Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

ఆంధ్రప్రదేశ్ ఖైదీల కోసం నైపుణ్యాభివృద్ధి కార్యక్రమం ప్రారంభం

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర న్యాయ సేవా అధికార సంస్థ (APSLSA) మరియు పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్ (PNB) సహకారంతో రాష్ట్రంలోని ఖైదీల కోసం ఒక నూతన నైపుణ్యాభివృద్ధి కార్యక్రమం ప్రారంభమైంది. మొదటి విడతలో తూర్పుగోదావరి, నెల్లూరు మరియు విశాఖపట్నం సెంట్రల్ జైళ్లలోని 93 మంది ఖైదీలకు ప్లంబింగ్‌లో ఉచిత శిక్షణ ఇస్తున్నారు. జైలు నుంచి విడుదలైన తర్వాత వారు స్వయం ఉపాధి పొంది గౌరవప్రదమైన జీవితం గడిపేందుకు, తిరిగి నేరాల వైపు మళ్లకుండా ఉండేందుకు ఈ కార్యక్రమం రూపొందించబడింది. పోటీ పరీక్షల్లో జైలు సంస్కరణలకు ఇది ఒక ఉత్తమ ఉదాహరణ.

What Happened

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర న్యాయ సేవా అధికార సంస్థ (APSLSA), ఖైదీల పునరావాసం కోసం ఒక నూతన స్కిల్ డెవలప్‌మెంట్ (నైపుణ్యాభివృద్ధి) కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించింది. ఇందులో భాగంగా మొదటి దశలో ఎంపిక చేసిన 93 మంది ఖైదీలకు వృత్తి విద్యా కోర్సులలో (ప్లంబింగ్) ఉచిత శిక్షణ ఇస్తున్నారు.

When & Where

ఏప్రిల్ 26, 2024న ఈ కార్యక్రమం ప్రారంభమైంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ లోని నెల్లూరు, తూర్పుగోదావరి మరియు విశాఖపట్నం సెంట్రల్ జైళ్లలో ఈ ప్రాజెక్టును అమలు చేస్తున్నారు.

Who Is Involved

  • జస్టిస్ ఎ.వి.శేషసాయి: ఏపీ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి మరియు APSLSA ఎగ్జిక్యూటివ్ చైర్మన్ (ప్రారంభకులు).
  • జస్టిస్ ధీరజ్ సింగ్ ఠాకూర్: ఏపీ హైకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి (వారి మార్గదర్శకత్వంలో అమలు).
  • పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్ (PNB): ఆర్థిక సహాయం అందించిన బ్యాంక్ (CSR ద్వారా ₹6.90 లక్షలు).
  • నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ కన్‌స్ట్రక్షన్ (NAC): సాంకేతిక శిక్షణ అందించే భాగస్వామి సంస్థ.

How It Works

  • ఎంపిక చేసిన సెంట్రల్ జైళ్లలో NAC నిపుణులు ఖైదీలకు శిక్షణ తరగతులు నిర్వహిస్తారు.
  • జైలు శిక్ష అనుభవించిన తర్వాత వారు సమాజంలో సులభంగా కలిసిపోయేలా, స్వయం ఉపాధి ద్వారా ఆర్థికంగా స్థిరపడేలా ప్రాయోగిక నైపుణ్యాలు (Practical Skills) నేర్పిస్తారు.

Why It Matters

ఖైదీలు జైలు నుండి విడుదలయ్యాక ఉపాధి లేక తిరిగి నేరాల వైపు మళ్లే ప్రమాదం (Recidivism) ఎక్కువగా ఉంటుంది. దీనిని అరికట్టడానికి నైపుణ్య శిక్షణ ఒక శక్తివంతమైన సాధనం. ఇది సామాజిక న్యాయం (Social Justice) మరియు మానవ హక్కుల పరిరక్షణలో కీలక ముందడుగు.

Historical Background

భారతదేశంలో జైలు సంస్కరణలపై ముల్లా కమిటీ (1983) మరియు జస్టిస్ అమితావ రాయ్ కమిటీ (2018) చారిత్రకమైనవి. ఖైదీలను కేవలం శిక్షించడమే కాకుండా వారిలో పరివర్తన తేవాలని (Reformative Justice) ఈ కమిటీలు గట్టిగా సూచించాయి.

Previous Related Events

ఇటీవల కేంద్ర హోం మంత్రిత్వ శాఖ దేశవ్యాప్తంగా అమలు కోసం **'మోడల్ ప్రిజన్స్ యాక్ట్ 2023'**ను విడుదల చేసింది. ఇది 130 సంవత్సరాల పాత 'ప్రిజన్స్ యాక్ట్ 1894' స్థానంలో వచ్చి, ఖైదీల పునరావాసానికి పెద్దపీట వేసింది.

Static GK Connection

భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం జైళ్లు అనేది "రాష్ట్ర జాబితా" (State List) లోని అంశం. ఉచిత న్యాయ సేవలు మరియు APSLSA అనేది డైరెక్టివ్ ప్రిన్సిపల్స్ ఆఫ్ స్టేట్ పాలసీ (DPSP) లోని ఆర్టికల్ 39A నుండి ఉద్భవించాయి.

Future Impact

ఈ పైలట్ ప్రాజెక్ట్ విజయవంతమైతే, భవిష్యత్తులో ఎలక్ట్రీషియన్, కంప్యూటర్ బేసిక్స్, మరియు టైలరింగ్ వంటి ఇతర నైపుణ్యాలను కూడా అన్ని జైళ్లలో ప్రవేశపెట్టే అవకాశం ఉంది. ఇది రాష్ట్రవ్యాప్తంగా నేరాల రేటును తగ్గించడానికి దీర్ఘకాలంలో దోహదపడుతుంది.

🔑 Key Points for Revision

  • ఏపీలో 93 మంది ఖైదీలకు ప్లంబింగ్ వృత్తిలో నైపుణ్యాభివృద్ధి శిక్షణ.
  • శిక్షణ కేంద్రాలు: నెల్లూరు, తూర్పుగోదావరి (రాజమండ్రి), విశాఖపట్నం సెంట్రల్ జైళ్లు.
  • స్పాన్సర్ చేసిన బ్యాంక్: పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్ (PNB).
  • PNB అందించిన నిధులు: ₹6.90 లక్షలు (కార్పొరేట్ సోషల్ రెస్పాన్సిబిలిటీ ఫండ్స్).
  • అమలు చేసే సంస్థ: ఏపీ స్టేట్ లీగల్ సర్వీసెస్ అథారిటీ (APSLSA).
  • శిక్షణ సంస్థ: నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ కన్‌స్ట్రక్షన్ (NAC).
  • ఉచిత న్యాయ సేవలు: రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 39A (DPSP).
  • జైళ్ల నిర్వహణ: 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం రాష్ట్ర జాబితా (State List).
  • సంబంధిత చట్టం: మోడల్ ప్రిజన్స్ యాక్ట్, 2023.
  • సంస్కరణల కమిటీలు: ముల్లా కమిటీ (1983), అమితావ రాయ్ కమిటీ (2018).

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: జైలు సంస్కరణలు మరియు న్యాయ సేవా సంస్థలు (Prison Reforms & Legal Services Authorities)

  • నిర్వచనం: ఖైదీలకు కేవలం శిక్ష అమలు చేయడమే కాకుండా, వారి మానసిక స్థితిని మార్చి, నైపుణ్యాలు నేర్పి, సమాజంలో సాధారణ పౌరులుగా జీవించేలా చేయడాన్ని జైలు సంస్కరణలు అంటారు.
  • రాజ్యాంగ సంబంధం: రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్‌లో 'జైళ్లు' అనే అంశం రాష్ట్ర జాబితా (State List - Entry 4) కిందికి వస్తుంది. కాబట్టి జైళ్ల నిర్వహణ పూర్తి బాధ్యత రాష్ట్ర ప్రభుత్వానిదే.
  • ఆర్టికల్ 39A: ఆర్థిక లేదా ఇతర కారణాల వల్ల ఏ పౌరుడికీ న్యాయం దూరం కాకూడదనే ఉద్దేశంతో ఉచిత న్యాయ సేవలు (Free Legal Aid) అందించాలని ఈ ఆర్టికల్ నిర్దేశిస్తుంది.
  • NALSA చట్టం, 1987: ఆర్టికల్ 39A స్ఫూర్తితో 1987లో నేషనల్ లీగల్ సర్వీసెస్ అథారిటీ చట్టాన్ని ఆమోదించారు.
  • సంస్థాగత నిర్మాణం: జాతీయ స్థాయిలో NALSA, రాష్ట్ర స్థాయిలో SLSA, జిల్లాల్లో DLSA ఏర్పడ్డాయి. ఇవే ఖైదీల హక్కుల రక్షణ కూడా చూస్తాయి.
  • న్యాయ వ్యవస్థ మార్పు: మన దేశం ప్రతీకార న్యాయం (Retributive Justice) నుండి పరివర్తనాత్మక న్యాయం (Reformative Justice) వైపు అడుగులు వేస్తోంది.
  • ఇటీవలి చట్టం: బ్రిటిష్ కాలం నాటి ప్రిజన్స్ యాక్ట్, 1894 స్థానంలో ఆధునిక అవసరాలకు తగినట్లుగా కేంద్రం 'మోడల్ ప్రిజన్స్ యాక్ట్ 2023' ను సూచించింది.
  • AP లో ప్రాముఖ్యత: ఖైదీలకు నైపుణ్యాలు నేర్పించడం ద్వారా విడుదలయ్యాక వారు గౌరవప్రదమైన ఉపాధి పొంది ఆర్థిక స్వావలంబన (Financial Independence) సాధిస్తారు.

❓ Practice MCQs

Q1. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఖైదీల నైపుణ్యాభివృద్ధి కార్యక్రమానికి ఏ బ్యాంకు ఆర్థిక సహాయం (CSR నిధులు) అందించింది?
A) స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (SBI)
B) బ్యాంక్ ఆఫ్ బరోడా (BoB)
C) పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్ (PNB)
D) యూనియన్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (UBI)

Answer: C

Explanation: పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్ (PNB) తమ CSR నిధుల కింద ఈ కార్యక్రమానికి ₹6.90 లక్షలు అందించింది.

Q2. మొదటి దశలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఖైదీలకు ఏ వృత్తి నైపుణ్యంలో శిక్షణ ఇస్తున్నారు?
A) ఎలక్ట్రీషియన్
B) ప్లంబింగ్
C) టైలరింగ్
D) కంప్యూటర్ కోడింగ్

Answer: B

Explanation: తొలి విడతగా 93 మంది ఖైదీలకు 'ప్లంబింగ్' పనుల్లో నేషనల్ అకాడమీ ఆఫ్ కన్‌స్ట్రక్షన్ (NAC) శిక్షణ ఇస్తోంది.

Q3. భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం "జైళ్లు, ఖైదీల నిర్వహణ" అనేది ఏ జాబితాకు సంబంధించిన అంశం?
A) కేంద్ర జాబితా (Union List)
B) రాష్ట్ర జాబితా (State List)
C) ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List)
D) అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary Powers)

Answer: B

Explanation: 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం జైళ్లు అనేది రాష్ట్ర జాబితా కిందికి వస్తుంది, కాబట్టి వాటి నిర్వహణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల బాధ్యత.

Q4. పేదలు మరియు బలహీన వర్గాలకు ఉచిత న్యాయ సేవలు (Free Legal Aid) అందించాలని ఆదేశించే రాజ్యాంగ నిబంధన ఏది?
A) ఆర్టికల్ 39A
B) ఆర్టికల్ 44
C) ఆర్టికల్ 50
D) ఆర్టికల్ 21A

Answer: A

Explanation: ఆదేశిక సూత్రాలలోని (DPSP) ఆర్టికల్ 39A దేశ పౌరులందరికీ సమాన న్యాయం మరియు ఉచిత న్యాయ సహాయాన్ని నిర్దేశిస్తుంది.

Q5. జైలు సంస్కరణలు మరియు ఖైదీల స్థితిగతులను మెరుగుపరచడానికి సుప్రీంకోర్టు 2018లో ఎవరి నేతృత్వంలో కమిటీని నియమించింది?
A) జస్టిస్ లోధా కమిటీ
B) జస్టిస్ అమితావ రాయ్ కమిటీ
C) జస్టిస్ ఆర్.ఎస్. సర్కారియా కమిటీ
D) జస్టిస్ మలిమత్ కమిటీ

Answer: B

Explanation: జైళ్లలో రద్దీని తగ్గించడానికి మరియు సంస్కరణలు సూచించడానికి 2018లో జస్టిస్ అమితావ రాయ్ కమిటీని నియమించారు.

Q6. ఈ స్కిల్ డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్‌ను ప్రారంభించిన ఆంధ్రప్రదేశ్ స్టేట్ లీగల్ సర్వీసెస్ అథారిటీ (APSLSA) ఎగ్జిక్యూటివ్ చైర్మన్ ఎవరు?
A) జస్టిస్ ధీరజ్ సింగ్ ఠాకూర్
B) జస్టిస్ ప్రశాంత్ కుమార్ మిశ్రా
C) జస్టిస్ ఎ.వి.శేషసాయి
D) జస్టిస్ ఆకుల వెంకట శేషయ్య

Answer: C

Explanation: ఏపీ హైకోర్టు న్యాయమూర్తి మరియు APSLSA ఎగ్జిక్యూటివ్ చైర్మన్ అయిన జస్టిస్ ఎ.వి.శేషసాయి ఈ ప్రాజెక్టును ప్రారంభించారు.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

ప్రకటన (Assertion - A): భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం జైళ్లు కేంద్ర జాబితాలో ఉంటాయి, కాబట్టి జైళ్ల చట్టాలను కేంద్ర ప్రభుత్వం మాత్రమే చేస్తుంది.

కారణం (Reason - R): ఖైదీలకు నైపుణ్యాభివృద్ధి కార్యక్రమాలు కల్పించడం ద్వారా వారు మళ్లీ నేరాలు చేయకుండా నిరోధించవచ్చు.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, R అనేది A కి సరైన వివరణ.
B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.
C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.
D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: D

Explanation: జైళ్లు అనేది "రాష్ట్ర జాబితా" లోని అంశం, కేంద్ర జాబితా కాదు. కాబట్టి ప్రత్యామ్నాయం A తప్పు. ఖైదీలకు ఉపాధి కల్పిస్తే నేరాల రేటు తగ్గుతుంది అనేది సరైన వాదన.

PYQ 2:

లీగల్ సర్వీసెస్ అథారిటీ చట్టం, 1987 కి సంబంధించి క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 39A ఆధారంగా ఈ చట్టం చేయబడింది.
2. ఈ చట్టం కింద రాష్ట్ర స్థాయిలో లీగల్ సర్వీసెస్ అథారిటీ (SLSA) ని ఏర్పాటు చేస్తారు.

పై వాటిలో సరైనవి ఏవి?

A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2 రెండూ
D) ఏదీ కాదు

Answer: C

Explanation: ఉచిత న్యాయ సేవలు అందించడానికి ఆర్టికల్ 39A స్ఫూర్తితో 1987లో ఈ చట్టాన్ని తీసుకొచ్చారు. దీని కిందే జాతీయ, రాష్ట్ర, జిల్లా స్థాయి సంస్థలు ఏర్పడ్డాయి.

✍️ Mains Answer Pointers

Question: "శిక్షాత్మక న్యాయం (Retributive Justice) నుండి పరివర్తనాత్మక న్యాయం (Reformative Justice) వైపు అడుగులు వేయడంలో నైపుణ్యాభివృద్ధి కార్యక్రమాలు కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి." ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ఇటీవలి చొరవను ఉదాహరణగా తీసుకుని జైలు సంస్కరణల ఆవశ్యకతను చర్చించండి.

Answer Pointers:

  • పరిచయం (Introduction): "ఒక దేశం ఎలా ఉందో తెలుసుకోవాలంటే అక్కడి జైళ్లను చూడాలి" అనే నెల్సన్ మండేలా వ్యాఖ్యతో ప్రారంభించి, ఏపీలో ఇటీవలి PNB మరియు APSLSA స్కిల్ డెవలప్‌మెంట్ ప్రోగ్రామ్‌ను పరిచయం చేయాలి.
  • మానవ హక్కుల కోణం: నేరం చేసినప్పటికీ ఖైదీలకు ఆర్టికల్ 21 కింద జీవించే హక్కు, గౌరవప్రదమైన జీవితం గడిపే హక్కు ఉంటుందని వివరించాలి.
  • ఆర్థిక స్వావలంబన (Economic Impact): ఉచిత శిక్షణ వల్ల వారు జైలు నుంచి బయటకు వచ్చాక ఉపాధి పొంది (ఉదా: ప్లంబర్, ఎలక్ట్రీషియన్) కుటుంబానికి ఆధారంగా మారతారు.
  • నేరాల రేటు తగ్గింపు (Lower Recidivism): ఉపాధి లేకపోవడమే పాత ఖైదీలు మళ్లీ నేరాలు చేయడానికి ప్రధాన కారణం. నైపుణ్యాలు వారికి ప్రత్యామ్నాయ దారిని చూపుతాయి.
  • ప్రభుత్వ విధానాలు: మోడల్ ప్రిజన్స్ యాక్ట్ 2023 మరియు అమితావ రాయ్ కమిటీ సిఫార్సులు ఖైదీల పునరావాసానికి ఎలా ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నాయో ప్రస్తావించాలి.
  • ముగింపు (Conclusion): సమాజంలో ఖైదీలను తిరిగి అంగీకరించే (Social Integration) వాతావరణం కల్పించడం ద్వారా సురక్షితమైన దేశాన్ని నిర్మించవచ్చని సానుకూలంగా ముగించాలి. (రెడీమేడ్ డేటా పాయింట్: దేశంలో సుమారు 70% మంది అండర్-ట్రయల్ ఖైదీలే ఉన్నారు).

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా "జైళ్లు" కేంద్ర ప్రభుత్వ పరిధిలోని (Union List) అంశం అనుకుంటారు. కానీ రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం ఇది రాష్ట్ర జాబితా (State List) కిందికి వస్తుంది.
  • Trap 2: ఈ కార్యక్రమానికి పంజాబ్ నేషనల్ బ్యాంక్ నిధులు ఇస్తుండడంతో ఇది ఏదో ప్రభుత్వ పథకం అనుకునే ప్రమాదం ఉంది. కానీ వాస్తవానికి ఇది వారి CSR (Corporate Social Responsibility - కార్పొరేట్ సామాజిక బాధ్యత) నిధుల కింద ఇస్తున్న విరాళం.

🧭 Exam Tip

APPSC గ్రూప్-1, గ్రూప్-2 మెయిన్స్ మరియు UPSC GS-2 పేపర్‌లలో "సామాజిక న్యాయం (Social Justice)", "గవర్నెన్స్" లేదా "మానవ హక్కులు" టాపిక్స్ కింద ఆన్సర్స్ లేదా ఎస్సేలు రాసేటప్పుడు, ఖైదీల పునరావాసానికి సంబంధించిన ఈ ఏపీ తాజా ఉదాహరణను ప్రస్తావిస్తే అదనపు మార్కులు పడతాయి.