వృక్షశాస్త్రజ్ఞులు అరుణాచల్ ప్రదేశ్లోని ఎగువ సుబన్సిరి (Upper Subansiri) జిల్లాలో స్టారన్థెరా ఆరియోగ్లాస్సా (Stauranthera aureoglossa) అనే కొత్త మొక్క జాతిని కనుగొన్నారు. గెస్నేరియేసి (Gesneriaceae) కుటుంబానికి చెందిన ఈ మూలిక (herb), మధ్య-ఎత్తులో ఉన్న అడవులలోని తేమ, నీడ ఉన్న నీటి ప్రవాహాల వద్ద కనుగొనబడింది. పోటీ పరీక్షల పర్యావరణం మరియు జీవావరణ (Ecology) సిలబస్కు ఈ ఆవిష్కరణ అత్యంత ముఖ్యమైనది. ఇది తూర్పు హిమాలయాల (Eastern Himalayas) అపారమైన స్థానిక వృక్షసంపదను తెలియజేస్తుంది.
పరిశోధకుల బృందం ఈశాన్య భారతదేశంలో స్టారన్థెరా ఆరియోగ్లాస్సా అనే కొత్త మొక్క జాతిని గుర్తించింది. దీంతో దేశంలో నమోదైన స్టారన్థెరా జాతుల సంఖ్య మూడుకు చేరుకుంది.
ఈ పరిశోధనలు ఏప్రిల్ 2026లో అధికారికంగా ప్రచురించబడ్డాయి. అరుణాచల్ ప్రదేశ్లోని ఎగువ సుబన్సిరి జిల్లా అడవుల్లో, నీడతో కూడిన నీటి ప్రవాహాల వద్ద ఈ మొక్క కనుగొనబడింది.
వృక్షశాస్త్రజ్ఞులు శివమ్ కిశ్వాన్, తేజస్ యు. థాకరే మరియు నవేందు వి. పేజ్ ఈ మొక్కను కనుగొన్నారు.
బాహ్య స్వరూపం (Morphology) ప్రకారం, ఇది ఒక కాండం కలిగిన మూలిక. ఈ జాతిలోని ఇతర మొక్కల నుండి ఇది భిన్నంగా ఉంటుంది. దీని పూల నిర్మాణం గంట ఆకారంలో (tubular-campanulate) ఉండి, పసుపు రంగు మచ్చను కలిగి ఉంటుంది.
UPSC మరియు APPSC/TSPSC వంటి రాష్ట్ర PSC పర్యావరణ సిలబస్ కోసం కొత్త జాతుల ఆవిష్కరణలు చాలా కీలకం. ఈ ఆవిష్కరణ ఈశాన్య రాష్ట్రాల పర్యావరణ సంపదను మరియు సూక్ష్మ ఆవాసాల (micro-habitat) పరిరక్షణ ఆవశ్యకతను నొక్కి చెబుతుంది.
బ్రిటిష్ అన్వేషకుడు జోసెఫ్ డాల్టన్ హుకర్ కాలం నుండి తూర్పు హిమాలయాల్లోని వృక్షశాస్త్ర సర్వేలు కొత్త జాతులను కనుగొంటూనే ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతం యొక్క సంక్లిష్ట స్థలాకృతి ప్రత్యేకమైన వృక్ష పరిణామానికి అనుకూలంగా ఉంటుంది.
బొటానికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (BSI) ద్వారా భారతదేశం తన వృక్షసంపద డేటాబేస్ను ఎప్పటికప్పుడు అప్డేట్ చేస్తుంది. హిమాలయాలు ఎత్తైన ప్రాంతాల ఆవిష్కరణలలో ముందుండగా, ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు తెలంగాణ తమ సొంత అడవులలో (ఉదాహరణకు, శేషాచలంలో Cycas beddomei) స్థానిక జాతులను చురుకుగా మ్యాప్ చేస్తున్నాయి.
ఆవిష్కరణ జరిగిన ప్రాంతం భారతదేశంలోని నాలుగు ప్రధాన జీవవైవిధ్య హాట్స్పాట్లలో (biodiversity hotspots) ఒకటైన "తూర్పు హిమాలయాల"లో భాగం. ఈ మొక్క గెస్నేరియేసి (Gesneriaceae) కుటుంబానికి చెందినది.
ఈ ఆవిష్కరణ సుబన్సిరి నదీ పరీవాహక ప్రాంతంలో జీవవైవిధ్య సర్వేలను పెంచే అవకాశం ఉంది. ఇలాంటి అరుదైన వృక్షసంపదను కలిగి ఉన్న పర్యావరణ వ్యవస్థల కోసం అధికారులు నిర్దిష్ట రక్షణ ప్రోటోకాల్లను ప్రవేశపెట్టవచ్చు.
కోర్ కాన్సెప్ట్: బయోడైవర్సిటీ హాట్స్పాట్లు & ఎండమిజం (Biodiversity Hotspots & Endemism)
Q1. కొత్తగా కనుగొనబడిన Stauranthera aureoglossa మొక్క ఏ వృక్షశాస్త్ర కుటుంబానికి చెందినది?
A) ఆర్కిడేసి (Orchidaceae)
B) గెస్నేరియేసి (Gesneriaceae)
C) ఫాబేసి (Fabaceae)
D) ఆస్టరేసి (Asteraceae)
జవాబు: B
వివరణ: 2026 బొటానికల్ పబ్లికేషన్ ప్రకారం, ఈ కొత్త జాతి గెస్నేరియేసి కుటుంబం కింద వర్గీకరించబడింది.
Q2. ఏ రాష్ట్రంలో Stauranthera aureoglossa కనుగొనబడింది?
A) సిక్కిం
B) అస్సాం
C) అరుణాచల్ ప్రదేశ్
D) మేఘాలయ
జవాబు: C
వివరణ: ఈ మొక్క అరుణాచల్ ప్రదేశ్లోని ఎగువ సుబన్సిరి జిల్లాలోని తేమ ప్రవాహాలలో కనుగొనబడింది.
Q3. Stauranthera aureoglossa కి ఉన్న ప్రత్యేక లక్షణం ఏమిటి?
A) ఆతిథ్య చెట్లను అతుక్కునే పరాన్నజీవి మూలాలు
B) పసుపు రంగు మచ్చ కలిగిన 2-పెదవుల పూల నిర్మాణం
C) పెద్ద మాంసాహార పిచ్చర్ ఉచ్చులు (pitcher traps)
D) ముదురు ఎరుపు, ముళ్ల కాండం
జవాబు: B
వివరణ: ఇది పసుపు రంగు పాపిలోస్ ప్యాచ్ను (yellow papillose patch) కలిగి ఉండి, గంట ఆకారపు పూల నిర్మాణంతో ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది.
Q4. భారతదేశంలో అంతర్జాతీయ గుర్తింపు పొందిన బయోడైవర్సిటీ హాట్స్పాట్లు ఎన్ని ఉన్నాయి?
A) రెండు
B) మూడు
C) నాలుగు
D) ఆరు
జవాబు: C
వివరణ: భారతదేశంలో నాలుగు బయోడైవర్సిటీ హాట్స్పాట్లు ఉన్నాయి: హిమాలయాలు, పశ్చిమ కనుమలు, ఇండో-బర్మా ప్రాంతం మరియు సుండాలాండ్.
Q5. కింది ప్రాంతాలను పరిగణించండి:
1. ఎగువ సుబన్సిరి జిల్లా
2. శేషాచలం బయోస్పియర్ రిజర్వ్
పై వాటిలో స్థానిక (endemic) వృక్షసంపదకు ప్రసిద్ధి చెందినవి ఏవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2
D) ఏదీ కాదు
జవాబు: C
వివరణ: ఎగువ సుబన్సిరి (అరుణాచల్ ప్రదేశ్) కొత్తగా కనుగొన్న స్టారన్థెరా జాతులకు నిలయం కాగా, శేషాచలం (ఆంధ్రప్రదేశ్) ఎర్ర చందనం (Red Sanders) మరియు సైకాస్ బెడ్డోమీ (Cycas beddomei) వంటి స్థానిక జాతులకు ప్రసిద్ధి చెందింది.
Q6. తాజా ఆవిష్కరణతో, భారతదేశంలో స్టారన్థెరా (Stauranthera) జాతికి చెందిన ఎన్ని మొక్కలు ప్రస్తుతం నమోదయ్యాయి?
A) ఒకటి
B) రెండు
C) మూడు
D) ఐదు
జవాబు: C
వివరణ: ఈ కొత్త ఆవిష్కరణతో భారతదేశంలో నమోదైన స్టారన్థెరా జాతుల సంఖ్య మూడుకు చేరుకుంది.
PYQ 1:
భారతదేశ జీవవైవిధ్యానికి సంబంధించి, ఈ కింది వాక్యాలను పరిగణించండి:
1. తూర్పు హిమాలయాలు గ్లోబల్ బయోడైవర్సిటీ హాట్స్పాట్గా గుర్తించబడ్డాయి.
2. స్టారన్థెరా జాతి ద్వీపకల్ప భారతదేశ తీర మైదానాలలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనది?
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2
D) ఏదీ కాదు
జవాబు: A
వివరణ: స్టేట్మెంట్ 1 సరైనది. స్టేట్మెంట్ 2 తప్పు, ఎందుకంటే స్టారన్థెరా ఆరియోగ్లాస్సా అరుణాచల్ ప్రదేశ్ (హిమాలయాలు) అడవులలో కనుగొనబడింది, తీర మైదానాలలో కాదు.
PYQ 2:
ప్రతిపాదన (Assertion-A): అరుణాచల్ ప్రదేశ్ వంటి ప్రాంతాల్లో కొత్త మొక్కల జాతుల ఆవిష్కరణ పర్యావరణ పరిరక్షణ మ్యాపింగ్కు కీలకం.
కారణం (Reason-R): తూర్పు హిమాలయాలలోని మధ్య-ఎత్తు ప్రవాహ ఆవాసాలు ప్రత్యేకమైన సూక్ష్మ-వాతావరణాలను కలిగి ఉంటాయి, ఇవి స్థానిక జాతుల (endemism) ఆవిర్భావానికి దారితీస్తాయి.
A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ
B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు
C) A సరైనది కానీ R తప్పు
D) A తప్పు కానీ R సరైనది
జవాబు: A
వివరణ: ఈ ప్రాంతంలోని ప్రత్యేక వాతావరణం (కారణం) వల్లనే అక్కడ ఆ మొక్కలు పుట్టుకొచ్చాయి. అందువల్లే ఈ ప్రాంతాలను మ్యాపింగ్ చేసి సంరక్షించడం అత్యంత ప్రాధాన్యతాంశం (ప్రతిపాదన).
ప్రశ్న: "ఈశాన్య భారతదేశంలో కొత్త స్థానిక వృక్షసంపద ఆవిష్కరణ ఈ ప్రాంతం యొక్క దాగి ఉన్న పర్యావరణ సంపదను నొక్కి చెబుతుంది." జీవవైవిధ్య హాట్స్పాట్ల ప్రాముఖ్యతను మరియు భారతదేశంలో సూక్ష్మ-ఆవాసాలను (micro-habitats) రక్షించడంలో ఉన్న సవాళ్లను చర్చించండి. (250 పదాలు)
UPSC మరియు స్టేట్ PSC ప్రిలిమ్స్ కోసం, వార్తల్లో కొత్త జాతి కనిపించినప్పుడల్లా మూడు ప్రధాన వాస్తవాలను గుర్తుంచుకోండి: జాతి పేరు, కనుగొనబడిన రాష్ట్రం (అరుణాచల్ ప్రదేశ్) మరియు దాని కుటుంబం. ఈ ఆవిష్కరణలను వాటి సంబంధిత జీవవైవిధ్య హాట్స్పాట్లతో మానసికంగా లింక్ చేసుకుంటే స్టేట్మెంట్ ఆధారిత (statement-based) ప్రశ్నలను సులభంగా పరిష్కరించవచ్చు.