోని నయాగరా-ఆన్-ది-లేక్ (Niagara-on-the-Lake) నగరంలో జరిగింది. జూలై 25న ఫైనల్ మ్యాచ్ జరగగా, జూలై 26న ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB PRID: 2289594) ద్వారా భారత ప్రభుత్వం అధికారిక ప్రకటన విడుదల చేసింది.

Who Is Involved

• అనహత్ సింగ్: 18 ఏళ్ల భారత స్క్వాష్ ప్లేయర్ (న్యూఢిల్లీ), ప్రపంచ 20వ ర్యాంకర్.
• రుకయా సలేమ్: ఈజిప్ట్ క్రీడాకారిణి (రన్నరప్).
• ప్రధాన మంత్రి కార్యాలయం (PMO): విజేతను అభినందిస్తూ సందేశం ఇచ్చిన నోడల్ సంస్థ.
• వరల్డ్ స్క్వాష్ ఫెడరేషన్ (WSF): గ్లోబల్ గవర్నింగ్ బాడీ.
• స్క్వాష్ ర్యాకెట్స్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (SRFI): జాతీయ క్రీడా సమాఖ్య.
• యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ (MYAS): భారత ప్రభుత్వం.

How It Works

ఈ టోర్నమెంట్‌లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా వందలాది మంది జూనియర్ క్రీడాకారులు నాకౌట్ ఫార్మాట్‌లో పోటీపడ్డారు. అనహత్ మొత్తం 6 మ్యాచ్‌ల్లో కేవలం 2 గేమ్‌లు మాత్రమే కోల్పోయి అపూర్వమైన ఆధిపత్యాన్ని ప్రదర్శించారు. క్వార్టర్ ఫైనల్, సెమీఫైనల్ మరియు ఫైనల్‌లలో వరుసగా ముగ్గురు ఈజిప్షియన్ ప్లేయర్లను ఓడించి టైటిల్ కైవసం చేసుకున్నారు.

Why It Matters

• క్రీడా రికార్డు: ప్రపంచ జూనియర్ స్క్వాష్ చరిత్రలో భారత తొలి స్వర్ణ పతకం.
• ఈజిప్ట్ ఆధిపత్యానికి తెర: 2011 నుండి బాలికల విభాగంలో ఈజిప్షియన్లు సాధిస్తున్న వరుస విజయాలను అనహత్ నిలిపివేశారు.
• ఒలింపిక్ ప్రాముఖ్యత: 2028 లాస్ ఏంజెల్స్ ఒలింపిక్స్‌లో స్క్వాష్ క్రీడను మొదటిసారి చేర్చుతున్న తరుణంలో ఈ విజయం భారత పతకాల ఆశలను పెంచింది.

Historical Background

• 2005: జోష్నా చిన్నప్ప వరల్డ్ జూనియర్ స్క్వాష్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో రన్నరప్‌గా నిలిచి రజతం సాధించారు.
• 2010: అమాండా సోభీ (అమెరికా) విజేతగా నిలిచిన తర్వాత ఈజిప్ట్ యేతర క్రీడాకారిణి టైటిల్ గెలవడం ఇదే తొలిసారి.
• 2025: అనహత్ సింగ్ కైరోలో జరిగిన ప్రపంచ జూనియర్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో కాంస్య పతకం గెలుచుకున్నారు.

Previous Related Events

• 2022: 14 ఏళ్ల వయస్సులో అనహత్ బర్మింగ్‌హామ్ కామన్వెల్త్ గేమ్స్‌లో భారతదేశం తరపున అతి పిన్న వయస్కురాలైన అథ్లెట్‌గా నిలిచారు.
• 2023: ఆసియా జూనియర్ స్క్వాష్ ఛాంపియన్‌షిప్‌లో అండర్-17 పసిడి పతకం గెలుచుకున్నారు.
• 2025: పిఎస్ఎ (PSA) టూర్ అవార్డులలో 'యంగ్ ప్లేయర్ ఆఫ్ ది ఇయర్' గా అనహత్ ఎంపికయ్యారు.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 51A(j): భారత రాజ్యాంగంలోని ప్రాథమిక విధులలో వ్యక్తిగత మరియు సామూహిక కార్యకలాపాలలో శ్రేష్ఠత వైపు కృషి చేయడం భాగంగా ఉంది.
• నేషనల్ స్పోర్ట్స్ డెవలప్‌మెంట్ కోడ్ 2011: భారతదేశంలో క్రీడా సమాఖ్యల (SRFI వంటివి) పారదర్శకత మరియు నిర్వహణను నియంత్రిస్తుంది.

🔑 Key Points for Revision

• 2026 వరల్డ్ జూనియర్ స్క్వాష్ ఛాంపియన్‌షిప్ విజేత: అనహత్ సింగ్ (భారత్).
• ప్రపంచ జూనియర్ స్క్వాష్ స్వర్ణం గెలిచిన తొలి భారతీయురాలు అనహత్ సింగ్.
• వేదిక: నయాగరా-ఆన్-ది-లేక్, కెనడా.
• ఫైనల్ ప్రత్యర్థి: రుకయా సలేమ్ (ఈజిప్ట్).
• ఫైనల్ స్కోరు: 3-0 (11-3, 11-7, 11-9).
• గత అత్యుత్తమ భారతీయ ప్రదర్శన: 2005లో జోష్నా చిన్నప్ప రన్నరప్.
• అనహత్ సింగ్ వయస్సు: 18 సంవత్సరాలు.
• అనహత్ సింగ్ ప్రస్తుత PSA ప్రపంచ ర్యాంక్: 20.
• 2025లో అనహత్ సాధించిన పతకం: ప్రపంచ జూనియర్ కాంస్య పతకం (కైరో).
• ఈజిప్ట్ క్రీడాకారుల ఆధిపత్య వ్యవధి: 2011 నుండి 2025 వరకు (13 వరుస ఎడిషన్లు).
• స్క్వాష్ అధికారికంగా చేర్చబడే ఒలింపిక్స్: లాస్ ఏంజెల్స్ 2028 (LA28).
• గ్లోబల్ గవర్నింగ్ బాడీ: వరల్డ్ స్క్వాష్ ఫెడరేషన్ (WSF).
• జాతీయ గవర్నింగ్ బాడీ: స్క్వాష్ ర్యాకెట్స్ ఫెడరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (SRFI).
• భారత ప్రభుత్వ పథకం: టార్గెట్ ఒలింపిక్ పోడియం స్కీమ్ (TOPS).
• 2022 కామన్వెల్త్ గేమ్స్: అనహత్ అతి పిన్న వయస్కురాలైన భారత అథ్లెట్.

What Happened

భారత రాష్ట్రపతి, ప్రధానమంత్రి సలహాను అనుసరించి, కేంద్ర మంత్రిమండలి నుండి కేంద్ర మంత్రి ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ రాజీనామాను తక్షణమే ఆమోదించారు. ఈ నిర్ణయం రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 75(2) ప్రకారం తీసుకోబడింది. తదుపరి ఆదేశాలు వచ్చే వరకు విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ నిర్వహణ బాధ్యతలను క్యాబినెట్ మంత్రి ప్రహ్లాద్ జోషికి అదనపు పోర్ట్‌ఫోలియోగా అప్పగించారు.

When & Where

ఈ అధికారిక ప్రకటన 2026 జులై 25న న్యూఢిల్లీలోని రాష్ట్రపతి భవన్ ప్రెస్ కమ్యూనికే ద్వారా జారీ చేయబడింది. కేంద్ర ప్రభుత్వ పరిపాలనా విభాగాల పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగంగా ఈ పరిణామం చోటుచేసుకుంది.

Who Is Involved

• భారత రాష్ట్రపతి: రాజ్యాంగబద్ధంగా మంత్రుల రాజీనామాలను ఆమోదించడం, శాఖలను పునర్కేటాయించడం చేస్తారు.
• భారత ప్రధానమంత్రి: మంత్రిమండలి నాయకుడిగా మంత్రుల తొలగింపు లేదా శాఖల మార్పుపై రాష్ట్రపతికి సలహా ఇస్తారు.
• ధర్మేంద్ర ప్రధాన్: కేంద్ర మంత్రిమండలికి రాజీనామా చేసిన పూర్వ కేంద్ర విద్యాశాఖ మంత్రి.
• ప్రహ్లాద్ జోషి: విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ అదనపు బాధ్యతలు స్వీకరించిన ప్రస్తుత కేంద్ర క్యాబినెట్ మంత్రి.

How It Works

కేంద్ర ప్రభుత్వంలో మంత్రిమండలి రీషఫుల్ లేదా శాఖల మార్పు ప్రక్రియ ఈ క్రింది విధంగా జరుగుతుంది:

1. ప్రధాని నిర్ణయం: పరిపాలనా అవసరాలు లేదా రాజకీయ పరిణామాల ఆధారంగా ప్రధాని ఒక మంత్రి శాఖను మార్చాలని లేదా రాజీనామా తీసుకోవాలని నిర్ణయిస్తారు.
2. అధికారిక సలహా: ప్రధానమంత్రి తన నిర్ణయాన్ని అధికారికంగా రాష్ట్రపతికి సిఫార్సు చేస్తారు.
3. రాష్ట్రపతి ఆమోదం: రాజ్యాంగ నిబంధన ఆర్టికల్ 75 ప్రకారం రాష్ట్రపతి ఆ సలహాను ఆమోదిస్తూ నోటిఫికేషన్ జారీ చేస్తారు.
4. పోర్ట్‌ఫోలియో పునర్కేటాయింపు: ఖాళీ అయిన శాఖను మరొక మంత్రికి అప్పగిస్తూ నిబంధనల ప్రకారం ప్రెస్ కమ్యూనికే విడుదల చేస్తారు.

---

Historical Background

• 1950: భారత రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చినప్పటి నుండి సంసదీయ తరహా ప్రభుత్వంలో ప్రధానియే "మంత్రిమండలి నిర్మాణానికి శిల్పి"గా ఉన్నారు.
• 1978 (44వ రాజ్యాంగ సవరణ): ఆర్టికల్ 74(1) ప్రకారం రాష్ట్రపతికి మంత్రిమండలి ఇచ్చే సలహాను ఒకసారి పునఃపరిశీలనకు పంపే అధికారం కల్పించారు.
• 2003 (91వ రాజ్యాంగ సవరణ): కేంద్ర మరియు రాష్ట్ర మంత్రిమండలి పరిమాణాన్ని లోక్‌సభ/శాసనసభ మొత్తం సభ్యులలో 15 శాతానికి మించకుండా పరిమితి విధించారు.

Previous Related Events

• 2021 జులై: కేంద్ర క్యాబినెట్ విస్తరణలో భారీ స్థాయిలో 12 మంది మంత్రులు రాజీనామా చేయడం, కొత్తగా పోర్ట్‌ఫోలియోలు కేటాయించడం జరిగింది.
• 2023 మే: న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ నుండి క్రెన్ రిజిజును మార్చి, అర్జున్ రామ్ మేఘ్‌వాల్‌కి స్వతంత్ర హోదా ఇవ్వడం జరిగింది.
• 2024 జూన్: నూతన కేంద్ర ప్రభుత్వం ఏర్పడిన సందర్భంగా వివిధ శాఖల కేటాయింపు మరియు క్యాబినెట్ ఏర్పాటు జరిగింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 75(2): మంత్రులు రాష్ట్రపతి విశ్వాసం ఉన్నంత వరకు పదవిలో ఉంటారు (Individual Responsibility).
• ఆర్టికల్ 77: భారత ప్రభుత్వ పరిపాలనా వ్యవహారాల నిర్వహణ మరియు బిజినెస్ రూల్స్ (Allocation of Business Rules).

India & World Comparison

యుకే (UK) వెస్ట్‌మినిస్టర్ నమూనా తరహాలోనే భారతదేశంలో కూడా ప్రధాని సిఫార్సు మేరకే బ్రిటన్ రాచరికం/భారత రాష్ట్రపతి మంత్రులను నియమిస్తారు లేదా తొలగిస్తారు. అయితే బ్రిటన్ లో "ష్యాడో క్యాబినెట్" (Shadow Cabinet) విధానం ఉంటుంది, భారతదేశంలో అటువంటి ప్రతిపక్ష సమాంతర వ్యవస్థ లేదు.

🔑 Key Points for Revision

• ధర్మేంద్ర ప్రధాన్ కేంద్ర మంత్రిమండలి నుండి రాజీనామా చేశారు.
• ఈ రాజీనామాను భారత రాష్ట్రపతి తక్షణమే ఆమోదించారు.
• రాజీనామా ఆమోదం భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 75(2) ప్రకారం జరిగింది.
• ప్రధానమంత్రి సలహా మేరకు మాత్రమే రాష్ట్రపతి ఈ చర్య తీసుకుంటారు.
• ప్రహ్లాద్ జోషికి విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ అదనపు బాధ్యతలు కేటాయించబడ్డాయి.
• ఆర్టికల్ 74(1) ప్రకారం రాష్ట్రపతి మంత్రిమండలి సలహాకు కట్టుబడి ఉంటారు.
• ఆర్టికల్ 75(1) ప్రకారం ప్రధాని సలహాపై మంత్రుల నియామకం జరుగుతుంది.
• ఆర్టికల్ 75(3) ప్రకారం మంత్రిమండలి లోక్‌సభకు సామూహిక బాధ్యత వహిస్తుంది.
• మంత్రులు వ్యక్తిగతంగా రాష్ట్రపతికి (ఆర్టికల్ 75(2)) బాధ్యత వహిస్తారు.
• 91వ రాజ్యాంగ సవరణ 2003 ప్రకారం మంత్రుల సంఖ్య లోక్‌సభ బలాని కంటే 15% మించకూడదు.
• రాజ్యాంగంలో 'క్యాబినెట్' అనే పదాన్ని 44వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా ఆర్టికల్ 352 లో చేర్చారు.
• పోర్ట్‌ఫోలియోల కేటాయింపు పూర్తిస్థాయిలో ప్రధానమంత్రి విచక్షణాధికారం పై ఆధారపడి ఉంటుంది.
• బిజినెస్ రూల్స్ 1961 ప్రకారం కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖల పని విభజన జరుగుతుంది.
• పార్లమెంట్ సభ్యుడు కాని వ్యక్తి కూడా మంత్రిగా నియమితులైతే 6 నెలల్లోపు ఏదో ఒక సభకు ఎన్నిక కావాలి.

What Happened

కేంద్ర కేబినెట్ మంత్రి శ్రీ ప్రహ్లాద్ జోషి విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ బాధ్యతలను స్వీకరించి, శాఖకు చెందిన వివిధ పథకాలు మరియు భవిష్యత్తు కార్యాచరణపై అధికారులతో సమీక్ష నిర్వహించారు. ఈ సమీక్షా సమావేశంలో నూతన విద్యా విధానం (NEP 2020) అమలు, పాఠశాల మరియు ఉన్నత విద్యా రంగానికి చెందిన కీలక అంశాలపై చర్చించారు.

When & Where

ఈ సంఘటన 2026 జులై 26న న్యూఢిల్లీలోని కర్తవ్య భవన్‌లో జరిగింది. కొత్తగా నిర్మించిన కేంద్ర సచివాలయ సముదాయంలో భాగమైన కర్తవ్య భవన్‌ నుంచి విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ తన కార్యకలాపాలను నిర్వహిస్తోంది.

Who Is Involved

• శ్రీ ప్రహ్లాద్ జోషి: కేంద్ర విద్యాశాఖ కేబినెట్ మంత్రి.
• శ్రీ జయంత్ చౌదరి: కేంద్ర విద్యాశాఖ సహాయ మంత్రి (MoS).
• డాక్టర్ వినీత్ జోషి: ఉన్నత విద్యా శాఖ కార్యదర్శి.
• శ్రీ టి.కె. అనిల్ కుమార్: పాఠశాల విద్య మరియు అక్షరాస్యత శాఖ కార్యదర్శి.
• విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ: భారత ప్రభుత్వంలో విద్యారంగ విధానాల రూపకల్పన, అమలు పర్యవేక్షణ చేసే నోడల్ ఏజెన్సీ.

How It Works

• విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో రెండు ప్రధాన విభాగాలు పనిచేస్తాయి: పాఠశాల విద్య మరియు అక్షరాస్యత శాఖ (DoSEL), ఉన్నత విద్యా శాఖ (DoHE).
• విద్యా శాఖ మంత్రి కేబినెట్ స్థాయిలో విధాన నిర్ణయాలకు, బడ్జెట్ కేటాయింపులకు తుది ఆమోదం తెలుపుతారు.
• కార్యదర్శులు మరియు సీనియర్ అధికారులు జాతీయ స్థాయిలో విధానాలు మరియు కేంద్ర ప్రాయోజిత పథకాల (Centrally Sponsored Schemes) అమలును పర్యవేక్షిస్తారు.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలతో సమన్వయం చేసుకుంటూ జాతీయ విద్యా విధానం (NEP) లక్ష్యాలను అమలు చేస్తారు.

---

Historical Background

• 1947: స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పుడు మౌలానా అబుల్ కలాం ఆజాద్ మొదటి విద్యాశాఖ మంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు.
• 1985: రాజీవ్ గాంధీ ప్రభుత్వ హయాంలో విద్యా మంత్రిత్వ శాఖను "మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ" (MHRD) గా మార్చారు.
• 2020: జాతీయ విద్యా విధానం (NEP 2020) ఆమోదం పొందిన తర్వాత MHRD పేరును తిరిగి "విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ" (Ministry of Education) గా పునర్నామకరణం చేశారు.

Previous Related Events

• 2020: జాతీయ విద్యా విధానం 2020 ఆమోదం పొంది, పాఠశాల విద్యలో 5+3+3+4 విద్యా నిర్మాణాన్ని ప్రతిపాదించింది.
• 2022: నూతన విద్యా విధానంలో భాగంగా పాఠశాలల అభివృద్ధికి 'PM-SHRI' (PM Schools for Rising India) పథకం ప్రారంభించబడింది.
• 2023: ప్రాథమిక స్థాయిలో అక్షరాస్యత, సంఖ్యా శాస్త్ర నైపుణ్యాల సాధన కోసం 'NIPUN भारत' కార్యక్రమాన్ని విస్తరించారు.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 21A: 86వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం (2002) ద్వారా ఉచిత, నిర్బంధ ప్రాథమిక విద్యను ప్రాథమిక హక్కుగా చేర్చారు.
• ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List): 1976లోని 42వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా విద్యను రాష్ట్ర జాబితా నుండి ఉమ్మడి జాబితా (ఎంట్రీ 25) లోకి మార్చారు.

India & World Comparison

• సుస్థిరాభివృద్ధి లక్ష్యం (SDG 4): ఐక్యరాజ్యసమితి SDG 4 (నాణ్యమైన విద్య) ను సాధించడంలో భారతదేశం అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు అనుగుణంగా NEP 2020 ద్వారా అడుగులు వేస్తోంది.
• స్థూల నమోదు నిష్పత్తి (GER): భారత ఉన్నత విద్యలో GER ప్రస్తుతం సుమారు 28.4% కాగా, 2035 నాటికి దీనిని 50%కి పెంచాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.

🔑 Key Points for Revision

• శ్రీ ప్రహ్లాద్ జోషి విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ బాధ్యతలు స్వీకరించారు.
• బాధ్యతల స్వీకరణ కార్యక్రమం న్యూఢిల్లీలోని కర్తవ్య భవన్‌లో జరిగింది.
• ప్రహ్లాద్ జోషి వినియోగదారుల వ్యవహారాలు, ఆహారం, పునరుత్పాదక ఇంధన శాఖలను కూడా నిర్వహిస్తున్నారు.
• సమీక్షా సమావేశంలో విద్యాశాఖ సహాయ మంత్రి జయంత్ చౌదరి పాల్గొన్నారు.
• ఉన్నత విద్యా శాఖ కార్యదర్శిగా డాక్టర్ వినీత్ జోషి ఉన్నారు.
• పాఠశాల విద్య మరియు అక్షరాస్యత శాఖ కార్యదర్శిగా శ్రీ టి.కె. అనిల్ కుమార్ ఉన్నారు.
• 2020లో MHRD పేరును విద్యా మంత్రిత్వ శాఖగా మార్చారు.
• భారతదేశ మొదటి విద్యా మంత్రి మౌలానా అబుల్ కలాం ఆజాద్.
• 1976లో 42వ రాజ్యాంగ సవరణ ద్వారా విద్యను ఉమ్మడి జాబితాలోకి చేర్చారు.
• ఆర్టికల్ 21A ఉచిత నిర్బంధ విద్యను ప్రాథమిక హక్కుగా హామీ ఇస్తుంది.
• 86వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 2002 ద్వారా ఆర్టికల్ 21A చేర్చబడింది.
• విద్యా హక్కు చట్టం (RTE Act) 2009లో ఆమోదించబడి 2010 ఏప్రిల్ 1 నుండి అమలులోకి వచ్చింది.
• NEP 2020 ద్వారా పాత 10+2 విధాన స్థానంలో 5+3+3+4 విద్యా విధానం వచ్చింది.
• SDG 4 నాణ్యమైన విద్యా సాధనకు సంబంధించినది.
• 2035 నాటికి ఉన్నత విద్యలో స్థూల నమోదు నిష్పత్తి (GER) 50% సాధించడం భారత్ లక్ష్యం.

What Happened

ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO) వేదికగా భారతదేశం తన 8వ ట్రేడ్ పాలసీ రివ్యూ (TPR) ను విజయవంతంగా పూర్తి చేసింది. భారత వాణిజ్య కార్యదర్శి రాజేష్ అగర్వాల్ నేతృత్వంలోని బృందం దేశీయ పేద రైతుల సంక్షేమం, పారిశ్రామిక అభివృద్ధి, మరియు డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (DPI) ప్రాధాన్యతలను అంతర్జాతీయ వేదికపై సమర్థవంతంగా విసిరే ప్రశ్నలకు సమాధానంగా నిలబెట్టింది.

When & Where

ఈ సమీక్షా సమావేశాలు జులై 21 మరియు జులై 23, 2026 తేదీల్లో స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవాలో ఉన్న ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO) ప్రధాన కార్యాలయంలో జరిగాయి. అంతర్జాతీయ వాణిజ్య నిబంధనలకు అనుగుణంగా భారత్ అనుసరిస్తున్న విధానాలను 68 సభ్య దేశాలు మూల్యాంకనం చేశాయి.

Who Is Involved

• కేంద్ర వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ: భారతదేశ విదేశీ వాణిజ్య విధానాలను పర్యవేక్షించే నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• శ్రీ రాజేష్ అగర్వాల్: వాణిజ్య కార్యదర్శి మరియు భారత ప్రతినిధి బృందం నాయకుడు.
• ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO): జెనీవా కేంద్రంగా పనిచేసే బహుపాక్షిక వాణిజ్య నియంత్రణ సంస్థ.
• 44 WTO సభ్య దేశాలు: భారత్‌కు 1,094 రాతపూర్వక ప్రశ్నలను సమర్పించిన దేశాలు.

Why It Matters

• చట్టపరమైన ప్రాముఖ్యత: GATT 1994 మరియు WTO ఒప్పందాలకు అనుగుణంగా దేశీయ చట్టాలను సమీక్షించడంలో సహాయపడుతుంది.
• ఆర్థిక ప్రభావం: కోట్లాది మంది చిన్న, సన్నకారు రైతుల ప్రయోజనాలను కాపాడేందుకు వ్యవసాయ సుంకాలను భారత్ సమర్థించుకుంది.

Historical Background

ట్రేడ్ పాలసీ రివ్యూ మెకానిజం (TPRM) 1989లో ఉరుగ్వే రౌండ్ చర్చల సమయంలో GATT పరిధిలో ప్రారంభమైంది. తరువాత 1994 మరకేష్ ఒప్పందంలోని అన్నెక్స్ 3 ద్వారా నిలకడైన వ్యవస్థగా మారింది. 1991లో ఆర్థిక సంస్కరణలు చేపట్టిన తర్వాత భారత్ 1993లో తన మొదటి TPR ను ఎదుర్కొంది.

Previous Related Events

• 7వ ట్రేడ్ పాలసీ రివ్యూ (2021): భారత్ 7వ సమీక్ష 2021 జనవరిలో జరిగింది. ఇందులో ఆత్మనిర్భర్ భారత్ మరియు ఎగుమతి ప్రోత్సాహకాలపై చర్చ జరిగింది.
• ఫిషరీస్ సబ్సిడీల అంగీకారం (2024): WTO చేపల వేట సబ్సిడీల ఒప్పందాన్ని భారత్ అధికారికంగా అంగీకరించింది.
• 13వ WTO మంత్రివర్గ సదస్సు (MC13, 2024): అబుదాబిలో జరిగిన ఈ సదస్సులో ఆహార భద్రత కోసం పబ్లిక్ స్టాక్‌హోల్డింగ్ (PSH) పై భారత్ పట్టుబట్టింది.

Static GK Connection

• GATT 1994 ఆర్టికల్ X: వాణిజ్య నిబంధనలను తక్షణమే ప్రచురించడం మరియు పారదర్శకంగా అమలు చేయడం తప్పనిసరి చేస్తుంది.
• లేసర్ డ్యూటీ రూల్ (Lesser Duty Rule): యాంటీ-డంపింగ్ చర్యలలో, డంపింగ్ మార్జిన్ కంటే ఇంజ్యూరీ మార్జిన్ తక్కువగా ఉంటే ఆ తక్కువ మొత్తాన్నే పన్నుగా విధించే సూత్రం.

🔑 Key Points for Revision

• ప్రదేశం: జెనీవా, స్విట్జర్లాండ్ (WTO ప్రధాన కార్యాలయం).
• రివ్యూ ఎడిషన్: భారతదేశపు 8వ ట్రేడ్ పాలసీ రివ్యూ.
• భారత బృందం నాయకుడు: వాణిజ్య కార్యదర్శి రాజేష్ అగర్వాల్.
• వచ్చిన ప్రశ్నలు: 44 దేశాల నుండి 1,094 రాతపూర్వక ప్రశ్నలు.
• పాల్గొన్న దేశాలు: 68 సభ్య దేశాలు తమ అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేశాయి.
• సమీక్షా వ్యవధి: పెద్ద వాణిజ్య దేశాలకు ప్రతి 3 ఏళ్లకు ఒకసారి.
• చట్టపరమైన ప్రాతిపదిక: 1994 మరకేష్ ఒప్పందం (అన్నెక్స్ 3).
• ప్రధాన లక్ష్యం: వాణిజ్య విధానాల పారదర్శకత మరియు పీర్ రివ్యూ.
• కీలక ఒప్పందం: ఫిషరీస్ సబ్సిడీలపై WTO ఒప్పందానికి ఆమోదం.
• వ్యవసాయ పాలసీ: పేద రైతుల ప్రయోజనాల కోసం వ్యవసాయ సుంకాల సమర్థన.
• వాణిజ్య సూత్రం: యాంటీ డంపింగ్‌లో లెసర్ డ్యూటీ రూల్ వర్తింపు.
• డిజిటల్ రకం: భారత్ డిజిటల్ పబ్లిక్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ (DPI) కి గ్లోబల్ ప్రశంసలు.
• తయారీ రంగం: నాణ్యతా ప్రమాణాల కోసం క్వాలిటీ కంట్రోల్ ఆర్డర్లు (QCOs).
• నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ.
• భవిష్యత్ లక్ష్యం: గ్లోబల్ వాల్యూ చైన్లలో భారత MSME ల భాగస్వామ్యం.

What Happened

కేంద్ర జౌళి మంత్రిత్వ శాఖ లోక్‌సభలో ప్రొడక్షన్ లింక్డ్ ఇన్సెంటివ్ (PLI) పథకం పురోగతిని వెల్లడించింది. కేంద్ర మంత్రి లోక్‌సభకు తెలిపిన వివరాల ప్రకారం, ఈ పథకం కింద మొత్తం 170 కంపెనీలు ఆమోదించబడ్డాయి. 2026 మార్చి 31 నాటికి పరిశ్రమలు రూ. 8,117.64 కోట్ల మొత్తాన్ని పెట్టుబడిగా పెట్టాయి, అలాగే 33,427 మందికి ప్రత్యక్షంగా ఉద్యోగాలు లభించాయి.

When & Where

ఈ సమాచారాన్ని జూలై 21, 2026న ఢిల్లీలోని లోక్‌సభ సమావేశాల సందర్భంగా జౌళి శాఖ సహాయ మంత్రి శ్రీ పబిత్రా మార్గెరిటా పార్లమెంటుకు సమర్పించారు. ఈ పథకం అమలు ఫలితాలు గుజరాత్, కర్ణాటక, తమిళనాడు, మధ్యప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర వంటి ప్రధాన పారిశ్రామిక రాష్ట్రాలలో విస్తృతంగా కనిపించాయి.

Who Is Involved

• కేంద్ర జౌళి మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ పథక అమలు మరియు పర్యవేక్షణకు బాధ్యత వహించే నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• మంత్రి పబిత్రా మార్గెరిటా: జౌళి శాఖ సహాయ మంత్రి, పార్లమెంటులో అధికారిక డేటాను అందించారు.
• లబ్ధిదారులైన కంపెనీలు: ఆమోదించబడిన 170 ప్రైవేట్ జౌళి తయారీ సంస్థలు.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు: మౌలిక వసతులు మరియు పారిశ్రామిక భూముల కేటాయింపులో సహకరిస్తున్న గుజరాత్, తమిళనాడు, కర్ణాటక వంటి రాష్ట్రాలు.

Historical Background

• 2020: కోవిడ్ అనంతర ఆర్థిక వ్యవస్థను వేగవంతం చేయడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం 14 రంగాలలో PLI పథకాన్ని ప్రారంభించింది.
• 2021: సెప్టెంబర్ 2021లో రూ. 10,683 కోట్ల బడ్జెట్ కేటాయింపుతో జౌళి రంగానికి ప్రత్యేక PLI పథకానికి కేంద్ర మంత్రిమండలి ఆమోదం తెలిపింది.
• 2022: టెక్స్‌టైల్ PLI గైడ్‌లైన్స్ విడుదల చేయబడి, కంపెనీల నుండి దరఖాస్తులను ఆహ్వానించారు.

---

Previous Related Events

• Mega Integrated Textile Region and Apparel (PM MITRA): 2023లో భారత ప్రభుత్వం 7 రాష్ట్రాల్లో రూ. 4,445 కోట్లతో పీఎం మిత్రా పార్కుల స్థాపనకు ఆమోదం తెలిపింది.
• National Technical Textiles Mission (NTTM): 2020లో రూ. 1,480 కోట్ల అంచనా వ్యయంతో సాంకేతిక జౌళి రంగాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రారంభించబడింది.
• Amended Technology Upgradation Fund Scheme (ATUFS): జౌళి మౌలిక వసతులు మరియు సాంకేతిక పరిజ్ఞానం మెరుగుపరచడానికి ఉద్దేశించిన ప్రధాన పథకం.

Static GK Connection

• జౌళి రంగం పరిమాణం: వ్యవసాయం తర్వాత అత్యధిక మందికి (సుమారు 4.5 కోట్లకు పైగా) ఉపాధి కల్పిస్తున్న రెండో అతిపెద్ద రంగం.
• మ్యాన్-మేడ్ ఫైబర్ (MMF): పాలియేస్టర్, విస్కోస్ వంటి కృత్రిమ దారాలు; ప్రపంచ వాణిజ్యంలో 60-70% వాటా వీటిదే కావడం విశేషం.

India & World Comparison

ప్రపంచ జౌళి మరియు దుస్తుల ఎగుమతుల్లో చైనా మొదటి స్థానంలో ఉండగా, భారత్ అగ్రదేశాల సరసన (Top 5) పోటీపడుతోంది. MMF దుస్తుల ఉత్పత్తిలో చైనా, వియత్నాంలు ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుండగా, ఈ PLI పథకం ద్వారా భారత్ ఆ పోటీని తట్టుకుని గ్లోబల్ హబ్‌గా మారాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

Future Impact

• 2030 ఎగుమతి లక్ష్యాలు: 2030 నాటికి భారత్ 100 బిలియన్ డాలర్ల జౌళి ఎగుమతులను సాధించడమే ప్రధాన ధ్యేయం.
• పారిశ్రామిక వృద్ధి: రాబోయే మూడేళ్లలో మిగిలిన అనుమతించిన ప్రాజెక్టులు ఉత్పత్తిని ప్రారంభించి పూర్తి స్థాయి మూలధనాన్ని సమీకరిస్తాయి.
• ఆత్మనిర్భర్ భారత్: దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి స్వదేశీ సాంకేతిక జౌళి ఉత్పత్తుల తయారీ వేగవంతం అవుతుంది.

🔑 Key Points for Revision

• జౌళి రంగానికి సంబంధించిన PLI పథకంలో మొత్తం 170 కంపెనీలు ఆమోదించబడ్డాయి.
• పథకం కింద నమోదైన వాస్తవ పెట్టుబడులు రూ. 8,117.64 కోట్లు (2026 మార్చి 31 నాటికి).
• పథకం అందించిన ప్రత్యక్ష ఉద్యోగాల సంఖ్య 33,427.
• ఈ సమాచారాన్ని లోక్‌సభలో జౌళి శాఖ సహాయ మంత్రి పబిత్రా మార్గెరిటా సమర్పించారు.
• గుజరాత్ అత్యధికంగా రూ. 1,903.38 కోట్ల పెట్టుబడులతో ప్రథమ స్థానంలో ఉంది.
• కర్ణాటక రూ. 1,515.99 కోట్ల పెట్టుబడులతో రెండో స్థానంలో నిలిచింది.
• తమిళనాడు అత్యధికంగా 7,930 కొత్త ఉద్యోగాలను సృష్టించింది.
• మధ్యప్రదేశ్ 4,970 ఉద్యోగాలు, రూ. 658.45 కోట్ల పెట్టుబడులు ఆకర్షించింది.
• పథకం ప్రధానంగా MMF ఫ్యాబ్రిక్స్, MMF గార్మెంట్స్, టెక్నికల్ టెక్స్‌టైల్స్‌పై దృష్టి పెడుతుంది.
• టెక్స్‌టైల్ PLI పథకానికి బడ్జెట్ కేటాయింపు రూ. 10,683 కోట్లు.
• భారత స్థూల దేశీయోత్పత్తి (GDP)లో జౌళి రంగం వాటా 2%.
• భారతదేశ పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి సూచీ (IIP)లో జౌళి రంగానికి 7% బరువు (Weightage) ఉంది.
• సాంకేతిక జౌళి (Technical Textiles) అనేది ఆరోగ్య రక్షణ, రక్షణ రంగం, నిర్మాణం మొదలైన ప్రత్యేక రంగానికి ఉపయోగిస్తారు.
• PM MITRA పథకం కింద 7 టెక్స్‌టైల్ పార్కులు ఏర్పాటు చేస్తున్నారు.
• ఈ పథకం భారతదేశాన్ని గ్లోబల్ టెక్స్‌టైల్ సప్లై చైన్‌లో అగ్రగామిగా నిలపడానికి సహాయపడుతుంది.

What Happened

2026 జూలై 20న, బాంబే టెక్స్‌టైల్ రీసెర్చ్ అసోసియేషన్ (BTRA) మరియు మహారాష్ట్ర ఇండస్ట్రియల్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ (MIDC) ఒక అవగాహనా ఒప్పందం (MoU) కుదుర్చుకున్నాయి. దీని ద్వారా భారతదేశపు మొట్టమొదటి 120 TPA కార్బన్ ఫైబర్ టెక్నాలజీ డెమాన్‌స్ట్రేషన్ ప్లాంట్ ఏర్పాటవుతుంది. అలాగే, టెస్టింగ్ ల్యాబ్‌లు మరియు స్కిల్ డెవలప్‌మెంట్ హబ్‌తో కూడిన నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ కార్బన్ ఫైబర్ టెక్నాలజీ డెవలప్‌మెంట్ కూడా ఇక్కడ రూపుదిద్దుకుంటుంది.

When & Where

మహారాష్ట్ర రాజధాని ముంబైలో 2026 జూలై 20న ఈ ఒప్పందం అధికారికంగా కుదిరింది. అయితే, డెమాన్‌స్ట్రేషన్ ప్లాంట్ మరియు రీసెర్చ్ సెంటర్ మాత్రం మహారాష్ట్రలోని అమరావతిలో ఉన్న PM మిత్ర (Pradhan Mantri Mega Integrated Textile Region and Apparel) పార్క్‌లో నిర్మించబడతాయి.

Who Is Involved

• బాంబే టెక్స్‌టైల్ రీసెర్చ్ అసోసియేషన్ (BTRA): సాంకేతిక నైపుణ్యం మరియు టెక్నాలజీ బదిలీని అందించే ప్రముఖ వస్త్ర పరిశోధనా సంస్థ.
• మహారాష్ట్ర ఇండస్ట్రియల్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ (MIDC): అమరావతి పార్క్‌లో మౌలిక సదుపాయాలు, భూమిని అందించే రాష్ట్ర నోడల్ ఏజెన్సీ.
• డాక్టర్ పి. అన్బళగన్ (IAS): రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తరపున ప్రాతినిధ్యం వహించిన మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వ పరిశ్రమల శాఖ ముఖ్య కార్యదర్శి.
• డాక్టర్ టి.వి. శ్రీకుమార్: ఒప్పందాన్ని మార్చుకున్న BTRA డైరెక్టర్.
• కేంద్ర జౌళి మంత్రిత్వ శాఖ: PM మిత్ర మరియు అధునాతన టెక్నికల్ టెక్స్‌టైల్స్ అజెండాను నడిపించే కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ.

How It Works

1. మౌలిక సదుపాయాల కేటాయింపు: అమరావతి PM మిత్ర పార్క్‌లో "ప్లగ్-అండ్-ప్లే" మౌలిక సదుపాయాలను MIDC కేటాయిస్తుంది.
2. పైలట్-స్కేల్ తయారీ: ఈ 120 TPA డెమాన్‌స్ట్రేషన్ ప్లాంట్ అనేది చిన్న-స్థాయి ల్యాబ్ పరిశోధనలకు మరియు భారీ వాణిజ్య ఉత్పత్తికి మధ్య వారధిలా పనిచేసి, ఉత్పత్తి ప్రక్రియలను ధృవీకరిస్తుంది.
3. పరిశోధన మరియు పరీక్షలు: స్వదేశీంగా ఉత్పత్తి చేయబడిన కార్బన్ ఫైబర్ నాణ్యత, దాని బలాన్ని అంచనా వేయడానికి అత్యాధునిక టెస్టింగ్ ల్యాబ్ పనిచేస్తుంది.

---

Historical Background

• 1954: వస్త్ర పరిశ్రమలో పరిశోధనలను ప్రోత్సహించడానికి బాంబే టెక్స్‌టైల్ రీసెర్చ్ అసోసియేషన్ (BTRA) స్థాపించబడింది.
• 2020: టెక్నికల్ టెక్స్‌టైల్స్‌లో భారతదేశాన్ని గ్లోబల్ లీడర్‌గా నిలబెట్టేందుకు ఆర్థిక వ్యవహారాల క్యాబినెట్ కమిటీ (CCEA) ₹1,480 కోట్ల వ్యయంతో నేషనల్ టెక్నికల్ టెక్స్‌టైల్స్ మిషన్ (NTTM)కు ఆమోదం తెలిపింది.
• 2021: ప్రపంచ స్థాయి మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించేందుకు 2021-22 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో PM మిత్ర పథకాన్ని ప్రకటించారు.

Previous Related Events

• మార్చి 2023: మహారాష్ట్రలోని అమరావతి సహా దేశవ్యాప్తంగా 7 PM మిత్ర పార్కుల ప్రదేశాలను కేంద్ర ప్రభుత్వం అధికారికంగా ప్రకటించింది.
• జూలై 2023: అమరావతిలో PM మిత్ర పార్క్ స్థాపన కోసం మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం మరియు కేంద్ర జౌళి మంత్రిత్వ శాఖ అవగాహన ఒప్పందంపై సంతకాలు చేశాయి.
• ఫిబ్రవరి 2024: కార్బన్ ఫైబర్ పరిశోధనలను వేగవంతం చేయడానికి NTTM కింద IITలు సహా పలు సంస్థలకు జౌళి మంత్రిత్వ శాఖ నిధులను ఆమోదించింది.

Static GK Connection

• టెక్నికల్ టెక్స్‌టైల్స్ (Technical Textiles): కేవలం అందం (ఫ్యాషన్) కోసం కాకుండా, వాటి సాంకేతిక పనితీరు మరియు సామర్థ్యం కోసం తయారు చేయబడిన వస్త్ర ఉత్పత్తులు. కార్బన్ ఫైబర్ అనేది "మొబైల్‌టెక్ (Mobiltech)" మరియు "ప్రొటెక్ (Protech)" విభాగాల కిందకు వస్తుంది.
• PM మిత్ర పథకం: ప్రధాన మంత్రి '5F విజన్' స్ఫూర్తితో ఒకే ప్రదేశంలో మొత్తం టెక్స్‌టైల్ వాల్యూ చైన్‌ను సృష్టించి, లాజిస్టిక్స్ ఖర్చులను తగ్గించడం దీని లక్ష్యం.

🔑 Key Points for Revision

• BTRA మరియు MIDC మధ్య 2026 జూలై 20న ఒప్పందం (MoU) కుదిరింది.
• భారతదేశపు మొట్టమొదటి 120 TPA కార్బన్ ఫైబర్ డెమాన్‌స్ట్రేషన్ ప్లాంట్ ఏర్పాటు దీని లక్ష్యం.
• ప్రదేశం: మహారాష్ట్రలోని అమరావతిలో ఉన్న పిఎం మిత్ర (PM MITRA) పార్క్.
• ఈ కార్యక్రమం ద్వారా నేషనల్ సెంటర్ ఫర్ కార్బన్ ఫైబర్ టెక్నాలజీ డెవలప్‌మెంట్ ఏర్పాటవుతుంది.
• ప్రధాన విభాగాలు: R&D, టెస్టింగ్ ల్యాబ్ మరియు టెక్నాలజీ వ్యాలిడేషన్ ఫెసిలిటీ.
• కార్బన్ ఫైబర్ అనేది ఏరోస్పేస్, డిఫెన్స్, పునరుత్పాదక ఇంధన రంగాలకు చాలా ముఖ్యం.
• వ్యూహాత్మక లక్ష్యం: విదేశీ దిగుమతులను తగ్గించి, విదేశీ మారక ద్రవ్యాన్ని ఆదా చేయడం.
• విధానపరమైన మద్దతు: మేక్ ఇన్ ఇండియా, ఆత్మనిర్భర్ భారత్, PM మిత్ర స్కీమ్.
• నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర జౌళి మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Textiles).
• BTRA: బాంబే టెక్స్‌టైల్ రీసెర్చ్ అసోసియేషన్ (సాంకేతిక నైపుణ్యాన్ని అందిస్తుంది).
• MIDC: మహారాష్ట్ర ఇండస్ట్రియల్ డెవలప్‌మెంట్ కార్పొరేషన్ (మౌలిక సదుపాయాలు అందిస్తుంది).
• ఈ ప్రాజెక్ట్ MSMEలు, స్టార్టప్‌లు మరియు స్కిల్ డెవలప్‌మెంట్‌కు నేరుగా మద్దతు ఇస్తుంది.
• ప్రయోగశాల పరిశోధనల నుండి భారీస్థాయి వాణిజ్య తయారీకి మధ్య వారధిగా నిలుస్తుంది.
• ఇంటిగ్రేటెడ్ పార్క్ మోడల్ ద్వారా లాజిస్టిక్స్ ఖర్చులను తగ్గిస్తుంది.
• టెక్నికల్ టెక్స్‌టైల్స్ (Mobiltech/Protech) రంగంలో భారత్ అభివృద్ధికి ఇది అత్యవసరం.

What Happened

డిఫెన్స్ రీసెర్చ్ అండ్ డెవలప్‌మెంట్ ఆర్గనైజేషన్ (DRDO) స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో రూపొందించిన 'కుశ' (Kusha) లాంగ్-రేంజ్ సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్ (LRSAM) తొలి ప్రయోగ పరీక్షను విజయవంతంగా పూర్తి చేసింది. ఈ ప్రయోగంలో భాగంగా తీవ్రమైన వేగంతో, గరిష్ఠ ఎత్తులో ప్రయాణించే శత్రు వైమానిక ముప్పును అనుకరిస్తూ తయారు చేసిన ఎలక్ట్రానిక్ టార్గెట్‌ను 'కుశ' క్షిపణి గాల్లోనే ఖచ్చితత్వంతో ధ్వంసం చేసింది. ఈ విజయంతో భారత రక్షణ రంగ పరిశోధనల్లో మరొక మైలురాయి నమోదైంది.

When & Where

ఈ ప్రయోగం 2026 జులై 23న ఒడిశా తీరంలోని ప్రసిద్ధ ఏపీజె అబ్దుల్ కలాం దీవి (అగ్రేట వీలర్ ఐలాండ్) లో గల ఇంటిగ్రేటెడ్ టెస్ట్ రేంజ్ (ITR) నుండి జరిగింది. బంగాళాఖాతం పరిధిలోని ఈ పరీక్షా వేదిక భారతీయ మిస్సైల్ ప్రోగ్రామ్‌కు ప్రధాన కేంద్రంగా పనిచేస్తోంది.

Who Is Involved

• DRDO (భారత రక్షణ పరిశోధన సంస్థ): క్షిపణి డిజైన్, రాడార్ అభివృద్ధి మరియు వ్యూహాత్మక వ్యవస్థల నిర్మాణానికి నేతృత్వం వహించింది.
• భారతీయ పరిశ్రమ భాగస్వాములు: భారత్ ఎలక్ట్రానిక్స్ లిమిటెడ్ (BEL), భారత్ డైనమిక్స్ లిమిటెడ్ (BDL) మరియు అనేక ఎంఎస్‌ఎంఈలు (MSME) తయారీలో భాగస్వామ్యం వహించాయి.
• ముఖ్య అధికారులు: ఈ మైలురాయిని ప్రశంసిస్తూ రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్ అభినందనలు తెలపగా, డీఆర్‌డీఓ ఛైర్మన్ మరియు రక్షణ కార్యదర్శి రాజేష్ కుమార్ సింగ్ ప్రయోగాన్ని ప్రత్యక్షంగా పర్యవేక్షించారు.

Historical Background

• 1983: Integrated Guided Missile Development Programme (IGMDP) డాక్టర్ ఏపీజె అబ్దుల్ కలాం నాయకత్వంలో ప్రారంభమైంది.
• 1990లు - 2000లు: త్రిశూల్, ఆకాశ్ (షార్ట్/మీడియం రేంజ్ SAM) క్షిపణుల అభివృద్ధి విజయవంతంగా సాగింది.
• 2006: ఇజ్రాయెల్‌తో ఉమ్మడిగా 'బరాక్-8' (MRSAM/LRSAM) అభివృద్ధికి ఒప్పందం కుదిరింది.
• 2020లు: భారతదేశం పూర్తిగా స్వదేశీ సాంకేతికతతో సుదూర లాంగ్-రేంజ్ ఎయిర్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్ 'ప్రోజెక్ట్ కుశ'ను అధికారికంగా ప్రారంభించింది.

---

Previous Related Events

• 2018: రష్యాతో భారతదేశం 5 యూనిట్ల S-400 త్రియంఫ్ ఎయిర్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్స్ కొనుగోలుకు ఒప్పందం చేసుకుంది.
• 2023: రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ స్వదేశీ LRSAM ప్రాజెక్టుకు (ప్రోజెక్ట్ కుశ) రూ. 21,700 కోట్ల వ్యయంతో అనుమతి మంజూరు చేసింది.
• 2024: ఆకాశ్-ఎన్‌జీ (Akash-NG) మరియు విఎస్‌హోరాడ్స్ (VSHORADS) ప్రయోగాలు విజయవంతంగా పూర్తయ్యాయి.

Static GK Connection

• లాంగ్-రేంజ్ సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్ (LRSAM): నేల నుండి ప్రయోగించి గాల్లోని లక్ష్యాలను ధ్వంసం చేసే క్షిపణి సాంకేతికత.
• న్యూటన్ మూడో నియమం & రాకెట్ ప్రొపల్షన్: క్షిపణి ఇంజిన్ చర్య-ప్రతిచర్య సూత్రంపై ఆధారపడి పనిచేస్తుంది.

India & World Comparison

ప్రస్తుతం ప్రపంచంలో సుమారు 350+ కిలోమీటర్ల పరిధి కలిగిన ఎయిర్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్స్‌ను కేవలం అమెరికా (Patriot PAC-3/THAAD), రష్యా (S-400/S-500), మరియు ఇజ్రాయెల్ (Arrow-3) మాత్రమే స్వదేశీయంగా తయారు చేయగలవు. భారతదేశం 'కుశ' ద్వారా ఈ దిగ్గజ దేశాల సరసన చేరింది.

Future Impact

1. మల్టీ-లేయర్డ్ ఎయిర్ డిఫెన్స్: VSHORADS (అతిస్వల్ప పరిధి), ఆకాశ్ (మధ్యమ పరిధి), S-400 మరియు కుశ (సుదూర పరిధి) లతో బలమైన త్రిదళ వైమానిక కవచం ఏర్పడుతుంది.
2. ఎగుమతి అవకాశాలు: భవిష్యత్తులో మిత్రదేశాలకు స్వదేశీ ఎయిర్ డిఫెన్స్ సిస్టమ్‌లను ఎగుమతి చేసే అవకాశం లభిస్తుంది.
3. రక్షణ రంగంలో మేక్ ఇన్ ఇండియా: దేశీయంగా ప్రైవేట్ మరియు పబ్లిక్ రక్షణ ఉత్పత్తి సంస్థలకు పెద్ద ఎత్తున ఆర్డర్లు లభిస్తాయి.

🔑 Key Points for Revision

• ఈవెంట్: DRDO 'కుశ' LRSAM తొలి ఫ్లైట్-టెస్ట్‌ను విజయవంతంగా నిర్వహించింది.
• తేదీ & వేదిక: 2026 జులై 23న ఒడిశాలోని ఏపీజె అబ్దుల్ కలాం దీవి నుండి జరిగింది.
• క్షిపణి రకం: సర్ఫేస్-టు-ఎయిర్ మిస్సైల్ (LRSAM).
• పరిధి (Range): గరిష్ఠంగా 350 కిలోమీటర్ల పరిధిలోని లక్ష్యాలను ధ్వంసం చేయగలదు.
• లక్ష్యాలు: విమానాలు, డ్రోన్లు, క్రూయిజ్ మిస్సైళ్లు, బాలిస్టిక్ క్షిపణులు.
• నోడల్ సంస్థ: రక్షణ పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి సంస్థ (DRDO).
• అభివృద్ధి చేసిన సంస్థలు: DRDO ల్యాబ్‌లు, BEL, BDL మరియు పారిశ్రామిక భాగస్వాములు.
• కీలక అధికారులు: రక్షణ మంత్రి రాజ్‌నాథ్ సింగ్, డీఆర్‌డీఓ ఛైర్మన్ రాజేష్ కుమార్ సింగ్.
• ప్రాజెక్టు పూర్వనామం: ప్రోజెక్ట్ కుశ (Project Kusha).
• సమానమైన అంతర్జాతీయ వ్యవస్థలు: రష్యా S-400, అమెరికా Patriot PAC-3.
• చారిత్రక ప్రాధాన్యత: ఐజీఎమ్‌డీపీ (IGMDP) కింద ప్రారంభమైన భారత్ మిస్సైల్ ప్రయాణంలో ఇది కీలక దశ.
• భద్రతా పరమైన ప్రాముఖ్యత: సరిహద్దుల్లో వ్యూహాత్మక ప్రాంతాలకు వైమానిక కవచం ఇస్తుంది.
• ఆత్మనిర్భరత: రక్షణ దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గిస్తుంది.
• టెక్నాలజీ భాగం: మల్టీ-ఫంక్షన్ రాడార్లు, వ్యూహాత్మక కమాండ్ సెంటర్ మరియు సీకర్ టెక్నాలజీ.
• భవిష్యత్ ప్రణాళిక: త్వరలోనే భారత వైమానిక దళంలోనికి (IAF) ప్రవేశపెట్టడం.

What Happened

భారతదేశ ఔషధ నియంత్రణ సంస్థ అయిన డ్రగ్స్ కంట్రోలర్ జనరల్ ఆఫ్ ఇండియా (DCGI), జపాన్‌కు చెందిన టకేడా ఫార్మాస్యూటికల్స్ ఇండియన్ విభాగానికి 'QDENGA' డెంగ్యూ వ్యాక్సిన్ వ్యాపారాత్మక వినియోగానికి ఆమోదం తెలిపింది. ఇది భారతదేశంలో ఆమోదం పొందిన మొట్టమొదటి డెంగ్యూ వ్యాక్సిన్. గతంలో డెంగ్యూ బారిన పడినా పడకపోయినా, ఎలాంటి ముందస్తు రక్తం లేదా స్క్రీనింగ్ పరీక్షలు లేకుండానే ఈ వ్యాక్సిన్‌ను తీసుకోవచ్చు.

When & Where

ఈ ఆమోదం న్యూఢిల్లీలోని సెంట్రల్ డ్రగ్స్ స్టాండర్డ్ కంట్రోల్ ఆర్గనైజేషన్ (CDSCO) కేంద్ర కార్యాలయం నుండి జారీ చేయబడింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా డెంగ్యూ విస్తరించిన 125 కంటే ఎక్కువ దేశాల్లో భారతదేశం అత్యధిక కేసులను నమోదు చేస్తున్న నేపథ్యంలో ఈ నిర్ణయం వెలువడింది.

Who Is Involved

• DCGI (డ్రగ్స్ కంట్రోలర్ జనరల్ ఆఫ్ ఇండియా): భారత్‌లో మూల్యాంకనం చేసి ఆమోదం తెలిపిన అత్యున్నత నియంత్రణ అధికారి.
• టకేడా బయోఫార్మాస్యూటికల్స్ (Takeda Biopharmaceuticals): వ్యాక్సిన్ తయారీదారు మరియు దరఖాస్తుదారు.
• WHO (ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ): ఈ వ్యాక్సిన్‌కు ముందస్తు అర్హత (Prequalification) ఇచ్చి, ఎండెమిక్ ప్రాంతాలలో ఉపయోగించవచ్చని సిఫార్సు చేసింది.

How It Works

• టెట్రావాలెంట్ లైవ్-అటెన్యుయేటెడ్ వ్యాక్సిన్: డెంగ్యూ వైరస్‌కు చెందిన నాలుగు రకాల సెరోటైప్‌ల (DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4) పై సమానమైన రక్షణ అందిస్తుంది.
• బ్యాక్‌బోన్ నిర్మాణం: ఇది డెంగ్యూ సెరోటైప్-2 (DENV-2) జన్యుపరమైన ఆధారాన్ని కలిగి ఉండి, మిగిలిన మూడు సెరోటైప్‌ల ప్రోటీన్లను కలిగి ఉంటుంది.
• డోసేజ్ విధానం: 0.5 ml వ్యాక్సిన్‌ను చర్మం కింద (Subcutaneously) రెండు డోసులుగా ఇస్తారు. మొదటి డోస్ ఇచ్చిన 3 నెలల తర్వాత రెండవ డోస్ ఇవ్వాలి.
• యాంటీబాడీ ఉత్పత్తి: ఇది శరీరంలో సహజ రోగనిరోధక శక్తిని ప్రేరేపించి, తీవ్రమైన డెంగ్యూ జ్వరం మరియు రక్తస్రావ వైపరీత్యాల నుండి రక్షణ కల్పిస్తుంది.

---

Historical Background

• 1943: జపాన్ శాస్త్రవేత్తలు రెన్ కిమురా మరియు సుసుము హోట్టా డెంగ్యూ వైరస్‌ను ప్రయోగశాలలో మొదటిసారిగా వేరుచేశారు.
• 2015: ప్రపంచంలో మొదటి డెంగ్యూ వ్యాక్సిన్ 'Dengvaxia' (సానోఫీ ద్వారా) అందుబాటులోకి వచ్చింది, కానీ ఇది కేవలం మునుపు ఇన్ఫెక్షన్ వచ్చిన వారికి మాత్రమే ఉపయోగపడే పరిమితి కలిగి ఉంది.
• 2022: టకేడా కంపెనీ 'QDENGA' ను ప్రపంచ మార్కెట్‌లో ఆవిష్కరించింది.

Previous Related Events

• 2019: భారతదేశంలో న్యూ డ్రగ్స్ అండ్ క్లినికల్ ట్రయల్స్ (NDCT) నిబంధనలు అమల్లోకి వచ్చాయి.
• 2023: WHO యొక్క స్ట్రాటజిక్ అడ్వైజరీ గ్రూప్ ఆఫ్ ఎక్స్‌పర్ట్స్ (SAGE) డెంగ్యూ వ్యాప్తి ఎక్కువ ఉన్న ప్రాంతాల్లో QDENGA వాడకాన్ని ఆమోదించింది.
• 2024: భారత ఐసీఎమ్‌ఆర్ (ICMR) మరియు పనాసియా బయోటెక్ తమ సొంత స్వదేశీ డెంగ్యూ వ్యాక్సిన్ మూడో దశ క్లినికల్ ట్రయల్స్‌ను ప్రారంభించాయి.

Static GK Connection

• రక్తపింజరి / దోమ వాహకం: డెంగ్యూ అనేది ప్రధానంగా Aedes aegypti మరియు Aedes albopictus ఆడ దోమల ద్వారా వ్యాపించే వైరల్ ఇన్ఫెక్షన్.
• వైరస్ రకం: ఇది Flaviviridae కుటుంబానికి చెందిన RNA వైరస్.

India & World Comparison

డెంగ్యూ వ్యాధి ప్రపంచ భారాన్ని పరిశీలిస్తే, ప్రపంచవ్యాప్తంగా నమోదయ్యే కేసులలో మూడో వంతు భాగానికి భారతదేశమే కేంద్రంగా ఉంది. బ్రెజిల్, అర్జెంటీనా, కొలంబియా, ఇండోనేషియా వంటి 43 దేశాలు ఇప్పటికే QDENGA వ్యాక్సిన్‌ను తమ జాతీయ రోగనిరోధక కార్యక్రమాలలో లేదా ఆమోదంలో చేర్చాయి.

🔑 Key Points for Revision

• వ్యాక్సిన్ పేరు: QDENGA (సొంత కోడ్: TAK-003).
• తయారీదారు: జపాన్‌కు చెందిన టకేడా ఫార్మాస్యూటికల్స్.
• ఆమోదించిన సంస్థ: DCGI (సెంట్రల్ డ్రగ్స్ స్టాండర్డ్ కంట్రోల్ ఆర్గనైజేషన్).
• లక్ష్య వయస్సు: 4 నుండి 60 సంవత్సరాలు.
• డోసుల సంఖ్య: 2 డోసులు (3 నెలల వ్యవధిలో).
• నిబంధనల చట్రం: New Drugs and Clinical Trials Rules, 2019 (రూల్ CT-20).
• వైరస్ రకం: టెట్రావాలెంట్ లైవ్-అటెన్యుయేటెడ్ వ్యాక్సిన్ (అన్ని 4 సెరోటైప్‌లపై పనిచేస్తుంది).
• స్క్రీనింగ్ నిబంధన: ఎలాంటి ముందస్తు రక్త పరీక్షలు (Pre-vaccination testing) అవసరం లేదు.
• గ్లోబల్ ఆమోదాలు: భారత్‌తో కలిపి ప్రపంచవ్యాప్తంగా 43 దేశాలలో ఆమోదం పొందింది.
• ప్రపంచ భారం: ప్రపంచ డెంగ్యూ కేసుల్లో భారతదేశం దాదాపు 33% (మూడో వంతు) వాటాను కలిగి ఉంది.
• ఫలితాలు (Efficacy): ఆసుపత్రి చేరికలను నివారించడంలో 4.5 ఏళ్ల డేటా ప్రకారం 84.1% సమర్థత కలిగింది.
• అంతర్జాతీయ సంస్థలు: WHO ప్రీక్వాలిఫికేషన్ సాధించడం వలన UNICEF, PAHO ద్వారా కొనుగోలు చేయడానికి అర్హత పొందింది.
• ముఖ్య దోమ వాహకం: ఏడిస్ ఈజిప్టి (Aedes aegypti) [పగటిపూట కుట్టే దోమ].
• భారత క్లినికల్ ట్రయల్: భారతదేశంలో జరిపిన DEN-302 ఫేజ్-3 క్లినికల్ ట్రయల్ సురక్షితమైనదిగా తేల్చింది.
• భవిష్యత్ లక్ష్యం: స్వదేశీ డెంగ్యూ వ్యాక్సిన్ పరిశోధనలకు మరియు ఉత్పత్తికి ప్రేరణ.

What Happened

భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ కింద పనిచేసే DRDO నోడల్ లాబొరేటరీ అయిన సెంటర్ ఫర్ ఎయిర్ బోర్న్ సిస్టమ్స్ (CABS), స్వదేశీ AEW&C Mk-II ప్రోగ్రామ్‌ను వేగవంతం చేయడానికి పరిశ్రమల భాగస్వాములతో రెండు పెద్ద ఒప్పందాలను కుదుర్చుకుంది. అందులో మొదటిది, ఏఐ ఇంజనీరింగ్ సర్వీసెస్ లిమిటెడ్ (AIESL) తో కాగా, ఇది ఆరు ఎయిర్‌బస్ A321 ప్రయాణీకుల విమానాలను మిలిటరీ అవసరాలకు అనుగుణంగా గ్రీన్ కాన్ఫిగరేషన్‌లోకి మారుస్తుంది. రెండవ ఒప్పందం అదానీ డిఫెన్స్ సిస్టమ్స్ అండ్ టెక్నాలజీస్ (ADSTL) తో కుదిరింది, ఇది మిషన్ సిస్టమ్‌ల డెవలప్‌మెంట్-కమ్-ప్రొడక్షన్ పార్ట్‌నర్‌గా వ్యవహరిస్తుంది.

When & Where

ఈ ఒప్పందాలు న్యూఢిల్లీలోని రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ ప్రాంగణంలో జులై 22, 2026న కుదిరాయి. CABS డైరెక్టర్, AIESL సీఈఓ మరియు ADSTL ఎయిర్‌బోర్న్ ప్లాట్‌ఫారమ్ హెడ్‌లు DRDO ఛైర్మన్ రాజేష్ కుమార్ సింగ్ మరియు ఇతర ఉన్నతాధికారుల సమక్షంలో ఈ పత్రాలపై సంతకాలు చేశారు.

Who Is Involved

• CABS (Centre for Airborne Systems): DRDO కింద పనిచేసే నోడల్ పరిశోధనా సంస్థ.
• AIESL (AI Engineering Services Limited): భారత ప్రభుత్వం అనుబంధ విమాన నిర్వహణ మరియు ఇంజనీరింగ్ సంస్థ.
• ADSTL (Adani Defence Systems and Technologies Limited): ప్రైవేట్ రక్షణ తయారీ సంస్థ.
• IAF (Indian Air Force): తుది వినియోగదారు మరియు పరీక్షల భాగస్వామి.
• CEMILAC & DGAQA: విమానాల నిబంధనలు మరియు నాణ్యతా ప్రమాణాల ధృవీకరణ సంస్థలు.

How It Works

1. మొదట విమానయాన సంస్థల నుండి సేకరించిన ఆరు ఎయిర్‌బస్ A321 వాణిజ్య విమానాలను AIESL ద్వారా మిలిటరీ నిర్మాణానికి మార్పులు (Structural Modification) చేస్తారు.
2. ADSTL భాగస్వామ్యంతో CABS రూపొందించిన అధునాతన యాంటీనా లేయర్, ప్రాసెస్డ్ రాడార్ (Active Electronically Scanned Array - AESA) మరియు కమ్యూనికేషన్ మిషన్ సిస్టమ్‌లను ఈ విమానాలలో అమర్చుతారు.
3. సాంకేతిక అనుసంధానం పూర్తయిన తర్వాత IAF తో కలిసి భూమిపైన మరియు గగనతలంలో కఠినమైన పరీక్షలు నిర్వహిస్తారు.
4. CEMILAC మరియు DGAQA సంస్థల నుండి 'ఎయిర్‌వర్తీనెస్' సర్టిఫికేషన్ పొందిన తర్వాత పూర్తి స్థాయిలో ఐఏఎఫ్ పోరాట విభాగంలో చేర్చుతారు.

Historical Background

• 1985: భారతదేశం ప్రయోగాత్మకంగా ఎయిర్‌బోర్న్ సర్వైలన్స్ ప్రొజెక్ట్ (ASP) ను ప్రారంభించింది.
• 2004: CABS బెంగళూరు కేంద్రంగా 'నేత్ర' (Netra) AEW&C ప్రాజెక్టును ఆమోదించారు (ఎంబ్రేయర్ ERJ-145 ప్లాట్‌ఫారమ్‌ ఆధారంగా).
• 2017: 'నేత్ర' AEW&C వ్యవస్థ అధికారికంగా భారత వైమానిక దళంలో చేరింది మరియు 2019 బాలాకోట్ ఎయిర్‌స్ట్రైక్ సమయంలో కీలక పాత్ర పోషించింది.

Previous Related Events

• 2021: కేబినెట్ కమిటీ ఆన్ సెక్యూరిటీ (CCS) ఆరు A321 ఆధారిత AEW&C Mk-II విమానాల అభివృద్ధికి రూ. 11,000 కోట్ల ప్రాజెక్ట్‌కు ఆమోదం తెలిపింది.
• 2023: ఎయిర్ ఇండియా నుండి ఆరు ప్రయాణీకుల విమానాలను DRDO కి బదిలీ చేసే ప్రక్రియ పూర్తయింది.
• 2025: CABS లాబొరేటరీ Mk-II కోసం స్థానిక AESA రాడార్ల గ్రౌండ్ ఆధారిత పరీక్షలను విజయవంతంగా పూర్తి చేసింది.

Static GK Connection

• AESA రాడార్ (Active Electronically Scanned Array): ఒకే సమయంలో వందలాది లక్ష్యాలను ట్రాక్ చేయగల ఎలక్ట్రానిక్ రాడార్ పరిజ్ఞానం.
• గగనతల హద్దులు & ఎయిర్ స్పేస్ మేనేజ్‌మెంట్: రాజ్యాంగం ప్రకారం రక్షణ వ్యవస్థ కేంద్ర జాబితా (Union List - Entry 2) కిందకు వస్తుంది.

India & World Comparison

ప్రస్తుతం చైనా వద్ద 30 కంటే ఎక్కువ AWACS విమానాలు, పాకిస్తాన్ వద్ద 9 (సాబ్-2000 మరియు ZDK-03) AWACS విమానాలు ఉన్నాయి. భారతదేశం వద్ద కేవలం 5 వ్యవస్థలు (3 ఇస్రేలీ ఫాల్కన్ + 2 స్వదేశీ నేత్ర) మాత్రమే ఉన్నాయి. Mk-II రాకతో భారత్ ఈ వ్యూహాత్మక అసమతుల్యతను అధిగమిస్తుంది.

🔑 Key Points for Revision

• CABS (DRDO) మరియు AIESL, ADSTL మధ్య ఆరు A321 విమానాల మార్పిడి ఒప్పందం కుదిరింది.
• ఒప్పందం జరిగిన ప్రదేశం: న్యూఢిల్లీ; తేది: 22 జులై 2026.
• ప్రాజెక్ట్ పేరు: AEW&C Mk-II (Airborne Early Warning and Control Mark-2).
• ప్రయాణీకుల విమానాలను 'గ్రీన్ కాన్ఫిగరేషన్' మిలిటరీ విమానాలుగా మార్చే సంస్థ: AIESL.
• మిషన్ సిస్టమ్స్ అభివృద్ధికై డెవలప్‌మెంట్ కమ్ ప్రొడక్షన్ పార్ట్‌నర్ (DcPP): ADSTL.
• DRDO ప్రస్తుత ఛైర్మన్ మరియు పరిశోధనా కార్యదర్శి: రాజేష్ కుమార్ സിంగ్.
• విమానాల రకం: ఎయిర్‌బస్ A321 (ఆరు విమానాలు).
• ధృవీకరణ సంస్థలు: CEMILAC (కర్ణాటక) మరియు DGAQA.
• భారతదేశంలో ప్రస్తుతం వాడుకలో ఉన్న స్వదేశీ వ్యవస్థ: నేత్ర (ఎంబ్రేయర్ ERJ-145 విమానంపై నిర్మించబడింది).
• భారతదేశం వద్ద ఉన్న విదేశీ సిస్టమ్: ఇస్రేల్-రష్యా సంయుక్త 'ఫాల్కన్' AWACS (IL-76 ప్లాట్‌ఫారమ్).
• విమాన పరీక్షలు (Flight testing): CABS, ADSTL మరియు IAF సంయుక్తంగా నిర్వహిస్తాయి.
• ఈ ప్రోగ్రామ్ ముఖ్య ఉద్దేశం: గగనతలంలో నిఘా, కమాండ్ అండ్ కంట్రోల్ సామర్థ్యాలను పెంచడం.
• సంబంధిత మంత్రిత్వ శాఖ: రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Defence).
• రక్షణ ఉత్పత్తిలో ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం ప్రోత్సహించే విధానం: DcPP (Development cum Production Partner).
• ప్రధాన లక్ష్యం: 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' మరియు రక్షణ స్వయం సమృద్ధి.

What Happened

ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం అనకాపల్లి జిల్లాలోని కొండకర్ల ఆవా చిత్తడి నేలను 'కన్జర్వేషన్ రిజర్వ్'గా ప్రకటించడానికి అటవీ శాఖకు అనుమతి ఇచ్చింది. జలవనరుల శాఖ ఈ మేరకు నో అబ్జెక్షన్ సర్టిఫికేట్ (NOC) మంజూరు చేస్తూ ప్రభుత్వ ఉత్తర్వులు జారీ చేసింది. చీఫ్ ఇంజనీర్ (నీటిపారుదల) ఇచ్చిన నివేదిక ఆధారంగా, నీటిపారుదల వ్యవస్థలకు ఎలాంటి భంగం కలగకుండా ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు.

When & Where

ఈ చారిత్రాత్మక ఉత్తర్వులు 2026 జులై 24న వెలువడ్డాయి. కొండకర్ల ఆవా సరస్సు విశాఖపట్నంకు నైరుతి దిశలో 50 కిలోమీటర్ల దూరంలో, అనకాపల్లి జిల్లాలోని మునగపాక మరియు అచ్యుతాపురం మండలాల సరిహద్దుల్లో విస్తరించి ఉంది. ఇది తూర్పు కనుమల అడుగుభాగంలో ఉంది.

Who Is Involved

• ఆంధ్రప్రదేశ్ అటవీ శాఖ: ప్రిన్సిపల్ చీఫ్ కన్జర్వేటర్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్స్ (PCCF - వన్యప్రాణి) నాయకత్వంలో ఈ ప్రతిపాదన రూపుదిద్దుకుంది.
• జలవనరుల శాఖ: సరస్సు పరి పరిధి, నీటి మట్టాలు మరియు ఆకృతి పై నియంత్రణ కలిగి ఉంటూ ఎన్ఓసీ ఇచ్చింది.
• అనకాపల్లి జిల్లా యంత్రాంగం: జిల్లా కలెక్టర్ నేతృత్వంలో రెవెన్యూ, ఫిషరీస్, టూరిజం శాఖల సమన్వయ కమిటీ పర్యవేక్షిస్తోంది.
• స్థానిక మత్స్యకారులు: సరస్సుపై ఆధారపడి జీవిస్తున్న 100కి పైగా సాంప్రదాయ మత్స్యకార కుటుంబాలు.

How It Works

1. జలవనరుల శాఖ ఎన్ఓసీ జారీ చేసిన తర్వాత, అటవీ శాఖ సరిహద్దులను గుర్తించి రెవెన్యూ శాఖతో ఉమ్మడి సర్వే నిర్వహిస్తుంది.
2. సుమారు 700 ఎకరాల విస్తీర్ణాన్ని కన్జర్వేషన్ రిజర్వ్‌గా నోటిఫై చేస్తారు.
3. సరస్సు యాజమాన్య హక్కులు జలవనరుల శాఖ వద్దే ఉంటాయి; తాగునీరు మరియు సాగునీటి సరఫరా ప్రధాన ప్రాధాన్యతగా ఉంటుంది.
4. అటవీ శాఖ పక్షుల సంరక్షణ, ఆక్రమణల నిరోధం మరియు జెట్టీలు లేదా కాజ్‌వేలు వంటి పర్యావరణ అనుకూల నిర్మాణాలు చేపడుతుంది.
5. స్థానిక మత్స్యకారుల హక్కులు దెబ్బతినకుండా నియంత్రిత ఈకో-టూరిజం ద్వారా వారికి అదనపు జీవనోపాధి కల్పిస్తారు.

Why It Matters

• పర్యావరణ ప్రాముఖ్యత: పక్షుల ఆవాసాలను, జీవవైవిధ్యాన్ని కాపాడటం మరియు అంతరించిపోతున్న నీటిపిల్లుల (Smooth-coated otters) సంరక్షణ.
• చట్టపరమైన ప్రాముఖ్యత: వన్యప్రాణి సంరక్షణ చట్టం 1972 కింద ఏపీలో ఏర్పాటవుతున్న మొదటి కన్జర్వేషన్ రిజర్వ్ ఇది.

---

Historical Background

• 1972: భారత పార్లమెంట్ వన్యప్రాణి (సంరక్షణ) చట్టాన్ని ఆమోదించింది.
• 2003: వన్యప్రాణి సంరక్షణ (సవరణ) చట్టం 2002 ద్వారా 'కన్జర్వేషన్ రిజర్వ్' మరియు 'కమ్యూనిటీ రిజర్వ్' అనే కొత్త వర్గాలను చట్టంలో చేర్చారు.
• స్వాతంత్ర్యానికి పూర్వం: కొండకర్ల ఆవా సరస్సును విజయనగరం జమీందారులు మరియు బ్రిటీష్ అధికారులు విహారకేంద్రంగా, పక్షుల వేట కేంద్రంగా ఉపయోగించేవారు.

Previous Related Events

• 2002: కొల్లేరు సరస్సును రామ్‌సార్ (Ramsar) సార్వజాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన చిత్తడి నేలగా గుర్తించారు.
• 2019: ఏపీ ప్రభుత్వం కొండకర్ల ఆవాను జీవవైవిధ్య వారసత్వ ప్రాంతంగా (Biodiversity Heritage Site) మార్చడానికి ప్రాథమిక అధ్యయనాలు చేపట్టింది.
• 2024: కేంద్ర పర్యావరణ శాఖ అమృత్ ధరోహర్ పథకం కింద చిత్తడి నేలల పరిరక్షణను వేగవంతం చేసింది.

Static GK Connection

• భారత రాజ్యాంగం: ఆర్టికల్ 48A (అడవులు మరియు వన్యప్రాణుల రక్షణ - DPSP) మరియు ఆర్టికల్ 51A(g) (సహజ పర్యావరణాన్ని కాపాడటం - ప్రాథమిక విధి).
• భౌగోళిక అంశం: శారదా నది పరివాహక ప్రాంతం మరియు తూర్పు కనుమల పర్యావరణ వ్యవస్థ.

India & World Comparison

• భారతదేశంలో ప్రస్తుతం 100 కంటే ఎక్కువ కన్జర్వేషన్ రిజర్వ్‌లు ఉన్నాయి (ఎక్కువగా తమిళనాడు, రాజస్థాన్, జమ్మూ కాశ్మీర్‌లలో ఉన్నాయి).
• ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఐయుసిఎన్ (IUCN) కేటగిరీ V ప్రకారం వీటిని సంరక్షిత ప్రాంతాలుగా (Protected Areas) పరిగణిస్తారు. ఏపీలో ఇప్పటివరకు కమ్యూనిటీ లేదా కన్జర్వేషన్ రిజర్వ్‌లు లేవు; కొండకర్ల ఆవా తొలిది కానుంది.

🔑 Key Points for Revision

• ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం కొండకర్ల ఆవాను రాష్ట్రపు తొలి కన్జర్వేషన్ రిజర్వ్‌గా ఆమోదించింది.
• ఇది అనకాపల్లి జిల్లాలోని విశాఖపట్నం సమీపంలో ఉంది.
• వన్యప్రాణి (సంరక్షణ) చట్టం 1972 ప్రకారం దీనికి హోదా లభిస్తుంది.
• ఇది కొల్లేరు తర్వాత ఏపీలో రెండవ అతిపెద్ద సహజ మంచినీటి సరస్సు.
• ఈ సరస్సు శారదా నది మరియు అనకాపల్లి ఆవా ద్వారా నీటిని పొందుతుంది.
• సుమారు 700 ఎకరాల భూభాగాన్ని రిజర్వ్ పరిధిలోకి తీసుకొస్తున్నారు.
• ఈ సరస్సులో 123 కంటే ఎక్కువ జాతుల పక్షులు నమోదయ్యాయి.
• అంతరించిపోతున్న స్మూత్-కోటెడ్ ఆటర్స్ (Smooth-coated otters) ఇక్కడ నివసిస్తున్నాయి.
• జలవనరుల శాఖ ఈ సరస్సు నిర్వహణ బాధ్యతలను కొనసాగిస్తుంది.
• తాగునీరు మరియు సాగునీటి అవసరాలకు అత్యున్నత ప్రాధాన్యత ఉంటుంది.
• ప్రతిపాదిత పరిరక్షణ పనులకు అటవీ శాఖ నిధులు సమకూరుస్తుంది.
• మత్స్యకారులు సాంప్రదాయ తాటిచెట్టు పడవులను (Palm-tree boats) ఉపయోగిస్తారు.
• 2002 వన్యప్రాణి సవరణ చట్టం ద్వారా కన్జర్వేషన్ రిజర్వ్ వర్గం ప్రవేశపెట్టబడింది.
• రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 48A పర్యావరణ రక్షణ గురించి తెలుపుతుంది.
• పర్యావరణ పర్యాటకం ద్వారా స్థానిక మత్స్యకారుల రాబడి పెరుగుతుంది.

What Happened

భారత్ 2026 జూలై 20న WTO మత్స్య సబ్సిడీల ఒప్పందం (AFS) ఆమోద పత్రాన్ని డిపాజిట్ చేసి, అధికారికంగా ఈ ఒప్పందంలో సభ్యదేశంగా మారింది. వాణిజ్య కార్యదర్శి శ్రీ రాజేష్ అగర్వాల్ ఆమోద పత్రాన్ని WTO డైరెక్టర్-జనరల్‌కు అందజేశారు. తీరప్రాంత జీవనోపాధి, ఆహార భద్రతకు తోడ్పడే సముద్ర వనరులను కాపాడుతూనే, సుస్థిర మత్స్య నిర్వహణపై భారత్ నిబద్ధతను ఈ చర్య పునరుద్ఘాటిస్తుంది.

When & Where

ఆమోద పత్రాన్ని 2026 జూలై 20న డిపాజిట్ చేసి, WTO డైరెక్టర్-జనరల్‌కు అధికారికంగా అందజేశారు. ఈ ఒప్పందాన్ని 2022 జూన్‌లో జెనీవాలో జరిగిన 12వ WTO మంత్రుల సదస్సులో ఆమోదించారు, ఇది 2025 సెప్టెంబర్ 15న ప్రపంచవ్యాప్తంగా అమల్లోకి వచ్చింది.

Who Is Involved

• వాణిజ్య, పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ, భారత ప్రభుత్వం — ఈ ప్రకటనను విడుదల చేసి, భారత చేరికను సమన్వయం చేసింది
• వాణిజ్య కార్యదర్శి శ్రీ రాజేష్ అగర్వాల్ — భారత ఆమోద పత్రాన్ని అధికారికంగా అందజేశారు
• ప్రపంచ వాణిజ్య సంస్థ (WTO) డైరెక్టర్-జనరల్ — WTO తరపున ఆమోద పత్రాన్ని స్వీకరించారు
• WTO సభ్య దేశాలు (భారత్ 123వ చేరిక) — ఒప్పందం అమల్లోకి రాకముందే మూడింట రెండు వంతుల సభ్యులు ఆమోదించారు
• భారత తీరప్రాంత, సంప్రదాయ, చిన్న తరహా మత్స్యకార సమాజాలు — ఈ ఒప్పంద నిబంధనల దీర్ఘకాలిక లబ్ధిదారులు

Historical Background

WTO మత్స్య సబ్సిడీల ఒప్పందాన్ని 2022 జూన్‌లో జెనీవాలో జరిగిన 12వ WTO మంత్రుల సదస్సులో ఏకాభిప్రాయంతో ఆమోదించారు — WTO చట్రంలో హానికరమైన మత్స్య సబ్సిడీలను నియంత్రించడంపై సుదీర్ఘ చర్చల తర్వాత సాధించిన ఒక చారిత్రక ఫలితం. పర్యావరణ సుస్థిరత లక్ష్యం చుట్టూ నిర్మించిన WTO మొదటి బహుపాక్షిక ఒప్పందంగా ఇది నిలిచింది. మూడింట రెండు వంతుల WTO సభ్య దేశాలు అధికారికంగా ఆమోదించిన తర్వాత, ఈ ఒప్పందం 2025 సెప్టెంబర్ 15న అమల్లోకి వచ్చింది. 2026 జూలై 20న భారత్ ఆమోద పత్రాన్ని డిపాజిట్ చేయడంతో, ఇది చేరిన 123వ సభ్యదేశంగా నిలిచింది.

Previous Related Events

ప్రపంచ చర్చలతో పాటు భారత్ తన దేశీయ మత్స్య పాలనా వ్యవస్థను నిర్మించుకుంది, ముఖ్యంగా ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి (EEZ)లో మత్స్య సంపద సుస్థిర వినియోగ నిబంధనలు, 2025 మరియు భారత జెండా కలిగిన నౌకల ద్వారా అధిక సముద్రాలలో మత్స్య సంపద సుస్థిర వినియోగ మార్గదర్శకాలు, 2025 ద్వారా. వీటితో పాటు, ప్రధాన మంత్రి మత్స్య సంపద యోజన (PMMSY) సామర్థ్య నిర్మాణం, మత్స్య నిర్వహణ, పర్యవేక్షణ, పరిరక్షణ కార్యక్రమాలకు నిరంతరం మద్దతునిస్తోంది. ఈ చర్యలు 2026 జూలైలో ఒప్పందాన్ని ఆమోదించడానికి భారత్‌కు సంస్థాగత సంసిద్ధతను కల్పించాయి.

Static GK Connection

• ప్రత్యేక ఆర్థిక మండలి (EEZ): ఐక్యరాజ్యసమితి సముద్ర చట్టం ఒప్పందం (UNCLOS) కింద నిర్వచించబడిన, తీరప్రాంతం నుండి 200 నాటికల్ మైళ్ల వరకు విస్తరించి ఉండే సముద్ర జోన్, ఇందులో దేశానికి సముద్ర వనరులపై ప్రత్యేక హక్కులు ఉంటాయి.
• IUU మత్స్యవేట (అక్రమ, నివేదించని, అనియంత్రిత మత్స్యవేట): చేపల నిల్వలను తగ్గించి, పరిరక్షణ ప్రయత్నాలను దెబ్బతీసే ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తించిన హానికరమైన మత్స్యవేట విధానం, దీన్ని ఈ ఒప్పందం సబ్సిడీ నిషేధాల ద్వారా నేరుగా లక్ష్యంగా చేసుకుంటుంది.

India & World Comparison

మూడింట రెండు వంతుల WTO సభ్యత్వం ఆమోదించిన తర్వాత 2025 సెప్టెంబర్ 15న ఈ ఒప్పందం అమల్లోకి వచ్చాక, భారత్ దాన్ని ఆమోదించిన 123వ WTO సభ్యదేశంగా చేరింది. పెద్ద, భారీ సబ్సిడీలు పొందే పారిశ్రామిక నౌకాదళాలను నిర్వహించే ప్రధాన దూర సముద్ర మత్స్యవేట దేశాల మాదిరిగా కాకుండా, భారత మత్స్య రంగం ప్రధానంగా చిన్న తరహాగా ఉంటుంది, అంటే ఈ ఒప్పంద నిబంధనలు భారత మత్స్యకారుల కంటే పారిశ్రామిక పోటీదారులను ఎక్కువగా నియంత్రిస్తాయి — ఇది కొత్త వ్యవస్థ కింద భారత్‌కు తులనాత్మక ప్రయోజనాన్ని ఇస్తుంది.

🔑 Key Points for Revision

• భారత్ 2026 జూలై 20న WTO మత్స్య సబ్సిడీల ఒప్పందం (AFS) ఆమోద పత్రాన్ని డిపాజిట్ చేసింది
• AFSలో చేరిన 123వ WTO సభ్యదేశంగా భారత్
• వాణిజ్య కార్యదర్శి శ్రీ రాజేష్ అగర్వాల్ ఆమోద పత్రాన్ని WTO డైరెక్టర్-జనరల్‌కు అందజేశారు
• 2022 జూన్‌లో జెనీవాలో 12వ WTO మంత్రుల సదస్సులో AFS ఏకాభిప్రాయంతో ఆమోదం
• పర్యావరణ సుస్థిరత లక్ష్యంతో మొదటి WTO బహుపాక్షిక ఒప్పందం
• 2025 సెప్టెంబర్ 15న AFS అమల్లోకి వచ్చింది (మూడింట రెండు వంతుల సభ్యుల ఆమోద పరిమితి)
• సముద్ర సహజ మత్స్యవేట, సముద్రంలో సంబంధిత కార్యకలాపాలను మాత్రమే కవర్ చేస్తుంది
• ఆక్వాకల్చర్, లోతట్టు మత్స్య సంపద పరిధి నుండి మినహాయించారు
• IUU (అక్రమ, నివేదించని, అనియంత్రిత) మత్స్యవేట సబ్సిడీలను నిషేధిస్తుంది
• అధికంగా వేటాడిన నిల్వల మత్స్యవేట సబ్సిడీలను నిషేధిస్తుంది
• పారిశ్రామిక దూర సముద్ర మత్స్యవేట నౌకాదళాలను నియంత్రించడం ద్వారా చిన్న తరహా/సంప్రదాయ మత్స్యకారులను కాపాడుతుంది
• భారత EEZ మత్స్య సంపదను 2025 సుస్థిర వినియోగ నిబంధనలు నియంత్రిస్తాయి
• భారత నౌకల అధిక సముద్ర మత్స్యవేటను 2025 మార్గదర్శకాలు నియంత్రిస్తాయి
• PMMSY సుస్థిర మత్స్య నిర్వహణ సామర్థ్య నిర్మాణానికి తోడ్పడుతుంది
• అభివృద్ధి చెందుతున్న, అల్పాభివృద్ధి చెందిన WTO సభ్యులకు ఒప్పందం సడలింపులను ఇస్తుంది

What Happened

భారతదేశం 2026 బ్రిక్స్ అధ్యక్షతన జులై 20-21, 2026న 8వ బ్రిక్స్ ప్రాసిక్యూషన్ సర్వీసెస్ అధిపతుల సమావేశాన్ని నిర్వహించింది. భారత అటార్నీ జనరల్ ఆర్. వెంకటరమణి ప్రారంభోపన్యాసం చేస్తూ, ప్రాసిక్యూషన్ సంస్థల మధ్య పరస్పర నమ్మకం మరియు క్రిమినల్ న్యాయ వ్యవస్థ యొక్క సమర్థవంతమైన నిర్వహణే చట్ట పాలనకు బలమైన పునాది అని పేర్కొన్నారు. "ప్రాసిక్యూషన్ కోణం నుండి క్రిమినల్ తీర్పులలో అనుభవాలు మరియు అత్యుత్తమ పద్ధతుల మార్పిడి" అనే అంశంపై సుదీర్ఘ చర్చలు జరిగాయి.

When & Where

ఈ సమావేశం జులై 20 నుండి జులై 21, 2026 వరకు రెండు రోజుల పాటు వర్చువల్ (డిజిటల్) విధానంలో న్యూఢిల్లీ వేదికగా నిర్వహించబడింది. భారత్ బ్రిక్స్ అధ్యక్ష బాధ్యతలను వహిస్తున్న నేపథ్యంలో ఈ అంతర్జాతీయ సదస్సు ఏర్పాటైంది.

Who Is Involved

• సమర్థ అధికార సంస్థ: డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ లీగల్ అఫైర్స్, కేంద్ర లా అండ్ జస్టిస్ మంత్రిత్వ శాఖ, భారత ప్రభుత్వం.
• అధ్యక్షత: శ్రీ ఆర్. వెంకటరమణి, భారత అటార్నీ జనరల్.
• పాల్గొన్న దేశాలు: బ్రెజిల్, రష్యా, భారతదేశం, చైనా, దక్షిణాఫ్రికా, ఈజిప్ట్, ఇథియోపియా, ఇండోనేషియా, ఇరాన్ మరియు యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (UAE) ప్రాసిక్యూషన్ వ్యవస్థల అధిపతులు.
• నోడల్ సంస్థ: నేషనల్ ఫోరెన్సిక్ సైన్సెస్ యూనివర్సిటీ (NFSU), గుజరాత్.

Why It Matters

• పాలనా ప్రాముఖ్యత (UPSC GS Paper 2 - Governance & IR): ఇది అంతర్జాతీయ న్యాయ సహకారం మరియు క్రిమినల్ జస్టిస్ రిఫార్మ్స్‌కు సంబంధించిన ముఖ్యమైన అంశం.
• బాధితుల హక్కులు (Victim-Centric Justice): శిక్షలు వేయడమే కాకుండా, నేర బాధితులకు త్వరితగతిన న్యాయం చేకూర్చే వ్యవస్థను నిర్మించడం పట్ల ప్రపంచ స్థాయి నిబద్ధత.
• ఆర్ధిక భద్రత: అంతర్జాతీయ సరిహద్దులు దాటే ఆర్థిక నేరాలు మరియు సైబర్ క్రైమ్‌లను అరికట్టడంలో బహుళపక్ష భాగస్వామ్యాల పాత్రను నొక్కిచెప్పడం.

---

Historical Background

• 2006: ప్రాథమికంగా BRIC (బ్రెజిల్, రష్యా, ఇండియా, చైనా) కూటమి ఏర్పాటు కాగా, 2010లో దక్షిణాఫ్రికా చేరికతో BRICS గా మారింది.
• 2015: రష్యాలోని సోచిలో జరిగిన సమావేశంలో బ్రిక్స్ ప్రాసిక్యూటర్ జనరల్స్ ప్రాసిక్యూటోరియల్ కోఆపరేషన్ ఫోరమ్‌ను ప్రారంభించారు.
• 2024: ఈజిప్ట్, ఇథియోపియా, ఇరాన్, మరియు యూఏఈల చేరికతో బ్రిక్స్ విస్తరణ జరిగి విస్తృత ప్రాసిక్యూషన్ భాగస్వామ్యం ఏర్పడింది.

Previous Related Events

• 2023 (దక్షిణాఫ్రికా అధ్యక్షత): 7వ బ్రిక్స్ ప్రాసిక్యూషన్ సర్వీసెస్ అధిపతుల సమావేశం ఆన్‌లైన్ నేరాల పరిష్కారం మరియు డిజిటల్ సాక్ష్యాల ప్రామాణికతపై దృష్టి సారించింది.
• 2024 (రష్యా అధ్యక్షత): కజాన్‌లో జరిగిన బ్రిక్స్ సదస్సులో లీగల్ మరియు కస్టమ్స్ సహకారాన్ని బలోపేతం చేయాలని తీర్మానించారు.
• 2025: బ్రిక్స్ లీగల్ ఫోరమ్ ద్వారా సైబర్ నేరాలపై ఉమ్మడి మార్గదర్శకాలను రూపొందించే ప్రక్రియ ప్రామిస్ చేయబడింది.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 76 (భారత రాజ్యాంగం): భారత అటార్నీ జనరల్ నియామకం, అధికారాలు మరియు విధులు. కేంద్ర కార్యనిర్వాహక వర్గంలో భాగంగా పనిచేస్తారు.
• మ్యూచువల్ లీగల్ అసిస్టెన్స్ ట్రీటీలు (MLATs): నేర పరిశోధన మరియు విచారణలో సరిహద్దు దాటి సాక్ష్యాధారాల సేకరణకు ఉపయోగపడే అంతర్జాతీయ చట్టపరమైన సాధనం.

🔑 Key Points for Revision

• కూటమి: BRICS (భారత్ అధ్యక్షత 2026)
• సమావేశం: 8వ బ్రిక్స్ ప్రాసిక్యూషన్ సర్వీసెస్ అధిపతుల సమావేశం
• తేదీలు: జులై 20–21, 2026
• నిర్వహించిన విభాగాలు: డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ లీగల్ అఫైర్స్, కేంద్ర లా అండ్ జస్టిస్ మంత్రిత్వ శాఖ
• అధ్యక్షత వహించినది: శ్రీ ఆర్. వెంకటరమణి (భారత అటార్నీ జనరల్)
• ఇతివృత్తం: Exchanging Experiences and Best Practices in Criminal Adjudication from the Prosecution's Perspective
• ముఖ్య ప్రతిపాదన: బ్రిక్స్ మోడల్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ ఫర్ జుడీషియల్ కోఆపరేషన్
• శిక్షణా భాగస్వామి: నేషనల్ ఫోరెన్సిక్ సైన్సెస్ యూనివర్సిటీ (NFSU)
• కీలక రంగాలు: సైబర్ బెదిరింపులు, ఆర్థిక నేరాలు, అవినీతి, పర్యావరణ ఉల్లంఘనలు
• న్యాయ వ్యవస్థ ధ్యేయం: పారదర్శక మరియు బాధితుల ప్రాధాన్యత కలిగిన (Victim-centric) క్రిమినల్ జస్టిస్ సిస్టమ్
• రాజ్యాంగిక ఆర్టికల్: ఆర్టికల్ 76 (అటార్నీ జనరల్)
• న్యాయ శాఖ మంత్రిత్వ శాఖ: మినిస్ట్రీ ఆఫ్ లా అండ్ జస్టిస్
• నూతన బ్రిక్స్ సభ్య దేశాలు: ఈజిప్ట్, ఇథియోపియా, ఇరాన్, యూఏఈ, ఇండోనేషియా
• ప్రధాన సూత్రం: Rule of Law & Mutual Trust
• సాక్ష్యాల భాగస్వామ్యం: సరిహద్దు డిజిటల్ ఎవిడెన్స్ పంచుకోవడంలో జాప్యాన్ని తగ్గించడం.

What Happened

భారతదేశ బ్రైక్స్ అధ్యక్షత (BRICS Chairship) కింద చండీగఢ్‌లో బ్రైక్స్ ఆరోగ్య మంత్రుల సదస్సుకు ముందస్తుగా సీనియర్ అధికారుల సమావేశం (Senior Officials' Meeting) విజయవంతంగా నిర్వహించబడింది. కేంద్ర ఆరోగ్య కార్యదర్శి పుణ్య సలిల శ్రీవాస్తవ ఈ సమావేశాన్ని ప్రారంభించారు. అభివృద్ధి చెందుతున్న ప్రపంచ ఆరోగ్య సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి బ్రైక్స్ దేశాల మధ్య సహకారం, ఆవిష్కరణలు, డిజిటల్ హెల్త్ మరియు సాంప్రదాయ వైద్యం రంగాలలో భాగస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేయడం ఈ సమావేశం ప్రధాన ఉద్దేశం.

When & Where

ఈ సమావేశం 2026 జులై 22న చండీగఢ్ నగరం వేదికగా జరిగింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా వ్యాధుల ముప్పు పెరగడం మరియు గ్లోబల్ సౌత్ (Global South) దేశాలలో ఆరోగ్య వ్యవస్థల స్థితిస్థాపకత పెంచవలసిన నేపథ్యంలో ఈ సదస్సు సకాలంలో ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.

Who Is Involved

• కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ (MoHFW): సమావేశ సమన్వయ మరియు ప్రారంభ నిర్వహణ నోడల్ శాఖ.
• పుణ్య సలిల శ్రీవాస్తవ: భారత కేంద్ర ఆరోగ్య కార్యదర్శి (సమావేశం ప్రారంభకులు).
• బ్రైక్స్ సభ్య దేశాల ప్రతినిధులు: బ్రైక్స్ భాగస్వామ్య దేశాల ఆరోగ్య శాఖ సీనియర్ అధికారులు.
• భారతీయ సంస్థలు: FSSAI (ఆహార భద్రత), NHA (నేషనల్ హెల్త్ అథారిటీ), ఆయుష్ (AYUSH) మంత్రిత్వ శాఖ ప్రతినిధులు.

Historical Background

• 2006: బ్రైక్ (BRIC) కూటమి ప్రారంభ స్థాపన.
• 2011: మొదటి బ్రైక్స్ హెల్త్ మినిస్టీరియల్ సమావేశం బీజింగ్‌లో నిర్వహణ.
• 2024: బ్రైక్స్ విస్తరణ (ఈజిప్ట్, ఇథియోపియా, ఇరాన్, యుఏఈ చేరికతో విస్తృత కూటమిగా ఆవిర్భావం).

Previous Related Events

• 2021: భారత్ బ్రైక్స్ అధ్యక్షత సమయంలో 'BRICS Digital Health Summit' నిర్వహణ.
• 2023: జొహ్యానెస్‌బర్గ్ బ్రైక్స్ సదస్సులో వ్యాక్సిన్ పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి కేంద్రం (BRICS Vaccine R&D Center) ఏర్పాటుపై పురోగతి.
• 2025: బ్రెజిల్ అధ్యక్షతన బ్రైక్స్ క్షయ వ్యాధి (TB) నివారణ నెట్‌వర్క్ బలోపేతం.

---

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 47 (DPSP): ప్రజారోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడం మరియు పోషకాహార మద్దతు అందించడం రాష్ట్ర బాధ్యత.
• SDG Target 3.8: అందరికీ సమగ్ర ఆరోగ్య భద్రత (Universal Health Coverage) కల్పించడం.

🔑 Key Points for Revision

• ఈవెంట్: చండీగఢ్‌లో బ్రైక్స్ హెల్త్ సీనియర్ అధికారుల సమావేశం జరిగింది.
• అధ్యక్షత: 2026 సంవత్సరానికి భారతదేశం బ్రైక్స్ అధ్యక్ష బాధ్యతలను నిర్వర్తిస్తోంది.
• ఇతివృత్తం: "Building for Resilience, Innovation, Cooperation and Sustainability".
• ప్రారంభకులు: కేంద్ర ఆరోగ్య కార్యదర్శి పుణ్య సలిల శ్రీవాస్తవ.
• కీలక ప్రాధాన్యతలు: భారత్ 9 ప్రాధాన్యతా రంగాలు గుర్తించింది.
• ఆరోగ్య మిషన్: 'BRICS Mission for Healthy Lifestyle' ఆవిష్కరణ.
• మానసిక ఆరోగ్యం: 'BRICS Network of Centres of Excellence for Mental Health' ఏర్పాటు ప్రతిపాదన.
• ప్రదర్శనలు: FSSAI, NHA మరియు AYUSH పెవిలియన్ల ఆవిష్కరణ.
• డిజిటల్ హెల్త్: ఆయుష్మాన్ భారత్ డిజిటల్ మిషన్ (ABDM) నమూనా ప్రదర్శన.
• రాజ్యాంగ ఆర్టికల్: ఆర్టికల్ 47 (ప్రజారోగ్యం - నిర్దేశక నియమాలు).
• సుస్థిరాభివృద్ధి లక్ష్యం: SDG 3 (గుడ్ హెల్త్ అండ్ వెల్ బీయింగ్).
• ఫార్మా రంగం: నాణ్యమైన జెనెరిక్ ఔషధాల ఉమ్మడి సరఫరా బలోపేతం.
• సాంప్రదాయ వైద్యం: ఆయుర్వేద, యోగా, సాంప్రదాయ వైద్యాన్ని బ్రైక్స్ దేశాలలో విస్తరించడం.
• AMR చొరవ: యాంటీమైక్రోబయల్ రెసిస్టెన్స్‌పై ఉమ్మడి నివారణ చర్యలు.
• ముగింపు ప్రతిపాదన: బ్రైక్స్ ఆరోగ్య మంత్రుల ఉమ్మడి ప్రకటన విడుదల.

What Happened

ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ నాయకత్వంలోని కేంద్ర మంత్రిమండలి 'భారత్ పారిశ్రామిక వికాస్ యోజన రసాయన్' (BHAVYA Rasayan) పథకాన్ని ఆమోదించింది. ఈ పథకం ద్వారా భారత దేశ వ్యాప్తంగా మూడు అత్యాధునిక ప్రత్యేక రసాయన పార్కులను (Dedicated Chemical Parks) నిర్మించనున్నారు. రసాయన రంగంలో తయారీ వ్యయాన్ని తగ్గించి, అంతర్జాతీయ స్థాయిలో భారత్‌ను రసాయన హబ్‌గా తీర్చిదిద్దడం ఈ నిర్ణయపు తక్షణ లక్ష్యం.

When & Where

ఈ నిర్ణయం 24 జూలై 2026న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన కేంద్ర కేబినెట్ సమావేశంలో తీసుకోబడింది. ఈ పథకం ఆర్థిక సంవత్సరం 2026-27 నుండి 2030-31 వరకు ఐదేళ్ల పాటు అమలులో ఉంటుంది. ఎంపిక చేసిన మూడు వివిధ రాష్ట్రాల్లో సవాలు విధానం (Challenge Route) ద్వారా ఈ పార్కులను నెలకొల్పుతారు.

Who Is Involved

• కేంద్ర ప్రభుత్వం: కేబినెట్ ద్వారా పథకానికి తుది ఆమోదం తెలిపింది.
• రసాయనాలు మరియు ఎరువుల మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ పథకాన్ని పర్యవేక్షించే మరియు అమలు చేసే నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు: కనీసం 2,000 ఎకరాల భూమిని కేటాయించి, పార్కుకు రూ. 500 కోట్ల నిధుల భాగస్వామ్యాన్ని అందిస్తాయి.
• పరిశ్రమల భాగస్వాములు: పార్కులో ప్లాగ్-అండ్-ప్లే వసతుల ఆధారంగా ఉత్పాదక యూనిట్లను ఏర్పాటు చేసే రసాయన తయారీదారులు.

Historical Background

• 2007 (PCPIR విధానం): రసాయన మరియు పెట్రోకెమికల్ పెట్టుబడుల ప్రాంతాల (PCPIR) విధానాన్ని ప్రారంభించారు.
• 2020 (బల్క్ డ్రగ్ పార్క్స్ పథకం): ఔషధ తయారీలో స్వయంసమృద్ధి కోసం బల్క్ డ్రగ్ పార్కుల పథకాన్ని ప్రారంభించారు.
• 2026 (భవ్య రసాయన్): మునుపటి క్లస్టర్ మోడళ్ల లోపాలను సరిదిద్ది ప్లాగ్-అండ్-ప్లే మోడల్‌తో కొత్త రసాయన పార్కు పథకాన్ని ప్రవేశపెట్టారు.

---

Previous Related Events

• 2021: రూ. 10,683 కోట్లతో బల్క్ డ్రగ్ పార్క్స్ పథకానికి కేంద్ర కేబినెట్ ఆమోదం తెలిపింది.
• 2023: తమిళనాడు, గుజరాత్, ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లో పెట్రోకెమికల్స్ విస్తరణ ప్రాజెక్టులు వేగవంతమయ్యాయి.
• 2024: ప్రపంచ సరఫరా గొలుసులో చైనా ప్లస్ వన్ (China+1) వ్యూహానికి అనుగుణంగా రసాయన ఎగుమతుల ప్రోత్సాహకం వేగవంతమైంది.

Static GK Connection

• భారత రాజ్యాంగం - ఏడో షెడ్యూల్: పరిశ్రమలు రాష్ట్ర జాబితా పరిధిలోకి వస్తాయి (ఎంట్రీ 24), అయితే కేంద్రం ఉమ్మడి అభివృద్ధి పథకాల ద్వారా మౌలిక వసతులు కల్పిస్తుంది.
• ఎన్విరాన్మెంట్ ప్రొటెక్షన్ యాక్ట్ 1986: రసాయన పరిశ్రమల వ్యర్థాల నిర్వహణ మరియు పర్యావరణ అనుమతులకు సంబంధించి ప్రధాన చట్టం.

India & World Comparison

ప్రపంచ రసాయన విపణిలో భారత్ ప్రస్తుతం 6వ స్థానంలో ఉంది. అయితే, ఉమ్మడి శుద్ధి కేంద్రాలు లేకపోవడం వల్ల భారత ఉత్పత్తుల లాజిస్టిక్స్ వ్యయం 13-14% గా ఉంది, ఇది ప్రపంచ సగటు (8-9%) కంటే ఎక్కువ. భవ్య రసాయన్ ద్వారా ఈ లాజిస్టిక్స్ ఖర్చును తగ్గించి ప్రపంచ పోటీతత్వాన్ని సాధించవచ్చు.

🔑 Key Points for Revision

• భవ్య రసాయన్ పథకానికి కేబినెట్ ఆమోదం తెలిపింది.
• మొత్తం ప్రాజెక్ట్ వ్యయం ₹3,030 కోట్లు.
• దీనిలో ₹3,000 కోట్లు మౌలిక వసతులకు మరియు ₹30 కోట్లు అడ్మినిస్ట్రేటివ్ ఖర్చులకు.
• పథకం వ్యవధి FY 2026-27 నుండి FY 2030-31 వరకు (5 సంవత్సరాలు).
• దేశంలో మొత్తం 3 ప్రత్యేక రసాయన పార్కులను నిర్మిస్తారు.
• ప్రతి పార్కుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం రూ. 1,000 కోట్ల వరకు ఆర్థిక సహాయం ఇస్తుంది.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వం కనీసం రూ. 500 కోట్ల వాటాను భరించాలి.
• ప్రతి పార్కుకు కనీసం 8 చ.కి.మీ (2,000 ఎకరాలు) స్థలం ఉండాలి.
• రాష్ట్రాల ఎంపిక సవాలు విధానం (Challenge Route) లో జరుగుతుంది.
• రసాయన మరియు ఎరువుల మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా అమలు అవుతుంది.
• ఇవి ప్లాగ్-అండ్-ప్లే (Plug-and-Play) సౌకర్యాన్ని అందిస్తాయి.
• పర్యావరణ పరిరక్షణకు CETP మరియు TSDF వసతులు ఉంటాయి.
• ఈ పథకాన్ని యూనియన్ బడ్జెట్ 2026-27లో ప్రకటించారు.
• దిగుమతుల ప్రత్యామ్నాయం మరియు ఎగుమతుల పెంపు ప్రధాన లక్ష్యం.
• వికసిత్ భారత్ @ 2047 లక్ష సాధనకు ఇది తోడ్పడుతుంది.

What Happened

ఈపీఎఫ్‌ఓ (EPFO) రెండు ఏకకాల ఉపశమన పథకాలు 'విశ్వాస్, 2026' మరియు 'యామ్నెస్టీ, 2026'లను ప్రకటించింది. పాత వివాదాల కారణంగా నిలిచిపోయిన రికవరీ కేసులు, భారీ జరిమానాలు మరియు లీగల్ చిక్కుల నుంచి యజమానులకు ఉపశమనం అందించడం ఈ నిర్ణయానికి ప్రధాన కారణం.

When & Where

ఈ పథకాలు జూన్ 29, 2026 నుండి ప్రారంభమై 6 నెలల పాటు అమల్లో ఉంటాయి. భారతదేశవ్యాప్తంగా ఉన్న అన్ని ఈపీఎఫ్‌ఓ ప్రాంతీయ కార్యాలయాల (ఉదాహరణకు ఠాణే ప్రాంతీయ కార్యాలయం హెల్ప్ డెస్క్‌లు ఏర్పాటు చేసింది) పరిధిలోని యజమానులందరికీ ఇది వర్తిస్తుంది.

Who Is Involved

• కేంద్ర కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ: ఈపీఎఫ్‌ఓ నిర్వాహక మంత్రిత్వ శాఖ.
• ఈపీఎఫ్‌ఓ (EPFO): అమలు చేసే ప్రధాన సంస్థ.
• యజమానులు (Employers): విశ్వాస్ పథకం ద్వారా జరిమానాల ఉపశమనం, యామ్నెస్టీ ద్వారా పిఎఫ్ ట్రస్టుల క్రమబద్ధీకరణ పొందే వ్యాపార సంస్థలు.
• ఉద్యోగులు (Employees): సామాజిక భద్రతా ప్రయోజనాలు వేగంగా పొందే తుది లబ్ధిదారులు.

How It Works

1. ఆన్‌లైన్ దరఖాస్తు: యజమానులు తమ డిజిటల్ సిగ్నేచర్ సర్టిఫికేట్ (DSC) లేదా ఈ-సైన్ ద్వారా EPFO ఎంప్లాయర్ పోర్టల్‌లో లాగిన్ అయి దరఖాస్తు చేయాలి.
2. రికార్డుల పరిశీలన & ఆడిట్: విశ్వాస్ కింద జూన్ 14, 2024 కంటే పూర్వం నాటి డిఫాల్ట్‌లకు తగ్గించిన రేట్లతో నష్టపరిహారాన్ని గణించి, వడ్డీని సేకరిస్తారు. యామ్నెస్టీ కింద నిర్ణీత ఆడిట్ ప్రక్రియ జరుగుతుంది.
3. వివాదాల ఉపసంహరణ: అర్హత సాధించిన సందర్భాల్లో కోర్టులు మరియు ట్రిబ్యునళ్లలో పెండింగ్‌లో ఉన్న వివాదాలు ఉపసంహరించబడతాయి.
4. క్రమబద్ధీకరణ పత్రాలు: ఆడిట్ మరియు చెల్లింపులు పూర్తయిన తర్వాత ట్రస్టులకు మరియు సంస్థలకు సాధారణ గుర్తింపు పత్రాలు జారీ అవుతాయి.

Historical Background

• 1952: ఎంప్లాయీస్ ప్రావిడెంట్ ఫండ్స్ అండ్ మిస్సేలేనియస్ ప్రొవిజన్స్ యాక్ట్, 1952 ఆమోదం ద్వారా ఈపీఎఫ్‌ఓ స్థాపన.
• 2020: నాలుగు కార్మిక కోడ్‌లలో భాగమైన 'కోడ్ ఆన్ సోషల్ సెక్యూరిటీ, 2020' రూపుకల్పన.
• 2024: జూన్ 14, 2024 నష్టపరిహారం తగ్గించిన గణనల ప్రామాణిక తేదీగా గుర్తింపు పొందడం.

Previous Related Events

• వివాద్ సే విశ్వాస్ పథకం (2020): పన్ను వివాదాల తగ్గింపుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన వన్-టైమ్ సెటిల్‌మెంట్.
• వివాద్ సే విశ్వాస్ II (2023): కాంట్రాక్టు వివాదాల పరిష్కారం కోసం ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా ఆవిష్కరణ.
• ఈపీఎఫ్‌ఓ డిజిటలైజేషన్ (2021-2025): సార్వత్రిక ఖాతా సంఖ్య (UAN) మరియు ఆధార్ సీడింగ్ ఆటోమేషన్.

Static GK Connection

• కార్మిక చట్టాల ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List): రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం 'కార్మిక సంక్షేమం, ప్రావిడెంట్ ఫండ్స్' ఉమ్మడి జాబితాలో (Item 24) ఉన్నాయి.
• సామాజిక భద్రతా కోడ్ 2020: ఇది EPF చట్టంతో పాటు 9 పాత కార్మిక చట్టాలను ఒకే కోడ్ కిందకి తీసుకువచ్చింది.

🔑 Key Points for Revision

• ఈపీఎఫ్‌ఓ ప్రకటించిన పథకాలు: VISHWAS, 2026 మరియు AMNESTY, 2026.
• మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ.
• అమలు వ్యవధి: జూన్ 29, 2026 నుండి 6 నెలల పాటు అమలులో ఉంటాయి.
• సంబంధిత చట్టం: EPF & MP Act, 1952 మరియు Code on Social Security, 2020.
• విశ్వాస్ 2026 లక్ష్యం: పెండింగ్ జరిమానాలు, నష్టపరిహారాల వివాదాల పరిష్కారం.
• విశ్వాస్ కటాఫ్ తేదీ: జూన్ 14, 2024 కి ముందు నాటి డిఫాల్ట్‌లకు తగ్గించిన నష్టపరిహారం గణన.
• మోసం రహిత షరతు: మోసం లేదా రికార్డుల మార్పిడి కేసులకు ఈ పథకాలు వర్తించవు.
• దరఖాస్తు మాధ్యమం: డిఎస్‌సి (DSC) / ఈ-సైన్ ద్వారా ఈపీఎఫ్‌ఓ ఎంప్లాయర్ పోర్టల్.
• యామ్నెస్టీ 2026 లక్ష్యం: మినహాయింపు లేని పాత పిఎఫ్ ట్రస్టుల క్రమబద్ధీకరణ.
• యామ్నెస్టీ నిబంధన: అర్హత గల ట్రస్టులకు విచారణలు, రికవరీల నుండి మినహాయింపు మరియు ఆడిట్ తప్పనిసరి.
• ప్రధాన ధ్యేయం: వ్యాజ్యాల తగ్గింపు (Litigation Reduction) మరియు voluntary compliance పెంపు.
• రాజ్యాంగ అంశం: రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్‌లో కార్మిక సంక్షేమం ఉమ్మడి జాబితా అంశం.
• ఆదేశిక సూత్రాలు: ఆర్టికల్ 41 (పని హక్కు మరియు సామాజిక సహాయం) కింద సేవలు.
• లబ్ధిదారులు: వ్యవస్థీకృత రంగంలోని యజమానులు మరియు కార్మికులు.
• తుది గడువు: డిసెంబర్ 2026 చివరి నాటికి ఆరు నెలల గడువు ముగుస్తుంది.

What Happened

కేంద్ర సామాజిక న్యాయం, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ జూలై 20, 2026న స్మైల్ భిక్షాటన పథకానికి సంబంధించిన నూతన లక్ష్యాలను ప్రకటించింది. ప్రస్తుతం 216 నగరాల్లో నడుస్తున్న ఈ కార్యక్రమాన్ని రాబోయే ఐదేళ్లలో, అనగా 2030-31 ఆర్థిక సంవత్సరం నాటికి 295 నగరాలకు విస్తరించనున్నట్లు తెలిపింది. దీని ద్వారా భిక్షాటనలో ఉన్న 35,000 మందిని గుర్తించి, వారికి విద్య, నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించనున్నారు.

When & Where

జూలై 20, 2026న న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా ఈ అధికారిక ప్రకటన విడుదలైంది. భౌగోళికంగా ఈ పథకం యావత్ భారతదేశానికి వర్తిస్తుంది. ముఖ్యంగా దేశంలోని మహానగరాలు, చారిత్రక నగరాలు, మతపరమైన పుణ్యక్షేత్రాలు మరియు ప్రధాన పర్యాటక కేంద్రాలపై ఈ పథకం ప్రత్యేక దృష్టి సారిస్తుంది.

Who Is Involved

• కేంద్ర సామాజిక న్యాయం & సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ పథకానికి రూపకల్పన చేసి, నిధులు సమకూర్చే నోడల్ ఏజెన్సీ.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు & కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు: క్షేత్రస్థాయిలో యాచకులను గుర్తించి, ఆశ్రయాలు కల్పించే బాధ్యత వీరిదే.
• స్థానిక సంస్థలు (ULBలు & మున్సిపల్ కార్పొరేషన్లు): యాచకులను రక్షించడం, కౌన్సెలింగ్ ఇవ్వడం, పునరావాస కేంద్రాలకు తరలించడంలో ఇవి చురుకైన పాత్ర పోషిస్తాయి.
• స్వచ్ఛంద సంస్థలు (NGOలు): ప్రభుత్వంతో కలిసి నైపుణ్య శిక్షణ మరియు అవగాహన కార్యక్రమాలను అమలు చేస్తాయి.

Historical Background

భిక్షాటనను నివారించడానికి భారతదేశంలో బ్రిటిష్ కాలం నుండే చట్టాలు ఉన్నాయి. 1959లో రూపొందించబడిన 'బాంబే ప్రివెన్షన్ ఆఫ్ బెగ్గింగ్ యాక్ట్' దేశంలో భిక్షాటనను నేరంగా పరిగణించిన ప్రధాన చట్టం. చాలా రాష్ట్రాలు దీనినే అనుసరించాయి. అయితే, ఇటీవల ఢిల్లీ హైకోర్టు వంటి న్యాయస్థానాలు భిక్షాటనను నేరంగా పరిగణించడం రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు) కు విరుద్ధమని తీర్పునిచ్చాయి. ఈ నేపథ్యంలో ప్రభుత్వం శిక్షాత్మక విధానాల నుండి సంక్షేమ ఆధారిత విధానాలకు (SMILE వంటివి) మళ్లింది.

Previous Related Events

• కేంద్ర ప్రభుత్వం ట్రాన్స్‌జెండర్ వ్యక్తులు మరియు యాచకుల సంక్షేమం కోసం 'స్మైల్' (SMILE) పథకాన్ని ఒక అంబ్రెల్లా స్కీమ్‌గా అధికారికంగా ప్రారంభించింది.
• స్మార్ట్ సిటీలు మరియు ప్రధాన ఆధ్యాత్మిక క్షేత్రాలను భిక్షాటన రహితంగా మార్చే ఉద్దేశ్యంతో 75 నగరాల్లో ప్రత్యేక పైలట్ ప్రాజెక్టులను చేపట్టారు.

---

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 21: జీవించే హక్కు (Right to Life). భిక్షాటనను నేరంగా చూడకూడదని, ఇది ప్రాథమిక జీవనాధార సమస్య అని న్యాయస్థానాలు వ్యాఖ్యానించాయి.
• ఆర్టికల్ 23: మానవ అక్రమ రవాణా మరియు వెట్టి చాకిరీ నిషేధం. పిల్లలచే బలవంతంగా భిక్షాటన చేయించడం ఈ ఆర్టికల్ కింద శిక్షార్హమైన నేరం.

India & World Comparison

అభివృద్ధి చెందిన దేశాలైన యూరప్, అమెరికాల్లో సామాజిక భద్రతా వ్యవస్థలు (సోషల్ సెక్యూరిటీ నెట్స్) బలంగా ఉండటం వల్ల నిరాశ్రయులకు ప్రభుత్వమే నేరుగా భృతి లేదా ఉపాధి అందిస్తుంది. భారతదేశంలో జనాభా ఎక్కువగా ఉండటం, పేదరికం, వలసల కారణంగా రోడ్లపై యాచకుల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉంది. అయితే 'స్మైల్' పథకం పాశ్చాత్య దేశాల సంక్షేమ నమూనాను పోలి ఉంటుంది.

Future Impact

2030-31 నాటికి 295 నగరాల్లో 35,000 మందికి పునరావాసం కల్పించడం ద్వారా, ప్రధాన పర్యాటక ప్రదేశాలలో భిక్షాటన పూర్తిగా కనుమరుగయ్యే అవకాశం ఉంది. ఇది పర్యాటకులకు అనుకూలమైన వాతావరణాన్ని సృష్టించడమే కాకుండా, పిల్లల అక్రమ రవాణా ముఠాలకు చెక్ పెడుతుంది. నైపుణ్యాభివృద్ధి వల్ల పేదరిక చక్రం బద్దలవుతుంది.

🔑 Key Points for Revision

• జూలై 20, 2026న స్మైల్ (SMILE) భిక్షాటన పథకం సమీక్ష జరిగింది.
• అమలు చేస్తున్న మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర సామాజిక న్యాయం & సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ.
• ప్రధాన లక్ష్యం: 'భిక్షా వృత్తి ముక్త్ భారత్' (Begging-Free India).
• లక్షిత సమయం: 2030-31 ఆర్థిక సంవత్సరం నాటికి.
• ప్రస్తుత నగరాలు: దేశవ్యాప్తంగా 216 నగరాలు.
• విస్తరణ లక్ష్యం: 2030-31 నాటికి 295 నగరాలకు విస్తరణ.
• మొత్తం లబ్ధిదారుల లక్ష్యం: 35,000 మంది యాచకులకు పునరావాసం.
• ప్రస్తుత పురోగతి: 10,200 మందికి పైగా విజయవంతంగా పునరావాసం పొందారు.
• టార్గెట్ ప్రదేశాలు: మహానగరాలు, పర్యాటక మరియు మతపరమైన క్షేత్రాలు.
• పథకం రకం: వంద శాతం కేంద్ర నిధులతో నడిచే సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్.
• పర్యవేక్షణ వ్యవస్థ: స్మైల్-బెగ్గరీ నేషనల్ పోర్టల్.
• ప్రధాన విధానం: గుర్తింపు, ఆశ్రయం, కౌన్సెలింగ్, నైపుణ్య శిక్షణ, ఉపాధి.
• ఇది ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు) యొక్క స్ఫూర్తిని అనుసరిస్తుంది.
• ట్రాన్స్‌జెండర్ వ్యక్తుల పునరావాసం కూడా స్మైల్ పథకంలో మరో భాగం.
• బలవంతపు భిక్షాటన (ఆర్టికల్ 23 ఉల్లంఘన) నిర్మూలనకు ఇది సహాయపడుతుంది.

What Happened

కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ 2026 జూలై 21న వికసిత్ భారత్ - జి-రామ్-జి (VB-GRAM-G) పథకం అమలు స్థితిపై ఒక ప్రకటన విడుదల చేసింది. 2026 జూలై 1 నాటికి దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు ఈ చట్టానికి అనుగుణంగా తమ రాష్ట్ర పథకాలను నోటిఫై చేసి అమలును ప్రారంభించాయి. దీనికి సంబంధించిన నిధుల కేటాయింపు మరియు విడుదల ప్రక్రియను కూడా కేంద్ర ప్రభుత్వం పూర్తి చేసింది.

When & Where

ఈ చట్టం మరియు దాని అనుబంధ పథకం జూలై 1, 2026 నుండి భారత్ వ్యాప్తంగా గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అమలులోకి వచ్చాయి. జూలై 21, 2026న న్యూఢిల్లీలోని ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) ద్వారా మంత్రిత్వ శాఖ ఈ సమీక్షా నివేదికను అధికారికంగా పొందుపరిచింది.

Who Is Involved

• కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ పథకాన్ని రూపొందించి అమలు పర్యవేక్షణ చేస్తున్న ముఖ్య నోడల్ ఏజెన్సీ.
• కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి: శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ ఈ చట్ట రూపకల్పన, సమీక్షలలో ప్రధాన పాత్ర పోషించారు.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు మరియు పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలు: క్షేత్రస్థాయిలో ఉపాధి కల్పన, మస్టర్ రోల్స్ నిర్వహణ, ఫండ్ ట్రాన్స్‌ఫర్ ఆర్డర్ల (FTO) దాఖలు బాధ్యత వహిస్తాయి.

How It Works

• దరఖాస్తు నమోదు: అన్-స్కిల్డ్ (నైపుణ్యం లేని) శారీరక శ్రమ చేయాలనుకునే గ్రామీణ వయోజనులు గ్రామ పంచాయతీలో ఉపాధి కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవాలి.
• పని కేటాయింపు: దరఖాస్తు చేసిన 15 రోజులలోపు పంచాయతీ నిరుద్యోగులకు పని కేటాయించాల్సి ఉంటుంది.
• భత్యం చెల్లింపు: ఒకవేళ 15 రోజుల్లో పని ఇవ్వలేకపోతే చట్టప్రకారం నిరుద్యోగ భత్యం లభిస్తుంది.
• వేతన చెల్లింపు: పని పూర్తి చేసిన తర్వాత నిర్ణీత కాలపరిమితిలోగా వేతనం నేరుగా లబ్ధిదారుని బ్యాంక్ ఖాతాలో జమ అవుతుంది.

Historical Background

• 2005: జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (NREGA) ఆమోదించబడింది, ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద వేతన ఉపాధి కార్యక్రమం.
• 2009: NREGA పేరును మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA) గా మార్చారు.
• 2025: వికసిత్ భారత్ లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా MGNREGA ని భర్తీ చేస్తూ VB-GRAM-G చట్టం, 2025 పార్లమెంట్‌లో ఆమోదించబడింది.

---

Previous Related Events

• డిసెంబర్ 2025: పార్లమెంట్‌లో VB-GRAM-G బిల్లు ప్రవేశపెట్టడం మరియు ఆమోదం పొందడం.
• మే 2026: కేంద్ర ప్రభుత్వం పథకానికి సంబంధించిన ముసాయిదా నిబంధనలను ఇ-గెజెట్‌లో ప్రచురించి ప్రజాభిప్రాయాలను స్వీకరించింది.
• జూన్ 2026: నేషనల్ రూరల్ డెవలప్‌మెంట్ కాన్ఫరెన్స్ నిర్వహించి జూలై 1 నాటికి వ్యవస్థల బదిలీకి ఆదేశాలు ఇచ్చారు.

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 41 (DPSPs): పని చేసే హక్కు, విద్య మరియు ప్రభుత్వ సహాయం పొందే హక్కును రాజ్య విధాన నిర్దేశక సూత్రాలు పేర్కొంటాయి.
• వికేంద్రీకరణ (73వ రాజ్యాంగ సవరణ): ప్రణాళికా రచన, లబ్ధిదారుల ఎంపిక మరియు సోషల్ ఆడిట్ బాధ్యతలను గ్రామసభలకు అప్పగించడం.

🔑 Key Points for Revision

• VB-GRAM-G పథకం జూలై 1, 2026 నుండి దేశవ్యాప్తంగా అమలులోకి వచ్చింది.
• ఇది 2005 నాటి MGNREGA చట్టాన్ని పునరుద్ధరించి స్థానభ్రంశం చేసింది.
• గ్రామీణ కుటుంబాలకు కేటాయించే కనీస పనిదినాలు 100 నుండి 125 రోజులకు పెరిగాయి.
• అమలు చేసే ప్రధాన నోడల్ శాఖ: కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ.
• పథకం మొత్తం అంచనా వ్యయం రూ. 1.25 లక్షల కోట్లకు పైగా ఉంది.
• కనీస రోజువారీ వేతనం రూ. 300 గా సవరించబడింది.
• దరఖాస్తు చేసిన 15 రోజుల్లోపు పని ఇవ్వకపోతే నిరుద్యోగ భత్యం ఇవ్వడం చట్టబద్ధం.
• సాధారణ రాష్ట్రాలలో నిధుల భారం కేంద్రం-రాష్ట్రం మధ్య 60:40 నిష్పత్తిలో ఉంటుంది.
• ఈశాన్య మరియు హిమాలయ రాష్ట్రాలకు నిధుల నిష్పత్తి 90:10 గా నిర్ణయించారు.
• రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాలలోని ఆర్టికల్ 41 దీనికి ప్రధాన ఆధారంగా ఉంది.
• ప్రణాళిక మరియు పనుల గుర్తింపు గ్రామసభ పర్యవేక్షణలోనే జరుగుతుంది.
• ఈ పథకం అమలుతో పారదర్శకత కోసం డిజిటల్ ఫండ్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (FTO) తప్పనిసరి చేశారు.
• సోషల్ ఆడిట్ (సామాజిక తనిఖీ) ద్వారా అవినీతి రహిత అమలును నిర్ధారిస్తారు.
• స్థిరమైన గ్రామీణ మౌలిక వసతుల నిర్మాణం ఈ చట్టం యొక్క ముఖ్య ప్రాధాన్యత.
• వికసిత్ భారత్ @2047 లక్ష్య సాధనలో ఇది కీలక భూమిక పోషిస్తుంది.

What Happened

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రవ్యాప్తంగా షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లో నివసిస్తున్న గిరిజనుల సంక్షేమం, అభివృద్ధిపై ముఖ్యమంత్రి ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు 2026 జూలై 20న విజయవాడ సచివాలయంలో సమీక్షా సమావేశం నిర్వహించారు. షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లో స్థానిక గిరిజనులకు 100% రిజర్వేషన్ కల్పించే GO-3ను కొట్టివేస్తూ 2020లో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పు, దాన్ని ప్రత్యామ్నాయ న్యాయ నిబంధనల ద్వారా పునరుద్ధరించే మార్గంపై సమావేశం ప్రధానంగా దృష్టి సారించింది.

When & Where

సమీక్షా సమావేశం 2026 జూలై 20న (సోమవారం) ఆంధ్రప్రదేశ్ సచివాలయం, విజయవాడలో జరిగింది. చర్చించిన అంశాలు — GO-3, జోన్ల వర్గీకరణ, బాక్సైట్ మైనింగ్, 1/70 చట్టం — ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలకు, ముఖ్యంగా అల్లూరి సీతారామరాజు, పోలవరం వంటి ఏజెన్సీ (గిరిజన) ప్రాంతాల జిల్లాలకు సంబంధించినవి.

Who Is Involved

• ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు — సమీక్షా సమావేశానికి అధ్యక్షత వహించి, అధికారులకు ఆదేశాలు జారీ చేశారు
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అధికారులు — గిరిజన సంఘాలతో చర్చలు జరపాలని, GO-3కి ప్రత్యామ్నాయ న్యాయ నిబంధనలను గుర్తించాలని ఆదేశించారు
• గిరిజన సంఘాలు, గిరిజన ప్రజాప్రతినిధులు — సంప్రదింపులు జరిపి, ప్రభుత్వ కృషిపై సమాచారం పొందనున్నారు
• భారత సుప్రీంకోర్టు — 2020 ఏప్రిల్ 22 తీర్పులో GO-3ను కొట్టివేసింది
• వైసీపీ (గత రాష్ట్ర ప్రభుత్వం) — GO-3ను కోర్టులో సరిగా సమర్థించలేదని నాయుడు విమర్శించారు

Historical Background

షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లో కొన్ని పోస్టులకు స్థానిక గిరిజనులకు 100% రిజర్వేషన్ కల్పిస్తూ, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 2000లో GO-3ను జారీ చేసింది. ఇది దాదాపు రెండు దశాబ్దాలు అమల్లో ఉంది. 2020 ఏప్రిల్ 22 తీర్పులో, రిజర్వేషన్లు సహేతుకమైన పరిమితిని అతిక్రమించకూడదన్న సూత్రాన్ని ఉల్లంఘిస్తున్నందున — కోటాలను దాదాపు 50% వరకు పరిమితం చేసే కోర్టు యొక్క చారిత్రక రిజర్వేషన్ న్యాయశాస్త్రంలో పాతుకుపోయిన సూత్రం, మినహాయింపు పరిస్థితులకు లోబడి — 100% రిజర్వేషన్ విస్తరించకూడదని పేర్కొంటూ సుప్రీంకోర్టు GO-3ను కొట్టివేసింది. 1/70 చట్టం, అధికారికంగా ఆంధ్రప్రదేశ్ షెడ్యూల్డ్ ఏరియాస్ ల్యాండ్ ట్రాన్స్‌ఫర్ రెగ్యులేషన్, దశాబ్దాలుగా షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లో గిరిజనేతరులకు గిరిజన భూమి బదిలీని నియంత్రిస్తూ, రిజర్వేషన్ సమస్యకు భిన్నమైన గిరిజన రక్షణ మరో స్తంభంగా నిలిచింది.

Previous Related Events

సుప్రీంకోర్టు 2020 ఏప్రిల్ 22న GO-3ను కొట్టివేయడం రాష్ట్ర గిరిజన రిజర్వేషన్ విధానానికి పెద్ద ఎదురుదెబ్బగా నిలిచింది, అప్పటి నుండి ఇది ఒక సజీవ రాజకీయ అంశంగా కొనసాగుతోంది. నాయుడు వ్యాఖ్యల ప్రకారం, కోర్టు ముందు GO-3ను సరిగా సమర్థించడంలో గత వైసీపీ ప్రభుత్వం విఫలమైంది, ఇది కొట్టివేతకు దోహదపడింది. అల్లూరి సీతారామరాజు, పోలవరం వంటి జిల్లాలను కలిగి ఉన్న జోన్ల వర్గీకరణ వివాదాలు కూడా షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లో నియామక నిబంధనలతో ముడిపడిన నిరంతర పరిపాలనా సమస్యగా కొనసాగుతోంది. గిరిజన జిల్లాల్లో బాక్సైట్ మైనింగ్ వివాదం కూడా అదే విధంగా చాలాకాలంగా కొనసాగుతున్న సమస్యగా ఉండి, ఇప్పుడు అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానానికి చేరింది.

Static GK Connection

• రాజ్యాంగంలో ఐదవ షెడ్యూల్ (ఆర్టికల్ 244(1)): నిర్దిష్ట రాష్ట్రాల్లోని షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు, షెడ్యూల్డ్ తెగలకు పరిపాలన, నియంత్రణ కోసం ప్రత్యేక నిబంధనలను అందిస్తుంది, గవర్నర్‌కు గిరిజన భూమి, సంక్షేమంపై ప్రత్యేక అధికారాలతో సహా.
• రిజర్వేషన్ పరిమితి సూత్రం: భారత న్యాయస్థానాలు సాధారణంగా రిజర్వేషన్లు దాదాపు 50% పోస్టులను మించకూడదని పేర్కొన్నాయి, అసాధారణ పరిస్థితులు మినహా — GO-3 యొక్క 100% రిజర్వేషన్ ఎందుకు కొట్టివేయబడిందో వివరించే కేంద్ర సూత్రం ఇది.

🔑 Key Points for Revision

• సీఎం ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు 2026 జూలై 20న ఏపీ సచివాలయం, విజయవాడలో గిరిజన సంక్షేమ సమీక్షా సమావేశం నిర్వహించారు
• ఉద్యోగం, ఇతర సమస్యలపై గిరిజన సంఘాలతో చర్చలు జరపాలని అధికారులను ఆదేశించారు
• GO-3ను 2000లో జారీ చేశారు, షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల్లో స్థానిక గిరిజనులకు 100% రిజర్వేషన్ ఇచ్చింది
• GO-3 దాదాపు 20 ఏళ్లు అమల్లో ఉంది
• 2020 ఏప్రిల్ 22న సుప్రీంకోర్టు GO-3ను కొట్టివేసింది
• GO-3ను బలహీనంగా న్యాయపరంగా సమర్థించినందుకు గత వైసీపీ ప్రభుత్వాన్ని నాయుడు నిందించారు
• GO-3ను పునరుద్ధరించేందుకు ప్రత్యామ్నాయ నిబంధనలను ప్రభుత్వం ఇప్పుడు అన్వేషిస్తోంది
• అల్లూరి సీతారామరాజు జిల్లాను జోన్-1లో చేర్చనున్నారు
• పోలవరం జిల్లాను జోన్-2లో చేర్చనున్నారు
• బాక్సైట్ మైనింగ్ లీజు సమస్య అంతర్జాతీయ న్యాయస్థానంలో పెండింగ్‌లో ఉంది
• 1/70 చట్టం అమలుపై గిరిజన సంఘాలకు భరోసా ఇవ్వనున్నారు
• 1/70 చట్టం = ఆంధ్రప్రదేశ్ షెడ్యూల్డ్ ఏరియాస్ ల్యాండ్ ట్రాన్స్‌ఫర్ రెగ్యులేషన్ (గిరిజనేతరులకు భూమి బదిలీని నిషేధిస్తుంది)
• ఐదవ షెడ్యూల్ (ఆర్టికల్ 244(1)) షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాల పరిపాలనను నియంత్రిస్తుంది
• రిజర్వేషన్ పరిమితి సూత్రం సాధారణంగా కోటాలను దాదాపు 50%కి పరిమితం చేస్తుంది, అసాధారణ సందర్భాలు మినహా
• గిరిజన సంఘాలకు ప్రభుత్వ కృషిని వివరించేందుకు గిరిజన ప్రజాప్రతినిధులు సహాయపడనున్నారు

What Happened

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 'తల్లికి వందనం' పథకం రెండో విడత నిధుల పంపిణీ ప్రక్రియను అధికారికంగా ప్రారంభించింది. ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు బటన్ నొక్కి నిధులను డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (DBT) ద్వారా లబ్ధిదారుల ఖాతాల్లోకి జమ చేశారు. పథకం నిబంధనల ప్రకారం అర్హత పొందిన ప్రతి విద్యార్థికి రూ. 15,000 లబ్ధి చేకూరగా, అందులో రూ. 13,000 నేరుగా తల్లి ఆధార్ లింక్డ్ బ్యాంక్ ఖాతాలో జమ కాగా, మిగిలిన రూ. 2,000 పాఠశాలల మౌలిక వసతులు, టాయిలెట్లు, తాగునీరు మరియు అభివృద్ధి పనుల కోసం పాఠశాల నిర్వహణ కమిటీలకు మళ్లిస్తారు.

When & Where

ఈ నిధుల విడుదల కార్యక్రమం జూలై 22, 2026 న ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంతమైన అమరావతిలో జరిగింది. ఈ నిధుల పంపిణీ జూలై 22 నుండి జూలై 24 వరకు విడతల వారీగా రాష్ట్రవ్యాప్తంగా అన్ని జిల్లాల్లోని అర్హులైన తల్లుల ఖాతాల్లోకి జమ కానుంది.

How It Works

2. అర్హతల వడపోత: రైస్ కార్డ్, కుటుంబ ఆదాయం, భూమి యజమాన్య పరిమితి (3 ఎకరాల పల్లం లేదా 10 ఎకరాల మెట్ట), ఫోర్ వీలర్ లేకపోవడం మరియు 75% హాజరు శాతాన్ని ప్రామాణికంగా తీసుకుని గ్రామ/వార్డు సచివాలయాల ద్వారా సరిచూస్తారు.
3. ఆధార్ & NPCI సీడింగ్: లబ్ధిదారుల బ్యాంక్ ఖాతాలకు ఆధార్ సంఖ్య మరియు NPCI (National Payments Corporation of India) సీడింగ్ పూర్తి చేయాలి.
4. DBT జమ: నిధులు నేరుగా పబ్లిక్ ఫైనాన్షియల్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్ (PFMS) ద్వారా తల్లి ఖాతాలోకి రూ. 13,000 జమ అవుతాయి.

Historical Background

• 2019–2020: వైఎస్సార్ కాంగ్రెస్ పార్టీ ప్రభుత్వ హయాంలో 'జగనన్న అమ్మ ఒడి' పేరుతో ఈ తరహా పథకం మొదలైంది, ఇందులో కుటుంబానికి ఒకరికే రూ. 15,000 అందించేవారు.
• 2024: తెలుగుదేశం-జనసేన-బీజేపీ కూటమి ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చిన తర్వాత, ఈ పథకానికి 'తల్లికి వందనం' అని పేరు మార్చడమే కాకుండా, ఇంట్లో ఎంతమంది పిల్లలు చదువుతుంటే అందరికీ వర్తింపజేస్తామని హామీ ఇచ్చింది.
• 2025–2026: నూతన నిబంధనలతో 13,000 రూపాయల నగదు బదిలీ మరియు 2,000 రూపాయల పాఠశాల నిర్వహణ నిధి రూపంలో అమలు ప్రారంభమైంది.

---

Static GK Connection

• ఆర్టికల్ 21A: 86వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం 2002 ద్వారా 6-14 ఏళ్ల పిల్లలకు ప్రాథమిక విద్యను ప్రాథమిక హక్కుగా చేర్చారు.
• ఉపాధ్యాయ-విద్యార్థి నిష్పత్తి (PTR): RTE (Right to Education) చట్టం 2009 ప్రకారం ప్రాథమిక పాఠశాలల్లో PTR 30:1 గా ఉండాలి.

India & World Comparison

యునెస్కో (UNESCO) నివేదికల ప్రకారం, భారతదేశంలో పాఠశాల నమోదు రేటు పెరిగినప్పటికీ డ్రాపౌట్ రేట్ తగ్గించడం ప్రధాన సవాలుగా ఉంది. బ్రెజిల్‌లో అమలు చేసిన 'బోల్సా ఫామిలియా' (Bolsa Família) వంటి షరతులతో కూడిన నగదు బదిలీ (CCT - Conditional Cash Transfer) పథకాలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా విద్యా పురోగతికి ఆదర్శంగా నిలిచాయి. ఏపీలో 'తల్లికి వందనం' కూడా ఇదే విధానాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

Future Impact

• డ్రాపౌట్ రేటు తగ్గుదల: రాబోయే 3 ఏళ్లలో ద్వితీయ శ్రేణి విద్యలో డ్రాపౌట్ రేటు 5% కంటే తక్కువకు పడిపోయే అవకాశం ఉంది.
• ఉన్నత విద్య నమోదు: ఇంటర్మీడియట్ విద్యార్థులకు కూడా వర్తింపజేయడం వల్ల GER (Gross Enrolment Ratio) గణనీయంగా పెరుగుతుంది.
• పాఠశాలల మౌలిక వసతుల పెంపు: రూ. 2,000 చొప్పున కేటాయించే పారిశుధ్య నిధి ద్వారా ప్రభుత్వ పాఠశాలల నిర్వహణ ప్రమాణాలు మెరుగుపడతాయి.

🔑 Key Points for Revision

• ఈవెంట్ వాస్తవాలు:

• ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో 'తల్లికి వందనం' నిధుల విడుదల ప్రారంభమైంది.

• లబ్ధిదారుల అకౌంట్‌లో జమ అయ్యే నిక‌ర మొత్తం: రూ. 13,000.

• పాఠశాల మౌలిక వసతుల నిధికి మళ్లించేది: రూ. 2,000.

• లబ్ధి పొందిన మొత్తం విద్యార్థుల సంఖ్య: ~64.76 లక్షలు.

• లబ్ధి పొందిన తల్లుల సంఖ్య: ~41.07 లక్షలు.

• విడుదల చేసిన మొత్తం బడ్జెట్: రూ. 10,120.78 కోట్లు.

• అర్హత నిబంధనలు:

• 1వ తరగతి నుండి 12వ తరగతి (ఇంటర్మీడియట్) చదువుతున్న విద్యార్థులు అర్హులు.

• కుటుంబంలో ఎంతమంది పిల్లలు ఉంటే అందరికీ వర్తిస్తుంది.

• గ్రామీణ ఆదాయ పరిమితి: రూ. 10,000/నెల, పట్టణ పరిమితి: రూ. 12,000/నెల.

• భూపరిమితి: 3 ఎకరాల కంటే తక్కువ పల్లం లేదా 10 ఎకరాల కంటే తక్కువ మెట్ట.

• చట్టపరమైన & విద్యాపరమైన కోణాలు:

• విద్యా హక్కు చట్టం (RTE) 2009 అనుసంధానం.

• రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21A, ఆర్టికల్ 45 మరియు ఆర్టికల్ 51A(k) కి అనుగుణమైనది.

• పబ్లిక్ ఫైనాన్షియల్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్ (PFMS) ద్వారా DBT చెల్లింపులు.