భారత ప్రభుత్వం వ్యవసాయ రంగంలో ఉత్పాదకతను పెంచడానికి మరియు రైతుల ఆదాయాన్ని మెరుగుపరచడానికి ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) మరియు ఇంటర్నెట్ ఆఫ్ థింగ్స్ (IoT)లను వేగంగా అనుసంధానిస్తోంది. ఇందులో భాగంగా కిసాన్ ఇ-మిత్ర వంటి AI చాట్బాట్లు, శాటిలైట్ ఆధారిత పంట మ్యాపింగ్ మరియు కిసాన్ డ్రోన్ల వినియోగం ప్రధానమైనవి. "వికసిత్ భారత్ 2047" లక్ష్యంలో భాగంగా, విత్తనం నుండి మార్కెట్ వరకు ప్రతి దశలోనూ డిజిటల్ సాంకేతికతను అందించడమే ఈ కార్యక్రమాల ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.
కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ వ్యవసాయంలో AI, IoT మరియు డ్రోన్ సాంకేతికతను పెద్ద ఎత్తున ప్రోత్సహిస్తోంది. సంప్రదాయ వ్యవసాయాన్ని ఆధునీకరించడానికి భారీ సబ్సిడీలతో పాటు సాంకేతిక వేదికలను ప్రభుత్వం అందుబాటులోకి తెచ్చింది.
2025 జూలై మరియు సెప్టెంబర్ నెలల్లో జరిగిన పార్లమెంటరీ సమావేశాల్లో మరియు జాతీయ సదస్సుల్లో ఈ తాజా పురోగతిని వెల్లడించారు. దేశవ్యాప్తంగా అన్ని రాష్ట్రాల్లో ఈ పథకాలు అమలులో ఉన్నాయి.
డిజిటల్ వ్యవసాయం బహుళ అంచెల్లో పనిచేస్తుంది:
దీనివల్ల ప్రిసిషన్ ఫార్మింగ్ (ఖచ్చితత్వ వ్యవసాయం) సాధ్యమవుతుంది. ఇది నీరు మరియు రసాయనాల వృథాను తగ్గిస్తుంది. UPSC GS పేపర్ III సిలబస్లోని "వ్యవసాయంలో సాంకేతికత" అంశానికి ఇది అత్యంత కీలకం.
2021లో డిజిటల్ అగ్రికల్చర్ మిషన్ను ప్రారంభించారు. 2024లో NPSS వ్యవస్థను 60కి పైగా పంటలకు విస్తరించి, AIతో అనుసంధానించారు.
భారతదేశం "గ్లోబల్ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ హబ్"గా మారనుంది. ఇది రైతుల సాగు ఖర్చులను తగ్గించడమే కాకుండా, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో భారతీయ పంటల నాణ్యతను పెంచుతుంది.
Core Concept: Precision Agriculture (ఖచ్చితత్వ వ్యవసాయం)
Q1. 'కిసాన్ ఇ-మిత్ర' (Kisan e-Mitra) కి సంబంధించి సరైన వాక్యం ఏది?
A) ఇది జిల్లా స్థాయిలో ఉండే భౌతిక సహాయ కేంద్రం.
B) ఇది 11 భారతీయ భాషలకు మద్దతు ఇచ్చే AI చాట్బాట్.
C) ఇది కేవలం విత్తనాల పంపిణీకి సంబంధించిన పథకం.
D) ఇది ఒక కొత్త రకం ట్రాక్టర్ బ్రాండ్.
Answer: B
వివరణ: కిసాన్ ఇ-మిత్ర అనేది రైతుల ఫిర్యాదులను పరిష్కరించడానికి రూపొందించబడిన AI చాట్బాట్.
Q2. నమో డ్రోన్ దీదీ పథకం కింద మహిళా సంఘాలకు గరిష్టంగా ఎంత శాతం సబ్సిడీ లభిస్తుంది?
A) 40%
B) 50%
C) 75%
D) 80%
Answer: D
వివరణ: కేంద్ర ప్రభుత్వం డ్రోన్ ప్యాకేజీ ధరపై 80% లేదా గరిష్టంగా ₹8 లక్షల ఆర్థిక సహాయం అందిస్తుంది.
Q3. నేషనల్ పెస్ట్ సర్వైలెన్స్ సిస్టమ్ (NPSS) ప్రధానంగా ఏ సాంకేతికతను వాడుతుంది?
A) న్యూక్లియర్ రేడియేషన్
B) AI మరియు మెషిన్ లెర్నింగ్
C) కేవలం ఫోన్ కాల్స్
D) రసాయన విశ్లేషణ
Answer: B
వివరణ: NPSS పంటలకు పట్టే పురుగులను గుర్తించడానికి AI మరియు ML డేటాను ఉపయోగిస్తుంది.
Q4. కుంకుమపువ్వు సాగు కోసం IoT పరికరాలను ఏ సంస్థ అభివృద్ధి చేస్తోంది?
A) IIT మద్రాస్
B) IIT బాంబే
C) IIT రోపర్
D) IISc బెంగళూరు
Answer: C
వివరణ: IIT రోపర్ లోని టెక్నాలజీ ఫౌండేషన్ కుంకుమపువ్వు సాగు అభివృద్ధికి IoT సెన్సార్లను తయారు చేస్తోంది.
Q5. 2030 నాటికి భారత్ ఎన్ని మిలియన్ మెట్రిక్ టన్నుల గ్రీన్ హైడ్రోజన్ ఉత్పత్తిని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది?
A) 1 MMT
B) 5 MMT
C) 10 MMT
D) 2 MMT
Answer: B
వివరణ: నేషనల్ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్ కింద ఏడాదికి 5 MMT ఉత్పత్తిని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
Q6. కిసాన్ డ్రోన్ల వల్ల కలిగే ప్రయోజనం కానిది ఏది?
A) ఖచ్చితత్వంతో మందుల పిచికారీ
B) సాగు ఖర్చు తగ్గడం
C) కూలీల అవసరాన్ని పెంచడం
D) పంట ఆరోగ్యాన్ని పర్యవేక్షించడం
Answer: C
వివరణ: డ్రోన్లు వాడటం వల్ల కూలీల అవసరం తగ్గుతుంది మరియు పనులు వేగంగా పూర్తవుతాయి.
PYQ 1:
"భారతదేశంలో రైతుల ఆదాయాన్ని రెట్టింపు చేయడంలో డ్రోన్ సాంకేతికత మరియు AI ఎలా సహాయపడతాయి?" వివరించండి.
Answer: దీనికి సమాధానంలో నమో డ్రోన్ దీదీ, 80% సబ్సిడీ, కిసాన్ ఇ-మిత్ర ద్వారా సమాచార లభ్యత మరియు ఇన్పుట్ ఖర్చులు తగ్గడం గురించి రాయాలి.
PYQ 2: కింది ప్రకటనలను గమనించండి:
1. నేషనల్ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్ భారత్ను ఎగుమతి కేంద్రంగా మార్చాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
2. దీనివల్ల ఉక్కు మరియు రవాణా రంగాల్లో కార్బన్ ఉద్గారాలు తగ్గుతాయి.
పై వాటిలో సరైనవి ఏవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2
D) ఏదీ కాదు
Answer: C
వివరణ: రెండు వాక్యాలు సరైనవే. గ్రీన్ హైడ్రోజన్ కాలుష్యం తగ్గించడానికి మరియు ఆర్థిక పురోగతికి ఉపయోగపడుతుంది.
ప్రశ్న: వ్యవసాయంలో AI మరియు డ్రోన్ సాంకేతికత 'ఆత్మనిర్భర్ కృషి' సాధనకు ఎలా దోహదపడతాయో విశ్లేషించండి.
ప్రిలిమ్స్ కోసం నమో డ్రోన్ దీదీ సబ్సిడీ శాతాలు (80%) మరియు కిసాన్ ఇ-మిత్ర భాషల సంఖ్య (11) గుర్తుంచుకోండి. మెయిన్స్ పరీక్షలో టెక్నాలజీ వల్ల మహిళా గ్రూపులకు కలిగే సామాజిక ప్రయోజనాలపై దృష్టి పెట్టండి.