కేంద్ర విద్యుత్ ప్రాధికార సంస్థ (CEA) చైర్మన్ ఘనశ్యామ్ ప్రసాద్, 2047 నాటికి భారతదేశం 100 GW అణు విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని సాధించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నట్లు ప్రకటించారు. ప్రస్తుతం దేశంలో సుమారు 8.8 GW అణు విద్యుత్ సామర్థ్యం ఉంది. 2070 నాటికి "నెట్ జీరో" లక్ష్యాలను చేరుకోవడంలో భాగంగా, బొగ్గుపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి, స్థిరమైన విద్యుత్ సరఫరాను నిర్ధారించడానికి ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. ఇందులో భాగంగా దేశీయ సాంకేతికతతో కూడిన రియాక్టర్లు మరియు కొత్తగా ప్రైవేట్ రంగ భాగస్వామ్యంతో కూడిన SHANTI చట్టం, 2025 కీలక పాత్ర పోషించనున్నాయి.
భారతదేశం తన అణు విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని పదిరెట్లు పెంచే దిశగా అడుగులు వేస్తోంది. స్వాతంత్ర్య శతాబ్ది వేడుకల (అమృత్ కాల్) నాటికి, అంటే 2047 కల్లా 100 GW సామర్థ్యాన్ని అందుకోవడమే లక్ష్యం.
న్యూఢిల్లీలో జరిగిన ఉన్నత స్థాయి ఇంధన సదస్సులో ఏప్రిల్ 2026న ఈ ప్రకటన వెలువడింది. 2025లో చేసిన చట్టపరమైన మార్పుల తర్వాత ఈ భారీ లక్ష్యాన్ని నిర్ణయించారు.
డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ అటామిక్ ఎనర్జీ (DAE), NPCIL మరియు భావిని (BHAVINI) ప్రధాన సంస్థలు. గ్రిడ్ అనుసంధానాన్ని CEA పర్యవేక్షిస్తుంది. కొత్త చట్టం ప్రకారం ప్రైవేట్ కంపెనీలు కూడా ఇకపై ఈ రంగంలో పెట్టుబడులు పెట్టవచ్చు.
ఈ విస్తరణ మూడు మార్గాల్లో జరుగుతుంది:
సౌర లేదా పవన శక్తిలా కాకుండా, అణుశక్తి నిరంతరాయంగా (Base-load) విద్యుత్తును అందిస్తుంది. 2070 నాటికి నెట్ జీరో చేరుకోవడానికి ఇది తప్పనిసరి.
హోమీ జె. భాభా నేతృత్వంలో 1950లలో మూడు దశల అణు కార్యక్రమం మొదలైంది. 1962 అటామిక్ ఎనర్జీ చట్టం ఈ రంగాన్ని నియంత్రించింది. 2008 సివిల్ న్యూక్లియర్ డీల్ భారత్పై ఉన్న అంతర్జాతీయ ఆంక్షలను తొలగించింది.
డిసెంబర్ 2025లో ప్రభుత్వం SHANTI బిల్లును ఆమోదించింది. ఇది ప్రైవేట్ రంగానికి ద్వారాలు తెరిచింది. 2024లో కల్పక్కం రియాక్టర్ విజయవంతంగా పనిచేయడం ప్రారంభించింది.
రియాక్టర్లలో యురేనియం-235 మరియు ప్లూటోనియం-239లను ఇంధనంగా వాడతారు. అణు భద్రతను అటామిక్ ఎనర్జీ రెగ్యులేటరీ బోర్డ్ (AERB) చూసుకుంటుంది.
2047 నాటికి అణుశక్తి వాటా 15% వరకు పెరిగే అవకాశం ఉంది. దీనివల్ల బొగ్గు వాడకం తగ్గి పర్యావరణ కాలుష్యం తగ్గుతుంది.
భారతదేశ మూడు దశల అణు కార్యక్రమం (Three-Stage Nuclear Programme)
Q1. 2047 నాటికి భారత్ లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న అణు విద్యుత్ సామర్థ్యం ఎంత?
A) 22 GW
B) 60 GW
C) 100 GW
D) 150 GW
Answer: C
వివరణ: అమృత్ కాల్ లక్ష్యాల్లో భాగంగా 100 GW సామర్థ్యాన్ని ప్రభుత్వం ప్రకటించింది.
Q2. అటామిక్ ఎనర్జీ యాక్ట్ 1962 స్థానంలో వచ్చిన కొత్త చట్టం ఏది?
A) ENERGY యాక్ట్ 2024
B) SHANTI యాక్ట్ 2025
C) ATOM యాక్ట్ 2025
D) BHARAT న్యూక్లియర్ లా
Answer: B
వివరణ: ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం కోసం SHANTI (Sustainable Harnessing and Advancement of Nuclear Energy for Transforming India) చట్టాన్ని తెచ్చారు.
Q3. 'భారత్ స్మాల్ మోడ్యులర్ రియాక్టర్' (BSMR) సామర్థ్యం ఎంత?
A) 100 MWe
B) 220 MWe
C) 500 MWe
D) 700 MWe
Answer: B
వివరణ: చిన్న పరిశ్రమల కోసం 220 MWe సామర్థ్యం గల మోడ్యులర్ రియాక్టర్లను భారత్ అభివృద్ధి చేస్తోంది.
Q4. కల్పక్కంలోని PFBR రియాక్టర్ ఏ దశకు చెందింది?
A) మొదటి దశ
B) రెండవ దశ
C) మూడవ దశ
D) నాలుగవ దశ
Answer: B
వివరణ: ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్లు (FBR) భారత అణు కార్యక్రమం యొక్క రెండవ దశలో భాగంగా ఉన్నాయి.
Q5. భారతదేశంలో థోరియం నిల్వలు ఏ ఇసుకలో లభిస్తాయి? A) మాగ్నెటైట్ B) క్వార్ట్జ్ C) మోనోజైట్ D) హెమటైట్ Answer: C వివరణ: కేరళ మరియు ఒడిశా తీరాల్లోని మోనోజైట్ ఇసుకలో థోరియం లభిస్తుంది.
Q6. ప్రస్తుతం భారత విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో అణుశక్తి వాటా సుమారు ఎంత?
A) 10%
B) 3.1%
C) 5.5%
D) 1%
Answer: B
వివరణ: ప్రస్తుత గణాంకాల ప్రకారం అణు విద్యుత్ వాటా 3.1% గా ఉంది.
PYQ 1:
భారతదేశ మూడు దశల అణు కార్యక్రమానికి సంబంధించి సరైనవి ఏవి?
1. మొదటి దశలో సహజ యురేనియం వాడతారు.
2. మూడవ దశలో థోరియంను ఇంధనంగా వాడతారు.
Answer: 1 మరియు 2 రెండూ సరైనవే. ఇది హోమీ భాభా రూపొందించిన వ్యూహం.
PYQ 2:
ప్రకటన (A): భారత్ స్మాల్ మోడ్యులర్ రియాక్టర్ల (SMR)పై దృష్టి సారిస్తోంది.
కారణం (R): ఇవి తక్కువ ఖర్చుతో, తక్కువ స్థలంలో నిర్మించబడతాయి మరియు ప్రైవేట్ రంగానికి అనుకూలమైనవి.
Answer: A మరియు R రెండూ నిజం, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.
ప్రశ్న: "భారతదేశ ఇంధన భద్రత మరియు నెట్ జీరో లక్ష్యాల సాధనలో అణుశక్తి పాత్రను చర్చించండి."
గ్రూప్ 1 & 2 మరియు UPSC పరీక్షల్లో "త్రీ స్టేజ్ ప్రోగ్రామ్" క్రమం చాలా ముఖ్యం. ఏ స్టేజ్ లో ఏ ఇంధనం వాడతారో స్పష్టంగా గుర్తుపెట్టుకోండి. అలాగే కల్పక్కం, తారాపూర్, రావత్ భట వంటి అణు విద్యుత్ కేంద్రాల మ్యాప్ పాయింటింగ్ చూసుకోండి.