తెలంగాణ రాష్ట్రంలో ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల (EV) వినియోగం అమాంతం పెరిగింది. డిసెంబర్ 2026 వరకు రోడ్డు పన్ను, రిజిస్ట్రేషన్ ఫీజుపై 100% మినహాయింపు ఇస్తూ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తీసుకున్న నిర్ణయమే ఇందుకు ప్రధాన కారణం. దీని వల్ల రాష్ట్రంలో ఈవీ రిజిస్ట్రేషన్లు రెండు లక్షల మార్కును దాటాయి. ముఖ్యంగా గ్రేటర్ హైదరాబాద్ పరిధిలోనే 67% వాహనాలు నమోదయ్యాయి. అంతేకాకుండా, 5 లక్షల మంది రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు ఈవీల కొనుగోలుపై 20% వరకు ప్రత్యేక డిస్కౌంట్ ఇవ్వడం మరో కీలక పరిణామం. ప్రభుత్వ చర్యల వల్ల నగరాల్లో వాయు కాలుష్యం తగ్గడంతో పాటు, 2070 నాటికి 'నెట్ జీరో' ఉద్గారాలను సాధించాలనే భారతదేశ లక్ష్యానికి మద్దతు లభిస్తుంది.
తెలంగాణ రాష్ట్రంలో ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల (EVs) అమ్మకాలు రికార్డు స్థాయిలో పెరిగాయి. కేవలం ఏడాది వ్యవధిలోనే రిజిస్ట్రేషన్లు రెట్టింపు అయ్యాయి. రోడ్డు పన్నును పూర్తిగా రద్దు చేయడం, కార్పొరేట్ తరహాలో బంపర్ డిస్కౌంట్లు ఇవ్వడం లాంటి భారీ ప్రోత్సాహకాలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వం అందించడమే ఈ మార్పుకు ప్రధాన కారణం.
ఈ భారీ వృద్ధి 2025 చివరి నుండి 2026 ప్రారంభం వరకు తెలంగాణ అంతటా స్పష్టంగా కనిపించింది. ఇందులో గ్రేటర్ హైదరాబాద్ ఈ హరిత వాహన మార్పుకు (green transition) కేంద్ర బిందువుగా నిలిచింది.
తెలంగాణ రాష్ట్ర రవాణా శాఖ ఈ విధానాన్ని అమలు చేస్తోంది. ఓలా (Ola), ఏథర్ (Ather), మహీంద్రా (Mahindra) వంటి ప్రముఖ ఈవీ తయారీ సంస్థలు రాష్ట్ర ప్రభుత్వంతో నేరుగా ఒప్పందం కుదుర్చుకుని ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు ప్రత్యేక రాయితీలు అందిస్తున్నాయి.
వాహనం కొనుగోలు చేసే సమయంలోనే వినియోగదారులకు రోడ్డు పన్ను, రిజిస్ట్రేషన్ ఫీజులపై 100% మాఫీ నేరుగా వర్తిస్తుంది. అదనంగా, రాష్ట్రంలోని 5 లక్షల మంది ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు వాహనాల ధరపై 20% వరకు డిస్కౌంట్ ఇచ్చేలా ప్రముఖ తయారీదారులతో ప్రభుత్వం ఒప్పందం చేసుకుంది.
పట్టణాల్లో వాయు కాలుష్యానికి ప్రధాన కారణం పెట్రోల్/డీజిల్ వాహనాల పొగ. ఈవీల వాడకం వల్ల ముడి చమురు దిగుమతులపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది. గ్రీన్ హౌస్ వాయువుల ఉద్గారాలు తగ్గుతాయి, మరియు గాలి నాణ్యత (AQI) మెరుగుపడుతుంది. ఇది UPSC GS పేపర్ 3 (Environment and Infrastructure) కు చాలా ముఖ్యం.
కేంద్ర ప్రభుత్వం 2015లో ఈవీలను ప్రోత్సహించడానికి 'ఫేమ్' (FAME) పథకాన్ని ప్రారంభించింది. కేంద్రం ఇచ్చే సబ్సిడీకి తోడుగా, తెలంగాణ వంటి రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తీసుకువచ్చే స్థానిక ఈవీ పాలసీలు వాహన దారులకు మరింత ఊతం ఇస్తున్నాయి.
2024 చివర్లో, తెలంగాణ ప్రభుత్వం 100% పన్ను మినహాయింపుకు అర్హత పొందే వాహనాల సంఖ్యపై ఉన్న గరిష్ట పరిమితిని (upper cap) పూర్తిగా తొలగించింది. దీంతో ప్రైవేట్ మరియు వాణిజ్య కొనుగోళ్లు భారీగా పెరిగాయి.
'రవాణా' (Transport) అనేది రాజ్యాంగంలోని ఉమ్మడి జాబితాలో (Concurrent List) ఉన్నప్పటికీ, 1988 మోటారు వాహనాల చట్టం ప్రకారం రోడ్డు పన్ను మరియు రిజిస్ట్రేషన్ ఫీజులను మాఫీ చేయడం పూర్తిగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పరిధిలోకి వస్తుంది.
నగర ప్రజా రవాణాను మెరుగుపరచడానికి హైదరాబాద్లో 2,500 ఎలక్ట్రిక్ బస్సులను మోహరించాలని ప్రభుత్వం యోచిస్తోంది. హైవేలపై ఛార్జింగ్ కేంద్రాలను పెంచడం ద్వారా ప్రయాణికులలో ఉన్న 'రేంజ్ యాంగ్జైటీ' (range anxiety) ని తొలగించి, కీలక నగర ప్రాంతాలను పూర్తిగా 'ప్యూర్ ఈవీ జోన్లు'గా (pure EV zones) మార్చాలన్నది ప్రభుత్వ లక్ష్యం.
Core Concept: ఈవీల కోసం రాష్ట్ర మరియు కేంద్ర ప్రోత్సాహకాలు (State vs. Central Incentives for EVs)
Q1. తెలంగాణ తాజా ఈవీ పాలసీ కింద రోడ్డు పన్ను మరియు రిజిస్ట్రేషన్ ఫీజులపై 100% మినహాయింపు ఏ తేదీ వరకు అమలులో ఉంటుంది?
A) మార్చి 31, 2025
B) డిసెంబర్ 31, 2026
C) మార్చి 31, 2030
D) డిసెంబర్ 31, 2035
Answer: B
Explanation: ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలపై రోడ్డు పన్ను మరియు రిజిస్ట్రేషన్ ఫీజుపై 100% మినహాయింపును తెలంగాణ ప్రభుత్వం డిసెంబర్ 31, 2026 వరకు పొడిగించింది.
Q2. తెలంగాణ ప్రభుత్వం ఎవరి కోసం ప్రత్యేకంగా ఈవీల కొనుగోలుపై 20% డిస్కౌంట్ ఇవ్వడానికి సంస్థలతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది?
A) కళాశాల విద్యార్థులు
B) వ్యవసాయ భూమి ఉన్న రైతులు
C) రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు
D) సీనియర్ సిటిజన్లు
Answer: C
Explanation: ఈవీల వినియోగాన్ని పెంచడానికి రాష్ట్రంలోని 5 లక్షల మంది ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు 20% వరకు రాయితీ కల్పించేందుకు ప్రభుత్వం నేరుగా కంపెనీలతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.
Q3. తెలంగాణలోని మొత్తం ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల రిజిస్ట్రేషన్లలో దాదాపు 67% వాటా ఏ ప్రాంతానిది?
A) వరంగల్
B) కరీంనగర్
C) నిజామాబాద్
D) గ్రేటర్ హైదరాబాద్
Answer: D
Explanation: రాష్ట్రంలో అమ్ముడవుతున్న ఈవీలలో మెజారిటీ (సుమారు 67%) ఒక్క గ్రేటర్ హైదరాబాద్ పరిధిలోనే నమోదవుతున్నాయి.
Q4. భారత రాజ్యాంగం, పరిపాలనా చట్రం కింద, మోటారు వాహనాలపై రోడ్డు పన్ను విధించే లేదా మాఫీ చేసే ప్రధాన అధికారం ఎవరికి ఉంది?
A) రోడ్డు రవాణా మరియు రహదారుల మంత్రిత్వ శాఖ (MoRTH)
B) రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు
C) నేషనల్ హైవేస్ అథారిటీ ఆఫ్ ఇండియా (NHAI)
D) నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog)
Answer: B
Explanation: 1988 మోటారు వాహనాల చట్టం ప్రకారం, రోడ్డు పన్ను వసూలు చేయడం మరియు మాఫీ చేయడం పూర్తిగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పరిధిలోకి వస్తుంది.
Q5. భారతదేశంలో ఈవీ స్వీకరణ సందర్భంలో, "రేంజ్ యాంగ్జైటీ" (range anxiety) అంటే ప్రధానంగా అర్థం ఏమిటి?
A) అధిక ఉష్ణోగ్రతల వద్ద ఈవీ బ్యాటరీలు పేలిపోతాయనే భయం.
B) ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల రీసేల్ వాల్యూ పడిపోతుందనే ఆందోళన.
C) ఛార్జింగ్ స్టేషన్ చేరుకోకముందే బ్యాటరీ ఛార్జింగ్ అయిపోతుందనే భయం.
D) ఈవీ వెహికల్ రుణాలపై అధిక వడ్డీ రేట్లపై ఆందోళన.
Answer: C
Explanation: ఛార్జింగ్ స్టేషన్కు చేరుకునేలోపే వాహనం బ్యాటరీ అయిపోయి ఆగిపోతుందేమో అన్న ప్రయాణికుల భయాన్నే "రేంజ్ యాంగ్జైటీ" అంటారు.
Q6. ప్రజా రవాణా వ్యవస్థను సమూలంగా మార్చడానికి, హైదరాబాద్లో ఎన్ని కొత్త ఎలక్ట్రిక్ బస్సులను ప్రవేశపెట్టడానికి ప్రభుత్వం ఆమోదం తెలిపింది?
A) 500
B) 1,000
C) 2,500
D) 5,000
Answer: C
Explanation: హైదరాబాద్ను పూర్తిగా ఈవీ జోన్గా మార్చాలనే లక్ష్యంతో, ప్రజా రవాణా కోసం 2,500 ఎలక్ట్రిక్ బస్సులను మోహరించడానికి ప్రభుత్వం ఆమోదం తెలిపింది.
PYQ 1:
భారతదేశంలో ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల ప్రోత్సాహానికి సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
1. FAME పథకాన్ని రోడ్డు రవాణా మరియు రహదారుల మంత్రిత్వ శాఖ అమలు చేస్తోంది.
2. ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలకు రోడ్డు పన్ను మరియు రిజిస్ట్రేషన్ ఫీజులను మాఫీ చేసే అధికారం రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు ఉంటుంది.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2
D) ఏదీ కాదు
Answer: B
Explanation: వాక్యం 1 తప్పు. ఎందుకంటే FAME పథకాన్ని కేంద్ర భారీ పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Heavy Industries) నడుపుతుంది. వాక్యం 2 సరైనది. మోటారు వాహనాల చట్టం కింద రోడ్డు పన్ను రాష్ట్ర పరిధిలోకి వస్తుంది.
PYQ 2:
ప్రకటన (Assertion - A): భారతీయ నగరాల్లో ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల (EVs) విస్తృత వినియోగం దేశం యొక్క మొత్తం కర్బన ఉద్గారాలను (carbon footprint) ఆటోమేటిక్గా భారీగా తగ్గిస్తుంది.
కారణం (Reason - R): భారతదేశ విద్యుత్ వ్యవస్థ (Grid) ప్రస్తుతం బొగ్గు ఆధారిత థర్మల్ విద్యుత్ ప్లాంట్లపైనే అత్యధికంగా ఆధారపడి ఉంది.
సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:
A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, A కి R సరైన వివరణ.
B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ A కి R సరైన వివరణ కాదు.
C) A సరైనది కానీ R తప్పు.
D) A తప్పు కానీ R సరైనది.
Answer: D
Explanation: ప్రకటన (A) తప్పు లేదా వివాదాస్పదమైనది. ఎందుకంటే ఈవీలు నగరాల్లో కాలుష్యాన్ని తగ్గిస్తాయి, కానీ వాటిని ఛార్జ్ చేయడానికి బొగ్గుతో తయారైన కరెంటును వాడితే, కాలుష్యం నగరాల నుండి పవర్ ప్లాంట్ల దగ్గరకు మారుతుందే తప్ప పూర్తిగా తగ్గదు. కారణం (R) సరైన వాస్తవం.
Question: "భారతదేశంలో ఎలక్ట్రిక్ మొబిలిటీ వినియోగాన్ని పెంచడంలో కేంద్ర సబ్సిడీలతో పాటు రాష్ట్ర స్థాయి విధానపరమైన జోక్యం (state-level policies) కూడా అంతే కీలకం." తెలంగాణలో ఈవీ రిజిస్ట్రేషన్లు భారీగా పెరిగిన తాజా పరిణామాల నేపథ్యంలో ఈ వ్యాఖ్యను విశ్లేషించండి. (250 words)
Answer Pointers:
స్టేట్ పీఎస్సీ (TSPSC) పరీక్షల కోసం పన్ను మినహాయింపు గడువు తేదీ (డిసెంబర్ 31, 2026) మరియు రాయితీలు ఎవరికి లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారో (ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు) కచ్చితంగా గుర్తుంచుకోండి. UPSC ప్రిలిమ్స్ కోసం మోటారు వాహనాల చట్టం కింద కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల అధికారాల విభజనపై (MoRTH వర్సెస్ State Transport Departments) స్పష్టత కలిగి ఉండండి.