ఏప్రిల్ 26, 2024న కజకిస్థాన్లోని ఆస్తానాలో షాంఘై కోఆపరేషన్ ఆర్గనైజేషన్ (SCO) రక్షణ మంత్రుల సమావేశం జరిగింది. ఈ సమావేశంలో భారత్ తరఫున రక్షణ కార్యదర్శి శ్రీ గిరిధర్ అరమనే పాల్గొన్నారు. భారతీయ తత్వశాస్త్రం 'వసుధైవ కుటుంబకం' ఆధారంగా ఉన్న 'ఒకే భూమి, ఒకే కుటుంబం, ఒకే భవిష్యత్తు' అనే భావనకు SCO దేశాలు మద్దతు తెలిపాయి. ఈ సందర్భంగా ఉగ్రవాదంపై "జీరో టాలరెన్స్" విధానాన్ని పాటించాలని, ఐక్యరాజ్యసమితిలో సమగ్ర ఉగ్రవాద వ్యతిరేక ఒప్పందాన్ని (CCIT) ఆమోదించాలని భారత్ పునరుద్ఘాటించింది.
కజకిస్థాన్లోని ఆస్తానాలో SCO రక్షణ మంత్రుల సమావేశం విజయవంతంగా ముగిసింది. ఈ సమావేశం తరువాత ఒక ఉమ్మడి కమ్యూనిక్ (Joint Communique) జారీ చేశారు. ఇందులో భారతీయ భావన అయిన 'ఒకే భూమి, ఒకే కుటుంబం, ఒకే భవిష్యత్తు' ఆలోచనను అభివృద్ధి చేయడానికి అన్ని సభ్య దేశాలు అంగీకరించాయి.
ఈ అత్యున్నత స్థాయి సమావేశం ఏప్రిల్ 26, 2024న కజకిస్థాన్ రాజధాని ఆస్తానాలో జరిగింది.
SCO సభ్య దేశాల రక్షణ మంత్రులు ఇందులో పాల్గొన్నారు. భారతదేశం తరఫున రక్షణ కార్యదర్శి శ్రీ గిరిధర్ అరమనే హాజరై భారత విధానాలను బలంగా వినిపించారు.
ఈ సమావేశంలో పాల్గొన్న మంత్రులందరూ ఒక ప్రొటోకాల్పై సంతకాలు చేశారు. ప్రాంతీయ భద్రత కోసం ఉమ్మడి వ్యూహాలను రూపొందించడం మరియు సమాచార మార్పిడి ద్వారా ఉగ్రవాద నెట్వర్క్లను ఛేదించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
ఆసియా ప్రాంతంలో శాంతి, స్థిరత్వం మరియు భద్రతను నిర్వహించడానికి ఈ సమావేశం అత్యంత ముఖ్యం. ఉగ్రవాదంపై 'జీరో టాలరెన్స్' విధానం అవసరమని భారత్ స్పష్టం చేసింది. ఇది UPSC సిలబస్లోని అంతర్జాతీయ సంబంధాలు (IR) మరియు భద్రతా అంశాలకు (Security) నేరుగా సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.
షాంఘై కోఆపరేషన్ ఆర్గనైజేషన్ (SCO) 2001లో ఏర్పాటైంది. అంతకు ముందు ఇది 'షాంఘై ఫైవ్' గా పిలువబడేది. భారతదేశం మరియు పాకిస్థాన్ 2017లో ఆస్తానా శిఖరాగ్ర సమావేశంలో పూర్తి స్థాయి సభ్య దేశాలుగా చేరాయి.
2023 సంవత్సరంలో భారతదేశం SCO కి అధ్యక్షత వహించింది. అప్పట్లో వర్చువల్ విధానంలో జరిగిన సదస్సులో కూడా ఉగ్రవాద నిర్మూలనపై ప్రధానంగా చర్చించారు.
సమగ్ర అంతర్జాతీయ ఉగ్రవాద వ్యతిరేక ఒప్పందం (Comprehensive Convention on International Terrorism - CCIT) ను 1996లో భారతదేశం ఐక్యరాజ్యసమితి (UN)లో ప్రతిపాదించింది. అలాగే ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంత భద్రత కోసం 'SAGAR' (Security and Growth for All in the Region) విధానాన్ని 2015లో భారత్ ప్రారంభించింది.
ఈ సమావేశం నిర్ణయాల వల్ల SCO దేశాల మధ్య సైనిక మరియు రక్షణ సహకారం మరింత బలపడుతుంది. రాబోయే రోజుల్లో సంయుక్త సైనిక విన్యాసాలు మరియు ఉగ్రవాద వ్యతిరేక ఆపరేషన్లు పెరిగే అవకాశం ఉంది.
Core Concept: Shanghai Cooperation Organisation (SCO)
Q1. 2024 లో SCO రక్షణ మంత్రుల సమావేశం ఏ నగరంలో జరిగింది?
A) బీజింగ్
B) న్యూఢిల్లీ
C) ఆస్తానా
D) తాష్కెంట్
Answer: C) ఆస్తానా
Explanation: ఏప్రిల్ 26, 2024న కజకిస్థాన్ రాజధాని ఆస్తానాలో SCO రక్షణ మంత్రుల సమావేశం జరిగింది.
Q2. ఏ భారతీయ తత్వశాస్త్రం ఆధారంగా 'ఒకే భూమి, ఒకే కుటుంబం, ఒకే భవిష్యత్తు' అనే భావనను SCO స్వీకరించింది?
A) సత్యమేవ జయతే
B) వసుధైవ కుటుంబకం
C) సర్వే జనాః సుఖినో భవంతు
D) అహింసా పరమో ధర్మః
Answer: B) వసుధైవ కుటుంబకం
Explanation: మహా ఉపనిషత్తులోని 'వసుధైవ కుటుంబకం' ఆధారంగా 'వన్ ఎర్త్, వన్ ఫ్యామిలీ, వన్ ఫ్యూచర్' భావనకు SCO మద్దతు పలికింది.
Q3. భారతదేశం ఐక్యరాజ్యసమితిలో సమగ్ర అంతర్జాతీయ ఉగ్రవాద వ్యతిరేక ఒప్పందాన్ని (CCIT) ఏ సంవత్సరంలో ప్రతిపాదించింది?
A) 1996
B) 2001
C) 2014
D) 2017
Answer: A) 1996
Explanation: ఉగ్రవాదాన్ని అంతర్జాతీయ స్థాయిలో ఎదుర్కోవడానికి భారత్ మొట్టమొదటిసారిగా 1996లో CCIT ని ప్రతిపాదించింది.
Q4. షాంఘై కోఆపరేషన్ ఆర్గనైజేషన్ (SCO) లో భారతదేశం ఏ సంవత్సరంలో పూర్తి స్థాయి సభ్యదేశంగా చేరింది?
A) 2001
B) 2015
C) 2017
D) 2023
Answer: C) 2017
Explanation: 2017లో కజకిస్థాన్ లోని ఆస్తానాలో జరిగిన సదస్సులో భారతదేశం మరియు పాకిస్థాన్ పూర్తి స్థాయి సభ్యదేశాలుగా చేరాయి.
Q5. 'SAGAR' అనగా ఏమిటి?
A) Security and Growth for Asian Region
B) Security and Growth for All in the Region
C) Safety and Growth for All in the Region
D) Security and Governance for Asian Region
Answer: B) Security and Growth for All in the Region
Explanation: ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో భద్రత మరియు ఆర్థిక వృద్ధి కోసం భారత్ ఈ 'SAGAR' విధానాన్ని అనుసరిస్తోంది.
Q6. SCO లోని ఉగ్రవాద వ్యతిరేక విభాగం అయిన RATS (Regional Anti-Terrorist Structure) ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉంది?
A) బీజింగ్
B) షాంఘై
C) ఆస్తానా
D) తాష్కెంట్
Answer: D) తాష్కెంట్
Explanation: SCO ప్రధాన కార్యాలయం బీజింగ్ లో ఉన్నప్పటికీ, దాని ఉగ్రవాద వ్యతిరేక విభాగం RATS ఉజ్బెకిస్థాన్ రాజధాని తాష్కెంట్ లో ఉంది.
PYQ 1:
షాంఘై కోఆపరేషన్ ఆర్గనైజేషన్ (SCO) కు సంబంధించి క్రింది వ్యాఖ్యలను పరిగణించండి:
1. SCO 2001 లో ప్రారంభించబడింది.
2. భారతదేశం మరియు పాకిస్థాన్ లు ప్రారంభం నుండే పూర్తి స్థాయి సభ్య దేశాలుగా ఉన్నాయి.
పైన ఇచ్చిన వ్యాఖ్యలలో ఏది సరైనది/సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2 రెండూ
D) ఏదీ కాదు
Answer: A) 1 మాత్రమే
Explanation: SCO 2001 లో ఏర్పడింది. కానీ భారతదేశం మరియు పాకిస్థాన్ 2017 లో మాత్రమే పూర్తి స్థాయి సభ్యదేశాలుగా చేరాయి. కాబట్టి రెండవ వ్యాఖ్య తప్పు.
PYQ 2:
ప్రకటన (A): ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో భద్రతను పెంపొందించడానికి భారతదేశం 'SAGAR' విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టింది.
కారణం (R): సముద్ర మార్గాల్లో చైనా ఆధిపత్యాన్ని అరికట్టడం మరియు పొరుగు దేశాలతో ఆర్థిక, భద్రతా సహకారాన్ని పెంపొందించడం దీని ఉద్దేశ్యం.
A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.
B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.
C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.
D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.
Answer: A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.
Explanation: భారతదేశం ఇండో-పసిఫిక్ ప్రాంతంలో అందరి భద్రత మరియు అభివృద్ధి కోసం SAGAR (Security and Growth for All in the Region) విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టింది.
Question: షాంఘై కోఆపరేషన్ ఆర్గనైజేషన్ (SCO) లో భారతదేశం పాత్రను విశ్లేషించండి. ఉగ్రవాదాన్ని ఎదుర్కోవడంలో SCO వేదికగా భారతదేశం చేస్తున్న ప్రయత్నాలను వివరించండి. (250 Words)
UPSC/State PSC పరీక్షల్లో ముఖ్యమైన అంతర్జాతీయ సంస్థలు, వాటి తాజా సదస్సులు జరిగిన ప్రదేశాలు (ఉదాహరణకు ఈసారి ఆస్తానా) మరియు అందులో భారత్ చేసిన ప్రతిపాదనలు (CCIT, వసుధైవ కుటుంబకం) గురించి ప్రిలిమ్స్ లో డైరెక్ట్ గా అడిగే అవకాశం ఉంది. మెయిన్స్ లో భారత-మధ్య ఆసియా సంబంధాల కింద దీన్ని ఉదహరించవచ్చు.