Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

MHA కు DRDO అభివృద్ధి చేసిన AI-సాటిలైట్ ఇమేజింగ్ సిస్టమ్ 'ప్రజ్ఞ' (Prajna) అందజేత

భారతదేశ అంతర్గత భద్రతను మరింత పటిష్టం చేయడానికి, కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (MHA) కు DRDO అభివృద్ధి చేసిన 'ప్రజ్ఞ' (Prajna) అనే అత్యాధునిక ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ సాటిలైట్ ఇమేజింగ్ సిస్టమ్ అందించబడింది. 2026 ఏప్రిల్ 20న న్యూఢిల్లీలో DRDO సెక్రటరీ సమీర్ వి. కామత్ దీనిని హోం సెక్రటరీ గోవింద్ మోహన్ కు అధికారికంగా అందజేశారు. ఉగ్రవాద నిరోధక ఆపరేషన్లు, సున్నితమైన ప్రాంతాల పర్యవేక్షణలో రియల్ టైమ్ డేటాను విశ్లేషించి భద్రతా బలగాలకు వేగవంతమైన, కచ్చితమైన సమాచారాన్ని అందించడం ద్వారా నిర్ణయాలు తీసుకునే ప్రక్రియను (Decision-making) ఈ సిస్టమ్ వేగవంతం చేస్తుంది.

What Happened

భారత రక్షణ పరిశోధనా సంస్థ (DRDO) పూర్తి స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో అభివృద్ధి చేసిన 'ప్రజ్ఞ' (Prajna) సాటిలైట్ ఇమేజింగ్ సిస్టమ్‌ను కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (MHA) కు అధికారికంగా అప్పగించింది. ఇది AI తో పనిచేసే అత్యాధునిక నిఘా మరియు డేటా విశ్లేషణ వ్యవస్థ.

When & Where

ఈ అప్పగింత కార్యక్రమం 2026 ఏప్రిల్ 20వ తేదీన, న్యూఢిల్లీలోని కర్తవ్య భవన్-3 లోని హోం మంత్రిత్వ శాఖ కార్యాలయంలో జరిగింది.

Who Is Involved

DRDO సెక్రటరీ సమీర్ వి. కామత్ ఈ సిస్టమ్‌ను కేంద్ర హోం సెక్రటరీ గోవింద్ మోహన్ కు అందజేశారు. DRDO పరిధిలోని 'సెంటర్ ఫర్ ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ అండ్ రోబోటిక్స్ (CAIR)' (బెంగళూరు) ల్యాబ్ దీన్ని అభివృద్ధి చేసింది.

How It Works

  • ఈ సిస్టమ్ అంతరిక్షంలోని ఉపగ్రహాలు పంపే అపారమైన ఛాయాచిత్రాలను (Satellite Images) సేకరిస్తుంది.
  • కృత్రిమ మేధస్సు (AI) అల్గారిథమ్స్ ఉపయోగించి ఆ డేటాను సెకన్లలో విశ్లేషిస్తుంది.
  • సరిహద్దుల్లోని భౌగోళిక మార్పులు, ఉగ్రవాదుల కదలికలు, అసాధారణ ప్యాటర్న్స్ ను గుర్తించి కమాండ్ సెంటర్లకు రియల్ టైమ్ అలర్ట్స్ పంపుతుంది.

Why It Matters

భారత అంతర్గత భద్రత, సరిహద్దు నిర్వహణ మరియు ఉగ్రవాద నిరోధక చర్యల (Counter-terrorism) పరంగా ఇది అత్యంత కీలకం. భద్రతా ఏజెన్సీలు క్లిష్టమైన ఆపరేషన్ల సమయంలో వేగంగా నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి (Reduce response time) కచ్చితమైన సమాచారం అవసరం. ఇది దేశ రక్షణ సాంకేతికతలో స్వావలంబనను (Self-reliance) చూపుతుంది.

Historical Background

భారత రక్షణ రంగంలో DRDO (స్థాపన: 1958) ఎప్పటినుంచో ఆయుధాలను అభివృద్ధి చేస్తోంది. అయితే ఆధునిక యుద్ధ తంత్రం (Modern Warfare) సైబర్ మరియు అంతరిక్షం వైపు మళ్లడంతో, AI మరియు రోబోటిక్స్ పై CAIR (స్థాపన: 1986) తీవ్రంగా దృష్టి సారించింది.

Previous Related Events

రక్షణ దళాల లాజిస్టిక్స్ సామర్థ్యాన్ని పెంచే దిశగా, ఇటీవలే DRDO మరియు ఇండియన్ నేవీ సంయుక్తంగా 'ADC-150' (ఎయిర్ డ్రాపబుల్ కంటైనర్) ను విజయవంతంగా పరీక్షించాయి. దీని ద్వారా P8I విమానం నుండి 150 కిలోల బరువున్న అత్యవసర సామాగ్రిని సముద్రంలోని నౌకలకు పంపవచ్చు.

Static GK Connection

ఈ సాంకేతికత 'రిమోట్ సెన్సింగ్' (Remote Sensing) మరియు ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ సూత్రాలపై ఆధారపడి పనిచేస్తుంది. DRDO మినిస్ట్రీ ఆఫ్ డిఫెన్స్ (MoD) కింద, MHA అంతర్గత భద్రత (Internal Security) కింద పనిచేస్తాయి.

Future Impact

ఈ సిస్టమ్ ద్వారా వేర్వేరు భద్రతా ఏజెన్సీల (IB, RAW, BSF వగైరా) మధ్య సమన్వయం గణనీయంగా మెరుగుపడుతుంది. విపత్తు నిర్వహణ (Disaster Management) లో ముందుగా నష్టాన్ని అంచనా వేసి రెస్క్యూ ఆపరేషన్లు వేగవంతం చేయడానికి ఇది భవిష్యత్తులో ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తుంది.

🔑 Key Points for Revision

  • 'ప్రజ్ఞ' (Prajna) అనేది కృత్రిమ మేధస్సు (AI) ఆధారిత సాటిలైట్ ఇమేజింగ్ సిస్టమ్.
  • అభివృద్ధి చేసిన సంస్థ: CAIR (DRDO కి అనుబంధ ప్రయోగశాల).
  • ఎవరికి అందించారు: కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ (MHA).
  • ప్రధాన ఉద్దేశ్యం: రియల్ టైమ్ ఇంటెలిజెన్స్, సున్నితమైన ప్రాంతాల పర్యవేక్షణ.
  • ముఖ్య వ్యక్తులు: సమీర్ వి. కామత్ (DRDO), గోవింద్ మోహన్ (హోం సెక్రటరీ).
  • డేటా విశ్లేషణ: మాన్యువల్ గా గుర్తించలేని అసాధారణ కదలికలను AI ద్వారా గుర్తింపు.
  • సంబంధిత వార్త: నేవీ కోసం 150 కిలోల పేలోడ్ సామర్థ్యం గల 'ADC-150' ప్రయోగం.
  • ADC-150 పరీక్షించిన విమానం: P8I మారీటైమ్ పెట్రోల్ విమానం (గోవా తీరం).
  • ADC-150 ఉపయోగం: సముద్రంలో నౌకలకు అత్యవసర సరుకులు/వైద్య సహాయం డెలివరీ.
  • స్థూల లక్ష్యం: స్వదేశీ రక్షణ సాంకేతికత (Indigenisation) మరియు ప్రతిస్పందన సమయం తగ్గింపు.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ & రిమోట్ సెన్సింగ్ (AI & Remote Sensing in Defence)

  • సరళమైన నిర్వచనం: భౌతికంగా అక్కడికి వెళ్లకుండానే ఉపగ్రహాల ద్వారా భూమిపై ఉన్న సమాచారాన్ని సేకరించడాన్ని రిమోట్ సెన్సింగ్ అంటారు. ఆ డేటాను మనుషుల్లాగా యంత్రాలు వేగంగా విశ్లేషించడాన్ని AI అంటారు.
  • శాస్త్రీయ సూత్రం: ఇవి విద్యుదయస్కాంత వికిరణం (Electromagnetic Radiation) మరియు అధునాతన ఇమేజ్ ప్రాసెసింగ్ (Image Processing) అల్గారిథమ్స్ ఆధారంగా పనిచేస్తాయి.
  • ప్రస్తుత వార్తతో సంబంధం: 'ప్రజ్ఞ' సిస్టమ్ ఈ రిమోట్ సెన్సింగ్ డేటాను తీసుకుని, AI మోడల్స్ ద్వారా భద్రతా ముప్పులను ముందుగానే అంచనా వేస్తుంది.
  • చారిత్రక నేపథ్యం: మొదట్లో సైనిక నిఘా కోసం కేవలం హై-రిజల్యూషన్ కెమెరాలు వాడేవారు. ఇప్పుడు ఆ కెమెరాల డేటాను ఆటోమేటిక్ గా అర్థం చేసుకునే స్థాయికి AI చేరింది.
  • సంబంధిత సంస్థ: సెంటర్ ఫర్ ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ అండ్ రోబోటిక్స్ (CAIR), బెంగళూరులో ఉంటుంది. ఇది DRDO యొక్క ప్రధాన ల్యాబ్.
  • భారతదేశ ఆవశ్యకత: పొడవైన, క్లిష్టమైన పర్వత ప్రాంతాలు మరియు అటవీ సరిహద్దుల (పాకిస్థాన్, చైనా) వద్ద 24/7 మనుషులు పహారా కాయడం అసాధ్యం, కాబట్టి టెక్నాలజీ ఆధారిత నిఘా అవసరం.
  • ప్రపంచ స్థాయి పోలిక: అమెరికా (Project Maven), ఇజ్రాయెల్ దేశాలు సరిహద్దు పర్యవేక్షణకు పూర్తిస్థాయిలో AI వ్యవస్ధలను వాడుతున్నాయి.
  • పరీక్షల కోణం: S&T సిలబస్ లో సైబర్‌ సెక్యూరిటీ, AI యొక్క ప్రయోజనాలు మరియు దేశీయ రక్షణ ఉత్పత్తుల (Make in India - Defence) పై తరచుగా ప్రశ్నలు వస్తాయి.

❓ Practice MCQs

Q1. హోం మంత్రిత్వ శాఖకు ఇటీవల DRDO అందించిన 'ప్రజ్ఞ' (Prajna) సిస్టమ్ యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?
A) కొత్త బాలిస్టిక్ క్షిపణి మార్గదర్శకత్వం
B) AI ఆధారిత సాటిలైట్ ఇమేజింగ్ ద్వారా భద్రతా నిఘా
C) సముద్ర గర్భ జలాంతర్గామి కమ్యూనికేషన్
D) వాతావరణ మార్పుల అధ్యయనం

Answer: B

Explanation: 'ప్రజ్ఞ' అనేది భద్రతా బలగాలకు రియల్ టైమ్ నిఘా మరియు డేటా విశ్లేషణ కోసం రూపొందించబడిన AI-ఆధారిత సాటిలైట్ సిస్టమ్.

Q2. 'ప్రజ్ఞ' సిస్టమ్‌ను DRDO కి చెందిన ఏ ప్రయోగశాల దేశీయంగా అభివృద్ధి చేసింది?
A) DRDL (హైదరాబాద్)
B) NSTL (విశాఖపట్నం)
C) CAIR (బెంగళూరు)
D) ADRDE (ఆగ్రా)

Answer: C

Explanation: సెంటర్ ఫర్ ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ అండ్ రోబోటిక్స్ (CAIR) ఈ అత్యాధునిక సాటిలైట్ వ్యవస్థను అభివృద్ధి చేసింది.

Q3. ఇటీవల భారత నావికాదళం విజయవంతంగా పరీక్షించిన 'ADC-150' అనగా ఏమిటి?
A) యాంటీ-డ్రోన్ కంబాట్ సిస్టమ్
B) సముద్రంలో సరుకులు చేరవేసే ఎయిర్ డ్రాపబుల్ కంటైనర్
C) అడ్వాన్స్‌డ్ డిఫెన్స్ కమ్యూనికేషన్ నెట్‌వర్క్
D) ఆటోమేటెడ్ డెప్త్ ఛార్జ్

Answer: B

Explanation: ADC-150 అనేది అత్యవసర సమయాల్లో సముద్రంలో ఉన్న నౌకలకు 150 కిలోల సరుకులను గాలిలోనుండి జారవిడిచే ఎయిర్ డ్రాపబుల్ కంటైనర్.

Q4. ADC-150 ఎయిర్ డ్రాపబుల్ కంటైనర్ పరీక్షలను ఏ మారీటైమ్ పెట్రోల్ విమానం ద్వారా నిర్వహించారు?
A) C-17 గ్లోబ్‌మా స్టర్
B) మిరాజ్ 2000
C) తేజస్ (Tejas)
D) P8I ఎయిర్‌క్రాఫ్ట్

Answer: D

Explanation: గోవా తీరంలో ఇండియన్ నేవీకి చెందిన P8I (Poseidon 8I) మారీటైమ్ విమానం ద్వారా ఈ పరీక్షలను నిర్వహించారు.

Q5. 2026లో 'ప్రజ్ఞ' సిస్టమ్‌ను హోం మంత్రిత్వ శాఖకు అందజేసిన ప్రస్తుత DRDO చైర్మన్ ఎవరు?
A) జి. సతీష్ రెడ్డి
B) సమీర్ వి. కామత్
C) ఎస్. సోమనాథ్
D) అజిత్ దోవల్

Answer: B

Explanation: DRDO సెక్రటరీ మరియు చైర్మన్ డాక్టర్ సమీర్ వి. కామత్. ఈయనే ప్రజ్ఞ సిస్టమ్‌ను అధికారికంగా MHA కు అందజేశారు.

Q6. రక్షణ రంగంలో ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) వాడకం గురించి కింది వాటిలో సరైనది ఏది?
1. ఇది కేవలం భౌతిక దాడులు చేయడానికి మాత్రమే ఉపయోగపడుతుంది.
2. పెద్ద సంఖ్యలో ఉండే ఉపగ్రహ డేటాలో అనుమానాస్పద ప్యాటర్న్స్ ను వేగంగా గుర్తించగలదు.
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2
D) ఏదీ కాదు

Answer: B

Explanation: AI కేవలం దాడులకు మాత్రమే కాకుండా సాటిలైట్ ఇమేజ్ అనాలిసిస్ లో డేటా ప్యాటర్న్స్ ను వేగంగా గుర్తించి నిఘాకు అద్భుతంగా పనిచేస్తుంది.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారత రక్షణ పరిశోధన సంస్థ (DRDO) కు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. CAIR అనేది రక్షణ రంగంలో ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ మరియు రోబోటిక్స్ పై పనిచేసే DRDO లాబొరేటరీ.
2. 'ప్రజ్ఞ' (Prajna) అనేది DRDO అభివృద్ధి చేసిన అత్యాధునిక ఖండాంతర బాలిస్టిక్ క్షిపణి (ICBM).

పై వాటిలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2
D) ఏదీ కాదు

Answer: A

Explanation: మొదటి వాక్యం సరైనది. కానీ రెండవ వాక్యం తప్పు, ఎందుకంటే 'ప్రజ్ఞ' అనేది క్షిపణి కాదు, అది ఒక AI ఆధారిత సాటిలైట్ ఇమేజింగ్ సాఫ్ట్‌వేర్/సిస్టమ్.

PYQ 2:

ప్రకటన (Assertion - A): సరిహద్దు భద్రతా నిర్వహణ కోసం భారతదేశం కృత్రిమ మేధస్సు (AI) తో కూడిన సాటిలైట్ ఇమేజింగ్ సిస్టమ్స్ పై ఎక్కువగా ఆధారపడుతోంది.

కారణం (Reason - R): మానవ కంటితో గుర్తించలేని భౌగోళిక మార్పులను మరియు భారీ డేటాను సెకన్ల వ్యవధిలో విశ్లేషించి వేగంగా నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి AI సహాయపడుతుంది.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ.
B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు.
C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.
D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: భారీ ఉపగ్రహ డేటాను వేగంగా విశ్లేషించడం మానవులకు కష్టం కాబట్టి, సరిహద్దు నిఘా కోసం AI సిస్టమ్స్ (ప్రజ్ఞ వంటివి) అత్యంత అవసరం.

✍️ Mains Answer Pointers

Question: "భారతదేశ అంతర్గత భద్రత మరియు సరిహద్దు నిర్వహణలో ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI), రిమోట్ సెన్సింగ్ టెక్నాలజీల పాత్రను విశ్లేషించండి. ఇటీవలే ప్రవేశపెట్టిన 'ప్రజ్ఞ' (Prajna) వంటి స్వదేశీ సాంకేతికతల ప్రాముఖ్యత ఏమిటి?" (250 words)

Answer Pointers:

  • Introduction: మారుతున్న భద్రతా సవాళ్లను ప్రస్తావించి, DRDO-MHA మధ్య జరిగిన 'ప్రజ్ఞ' సిస్టమ్ ఒప్పందాన్ని ఒక మైలురాయిగా పేర్కొనండి.
  • Political / Security Dimension: సరిహద్దు చొరబాట్లు, ఉగ్రవాద శిబిరాలను పసిగట్టడంలో AI రియల్ టైమ్ డేటా ఇస్తుంది. నిర్ణయాలు వేగంగా తీసుకోవచ్చు.
  • Technological Dimension: వేల సంఖ్యలో వచ్చే శాటిలైట్ ఫోటోలను మాన్యువల్ గా పరిశీలించడం అసాధ్యం. AI అల్గారిథమ్స్ ద్వారా పాటర్న్ రికగ్నిషన్ వేగంగా జరుగుతుంది.
  • Economic / Indigenous Dimension: 'మేక్ ఇన్ ఇండియా' కింద CAIR దీన్ని అభివృద్ధి చేయడం వల్ల, విదేశీ నిఘా సాఫ్ట్‌వేర్ల కొనుగోలు వ్యయం తగ్గుతుంది మరియు డేటా భద్రత (Data Privacy) ఉంటుంది.
  • Disaster Management: వరదలు, కొండచరియలు విరిగిపడటం వంటి విపత్తుల సమయంలో రెస్క్యూ బలగాలకు కచ్చితమైన మ్యాపింగ్ ఇస్తుంది.
  • Conclusion: ఆధునిక యుద్ధాలు కేవలం సరిహద్దులకే పరిమితం కాకుండా సైబర్, స్పేస్ టెక్నాలజీ వైపు మళ్లాయి కాబట్టి, 'ప్రజ్ఞ' వంటి వ్యవస్థలు భారత రక్షణ సామర్థ్యాన్ని ఎన్నో రెట్లు పెంచుతాయని ముగించండి.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా 'ప్రజ్ఞ' (Prajna) ను ఇస్రో (ISRO) ప్రయోగించిన ఒక భౌతిక "ఉపగ్రహం (Satellite)" అని తప్పుగా భావిస్తారు. వాస్తవం ఏమిటంటే, ఇది ఉపగ్రహాలు పంపే డేటాను విశ్లేషించే ఒక సాఫ్ట్‌వేర్/ఇమేజింగ్ 'సిస్టమ్'.
  • Trap 2: 'ADC-150' ని వినగానే అది డ్రోన్ దాడి చేసే ఆయుధం అని కన్ఫ్యూజ్ అవుతారు. కానీ వాస్తవానికి అది సముద్రంలో ఆపదలో ఉన్న నౌకలకు సరుకులు చేరవేసే "ఎయిర్ డ్రాపబుల్ కంటైనర్ (లాజిస్టిక్స్)".

🧭 Exam Tip

సైన్స్ & టెక్నాలజీ కరెంట్ అఫైర్స్ కింద DRDO అనుబంధ ప్రయోగశాలలు (ఉదా: CAIR, DRDL) ఏయే ప్రాజెక్టులు చేస్తున్నాయో కచ్చితంగా చదవండి. UPSC Prelims లో AI అప్లికేషన్స్ పైన, State PSC లలో టెక్నాలజీల పేర్ల పైన (ఉదా: ప్రజ్ఞ అంటే ఏమిటి?) డైరెక్ట్ ప్రశ్నలు వస్తాయి.