భారత ప్రభుత్వ ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) 16 ఏప్రిల్ 2026న **'AI గవర్నెన్స్ అండ్ ఎకనామిక్ గ్రూప్' (AIGEG)**ను ఏర్పాటు చేసింది. ఇది కృత్రిమ మేధ (AI) పర్యవేక్షణకు సంబంధించి భారతదేశపు అత్యున్నత స్థాయి అంతర్-మంత్రిత్వ విభాగం. ఐటీ మంత్రి అధ్యక్షతన పనిచేసే ఈ బృందం, దేశంలో బాధ్యతాయుతమైన AI ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహించడం మరియు ఉపాధి మార్కెట్పై AI ప్రభావాలను అంచనా వేయడం వంటి కీలక బాధ్యతలను నిర్వర్తిస్తుంది.
భారత ప్రభుత్వం **AI గవర్నెన్స్ మరియు ఎకనామిక్ గ్రూప్ (AIGEG)**ను అధికారికంగా ఏర్పాటు చేసింది. AI విధానాల రూపకల్పన మరియు సామాజిక-ఆర్థిక లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా AI వినియోగాన్ని పర్యవేక్షించడానికి ఇది ఒక అత్యున్నత సంస్థగా పనిచేస్తుంది.
దీనికి సంబంధించిన నోటిఫికేషన్ను ఏప్రిల్ 16, 2026న న్యూఢిల్లీలో ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) విడుదల చేసింది.
AIGEG 'హోల్-ఆఫ్-గవర్నమెంట్' విధానంలో పనిచేస్తుంది. అంటే, ఇది వివిధ మంత్రిత్వ శాఖల మధ్య సమన్వయం కుదురుస్తుంది. TPEC సాంకేతిక ప్రమాదాలను గుర్తిస్తే, AIGEG వాటిని పాలసీలుగా మారుస్తుంది. తద్వారా దేశవ్యాప్తంగా ఒకే రకమైన AI నిబంధనలు అమలులోకి వస్తాయి.
పరీక్షల దృష్ట్యా, ఇది భారతదేశం AIని కేవలం వాడుకోవడం మాత్రమే కాకుండా, దాన్ని నియంత్రించే (Governance) దిశగా వేసిన అడుగుగా పరిగణించవచ్చు. ఇది GS పేపర్ 3 (S&T మరియు ఎకానమీ) సిలబస్లో భాగమైన ఉపాధి మరియు నైతికత అంశాలకు సంబంధించినది.
గత మూడేళ్లలో, భారత్ GPAI (Global Partnership on Artificial Intelligence) సమ్మిట్కు ఆతిథ్యం ఇచ్చింది. అందులో చేసిన ప్రతిపాదనల ఆధారంగానే ఇప్పుడు ఈ పాలనా విభాగం ఏర్పడింది.
ఈ గ్రూప్ లక్ష్యాలు రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాలలోని 38వ అధికరణం (ప్రజల సంక్షేమం కోసం సామాజిక క్రమాన్ని నిర్ధారించడం) తో ముడిపడి ఉన్నాయి. ఇది సమాచార సాంకేతిక చట్టం (IT Act), 2000 పరిధిలోకి కూడా వస్తుంది.
భవిష్యత్తులో AI వల్ల ఉద్యోగాలు కోల్పోయే ప్రమాదం ఉన్న రంగాలను గుర్తించి, కొత్త చట్టాలను తీసుకురావడంలో AIGEG కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. అలాగే అంతర్జాతీయ AI ఒప్పందాలలో భారత్ తరపున ఇది ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది.
Core Concept: AI గవర్నెన్స్ మరియు ఎథిక్స్
Q1. కొత్తగా ఏర్పాటైన AI గవర్నెన్స్ మరియు ఎకనామిక్ గ్రూప్ (AIGEG) కి ఎక్స్-అఫీషియో ఛైర్మన్ ఎవరు?
A) భారత ప్రధాని
B) నీతి ఆయోగ్ CEO
C) కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఐటీ మంత్రి
D) ప్రధాన శాస్త్రీయ సలహాదారు
Answer: C
వివరణ: AIGEG కి కేంద్ర ఐటీ మంత్రి ఛైర్మన్గా ఉంటారు. ప్రస్తుతం ఈ బాధ్యతల్లో అశ్విని వైష్ణవ్ ఉన్నారు.
Q2. AIGEG ఏర్పాటు ఏ సిఫార్సుల ఆధారంగా జరిగింది?
A) 15వ ఆర్థిక సంఘం నివేదిక
B) ఎకనామిక్ సర్వే మరియు AI గవర్నెన్స్ మార్గదర్శకాలు
C) జాతీయ విద్యా విధానం 2020
D) ఆర్బీఐ వార్షిక నివేదిక
Answer: B
వివరణ: భారత ఆర్థిక సర్వే మరియు AI గవర్నెన్స్ మార్గదర్శకాలలోని సూచనల మేరకు ఈ గ్రూప్ ఏర్పాటైంది.
Q3. AIGEG కి సాంకేతిక మరియు విధానపరమైన సలహాలు ఇచ్చే కమిటీ ఏది?
A) TPEC (టెక్నాలజీ అండ్ పాలసీ ఎక్స్పర్ట్ కమిటీ)
B) కస్తూరిరంగన్ కమిటీ
C) స్వామినాథన్ కమిటీ
D) ఐటీ స్టాండింగ్ కమిటీ
Answer: A
వివరణ: TPEC నిపుణుల బృందం AIGEG కి సాంకేతిక అంశాలపై సలహాలు ఇస్తుంది.
Q4. నీతి ఆయోగ్ 2018లో విడుదల చేసిన AI వ్యూహం యొక్క ప్రధాన నినాదం ఏమిటి?
A) AI for Defense
B) AI for All
C) AI for Business
D) AI for Tech
Answer: B
వివరణ: అందరికీ ప్రయోజనం చేకూరాలనే ఉద్దేశంతో "AI for All" నినాదాన్ని ఇచ్చారు.
Q5. AIGEG లో సభ్యులుగా ఉండేవారు ఎవరు?
A) ప్రధాన ఆర్థిక సలహాదారు
B) నీతి ఆయోగ్ CEO
C) ప్రధాన శాస్త్రీయ సలహాదారు
D) పై వారందరూ
Answer: D
వివరణ: వీరందరూ 10 మంది సభ్యుల ఉన్నత స్థాయి కమిటీలో భాగంగా ఉంటారు.
Q6. ఇండియా AI మిషన్ కోసం కేటాయించిన సుమారు బడ్జెట్ ఎంత?
A) ₹5,000 కోట్లు
B) ₹10,000 కోట్లు
C) ₹1,000 కోట్లు
D) ₹50,000 కోట్లు
Answer: B
వివరణ: ఇండియా AI మిషన్ కోసం ప్రభుత్వం ₹10,372 కోట్లను కేటాయించింది.
PYQ 1:
'ఇండియా AI మిషన్'కు సంబంధించి కింది ప్రకటనలను గమనించండి:
1. ఇది భారతదేశంలో సొంతంగా AI కంప్యూట్ సామర్థ్యాన్ని నిర్మించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
2. దీనిని సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తుంది.
సరైన సమాధానం ఏది?
Answer: 1 మాత్రమే. ఎందుకంటే దీనిని MeitY (ఎలక్ట్రానిక్స్ & ఐటీ శాఖ) అమలు చేస్తుంది.
PYQ 2:
ప్రకటన (A): భారతదేశం AI గవర్నెన్స్ కోసం 'హోల్-ఆఫ్-గవర్నమెంట్' విధానాన్ని అనుసరిస్తోంది.
కారణం (R): AI అనేది ఉపాధి, భద్రత మరియు ఆర్థిక వ్యవస్థ వంటి అనేక రంగాలపై ప్రభావం చూపుతుంది.
Answer: A మరియు R రెండూ సరైనవి. R అనేది A కి సరైన వివరణ.
ప్రశ్న: "భారతదేశంలో ఆర్థిక స్థిరత్వం మరియు ఆవిష్కరణల మధ్య సమతుల్యతను సాధించడంలో AIGEG పాత్రను చర్చించండి."
ప్రిలిమ్స్ కోసం ఈ కమిటీలోని సభ్యులు మరియు ఛైర్మన్ ఎవరనేది గుర్తుంచుకోండి. మెయిన్స్ కోసం, AI వల్ల ఉపాధిపై పడే ప్రభావం మరియు దాన్ని ప్రభుత్వం ఎలా నియంత్రిస్తోంది అనే కోణంలో ప్రిపేర్ అవ్వండి.