ఏప్రిల్ 24, 2024న డెహ్రాడూన్లోని ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ ఫారెస్ట్ అకాడమీలో జరిగిన 2022 బ్యాచ్ ఐఎఫ్ఎస్ అధికారుల స్నాతకోత్సవంలో రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము ప్రసంగించారు. మానవ కేంద్రీకృత అభివృద్ధి కారణంగా అడవులు వేగంగా అంతరించిపోతున్నాయని, పర్యావరణ కేంద్రీకృత విధానం వైపు మారాల్సిన అవసరం ఉందని ఆమె స్పష్టం చేశారు. అటవీ పరిరక్షణలో గిరిజన సమాజాల సాంప్రదాయ పరిజ్ఞానాన్ని, కృత్రిమ మేధస్సు (AI), మియావాకి (Miyawaki) వంటి ఆధునిక సాంకేతికతలను మేళవించాలని ఆమె సూచించారు.
ఏప్రిల్ 24, 2024న డెహ్రాడూన్లోని ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ ఫారెస్ట్ అకాడమీ (IGNFA)లో జరిగిన ఇండియన్ ఫారెస్ట్ సర్వీస్ (IFS - 2022 బ్యాచ్) అధికారుల స్నాతకోత్సవంలో రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము పాల్గొన్నారు. మానవ సమాజం అడవుల ప్రాముఖ్యతను మరచిపోతోందని, అడవుల విధ్వంసం అంటే మానవాళి విధ్వంసమేనని ఆమె ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు.
ఈ కార్యక్రమం ఏప్రిల్ 24, 2024 న ఉత్తరాఖండ్ రాష్ట్రంలోని డెహ్రాడూన్ నగరంలో ఉన్న ప్రతిష్టాత్మక ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ ఫారెస్ట్ అకాడమీలో జరిగింది.
భారత రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము, కేంద్ర పర్యావరణ మరియు అటవీ మంత్రిత్వ శాఖ, ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ ఫారెస్ట్ అకాడమీ (IGNFA), మరియు 2022 బ్యాచ్ కు చెందిన ఐఎఫ్ఎస్ (IFS) శిక్షణా అధికారులు ఇందులో ప్రధాన భాగస్వాములు. అటవీ సంరక్షణలో గిరిజన సమాజాల పాత్రను కూడా రాష్ట్రపతి ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించారు.
వాతావరణ మార్పులు, జీవవైవిధ్యం కోల్పోవడం వంటి ప్రపంచ సవాళ్లను ఎదుర్కోవడానికి అడవుల సంరక్షణ అత్యంత కీలకం. ఇది సివిల్ సర్వీసెస్ (UPSC), APPSC వంటి పరీక్షలలో ఎన్విరాన్మెంట్, ఎకాలజీ మరియు బయోడైవర్సిటీ (GS Paper 3) సిలబస్ కింద చదవాల్సిన అత్యంత ముఖ్యమైన కరెంట్ అఫైర్స్ అంశం.
బ్రిటిష్ పాలనా కాలంలో 1864లో తొలిసారిగా ఇంపీరియల్ ఫారెస్ట్ డిపార్ట్మెంట్ స్థాపించబడింది. స్వాతంత్ర్యం తరువాత, ఆల్ ఇండియా సర్వీసెస్ చట్టం 1951 కింద 1966లో ఇండియన్ ఫారెస్ట్ సర్వీస్ (IFS) ని ఐఏఎస్, ఐపీఎస్ ల సరసన ఒక అఖిల భారత సర్వీసుగా పునఃప్రారంభించారు.
ఇటీవలి కాలంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఫారెస్ట్ (కన్జర్వేషన్) సవరణ చట్టం 2023 ద్వారా అటవీ చట్టాలను సవరించింది. అదేవిధంగా, కాప్-28 (COP-28) సదస్సులో అటవీ సంరక్షణ, వాతావరణ మార్పులపై గ్లోబల్ డిక్లరేషన్లకు భారత్ చురుకైన మద్దతు తెలిపింది.
కృత్రిమ మేధస్సు (AI), డ్రోన్లు వంటి డిజిటల్ పరిజ్ఞానాన్ని అటవీ నిర్వహణలో చేర్చడం ద్వారా అక్రమ కలప రవాణాను అరికట్టవచ్చు. పారిస్ ఒప్పందం కింద 2030 నాటికి అదనంగా 2.5 నుండి 3 బిలియన్ టన్నుల కార్బన్ సింక్ ను సృష్టించాలన్న జాతీయ లక్ష్యానికి ఇది ఎంతగానో దోహదపడుతుంది.
Core Concept: మియావాకి పద్ధతి (Miyawaki Method)
Q1. ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ ఫారెస్ట్ అకాడమీ (IGNFA) ఏ నగరంలో ఉంది?
A) న్యూఢిల్లీ
B) డెహ్రాడూన్
C) భోపాల్
D) షిల్లాంగ్
Answer: B) డెహ్రాడూన్
Explanation: ఇందిరా గాంధీ నేషనల్ ఫారెస్ట్ అకాడమీ (IGNFA) ఉత్తరాఖండ్ లోని డెహ్రాడూన్లో ఉంది. ఇక్కడే ఐఎఫ్ఎస్ అధికారులకు శిక్షణ ఇస్తారు.
Q2. పర్యావరణంలో ఇటీవల తరచుగా వార్తల్లో కనిపిస్తున్న 'మియావాకి (Miyawaki)' విధానం దేనికి సంబంధించినది?
A) సముద్రజలాల శుద్ధి సాంకేతికత
B) తక్కువ వ్యవధిలో దట్టమైన అడవుల పెంపకం
C) ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాల రీసైక్లింగ్ విధానం
D) అంతరించిపోతున్న జంతువుల క్లోనింగ్ పద్ధతి
Answer: B) తక్కువ వ్యవధిలో దట్టమైన అడవుల పెంపకం
Explanation: జపాన్ కు చెందిన అకీరా మియావాకి కనుగొన్న ఈ విధానం ద్వారా పట్టణ ప్రాంతాల్లో అతివేగంగా సూక్ష్మ అడవులను పెంచుతారు.
Q3. ఇండియన్ ఫారెస్ట్ సర్వీస్ (IFS) ని అఖిల భారత సర్వీసుగా ఏ సంవత్సరంలో ఏర్పాటు చేశారు?
A) 1950
B) 1966
C) 1972
D) 1980
Answer: B) 1966
Explanation: ఆల్ ఇండియా సర్వీసెస్ చట్టం 1951 కింద 1966 వ సంవత్సరంలో ఐఎఫ్ఎస్ (IFS) అఖిల భారత సర్వీసుగా అవతరించింది.
Q4. రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ అడవులు, వన్యప్రాణులతో సహా సహజ పర్యావరణాన్ని రక్షించడం ప్రతి పౌరుడి ప్రాథమిక విధి అని తెలుపుతుంది?
A) ఆర్టికల్ 48A
B) ఆర్టికల్ 51A(g)
C) ఆర్టికల్ 21
D) ఆర్టికల్ 48
Answer: B) ఆర్టికల్ 51A(g)
Explanation: ఆర్టికల్ 51A(g) పౌరుల ప్రాథమిక విధిని తెలుపుతుంది. ఆర్టికల్ 48A అనేది ప్రభుత్వ బాధ్యతను (DPSP) సూచిస్తుంది.
Q5. జాతీయ అటవీ విధానం 1988 ప్రకారం భారతదేశ మొత్తం భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో ఎంత శాతం అటవీ ప్రాంతం ఉండాలి?
A) 24.62%
B) 21.71%
C) 33.33%
D) 50.00%
Answer: C) 33.33%
Explanation: జాతీయ అటవీ విధానం (National Forest Policy) 1988 ప్రకారం దేశ భౌగోళిక విస్తీర్ణంలో కనీసం మూడింట ఒక వంతు (33%) అటవీ ప్రాంతం ఉండాలి.
Q6. ఇండియా స్టేట్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్ రిపోర్ట్ (ISFR) ని ప్రతి రెండేళ్లకు ఒకసారి ఏ సంస్థ విడుదల చేస్తుంది?
A) నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog)
B) ఫారెస్ట్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (FSI)
C) ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ ఫారెస్ట్రీ రీసెర్చ్ అండ్ ఎడ్యుకేషన్ (ICFRE)
D) బొటానికల్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (BSI)
Answer: B) ఫారెస్ట్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (FSI)
Explanation: డెహ్రాడూన్ లో ప్రధాన కార్యాలయం కలిగిన ఫారెస్ట్ సర్వే ఆఫ్ ఇండియా (FSI) ద్వైవార్షికంగా ఈ నివేదికను ప్రచురిస్తుంది.
PYQ 1:
భారత రాజ్యాంగంలో పర్యావరణ పరిరక్షణ, అడవులు మరియు వన్యప్రాణుల సంరక్షణ గురించి క్రింది వాటిలో ఎక్కడ ప్రస్తావించబడింది?
1. ఆదేశిక సూత్రాలు (Directive Principles of State Policy)
2. ప్రాథమిక విధులు (Fundamental Duties)
3. ప్రాథమిక హక్కులు (Fundamental Rights)
క్రింది కోడ్లను ఉపయోగించి సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2 మాత్రమే
D) 1, 2 మరియు 3
Answer: C) 1 మరియు 2 మాత్రమే
Explanation: రాజ్యాంగంలోని పార్ట్ IV లో ఆర్టికల్ 48A (ఆదేశిక సూత్రాలు) మరియు పార్ట్ IVA లో ఆర్టికల్ 51A(g) (ప్రాథమిక విధులు) కింద పర్యావరణం, అడవుల సంరక్షణ స్పష్టంగా ప్రస్తావించబడ్డాయి.
PYQ 2: 'మియావాకి (Miyawaki) పద్ధతి'కి సంబంధించి క్రింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:
1. ఇది తక్కువ వ్యవధిలో దట్టమైన అడవులను సృష్టించే పట్టణ అడవుల పెంపక విధానం.
2. ఈ పద్ధతిలో కేవలం విదేశీ (Exotic) వృక్ష జాతులను మాత్రమే పెంచుతారు.
పైన ఇచ్చిన వ్యాఖ్యలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2
D) ఏదీ కాదు
Answer: A) 1 మాత్రమే
Explanation: మొదటి వ్యాఖ్య సరైనది. కానీ రెండవ వ్యాఖ్య తప్పు, ఎందుకంటే మియావాకి విధానంలో ఆ ప్రాంతానికి చెందిన దేశీయ/స్థానిక (Indigenous) వృక్ష జాతులను మాత్రమే నాటుతారు, విదేశీ జాతులను కాదు.
Question: అటవీ సంరక్షణలో 'పర్యావరణ కేంద్రీకృత' (Ecocentric) విధానం ఆవశ్యకతను చర్చిస్తూ, అడవుల నిర్వహణలో ఆధునిక సాంకేతిక పరిజ్ఞానం, గిరిజన సమాజాల పాత్రను విశ్లేషించండి. (250 పదాలు)
Answer Pointers:
UPSC/State PSC Prelims పరీక్షలలో సాధారణంగా 'మియావాకి పద్ధతి' లేదా రాజ్యాంగంలోని 'పర్యావరణ సంబంధిత ఆర్టికల్స్ (48A, 51A(g))' పై నేరుగా ప్రశ్నలు అడుగుతారు. మెయిన్స్ (Mains) లో వాతావరణ మార్పులు, టెక్నాలజీ (AI) వినియోగం మరియు అటవీ సంరక్షణలో గిరిజనుల పాత్ర పై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఉంది.