ఆర్థిక సంవత్సరం 2025-26లో భారతదేశ పేటెంట్ దరఖాస్తుల ఫైలింగ్స్ 30.2% వృద్ధితో రికార్డు స్థాయిలో 1,43,729కి చేరుకున్నాయి. మేధో సంపత్తి హక్కుల (IPR) వ్యవస్థను బలోపేతం చేసేందుకు ప్రభుత్వం తీసుకున్న చర్యలే దీనికి కారణమని కేంద్ర మంత్రి పీయూష్ గోయల్ తెలిపారు. విశేషమేమిటంటే, ఈ దరఖాస్తుల్లో 69% కంటే ఎక్కువ దేశీయ దరఖాస్తుదారుల నుండే వచ్చాయి. ప్రస్తుతం భారతదేశం ప్రపంచవ్యాప్తంగా 6వ అతిపెద్ద పేటెంట్ ఫైలర్గా నిలిచింది. విద్యాసంస్థలు, స్టార్టప్లు మరియు MSMEలు ఇందులో కీలక పాత్ర పోషించాయి.
ఆర్థిక సంవత్సరం 2025-26లో భారతదేశం మేధో సంపత్తి రంగంలో కీలక మైలురాయిని అధిగమించింది. పేటెంట్ ఫైలింగ్లు 1.43 లక్షల మార్కును దాటి, అంతకుముందు ఏడాదితో పోలిస్తే 30.2% వృద్ధిని నమోదు చేశాయి.
కేంద్ర వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ ఏప్రిల్ 2026లో ఈ గణాంకాలను విడుదల చేసింది. ఇవి మార్చి 2026తో ముగిసిన ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించినవి.
ప్రభుత్వం పేటెంట్ ప్రక్రియను సులభతరం చేయడానికి అనేక చర్యలు చేపట్టింది:
ఈ పెరుగుదల భారతదేశం కేవలం సాంకేతికతను వాడుకునే దేశం నుండి, సాంకేతికతను సృష్టించే దేశంగా మారుతోందని నిరూపిస్తుంది. ఇది "ఆత్మనిర్భర్ భారత్" మరియు "గ్లోబల్ ఇన్నోవేషన్ ఇండెక్స్" (GII) లో భారత ర్యాంకు మెరుగుపడటానికి తోడ్పడుతుంది.
భారత పేటెంట్ వ్యవస్థ 1911 చట్టం నుండి నేటి 1970 పేటెంట్స్ చట్టం వరకు ఎంతో అభివృద్ధి చెందింది. 2005లో WTO యొక్క TRIPS ఒప్పందానికి అనుగుణంగా చట్టాన్ని సవరించి, ఫార్మా మరియు కెమికల్ రంగాలలో 'ప్రొడక్ట్ పేటెంట్'లను ప్రవేశపెట్టారు.
గత ఎనిమిదేళ్లుగా ఫైలింగ్లు నిరంతరం పెరుగుతున్నాయి. 2016-17లో కేవలం 45,444గా ఉన్న దరఖాస్తులు, 2024-25లో మొదటిసారిగా 1 లక్ష మార్కును దాటాయి.
ప్రస్తుత వేగంతో వెళ్తే 2030 నాటికి భారత్ ప్రపంచంలోని టాప్-5 పేటెంట్ ఫైలర్లలో ఒకటిగా నిలుస్తుంది. భవిష్యత్తులో కేవలం దరఖాస్తులు చేయడమే కాకుండా, వాటిని వాణిజ్యపరంగా లాభసాటిగా మార్చడంపై ప్రభుత్వం దృష్టి పెట్టనుంది.
Core Concept: భారతదేశంలో మేధో సంపత్తి హక్కులు (IPR)
Q1. భారత పేటెంట్ చట్టం 1970 ప్రకారం, పేటెంట్ గడువు ఎన్ని సంవత్సరాలు?
A) 10 ఏళ్లు
B) 15 ఏళ్లు
C) 20 ఏళ్లు
D) 25 ఏళ్లు
Answer: C
Explanation: దరఖాస్తు చేసిన తేదీ నుండి 20 సంవత్సరాల పాటు పేటెంట్ రక్షణ ఉంటుంది.
Q2. 2025-26లో ఏ రాష్ట్రం అత్యధిక పేటెంట్ ఫైలింగ్లను నమోదు చేసింది?
A) మహారాష్ట్ర
B) కర్ణాటక
C) తమిళనాడు
D) తెలంగాణ
Answer: C
Explanation: తమిళనాడు 22,995 దరఖాస్తులతో దేశంలోనే అగ్రస్థానంలో ఉంది.
Q3. FY26లో మొత్తం పేటెంట్ ఫైలింగ్లలో భారతీయుల (దేశీయ) వాటా ఎంత?
A) 45%
B) 50%
C) 69% కంటే ఎక్కువ
D) 85%
Answer: C
Explanation: 1.43 లక్షల దరఖాస్తుల్లో 69.4% దేశీయ ఆవిష్కర్తల నుండే వచ్చాయి.
Q4. ప్రపంచవ్యాప్తంగా పేటెంట్ ఫైలింగ్లో భారతదేశం ప్రస్తుతం ఎన్నో స్థానంలో ఉంది?
A) 3వ
B) 6వ
C) 8వ
D) 10వ
Answer: B
Explanation: WIPO డేటా ప్రకారం భారత్ ఇప్పుడు ప్రపంచంలో 6వ అతిపెద్ద ఫైలర్.
Q5. భారతదేశంలో పేటెంట్లను పర్యవేక్షించే నోడల్ ఏజెన్సీ ఏది?
A) ISRO
B) CSIR
C) DPIIT
D) NITI Aayog
Answer: C
Explanation: వాణిజ్య మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని DPIIT ఈ వ్యవహారాలను చూస్తుంది.
Q6. పేటెంట్ పొందడానికి ఉండాల్సిన ప్రధాన అర్హత ఏమిటి?
A) ఆవిష్కరణ కొత్తదై ఉండాలి
B) పారిశ్రామికంగా ఉపయోగపడాలి
C) స్పష్టమైన కొత్త ప్రక్రియ ఉండాలి
D) పైవన్నీ
Answer: D
Explanation: కొత్తదనం, పారిశ్రామిక ఉపయోగం మరియు ఇన్వెంటివ్ స్టెప్ అనేవి పేటెంట్ పొందడానికి తప్పనిసరి.
PYQ 1:
'నేషనల్ ఇంటెలెక్చువల్ ప్రాపర్టీ రైట్స్ పాలసీ'కి సంబంధించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. ఇది TRIPS ఒప్పందానికి కట్టుబడి ఉంటుంది.
2. సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ దీనికి నోడల్ ఏజెన్సీ.
పై వాటిలో ఏది సరైనది?
Answer: 1 మాత్రమే. (వివరణ: దీనికి నోడల్ ఏజెన్సీ వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని DPIIT).
PYQ 2:
Assertion (A): భారతదేశం 2025-26లో పేటెంట్ ఫైలింగ్లలో రికార్డు స్థాయి వృద్ధిని సాధించింది.
Reason (R): ప్రభుత్వం స్టార్టప్లు మరియు విద్యాసంస్థలకు పేటెంట్ ఫీజులో 80% తగ్గింపు ఇచ్చింది.
Answer: A మరియు R రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ.
ప్రశ్న: "భారతదేశంలో పేటెంట్ ఫైలింగ్ల పెరుగుదల 'ఇన్వెంటెడ్ ఇన్ ఇండియా' లక్ష్యానికి ఎలా దోహదపడుతుంది? వివరించండి."
ముఖ్యంగా UPSC మరియు గ్రూప్-1 అభ్యర్థులు సెక్షన్ 3(d) గురించి బాగా చదువుకోవాలి, ఎందుకంటే ఇది భారత ఫార్మా రంగానికి రక్షణ కవచం వంటిది. అలాగే, WIPO నివేదికలలో భారత స్థానంపై ఎప్పుడూ ఒక కన్నేసి ఉంచండి.