Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

వారసత్వ సంరక్షణలో AI మరియు డ్రోన్ల వినియోగం

భారత పురావస్తు శాఖ (ASI) తన సాంప్రదాయ పద్ధతులకు తోడుగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), డ్రోన్లు మరియు 3D లేజర్ స్కానింగ్ వంటి అత్యాధునిక సాంకేతికతలను ఉపయోగిస్తోంది. ఏప్రిల్ 18, 2026న విడుదలైన సమాచారం ప్రకారం, భారతదేశంలోని 3,686 కేంద్ర రక్షిత కట్టడాలను కాపాడటానికి ఈ "హైబ్రిడ్ విధానం" అమలు చేయబడుతోంది. దీనివల్ల కట్టడాల స్థితిగతులను అత్యంత ఖచ్చితత్వంతో పర్యవేక్షించడం మరియు భవిష్యత్ అవసరాల కోసం డిజిటల్ డేటాబేస్‌లను రూపొందించడం సాధ్యమవుతుంది.

What Happened (ఏం జరిగింది?)

భారత పురావస్తు శాఖ (ASI) తన సంరక్షణ సామర్థ్యాన్ని పెంచడానికి ఆధునిక డిజిటల్ పరికరాలను స్వీకరించింది. సాంప్రదాయ మరమ్మతు పద్ధతులతో పాటు, AI మరియు డ్రోన్ల ద్వారా కట్టడాల ఆరోగ్యాన్ని శాస్త్రీయంగా విశ్లేషిస్తున్నారు.

When & Where (ఎప్పుడు & ఎక్కడ?)

ఈ వివరాలను ఏప్రిల్ 18, 2026న ఢిల్లీలో ప్రకటించారు. కేదార్‌నాథ్ ఆలయం వంటి ముఖ్యమైన ప్రాంతాల్లో ప్రస్తుతం ఈ సాంకేతికతను పైలట్ ప్రాజెక్టులుగా అమలు చేస్తున్నారు.

Who Is Involved (ఎవరెవరు ఉన్నారు?)

  • ASI: ప్రధాన అమలు సంస్థ.
  • కేంద్ర సాంస్కృతిక శాఖ: నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
  • NISER: డ్రోన్ సర్వేల కోసం సాంకేతిక భాగస్వామి.
  • నేషనల్ మిషన్ ఆన్ మాన్యుస్క్రిప్ట్స్ (NMM): రాతప్రతుల డిజిటలైజేషన్ బాధ్యత.

How It Works (ఇది ఎలా పనిచేస్తుంది?)

డ్రోన్లు కట్టడాల పైభాగంలోని పగుళ్లను గుర్తిస్తాయి. LiDAR మరియు 3D స్కానింగ్ ద్వారా కట్టడాల "డిజిటల్ ట్విన్" (డిజిటల్ నకలు)ను సృష్టిస్తారు. ఒకవేళ భవిష్యత్తులో కట్టడం దెబ్బతింటే, ఈ డిజిటల్ నకలు ఆధారంగా మళ్ళీ పునర్నిర్మించవచ్చు. AI అల్గారిథమ్స్ వాతావరణ మార్పుల వల్ల కట్టడం ఎంతవరకు దెబ్బతినవచ్చో ముందే అంచనా వేస్తాయి.

Why It Matters (దీని ప్రాముఖ్యత ఏమిటి?)

ఇది గ్రూప్-1, UPSC వంటి పరీక్షలలో సైన్స్ & టెక్నాలజీ మరియు సంస్కృతి విభాగాలకు ముఖ్యం. మానవ వనరుల కొరతను అధిగమించడానికి మరియు పారదర్శకమైన సంరక్షణకు ఇది దోహదపడుతుంది.

Historical Background (చారిత్రక నేపథ్యం)

  • 1861: అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్‌హామ్ మొదటి డైరెక్టర్ జనరల్‌గా ASI స్థాపించబడింది.
  • 1958: పురాతన స్మారక చిహ్నాలు మరియు పురావస్తు ప్రదేశాల చట్టం (AMASR Act) రూపొందించబడింది.

Static GK Connection (స్టాటిక్ జీకే లింక్)

AMASR చట్టం ప్రకారం, రక్షిత కట్టడం చుట్టూ 100 మీటర్ల వరకు ఎటువంటి నిర్మాణాలు చేపట్టకూడదు (Prohibited Area). దీనిని పర్యవేక్షించడానికి GIS మ్యాపింగ్ ఎంతో ఉపయోగపడుతుంది.

Future Impact (భవిష్యత్ ప్రభావం)

దీనివల్ల "నేషనల్ హెరిటేజ్ డేటాబేస్" ఏర్పడుతుంది. భవిష్యత్తులో వర్చువల్ రియాలిటీ (VR) ద్వారా ప్రజలు కట్టడాలను తాకకుండానే సందర్శించే అవకాశం కలుగుతుంది, తద్వారా పర్యాటకం వల్ల కలిగే నష్టం తగ్గుతుంది.

🔑 Key Points for Revision (రివిజన్ పాయింట్లు)

  • మొత్తం కట్టడాలు: 3,686.
  • ప్రధాన సాంకేతికతలు: AI, డ్రోన్లు, LiDAR, 3D స్కానింగ్.
  • ముఖ్య సంస్థ: NISER (భువనేశ్వర్).
  • లక్ష్యం: సాంప్రదాయం + ఆధునికత (Hybrid Model).
  • చట్టం: AMASR చట్టం 1958.
  • డిజిటలైజేషన్: నేషనల్ హెరిటేజ్ డేటాబేస్ ఏర్పాటు.

❓ Practice MCQs (అభ్యాస ప్రశ్నలు)

Q1. ప్రస్తుతం ASI పరిధిలో ఎన్ని కేంద్ర రక్షిత కట్టడాలు ఉన్నాయి?
A) 2,500
B) 3,686
C) 5,000 D) 1,200

జవాబు: B

వివరణ: ఏప్రిల్ 2026 నాటి ఫ్యాక్ట్ షీట్ ప్రకారం 3,686 కట్టడాలు ఉన్నాయి.

Q2. వారసత్వ కట్టడాల 3D డిజిటల్ నకళ్లను రూపొందించడానికి ఏ సాంకేతికతను ఉపయోగిస్తారు?
A) బ్లోక్‌చైన్
B) 3D లేజర్ స్కానింగ్
C) క్లౌడ్ కంప్యూటింగ్
D) ఇంటర్నెట్ ఆఫ్ థింగ్స్ (IoT)

జవాబు: B

వివరణ: 3D లేజర్ స్కానింగ్ కట్టడాల ఖచ్చితమైన కొలతలను డిజిటల్ రూపంలో భద్రపరుస్తుంది.

Q3. డ్రోన్ సర్వేల కోసం ASI ఏ సంస్థతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది?
A) ISRO
B) IIT బొంబాయి
C) NISER
D) DRDO

జవాబు: C

వివరణ: నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ సైన్స్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ రీసెర్చ్ (NISER) డ్రోన్ సర్వేలలో సహకరిస్తోంది.

Q4. AMASR చట్టం ప్రకారం, రక్షిత కట్టడం చుట్టూ ఎన్ని మీటర్ల వరకు నిర్మాణాలు నిషేధించబడ్డాయి?
A) 50 మీటర్లు
B) 100 మీటర్లు
C) 200 మీటర్లు
D) 500 మీటర్లు

జవాబు: B

వివరణ: 100 మీటర్ల పరిధిని 'నిషేధిత ప్రాంతం' (Prohibited Area)గా పరిగణిస్తారు.

Q5. వారసత్వ రంగంలో AIని ప్రధానంగా దేని కోసం వాడుతున్నారు?
A) టికెట్లు అమ్మడానికి
B) కొత్త భవనాలు కట్టడానికి
C) రాతప్రతులు మరియు డేటాను విశ్లేషించడానికి
D) గైడ్‌లను పూర్తిగా తొలగించడానికి

జవాబు: C

వివరణ: పురాతన రాతప్రతుల డిజిటలైజేషన్ మరియు డేటా నిర్వహణలో AI కీలక పాత్ర పోషిస్తోంది.

Q6. ఆర్కియాలజికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (ASI) మొదటి డైరెక్టర్ జనరల్ ఎవరు?
A) లార్డ్ కర్జన్
B) అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్‌హామ్
C) జాన్ మార్షల్
D) మోర్టిమర్ వీలర్

జవాబు: B

వివరణ: 1861లో అలెగ్జాండర్ కన్నింగ్‌హామ్ నాయకత్వంలో ASI స్థాపించబడింది.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

కింది సాంకేతికతలను పరిశీలించండి:
1. LiDAR
2. ఫోటోగ్రామెట్రీ
3. GIS మ్యాపింగ్

వీటిలో వేటిని ASI కట్టడాల సంరక్షణకు ఉపయోగిస్తోంది?

జవాబు: 1, 2 మరియు 3. ఈ మూడు సాంకేతికతలు ప్రస్తుతం వారసత్వ సంరక్షణలో కీలక భాగాలు.

PYQ 2:

ప్రకటన 1: నేషనల్ మిషన్ ఆన్ మాన్యుస్క్రిప్ట్స్ ద్వారా భారతదేశ రాతప్రతులను AI సహాయంతో డిజిటలైజ్ చేస్తున్నారు.
ప్రకటన 2: ASI కేంద్ర సైన్స్ & టెక్నాలజీ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోకి వస్తుంది.

పై వాటిలో సరైనది ఏది?

జవాబు: ప్రకటన 1 మాత్రమే సరైనది. ప్రకటన 2 తప్పు, ఎందుకంటే ASI కేంద్ర సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో ఉంటుంది.

✍️ Mains Answer Pointers

ప్రశ్న: "ఆధునిక సాంకేతికత భారత వారసత్వ సంరక్షణను ఏ విధంగా మారుస్తోంది? చర్చించండి."

  • పరిచయం: ASI తన 160 ఏళ్ళ అనుభవానికి AI, డ్రోన్ల వంటి టెక్నాలజీని జతచేసి సంరక్షణను వేగవంతం చేస్తోందని రాయాలి.
  • ముఖ్య అంశాలు:
    • ఖచ్చితత్వం: LiDAR ద్వారా మానవ తప్పులు లేకుండా కట్టడాల కొలతలు తీసుకోవడం.
    • ముందస్తు గుర్తింపు: వాతావరణం వల్ల కలిగే నష్టాన్ని AI ద్వారా ముందే గుర్తించడం.
    • ఆక్రమణల నిరోధం: GIS ద్వారా 100 మీటర్ల నిషేధిత ప్రాంతాన్ని పర్యవేక్షించడం.
    • డిజిటల్ వారసత్వం: భవిష్యత్ తరాల కోసం డిజిటల్ నకళ్లను భద్రపరచడం.
  • ముగింపు: టెక్నాలజీ అనేది కేవలం ఒక సాధనం మాత్రమే, అది సాంప్రదాయ పద్ధతులకు తోడుగా ఉండి "విరాసత్ భీ, వికాస్ భీ" లక్ష్యాన్ని సాధిస్తుందని ముగించాలి.

⚠️ Examiner Trap (అభ్యర్థులు చేసే పొరపాట్లు)

  • Trap 1: అభ్యర్థులు ASI సాంస్కృతిక శాఖ కింద కాకుండా, పర్యాటక శాఖ కింద ఉంటుందని పొరపడతారు. ఇది 'సాంస్కృతిక శాఖ' పరిధిలో ఉంటుంది.
  • Trap 2: 100 మీటర్ల నిషేధిత ప్రాంతం మరియు 200 మీటర్ల నియంత్రిత (Regulated) ప్రాంతాల మధ్య కన్ఫ్యూజ్ అవుతారు. 100 మీటర్ల వరకు 'నిషేధం' ఉంటుంది.

🧭 Exam Tip

ప్రిలిమ్స్ కోసం టెక్నాలజీ పేర్లు (LiDAR, GIS) మరియు కట్టడాల సంఖ్య గుర్తుంచుకోండి. మెయిన్స్ రాసేటప్పుడు 'Hybrid Model of Conservation' అనే పదాన్ని వాడితే మార్కులు ఎక్కువగా వచ్చే అవకాశం ఉంది.