కేంద్ర గృహ నిర్మాణ మరియు పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రి మనోహర్ లాల్, ఏప్రిల్ 15, 2026న 'అర్బన్ ఛాలెంజ్ ఫండ్' (UCF) కార్యాచరణ మార్గదర్శకాలను ప్రారంభించారు. ₹1 లక్ష కోట్ల కేంద్ర మూలధనంతో ప్రారంభమైన ఈ నిధి, మొత్తం ₹4 లక్ష కోట్ల పెట్టుబడులను సమీకరించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ఇది పట్టణ మౌలిక సదుపాయాల నిధుల విషయంలో సంప్రదాయ గ్రాంట్ల నుండి మార్కెట్-అనుసంధాన ఆర్థిక వ్యవస్థ వైపు ఒక పెద్ద మార్పును సూచిస్తుంది. పాత నగరాల పునరాభివృద్ధి, పట్టణ రవాణా మరియు వాతావరణ స్థితిస్థాపకతపై ఈ పథకం దృష్టి పెడుతుంది. ముఖ్యంగా 'క్రెడిట్ రీపేమెంట్ గ్యారెంటీ సబ్-స్కీమ్' (CRGSS) ద్వారా టైర్-II మరియు టైర్-III నగరాలకు ఆర్థిక బలాన్ని చేకూరుస్తుంది.
కేంద్ర ప్రభుత్వం భారతీయ నగరాలను ఆధునీకరించడానికి రూపొందించిన ‘అర్బన్ ఛాలెంజ్ ఫండ్’ (UCF)ను అమలులోకి తెచ్చింది. గతంలో నేరుగా కేంద్ర గ్రాంట్లపై ఆధారపడే పద్ధతికి భిన్నంగా, ఈ ‘ఛాలెంజ్ ఫండ్’ నగరాల మధ్య పోటీని పెంచుతుంది మరియు మార్కెట్ పెట్టుబడులను ఆకర్షించేలా చేస్తుంది.
దీని మార్గదర్శకాలు ఏప్రిల్ 15, 2026న న్యూఢిల్లీలో విడుదలయ్యాయి. ఈ నిధి ఆరేళ్ల పాటు, అంటే 2030–31 ఆర్థిక సంవత్సరం వరకు అందుబాటులో ఉంటుంది.
కేంద్ర గృహ నిర్మాణ మరియు పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (MoHUA) ప్రధాన ఏజెన్సీ. రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు, పట్టణ స్థానిక సంస్థలు (ULBs), ఆర్థిక సంస్థలు మరియు క్రెడిట్ రేటింగ్ ఏజెన్సీలు ఇందులో కీలక భాగస్వాములు.
UCF ‘25:25:50’ నిధుల నమూనాపై పనిచేస్తుంది. కేంద్రం 25% గ్రాంట్గా ఇస్తుంది. రాష్ట్రాలు లేదా మునిసిపాలిటీలు మరో 25% భరించాలి. మిగిలిన 50% నిధులను మార్కెట్ (రుణాలు, బాండ్లు లేదా PPP) నుండి సమీకరించాలి. తక్కువ క్రెడిట్ రేటింగ్ ఉన్న చిన్న నగరాలకు (Tier-II/III) సహాయం చేయడానికి ‘CRGSS’ గ్యారెంటీ ఇస్తుంది, తద్వారా ఆ నగరాలు పెట్టుబడులకు సిద్ధంగా మారుతాయి.
నగరాలను కేవలం ‘ఖర్చు చేసే విభాగాల’ నుండి ‘ఆర్థికంగా స్వయంసమృద్ధి గల సంస్థలుగా’ మార్చడంలో ఇది కీలక అడుగు. ఇది మునిసిపల్ బాండ్ మార్కెట్ను ప్రోత్సహిస్తుంది మరియు కేంద్రంపై ఆర్థిక భారాన్ని తగ్గిస్తుంది. సిలబస్లోని మౌలిక సదుపాయాలు మరియు పరిపాలన అంశాలకు ఇది నేరుగా ముడిపడి ఉంది.
భారత పట్టణ ఆర్థిక వ్యవస్థ 2005లోని ‘JnNURM’ నుండి 2015లోని ‘AMRUT’ వరకు పరిణామం చెందింది. UCF అనేది తదుపరి దశ, ఇది 15వ ఆర్థిక సంఘం సిఫార్సుల మేరకు ప్రభుత్వ నిధుల నుండి బ్లెండెడ్ ఫైనాన్స్ (మిశ్రమ ఆర్థిక వ్యవస్థ) వైపు అడుగులు వేస్తోంది.
స్మార్ట్ సిటీస్ మిషన్ విజయం మరియు ఇండోర్, లక్నో వంటి నగరాల్లో మునిసిపల్ బాండ్ల విజయవంతమైన జారీ తర్వాత ఈ నిధిని తెచ్చారు. గత పట్టణ పథకాల్లో గుర్తించిన ‘క్రెడిట్ అర్హత’ లోపాన్ని పూరించడానికి CRGSS ను రూపొందించారు.
ఈ పథకం 74వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టంతో ముడిపడి ఉంది, ఇది మునిసిపాలిటీలకు అధికారాన్ని ఇచ్చింది. ఇది ‘మునిసిపల్ బాండ్లు’ మరియు ‘పబ్లిక్-ప్రైవేట్ పార్టనర్షిప్’ (PPP) వంటి ఆర్థిక భావనలకు సంబంధించినది.
2031 నాటికి, ఈ నిధి 500కు పైగా నగరాల్లో అత్యాధునిక మౌలిక సదుపాయాలను సృష్టించనుంది. ఇది భారతీయ మునిసిపల్ బాండ్ మార్కెట్ను బలోపేతం చేస్తుంది మరియు ‘ఈజ్ ఆఫ్ లివింగ్’ (జీవన ప్రమాణాలు)ను మెరుగుపరుస్తుంది.
Core Concept: మునిసిపల్ బాండ్లు (Municipal Bonds)
Q1. అర్బన్ ఛాలెంజ్ ఫండ్ (UCF) కింద కేంద్రం అందించే గరిష్ట సహాయం ఎంత శాతం?
A) 15%
B) 25%
C) 50%
D) 75%
జవాబు: B
వివరణ: నగరాలు మార్కెట్ నుండి నిధులు సేకరించేలా ప్రోత్సహించడానికి కేంద్రం తన వాటాను 25% కి పరిమితం చేసింది.
Q2. 'క్రెడిట్ రీపేమెంట్ గ్యారెంటీ సబ్-స్కీమ్' (CRGSS) ప్రధానంగా ఏ నగరాలకు సహాయం చేస్తుంది?
A) ముంబై, ఢిల్లీ వంటి మెగా సిటీలు
B) టైర్-II, టైర్-III మరియు కొండ ప్రాంతాల నగరాలు
C) స్మార్ట్ సిటీలు మాత్రమే
D) తీరప్రాంత నగరాలు మాత్రమే
జవాబు: B
వివరణ: క్రెడిట్ రేటింగ్ తక్కువగా ఉన్న చిన్న నగరాలకు మార్కెట్ రుణాలు పొందేలా ఇది గ్యారెంటీ ఇస్తుంది.
Q3. అర్బన్ ఛాలెంజ్ ఫండ్ ఏ ఆర్థిక సంవత్సరం వరకు అమలులో ఉంటుంది?
A) 2027–28
B) 2029–30
C) 2030–31
D) 2047–48
జవాబు: C
వివరణ: దీని అమలు కాలం 2025–26 నుండి 2030–31 వరకు నిర్ణయించబడింది.
Q4. ఈ క్రింది వాటిలో అర్బన్ ఛాలెంజ్ ఫండ్ పరిధిలోకి రానిది ఏది?
A) పాత నగర ప్రాంతాల పునరాభివృద్ధి
B) నాన్-మోటరైజ్డ్ రవాణా
C) అంతర్-రాష్ట్ర హైవేల నిర్మాణం
D) నీరు మరియు పారిశుద్ధ్య మౌలిక సదుపాయాలు
జవాబు: C
వివరణ: UCF నగరాల అంతర్గత మౌలిక సదుపాయాలపై దృష్టి పెడుతుంది, హైవేలు దీని పరిధిలోకి రావు.
Q5. ₹1 లక్ష కోట్ల UCF ద్వారా మొత్తం ఎంత పెట్టుబడిని సాధించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు?
A) ₹1 లక్ష కోట్లు
B) ₹2 లక్ష కోట్లు
C) ₹4 లక్ష కోట్లు
D) ₹10 లక్ష కోట్లు
జవాబు: C
వివరణ: కేంద్ర నిధులను ఉపయోగించి మార్కెట్ నుండి అదనపు నిధులు చేర్చి మొత్తం ₹4 లక్షల కోట్లు ఖర్చు చేయాలనేది లక్ష్యం.
Q6. 74వ సవరణలోని ఏ షెడ్యూల్ మునిసిపాలిటీల విధులను తెలుపుతుంది?
A) 10వ షెడ్యూల్
B) 11వ షెడ్యూల్
C) 12వ షెడ్యూల్
D) 9వ షెడ్యూల్
జవాబు: C
వివరణ: 12వ షెడ్యూల్ మునిసిపాలిటీలకు సంబంధించిన 18 విధులను కలిగి ఉంది.
PYQ 1:
భారతదేశంలోని 'పట్టణ స్థానిక సంస్థల'కు సంబంధించి ఈ క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. వీటికి పన్నులు మరియు విధులను విధించే రాజ్యాంగ అధికారం ఉంది.
2. 74వ రాజ్యాంగ సవరణ చట్టం మునిసిపాలిటీల ఆర్థిక స్థితిని సమీక్షించడానికి రాష్ట్ర ఆర్థిక సంఘాలను ఏర్పాటు చేయడాన్ని తప్పనిసరి చేసింది.
పైన పేర్కొన్న వాటిలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
జవాబు: 1 మరియు 2 రెండూ సరైనవే.
PYQ 2:
ప్రకటన (Assertion - A): భారత ప్రభుత్వం మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి కోసం ‘ఛాలెంజ్ ఫండ్స్’ను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తోంది.
కారణం (Reason - R): ఛాలెంజ్ ఫండ్స్ పోటీతత్వ సమాఖ్య వ్యవస్థను ప్రోత్సహిస్తాయి మరియు ప్రైవేట్ మూలధనాన్ని ఆకర్షించడంలో సహాయపడతాయి.
జవాబు: A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు A కు R సరైన వివరణ.
ప్రశ్న: "భారతదేశంలో పట్టణ పాలన మరియు మౌలిక సదుపాయాల ఆర్థిక వ్యవస్థను మార్చడంలో అర్బన్ ఛాలెంజ్ ఫండ్ (UCF) ప్రాముఖ్యతను విశ్లేషించండి."
ప్రిలిమ్స్ కోసం నిధుల శాతాలు (25/50) మరియు CRGSS గురించి బాగా గుర్తుంచుకోండి. మెయిన్స్ లో "ప్రత్యామ్నాయ పెట్టుబడి నమూనాలు" లేదా "పట్టణ సంస్కరణలు" గురించి రాసేటప్పుడు UCFని ఒక ఉదాహరణగా పేర్కొనండి. "బ్లెండెడ్ ఫైనాన్స్" మరియు "పోటీతత్వ సమాఖ్య వ్యవస్థ" వంటి పదాలను వాడటం వల్ల మంచి మార్కులు వస్తాయి.