Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

2047 నాటికి 100 GW అణు విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని లక్ష్యంగా నిర్దేశించుకున్న భారతదేశం

భారతదేశం తన అణు విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని ప్రస్తుత 8.8 గిగావాట్ల (GW) నుంచి 2047 నాటికి 100 GWలకు పెంచాలని భారీ లక్ష్యాన్ని ప్రకటించింది. ఏప్రిల్ 2026లో సెంట్రల్ ఎలక్ట్రిసిటీ అథారిటీ (CEA) ఈ ప్రణాళికను వెల్లడించింది. అణు విద్యుత్ రంగంలో ప్రైవేట్ కంపెనీలకు అవకాశం కల్పించే నూతన 'శాంతి (SHANTI)' చట్టంపై ఈ లక్ష్యం ప్రధానంగా ఆధారపడి ఉంది. స్మాల్ మోడ్యులర్ రియాక్టర్ల (SMRలు) వంటి కొత్త సాంకేతికతలను ఉపయోగించడం ద్వారా, నిరంతర విద్యుత్‌ను అందించడం, ఇంధన భద్రతను నిర్ధారించడం మరియు 2070 నాటికి 'నెట్-జీరో' ఉద్గారాల లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడం ప్రభుత్వ ప్రధాన ఉద్దేశం.

What Happened

భారతదేశం తన అణు విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని ప్రస్తుత 8.8 GW నుంచి 2047 నాటికి 100 GW కు విస్తరించాలని అత్యంత ప్రతిష్టాత్మక లక్ష్యాన్ని ప్రకటించింది. వేగంగా వృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థకు అవసరమైన స్థిరమైన, కర్బన రహిత బేస్‌లోడ్ విద్యుత్‌ను అందించడమే దీని ఉద్దేశం.

When & Where

ఏప్రిల్ 17, 2026 న న్యూఢిల్లీలో జరిగిన "భారతదేశ 100 GW అణు విద్యుత్ రోడ్‌మ్యాప్" ప్రారంభ సెషన్‌లో సెంట్రల్ ఎలక్ట్రిసిటీ అథారిటీ (CEA) చైర్‌పర్సన్ ఈ ప్రకటన చేశారు.

Who Is Involved

జాతీయ గ్రిడ్ ప్రణాళికను సెంట్రల్ ఎలక్ట్రిసిటీ అథారిటీ (CEA) పర్యవేక్షిస్తుంది. సాంకేతిక వ్యవహారాలను డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ అటామిక్ ఎనర్జీ (DAE) నిర్వహిస్తుంది. నూతన చట్టపరమైన సంస్కరణల కారణంగా, 10 నుండి 12 ప్రైవేట్ రంగ కంపెనీలు ఈ రంగంలోకి ప్రవేశించనున్నాయి.

How It Works

100 GW లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి, సాంప్రదాయ భారీ రియాక్టర్లతో పాటు స్మాల్ మోడ్యులర్ రియాక్టర్లు (SMRలు), స్వదేశీ భారత్ స్మాల్ రియాక్టర్లను (BSRలు) ఉపయోగిస్తారు. ప్రైవేట్ పెట్టుబడులను ఆకర్షించేందుకు ప్రభుత్వం స్థల ఎంపిక, టారిఫ్ విధానాలను సులభతరం చేస్తోంది.

Why It Matters

సౌర, పవన విద్యుత్ మాదిరిగా కాకుండా అణు విద్యుత్ 24x7 స్థిరమైన (బేస్‌లోడ్) విద్యుత్‌ను అందిస్తుంది. వాతావరణ మార్పుల లక్ష్యాలకు కట్టుబడి ఉంటూనే, ఆర్థిక వృద్ధిని సాధించడానికి ఇది అత్యంత కీలకం (UPSC GS పేపర్ 3 - ఇంధన భద్రత).

Historical Background

భారతదేశ అణు ప్రయాణం 1950లలో అటామిక్ ఎనర్జీ చట్టంతో ప్రారంభమైంది. అప్పటినుంచి అణు రంగం పూర్తిగా ప్రభుత్వ ఆధీనంలోనే ఉంది. 1969లో తారాపూర్ అటామిక్ పవర్ స్టేషన్ (భారతదేశపు మొదటి వాణిజ్య కేంద్రం) ప్రారంభించబడింది.

Previous Related Events

2025-26 కేంద్ర బడ్జెట్‌లో "వికసిత్ భారత్ కోసం న్యూక్లియర్ ఎనర్జీ మిషన్" ప్రకటించడంతో ఈ లక్ష్యానికి పునాది పడింది. ఇటీవల ఆమోదించిన 'శాంతి (SHANTI)' చట్టం దశాబ్దాలుగా ఉన్న ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యాన్ని రద్దు చేసి, ప్రైవేట్ సంస్థలకు ఆహ్వానం పలికింది.

Static GK Connection

డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ అటామిక్ ఎనర్జీ (DAE) నేరుగా ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం (PMO) ఆధ్వర్యంలో పనిచేస్తుంది. భారతదేశం తన అణు కార్యక్రమంలో ప్రెషరైజ్డ్ హెవీ వాటర్ రియాక్టర్లను (PHWR) ఉపయోగిస్తుంది. దేశంలో అపారంగా ఉన్న థోరియం నిల్వలను భవిష్యత్తులో వాడుకోవడం దీని అంతిమ లక్ష్యం.

Future Impact

ఈ ఇంధన రంగ విస్తరణకు దాదాపు ₹19,280 బిలియన్ల ($218 బిలియన్లు) పెట్టుబడి అవసరం. ఇది అణు రంగంలో ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యానికి బాటలు వేయడంతో పాటు, వేలాది సాంకేతిక ఉద్యోగాలను సృష్టిస్తుంది. 2070 నాటికి 'నెట్-జీరో' లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి ఇది పునాది కానుంది.

🔑 Key Points for Revision

  • లక్ష్యం: 2047 నాటికి 100 GW అణు విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని సాధించడం.
  • ప్రస్తుత సామర్థ్యం: భారతదేశ అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం 8.8 GW.
  • ప్రకటించిన సంస్థ: సెంట్రల్ ఎలక్ట్రిసిటీ అథారిటీ (CEA).
  • కీలక చట్టం: ప్రైవేట్ రంగానికి అనుమతినిచ్చే SHANTI (శాంతి) చట్టం.
  • ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం: త్వరలో 10-12 ప్రైవేట్ కంపెనీలు ప్రవేశించే అవకాశం.
  • సాంకేతికత: స్మాల్ మోడ్యులర్ రియాక్టర్ల (SMRలు) పై ఎక్కువ దృష్టి.
  • స్వదేశీ రియాక్టర్: 220 MW సామర్థ్యం గల భారత్ స్మాల్ రియాక్టర్లు (BSRలు).
  • అవసరమైన పెట్టుబడి: సుమారు ₹19,280 బిలియన్లు ($218 బిలియన్లు).
  • ప్రధాన ప్రయోజనం: పునరుత్పాదక శక్తుల కంటే నిరంతర బేస్‌లోడ్ విద్యుత్‌ను అందిస్తుంది.
  • పర్యావరణ లక్ష్యం: 2070 నాటికి నెట్-జీరో (Net-Zero) ఉద్గారాలకు కీలకం.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: స్మాల్ మోడ్యులర్ రియాక్టర్లు (Small Modular Reactors - SMRs)

  • సరళమైన నిర్వచనం: SMRలు అనేవి ఒక్కో యూనిట్‌కు 300 MW (e) వరకు విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేసే అధునాతన అణు రియాక్టర్లు. ఇవి సాంప్రదాయ రియాక్టర్ల సామర్థ్యంలో మూడో వంతు మాత్రమే ఉంటాయి.
  • శాస్త్రీయ సూత్రం: ఇవి కూడా అణు విచ్ఛిత్తి (nuclear fission) ద్వారానే వేడిని ఉత్పత్తి చేస్తాయి. కానీ వీటిని ఫ్యాక్టరీలో తయారు చేసి, ఒకే యూనిట్‌గా రవాణా చేయవచ్చు.
  • ప్రస్తుత అంశంతో సంబంధం: 100 GW లక్ష్యాన్ని వేగంగా చేరుకోవడానికి SMRలే కీలకమని CEA గుర్తించింది.
  • చారిత్రక నేపథ్యం: మొదట్లో జలాంతర్గాములకు, ఐస్ బ్రేకర్లకు శక్తినివ్వడానికి వాడిన ఈ సాంకేతికతను ఇప్పుడు వాణిజ్య విద్యుత్ ఉత్పత్తికి వాడుతున్నారు.
  • భారతదేశానికి ప్రాముఖ్యత: భారీ పరిశ్రమలకు (ఉదా: స్టీల్ ప్లాంట్లు) విద్యుత్ అందించడానికి భారతదేశం తన 220 MW PHWRలను "భారత్ స్మాల్ రియాక్టర్లు"గా అప్‌గ్రేడ్ చేస్తోంది.
  • ఆర్థిక ప్రయోజనం: పెద్ద రియాక్టర్లతో పోలిస్తే వీటికి తక్కువ స్థలం, తక్కువ పెట్టుబడి సరిపోతుంది.
  • ప్రపంచ స్థాయి పోలిక: అమెరికా, బ్రిటన్, చైనా, రష్యా ఇందులో ముందున్నాయి. రష్యా ఇప్పటికే 'అకాడెమిక్ లోమోనోసోవ్' అనే ప్రపంచపు మొట్టమొదటి ఫ్లోటింగ్ SMRను నడుపుతోంది.
  • పరీక్షా కోణం: UPSC తరచుగా SMRలు మరియు సాంప్రదాయ రియాక్టర్ల మధ్య ఉన్న తేడాలను అడుగుతుంది. ముఖ్యంగా ఫ్యాక్టరీ అసెంబ్లీ, భద్రతా లక్షణాలు, 300 MW పరిమితిపై ప్రశ్నలు వస్తాయి.

❓ Practice MCQs

Q1. 2047 నాటికి భారతదేశం చేరుకోవాలనుకుంటున్న అణు విద్యుత్ సామర్థ్యం లక్ష్యం ఎంత?
A) 50 GW
B) 80 GW
C) 100 GW
D) 500 GW

Answer: C

Explanation: 2047 నాటికి (భారతదేశానికి స్వాతంత్ర్యం వచ్చి 100 ఏళ్లు పూర్తయ్యేనాటికి) అణు సామర్థ్యాన్ని 8.8 GW నుంచి 100 GW కు పెంచాలని CEA చైర్‌పర్సన్ ప్రకటించారు.

Q2. భారతదేశ అణు విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో ప్రైవేట్ రంగానికి అనుమతినిచ్చే కొత్త చట్టపరమైన ఫ్రేమ్‌వర్క్ ఏది?
A) ATOM చట్టం
B) SHANTI చట్టం
C) NITI పవర్ చట్టం
D) UJJWALA చట్టం

Answer: B

Explanation: 'శాంతి (SHANTI)' చట్టం దశాబ్దాలుగా ఉన్న ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యాన్ని రద్దు చేసి, అణు కర్మాగారాలను నిర్మించడానికి ప్రైవేట్ కంపెనీలకు అనుమతినిస్తుంది.

Q3. ఏప్రిల్ 2026 నాటికి భారతదేశంలో పనిచేస్తున్న అణు విద్యుత్ సామర్థ్యం ఎంత?
A) 4.5 GW
B) 8.8 GW
C) 12.4 GW
D) 20.0 GW

Answer: B

Explanation: ప్రస్తుతం భారతదేశం 8.8 GW సామర్థ్యంతో అణు విద్యుత్‌ను ఉత్పత్తి చేస్తోంది. 100 GW లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి దీన్ని 10 రెట్లు పెంచాలి.

Q4. భవిష్యత్ ఇంధన ప్రణాళికలో కీలకమైన స్మాల్ మోడ్యులర్ రియాక్టర్ల (SMRలు) గరిష్ట విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం ఎంత?
A) 100 MW
B) 300 MW
C) 500 MW
D) 1000 MW

Answer: B

Explanation: SMRల సామర్థ్యం ఒక్కో యూనిట్‌కు గరిష్టంగా 300 MW ఉంటుంది. దీనివల్ల ఫ్యాక్టరీలో నిర్మించి సులభంగా రవాణా చేయవచ్చు.

Q5. భారతదేశం సొంతంగా అభివృద్ధి చేస్తున్న 'భారత్ స్మాల్ రియాక్టర్లు (BSRలు)' ఏ రియాక్టర్ సాంకేతికత ఆధారంగా పనిచేస్తాయి?
A) బాయిలింగ్ వాటర్ రియాక్టర్లు (BWR)
B) ఫాస్ట్ బ్రీడర్ రియాక్టర్లు (FBR)
C) ప్రెషరైజ్డ్ హెవీ వాటర్ రియాక్టర్లు (PHWR)
D) లైట్ వాటర్ రియాక్టర్లు (LWR)

Answer: C

Explanation: BSRలు భారతదేశం ఇప్పటికే విజయవంతంగా ఉపయోగిస్తున్న 220 MW ప్రెషరైజ్డ్ హెవీ వాటర్ రియాక్టర్ (PHWR) సాంకేతికత ఆధారంగా అభివృద్ధి చేయబడుతున్నాయి.

Q6. విద్యుత్ గ్రిడ్ ప్రణాళికను రూపొందిస్తూ 100 GW అణు విద్యుత్ రోడ్‌మ్యాప్‌ను ప్రకటించిన కేంద్ర సంస్థ ఏది?
A) నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog)
B) సెంట్రల్ ఎలక్ట్రిసిటీ రెగ్యులేటరీ కమిషన్ (CERC)
C) సెంట్రల్ ఎలక్ట్రిసిటీ అథారిటీ (CEA)
D) డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ అటామిక్ ఎనర్జీ (DAE)

Answer: C

Explanation: జాతీయ గ్రిడ్ మరియు విద్యుత్ సామర్థ్య ప్రణాళికలను రూపొందించే సెంట్రల్ ఎలక్ట్రిసిటీ అథారిటీ (CEA) ఈ 100 GW లక్ష్యాన్ని ప్రకటించింది.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశ అణు ఇంధన రంగానికి సంబంధించి ఈ క్రింది ప్రకటనలను పరిగణించండి:

1. డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ అటామిక్ ఎనర్జీ విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో నేరుగా పనిచేస్తుంది.
2. భారతదేశంలో అణు కర్మాగారాలను నిర్మించడానికి ప్రైవేట్ సంస్థలకు SHANTI (శాంతి) చట్టం అనుమతిస్తుంది.

పైన ఇచ్చిన ప్రకటనలలో ఏది/ఏవి సరైనది?

A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2 రెండూ
D) 1 లేదా 2 కాదు

Answer: B

Explanation: ప్రకటన 1 తప్పు. ఎందుకంటే డిపార్ట్‌మెంట్ ఆఫ్ అటామిక్ ఎనర్జీ (DAE) విద్యుత్ మంత్రిత్వ శాఖ కింద కాకుండా నేరుగా ప్రధానమంత్రి కార్యాలయం (PMO) కింద పనిచేస్తుంది. ప్రకటన 2 సరైనది, ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యానికి SHANTI చట్టం అవకాశం కల్పిస్తుంది.

PYQ 2:

ప్రతిపాదన (A): 100 GW అణు విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని చేరుకోవడానికి స్మాల్ మోడ్యులర్ రియాక్టర్ల (SMRలు) పై ఎక్కువగా ఆధారపడాలి.
కారణం (R): SMRలకు తక్కువ మూలధన పెట్టుబడి, తక్కువ భూమి అవసరం మరియు ఫ్యాక్టరీ-అసెంబుల్డ్ డిజైన్ కారణంగా ప్రాజెక్టును వేగంగా పూర్తి చేయవచ్చు.

సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.
B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.
C) A సరైనది కానీ R తప్పు.
D) A తప్పు కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: కేవలం రెండు దశాబ్దాల్లో 8.8 GW నుంచి 100 GW కి సామర్థ్యాన్ని పెంచాలంటే సాంప్రదాయ రియాక్టర్ల నిర్మాణంలో ఉండే జాప్యం, ఖర్చును అధిగమించాలి. SMRలు ఈ సమస్యలను కచ్చితంగా పరిష్కరిస్తాయి. కాబట్టి A మరియు R రెండూ సరైనవి.

✍️ Mains Answer Pointers

Question: "2047 నాటికి 8.8 GW నుంచి 100 GW అణు విద్యుత్ లక్ష్యాన్ని చేరుకోవాలంటే భారతదేశ సాంప్రదాయ అణు ఇంధన వ్యవస్థలో సమూల మార్పులు అవసరం." ప్రైవేట్ రంగం మరియు నూతన సాంకేతికతల పాత్రను వివరిస్తూ ఈ వాక్యాన్ని విశ్లేషించండి. (250 పదాలు)

Answer Pointers:

  • Introduction: 2047 నాటికి 100 GW సామర్థ్యాన్ని సాధించాలన్న CEA ప్రకటనను ప్రస్తావించండి. ఇది ప్రభుత్వ నియంత్రణలో నడిచే నెమ్మదైన వృద్ధి నుంచి, ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యంతో కూడిన వేగవంతమైన వృద్ధికి మారుతున్న పరివర్తనను సూచిస్తుంది.
  • Political & Legal Dimension: 1962 అటామిక్ ఎనర్జీ చట్టం కింద ఉన్న ప్రభుత్వ గుత్తాధిపత్యాన్ని రద్దు చేస్తూ SHANTI చట్టం తేవడం ఒక విప్లవాత్మక మార్పు.
  • Economic Dimension: అంచనా వేసిన ₹19,280 బిలియన్ల పెట్టుబడిని సమీకరించడానికి పబ్లిక్-ప్రైవేట్ పార్టనర్‌షిప్స్ (PPPలు), టారిఫ్ స్టాండర్డైజేషన్ చాలా అవసరం.
  • Technological Dimension: స్మాల్ మోడ్యులర్ రియాక్టర్లు (SMRలు), భారత్ స్మాల్ రియాక్టర్ల (BSRలు) వైపు మళ్లడం వల్ల భూసేకరణ సమస్యలు, ప్రాజెక్టు ఆలస్యాలు తగ్గుతాయి.
  • Environmental Dimension: పునరుత్పాదక శక్తులలో ఉండే అస్థిరతను అధిగమించి, స్థిరమైన (బేస్‌లోడ్) విద్యుత్‌ను ఇవ్వగల ఏకైక మార్గం అణు విద్యుత్ మాత్రమే. 2070 నెట్-జీరో లక్ష్యానికి ఇది కీలకం.
  • International Dimension: యురేనియం భద్రతను నిర్ధారించడానికి అంతర్జాతీయ సరఫరా గొలుసులను పటిష్టం చేసుకోవాలి. విదేశీ ఒప్పందాలను సద్వినియోగం చేసుకోవాలి.
  • Conclusion: ప్రైవేట్ కంపెనీల భాగస్వామ్యం, SMRల వినియోగం కేవలం ప్రత్యామ్నాయాలు మాత్రమే కాదు, 2047 నాటికి 'వికసిత్ భారత్' ఇంధన సార్వభౌమాధికారాన్ని రక్షించడానికి ఇవి అత్యవసరమని ముగించండి.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: విద్యార్థులు తరచుగా భారతదేశ ఇంధన లక్ష్యాల సంవత్సరాలను కన్ఫ్యూజ్ అవుతుంటారు. 2030 నాటికి 500 GW లక్ష్యం అనేది శిలాజరహిత ఇంధనాలకు (సౌర, పవన విద్యుత్) సంబంధించింది. కానీ 2047 నాటికి 100 GW లక్ష్యం అనేది పూర్తిగా అణు విద్యుత్‌కు మాత్రమే సంబంధించింది.
  • Trap 2: భారతదేశ అణు విస్తరణ పూర్తిగా విదేశీ సాంకేతికతపై ఆధారపడి ఉంటుందని అనుకోవడం ఒక పొరపాటు. వాస్తవానికి, ప్రభుత్వం స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో 220 MW PHWRలను భారత్ స్మాల్ రియాక్టర్లు (BSRలు) గా అప్‌గ్రేడ్ చేయడంపై ఎక్కువ దృష్టి పెడుతోంది.

🧭 Exam Tip

ప్రిలిమ్స్ కోసం, సాంప్రదాయ రియాక్టర్లకు మరియు SMRలకు మధ్య ఉన్న తేడా (ముఖ్యంగా 300 MW పరిమితి), అలాగే ఇందులో పాల్గొనే ప్రభుత్వ సంస్థల (DAE vs. CEA) గురించి స్పష్టంగా చదువుకోండి. మెయిన్స్ (GS పేపర్ 3) లో "ఇంధన భద్రత (Energy Security)", "2070 నెట్-జీరో లక్ష్యాలు" లేదా "మౌలిక సదుపాయాలలో PPP మోడల్" పై సమాధానాలు రాస్తున్నప్పుడు ఈ 100 GW లక్ష్యాన్ని ఒక ప్రధాన ఉదాహరణగా ఉపయోగించండి.