ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని అమరావతిని "బ్లూ సిటీ" (Blue City) గా తీర్చిదిద్దేందుకు రాష్ట్ర ప్రభుత్వం భారీ ప్రణాళికను సిద్ధం చేసింది. వరదల నుంచి రాజధానిని రక్షించడమే కాకుండా, పట్టణ జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరచడం ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రధాన లక్ష్యం. దీని కింద నీరుకొండ, శాఖమూరు, పెనుమాక రిజర్వాయర్లతో పాటు కొండవీటి వాగు, పాలవాగు వంటి కాల్వల అనుసంధానం జరుగుతోంది. పర్యావరణ పరిరక్షణతో పాటు జల రవాణా, పర్యాటకాన్ని ప్రోత్సహించడం ఈ 360° ప్రణాళికలోని ముఖ్యాంశం.
ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం అమరావతిని పర్యావరణ హితంగా మార్చేందుకు "బ్లూ సిటీ" ప్రాజెక్టును వేగవంతం చేసింది. వరద ముప్పును శాశ్వతంగా తొలగిస్తూ, నగర ప్రణాళికలో నీటి వనరులను ఒక భాగంగా మార్చడం దీని ఉద్దేశం.
ఈ పనులు ప్రస్తుతం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని అమరావతి (గుంటూరు, పల్నాడు జిల్లాలు) పరిధిలో జరుగుతున్నాయి. 2026 నాటికి ప్రధాన నిర్మాణాలు పూర్తి చేయాలనేది లక్ష్యం.
ఆంధ్రప్రదేశ్ రాజధాని ప్రాంత అభివృద్ధి ప్రాధికార సంస్థ (APCRDA), అమరావతి డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్ (ADC) మరియు నీటిపారుదల శాఖ సంయుక్తంగా ఈ ప్రాజెక్టును నిర్వహిస్తున్నాయి.
అమరావతి కృష్ణా నది వరద మైదానంలో ఉంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ ద్వారా పట్టణ వరదలను (Urban Flooding) నివారించవచ్చు. ఇది పర్యావరణ సమతుల్యతను కాపాడుతూ ఆర్థిక వృద్ధిని ప్రోత్సహిస్తుంది.
అమరావతి నగర మాస్టర్ ప్లాన్లోనే "బ్లూ అండ్ గ్రీన్" (Blue-Green) మౌలిక సదుపాయాల కాన్సెప్ట్ను చేర్చారు. గతంలో వచ్చిన వరదల అనుభవాల దృష్ట్యా 2024-25లో ఈ ప్రాజెక్టుకు మరిన్ని నిధులు కేటాయించారు.
గతంలో కొండవీటి వాగు లిఫ్ట్ ఇరిగేషన్ పథకాన్ని పూర్తి చేశారు. దాని కొనసాగింపుగా ఇప్పుడు ఈ రిజర్వాయర్ల నెట్వర్క్ పనులు జరుగుతున్నాయి.
నీరుకొండ నుంచి కృష్ణా నది వరకు జల రవాణా ప్రారంభమైతే, రాజధాని ప్రాంతంలో రవాణా ఖర్చులు తగ్గి పర్యాటక రంగం అభివృద్ధి చెందుతుంది.
Core Concept: Sponge City & Urban Flood Management
Q1. అమరావతి బ్లూ సిటీ ప్రాజెక్టులో భాగమైన అతిపెద్ద రిజర్వాయర్ ఏది?
A) శాఖమూరు
B) నీరుకొండ
C) పెనుమాక
D) వెంకటపాలెం
Answer: C
Explanation: పెనుమాక రిజర్వాయర్ 190 ఎకరాల్లో విస్తరించి ఉండటంతో పాటు 0.1 TMC నీటిని నిల్వ చేయగలదు.
Q2. కొండవీటి వాగు మరియు పాలవాగు ఏ రిజర్వాయర్ వద్ద కలుస్తాయి?
A) నీరుకొండ
B) పెనుమాక
C) శాఖమూరు
D) వైకుంఠపురం
Answer: B
Explanation: ఈ రెండు వాగులు ప్రవహించి పెనుమాక రిజర్వాయర్ వద్ద సంగమిస్తాయి.
Q3. 'బ్లూ సిటీ' కాన్సెప్ట్ ప్రధానంగా దేనికి సంబంధించింది?
A) ఆకాశ హర్మ్యాల నిర్మాణం
B) సముద్ర తీర అభివృద్ధి
C) పట్టణ జల వనరుల ప్రణాళిక
D) నీలి విప్లవం (మత్స్య సంపద)
Answer: C
Explanation: నగర అభివృద్ధిలో నీటి వనరులను (కాల్వలు, సరస్సులు) సమర్థవంతంగా ఉపయోగించడమే బ్లూ సిటీ కాన్సెప్ట్.
Q4. అమరావతిలో నిర్మిస్తున్న గ్రావిటీ కెనాల్ పొడవు ఎంత?
A) 16.5 కి.మీ
B) 23.5 కి.మీ
C) 7.8 కి.మీ
D) 10.5 కి.మీ
Answer: C
Explanation: పిచుకలపాలెం నుంచి వైకుంఠపురం వరకు 7.8 కి.మీ పొడవునా గ్రావిటీ కెనాల్ నిర్మిస్తున్నారు.
Q5. అమరావతి ఏ నది వరద మైదానంలో ఉంది?
A) గోదావరి
B) కృష్ణా
C) పెన్నా
D) తుంగభద్ర
Answer: B
Explanation: అమరావతి రాజధాని ప్రాంతం పూర్తిగా కృష్ణా నది ఒడ్డున ఉంది.
Q6. బ్లూ సిటీ ప్రాజెక్టును పర్యవేక్షిస్తున్న సంస్థ ఏది?
A) APPSC
B) ADC
C) NHAI
D) ISRO
Answer: B
Explanation: అమరావతి డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్ (ADC) ఈ పనుల పర్యవేక్షణ బాధ్యతను చూస్తోంది.
PYQ 1:
"స్పాంజ్ సిటీ" లేదా "బ్లూ సిటీ" ప్రణాళిక పట్టణ వరదలను ఎలా తగ్గిస్తుంది?
Answer: సహజ డ్రైనేజీ వ్యవస్థలను పునరుద్ధరించడం, చెరువులు/రిజర్వాయర్లలో నీటిని నిల్వ చేయడం మరియు కాంక్రీట్ కట్టడాల వల్ల కలిగే అడ్డంకులను తొలగించడం ద్వారా ఇది వరద ముప్పును తగ్గిస్తుంది.
PYQ 2:
జతపరచండి:
1. కొండవీటి వాగు - a) 7.8 కి.మీ
2. గ్రావిటీ కెనాల్ - b) 23.5 కి.మీ
3. పాలవాగు - c) 16.5 కి.మీ
Answer: 1-b, 2-a, 3-c.
Question: అమరావతిని 'బ్లూ-గ్రీన్ సిటీ'గా అభివృద్ధి చేయడం వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలను వివరించండి.
APPSC Group 1 & 2 అభ్యర్థులు అమరావతి ప్రాజెక్టుల పేర్లు మరియు వాటి పొడవు/వ్యయంపై దృష్టి సారించాలి. మెయిన్స్ రాసేటప్పుడు "Nature-based Solutions" వంటి పదాలను ఉపయోగించడం వల్ల మార్కులు పెరుగుతాయి.