ఏప్రిల్ 26, 2024న బీజింగ్లో అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి ఆంటోనీ బ్లింకెన్, చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్పింగ్ మధ్య కీలక సమావేశం జరిగింది. ఈ భేటీలో చైనా-అమెరికా దేశాలు పరస్పరం 'ప్రత్యర్థులుగా కాకుండా భాగస్వాములుగా' ఎదగాలని జిన్పింగ్ సూచించారు. అమెరికా చిన్న చిన్న కూటములను (Quad, AUKUS వంటివి) ఏర్పాటు చేసి ఇతరులను లక్ష్యంగా చేసుకోకూడదని స్పష్టం చేశారు. మారుతున్న ప్రపంచ భౌగోళిక రాజకీయాలకు (geopolitics) మరియు ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో శాంతి భద్రతలకు ఈ పరిణామం అత్యంత కీలకం.
ఏప్రిల్ 26, 2024న బీజింగ్లో అమెరికా విదేశాంగ శాఖ మంత్రి ఆంటోనీ బ్లింకెన్, చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్పింగ్తో సమావేశమయ్యారు. ఇరు దేశాల మధ్య నెలకొన్న ఉద్రిక్తతలను తగ్గించుకుని, సత్సంబంధాలను మెరుగుపరుచుకునే దిశగా ఈ కీలక చర్చలు జరిగాయి.
ఏప్రిల్ 26, 2024; చైనా రాజధాని బీజింగ్లోని 'గ్రేట్ హాల్ ఆఫ్ ది పీపుల్' ప్రాంగణంలో.
తైవాన్, దక్షిణ చైనా సముద్రం వంటి ప్రాంతీయ అంశాలపై ఉద్రిక్తతలు ఉన్న తరుణంలో ఈ చర్చలు ప్రపంచ శాంతికి కీలకం. కాంపిటీటివ్ ఎగ్జామ్స్ లోని ఇంటర్నేషనల్ రిలేషన్స్ (IR) సిలబస్కు ఇండో-పసిఫిక్ వ్యూహం, క్వాడ్ (Quad) కూటమి, మరియు చైనా-అమెరికా సంబంధాల దృష్ట్యా ఇది చాలా ముఖ్యం.
2023 నవంబర్లో అమెరికాలోని శాన్ ఫ్రాన్సిస్కోలో (APEC Summit సమయంలో) జిన్పింగ్, జో బైడెన్ మధ్య కీలక శిఖరాగ్ర సదస్సు జరిగింది. అక్కడ కూడా ఉద్రిక్తతల తగ్గింపునకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.
'అలీన విధానం' (Non-alignment), 'వన్ చైనా పాలసీ' (One China Policy) మరియు 'జీరో-సమ్ గేమ్' (Zero-sum game) వంటి అంతర్జాతీయ సంబంధాల (IR) ప్రాథమిక సిద్ధాంతాలు ఈ పరిణామంతో నేరుగా ముడిపడి ఉన్నాయి.
తైవాన్ చుట్టూ చైనా సైనిక విన్యాసాల తగ్గింపు, ఆధునిక సాంకేతికతలు (AI) మరియు మందుల అక్రమ రవాణా (Fentanyl) నియంత్రణ వంటి అంతర్జాతీయ సమస్యలపై ఇరు దేశాల మధ్య సమన్వయం పెరిగే అవకాశం ఉంది.
Core Concept: Zero-Sum Game in International Relations (జీరో-సమ్ గేమ్)
Q1. ఇటీవలే అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి ఆంటోనీ బ్లింకెన్ ఏ దేశంలో పర్యటించి ఆ దేశ అధ్యక్షుడితో భేటీ అయ్యారు?
A) రష్యా
B) జపాన్
C) చైనా
D) దక్షిణ కొరియా
Answer: C) చైనా
Explanation: ఏప్రిల్ 26, 2024న అమెరికా విదేశాంగ మంత్రి ఆంటోనీ బ్లింకెన్ బీజింగ్లో చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్పింగ్తో సమావేశమయ్యారు.
Q2. అంతర్జాతీయ సంబంధాల సిద్ధాంతాలలో ఒక దేశం పొందే లాభం మరో దేశం నష్టానికి కారణమయ్యే పరిస్థితిని ఏమంటారు?
A) నాన్-అలైన్మెంట్
B) జీరో-సమ్ గేమ్
C) సాఫ్ట్ పవర్
D) డిప్లమాటిక్ ఇమ్యూనిటీ
Answer: B) జీరో-సమ్ గేమ్
Explanation: జీరో-సమ్ గేమ్లో ఒకరి గెలుపు కచ్చితంగా మరొకరి ఓటమికి దారితీస్తుంది.
Q3. ఆసియా-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో చైనా ఆధిపత్యాన్ని నిలువరించేందుకు అమెరికా భాగస్వామ్యంతో ఏర్పాటైన "కూటమి" కింది వాటిలో ఏది?
A) NATO
B) AUKUS
C) BRICS
D) SAARC
Answer: B) AUKUS
Explanation: ఆస్ట్రేలియా, యూకే, మరియు యూఎస్ కలిపి ఇండో-పసిఫిక్ భద్రత కోసం AUKUS కూటమిని ఏర్పాటు చేశాయి.
Q4. వన్ చైనా పాలసీ (One China Policy) ఏ ప్రాంతాన్ని చైనాలో అంతర్భాగంగా పరిగణిస్తుంది?
A) హాంకాంగ్
B) తైవాన్
C) మకావు
D) టిబెట్
Answer: B) తైవాన్
Explanation: వన్ చైనా పాలసీ ప్రకారం తైవాన్ తమ దేశంలో అంతర్భాగమని చైనా వాదిస్తుంది.
Q5. అమెరికా మరియు పీపుల్స్ రిపబ్లిక్ ఆఫ్ చైనా (PRC) మధ్య అధికారిక దౌత్య సంబంధాలు ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభమయ్యాయి?
A) 1949
B) 1971
C) 1979
D) 1991
Answer: C) 1979
Explanation: జనవరి 1, 1979న అమెరికా మరియు చైనా మధ్య అధికారికంగా దౌత్య సంబంధాలు నెలకొన్నాయి.
Q6. ఏప్రిల్ 2024లో చైనా-అమెరికా ఉన్నత స్థాయి చర్చలు బీజింగ్లోని ఏ ప్రదేశంలో జరిగాయి?
A) గ్రేట్ హాల్ ఆఫ్ ది పీపుల్
B) ఫర్బిడెన్ సిటీ
C) వైట్ హౌస్
D) బీజింగ్ నేషనల్ స్టేడియం
Answer: A) గ్రేట్ హాల్ ఆఫ్ ది పీపుల్
Explanation: చైనా అత్యున్నత నాయకత్వం విదేశీ ప్రతినిధులతో సమావేశమయ్యే ప్రధాన వేదిక గ్రేట్ హాల్ ఆఫ్ ది పీపుల్.
PYQ 1:
ప్రశ్న: ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో 'క్వాడ్' (Quad) కూటమి ఏర్పాటు వెనుక ఉన్న ప్రధాన ఉద్దేశ్యం మరియు దానికి చైనా స్పందన ఏమిటి?
Answer: ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో స్వేచ్ఛా వాణిజ్యం మరియు భద్రతను నిర్ధారించడం క్వాడ్ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. అయితే చైనా దీనిని ఆసియా 'నాటో' (Asian NATO) గా విమర్శిస్తూ, తనను అడ్డుకునే వ్యూహంగా పరిగణిస్తుంది.
PYQ 2:
ప్రశ్న:
ప్రకటన (A): చైనా మరియు అమెరికా సంబంధాలు తరచుగా వాణిజ్య యుద్ధాలు మరియు ప్రాదేశిక వివాదాల వల్ల దెబ్బతింటున్నాయి.
కారణం (R): దక్షిణ చైనా సముద్రం మరియు తైవాన్ సమస్యలపై ఈ రెండు దేశాల మధ్య తీవ్ర భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి.
సమాధానం ఎంచుకోండి.
Answer: (A) మరియు (R) రెండూ సరైనవే, (R) అనేది (A) కి సరైన వివరణ. తైవాన్ మరియు దక్షిణ చైనా సముద్రం వంటి భౌగోళిక వివాదాలే అమెరికా-చైనా వాణిజ్య, రాజకీయ ఉద్రిక్తతలకు మూల కారణాలు.
Question: అమెరికా-చైనా మధ్య మారుతున్న భౌగోళిక రాజకీయ సంబంధాలను విశ్లేషించండి. ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో ఇవి భారతదేశ భద్రత మరియు వ్యూహాలపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతాయి? (250 పదాలు)
ప్రిలిమ్స్ పరీక్షల కోసం వన్ చైనా పాలసీ, క్వాడ్, ఆకస్ (AUKUS) వంటి కూటములలోని సభ్య దేశాల పేర్లు కచ్చితంగా చదవాలి. మెయిన్స్ మరియు ఇంటర్వ్యూల కోసం "ఇండియా-చైనా-యూఎస్ ట్రయాంగిల్" (India-China-US Triangle) లోని వ్యూహాత్మక పరిణామాలపై స్పష్టమైన అవగాహన పెంచుకోవాలి.