గ్లోబల్ టెక్నాలజీ సంస్థ అయిన UST మరియు డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (DST) సహకారంతో నడుస్తున్న iHUB-IIT రూర్కీ (దివ్యసంపర్క్) మధ్య ఏప్రిల్ 2026లో ఒక కీలక అవగాహన ఒప్పందం (MoU) కుదిరింది. ఇంజనీరింగ్ పరిశోధన (R&D), డీప్-టెక్ ఆవిష్కరణలు, రోబోటిక్స్ మరియు సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్ (CPS) విభాగాల్లో స్వదేశీ పరిష్కారాలను అభివృద్ధి చేయడం దీని ఉద్దేశం. పరిశ్రమ మరియు విద్యారంగం (Industry-Academia) మధ్య సమన్వయం ద్వారా భారతదేశంలో సాంకేతిక పర్యావరణ వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడానికి ఇది పరీక్షల కోణంలో ముఖ్యమైన పరిణామం.
టెక్నాలజీ అండ్ ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ సంస్థ UST మరియు IIT రూర్కీకి చెందిన iHUB దివ్యసంపర్క్ మధ్య డీప్-టెక్ మరియు ఇంజనీరింగ్ R&D కోసం ఒక కీలక ఒప్పందం కుదిరింది. సాంకేతిక పరిశోధనలను వాణిజ్యపరంగా, సామాజికంగా ఉపయోగపడే అప్లికేషన్లుగా మార్చడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం.
ఈ ఒప్పందం 28 ఏప్రిల్ 2026 నాడు కేరళలోని తిరువనంతపురంలో ఉన్న UST క్యాంపస్ లో ఇరు సంస్థల ప్రతినిధుల మధ్య అధికారికంగా జరిగింది.
ప్రముఖ ఐటీ సంస్థ UST, మరియు iHUB దివ్యసంపర్క్ (IIT రూర్కీలోని టెక్నాలజీ ఇన్నోవేషన్ హబ్). దీనికి భారత ప్రభుత్వానికి చెందిన డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (DST) మద్దతు ఉంది. UST ప్రెసిడెంట్ అలెగ్జాండర్ వర్గీస్, iHUB CEO మనీష్ ఆనంద్ ఇందులో ముఖ్యపాత్ర వహించారు.
ఇది భారతదేశంలో డీప్-టెక్ (Deep-Tech) ఆవిష్కరణలను ప్రోత్సహిస్తుంది. కేవలం థియరీకి పరిమితం కాకుండా, విద్యాసంస్థల్లో జరిగే పరిశోధనలను నేరుగా పరిశ్రమల అవసరాలకు (Industry-Academia linkage) మరియు నిజ జీవిత సమస్యల పరిష్కారానికి వాడుకోవడానికి ఈ ఒప్పందం ఉపయోగపడుతుంది.
2018లో భారత ప్రభుత్వం ఆమోదించిన 'నేషనల్ మిషన్ ఆన్ ఇంటర్ డిసిప్లినరీ సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్ (NM-ICPS)' పథకం కింద దేశవ్యాప్తంగా వివిధ IITలలో టెక్నాలజీ ఇన్నోవేషన్ హబ్లను (TIHs) ఏర్పాటు చేశారు. అందులో ఈ iHUB దివ్యసంపర్క్ ఒకటి.
సాంకేతిక పరిశోధనలను వేగవంతం చేసే క్రమంలో UST సంస్థ గతంలో కూడా భారతదేశపు ప్రతిష్టాత్మక విద్యా సంస్థలైన BITS పిలానీ, IIT మద్రాస్ మరియు ప్రభుత్వ రంగ T-Works లతో కూడా ఎంఓయూ (MoU) లు కుదుర్చుకుంది.
సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్ (CPS) అనేది ఒక అధునాతన సాంకేతికత. భౌతిక వాతావరణాన్ని (Physical objects) మరియు డిజిటల్ సిస్టమ్స్ (Software/Algorithms) ను నెట్వర్క్ ద్వారా అనుసంధానించడాన్ని CPS అంటారు. అటానమస్ వాహనాలు, స్మార్ట్ గ్రిడ్లు దీనికి ఉదాహరణలు.
ఈ భాగస్వామ్యం భవిష్యత్తులో ఆత్మనిర్భర్ భారత్ మరియు డిజిటల్ ఇండియా లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా భారతదేశాన్ని గ్లోబల్ R&D హబ్గా మారుస్తుంది. రోబోటిక్స్, ఇంటర్నెట్ ఆఫ్ థింగ్స్ (IoT) లలో స్వదేశీ సాంకేతికత అందుబాటులోకి వస్తుంది.
Core Concept: సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్ (Cyber-Physical Systems - CPS)
Q1. ఇటీవల డీప్-టెక్ మరియు ఇంజనీరింగ్ R&D లో ఆవిష్కరణల కోసం UST సంస్థ ఏ ఐఐటీ (IIT) తో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది?
A) IIT మద్రాస్
B) IIT బాంబే
C) IIT రూర్కీ
D) IIT కాన్పూర్
Answer: C
Explanation: డీప్-టెక్ మరియు సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్లో పరిశోధనల కోసం UST మరియు IIT రూర్కీకి చెందిన iHUB దివ్యసంపర్క్ మధ్య ఒప్పందం జరిగింది.
Q2. iHUB దివ్యసంపర్క్ ఏ కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ మద్దతుతో నడుస్తున్న సాంకేతిక ఆవిష్కరణల కేంద్రం?
A) విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ
B) ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు ఐటీ మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY)
C) శాస్త్ర మరియు సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ (DST)
D) నైపుణ్యాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ
Answer: C
Explanation: ఇది డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (DST) మరియు భారత ప్రభుత్వం యొక్క చొరవతో IIT రూర్కీలో ఏర్పాటైంది.
Q3. దేశంలో 'నేషనల్ మిషన్ ఆన్ ఇంటర్ డిసిప్లినరీ సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్ (NM-ICPS)' కు కేంద్ర మంత్రివర్గం ఎప్పుడు ఆమోదం తెలిపింది?
A) 2015
B) 2018
C) 2020
D) 2022
Answer: B
Explanation: దేశంలో సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్ అభివృద్ధి కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం 2018 లో ఈ మిషన్ను ఆమోదించింది.
Q4. డీప్-టెక్ ఎకోసిస్టమ్కు సంబంధించి UST మరియు iHUB ఒప్పందం దేనిపై ప్రధానంగా దృష్టి సారిస్తుంది?
A) వ్యవసాయ విధానాలు
B) సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్ మరియు ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI)
C) అంతరిక్ష పరిశోధనలు
D) బయో-ఫెర్టిలైజర్స్ తయారీ
Answer: B
Explanation: ఈ భాగస్వామ్యం సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్, అధునాతన డిజిటల్ ఇంజనీరింగ్, రోబోటిక్స్ మరియు ఏఐ ఆధారిత అప్లికేషన్లపై దృష్టి సారిస్తుంది.
Q5. iHUB దివ్యసంపర్క్ యొక్క ప్రధాన కార్యాలయం/క్యాంపస్ ఎక్కడ ఉంది?
A) తిరువనంతపురం
B) బెంగళూరు
C) రూర్కీ
D) న్యూఢిల్లీ
Answer: C
Explanation: iHUB దివ్యసంపర్క్ అనేది ఉత్తరాఖండ్లోని IIT రూర్కీలో ఏర్పాటు చేయబడిన ఒక స్వతంత్ర టెక్నాలజీ ఇన్నోవేషన్ హబ్.
Q6. ఆధునిక సాంకేతికతలో "సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్ (CPS)" అనగా ఏమిటి?
A) కేవలం ఇంటర్నెట్ భద్రతను పెంచే సాఫ్ట్వేర్
B) సైబర్ నేరాలను అరికట్టే చట్టబద్ధమైన వ్యవస్థ
C) భౌతిక ప్రక్రియలు మరియు కంప్యూటేషన్/నెట్వర్కింగ్ అనుసంధానం
D) వర్చువల్ రియాలిటీ (VR) గేమింగ్ ప్లాట్ఫారమ్
Answer: C
Explanation: భౌతిక ప్రపంచాన్ని (యంత్రాలు, పరికరాలు) మరియు సైబర్ ప్రపంచాన్ని (కంప్యూటర్ నెట్వర్క్లు, డేటా) ఒక త్రాటిపైకి తీసుకురావడాన్ని CPS అంటారు.
PYQ 1:
భారతదేశంలో డీప్-టెక్ మరియు సైబర్-ఫిజికల్ పర్యావరణ వ్యవస్థ అభివృద్ధిలో 'డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (DST)' పాత్రను ఏ విధంగా అంచనా వేస్తారు?
Answer: 'NM-ICPS' మిషన్ ద్వారా దేశవ్యాప్తంగా వివిధ IITలలో 25 టెక్నాలజీ ఇన్నోవేషన్ హబ్లను (TIHs) ఏర్పాటు చేసి, విద్యా సంస్థలు మరియు పరిశ్రమల మధ్య సహకారాన్ని పెంపొందించడం ద్వారా డీప్-టెక్ అభివృద్ధికి DST బలమైన పునాది వేసింది. iHUB-IIT రూర్కీ దీనికి ప్రత్యక్ష ఉదాహరణ.
PYQ 2:
కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
1. iHUB దివ్యసంపర్క్ అనేది IIT రూర్కీలో ఉన్న ఒక టెక్నాలజీ ఇన్నోవేషన్ హబ్.
2. ఈ హబ్ కేవలం వ్యవసాయ రంగంలో బయోటెక్నాలజీ అభివృద్ధికి మాత్రమే పరిమితమైంది.
పై వాక్యాలలో ఏది సరైనది/సరైనవి?
Answer: వాక్యం 1 మాత్రమే సరైనది. iHUB దివ్యసంపర్క్ సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్, డీప్-టెక్, ఏఐ (AI), మరియు రోబోటిక్స్ వంటి బహుళ రంగాలపై పనిచేస్తుంది, ఇది కేవలం బయోటెక్నాలజీకి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు.
Question: డీప్-టెక్ మరియు సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్ (CPS) రంగాలలో భారతదేశం ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సవాళ్లు ఏమిటి? పరిశ్రమ మరియు విద్యాసంస్థల భాగస్వామ్యం (Industry-Academia linkages) ఈ సవాళ్లను పరిష్కరించడంలో ఎలా సహాయపడుతుంది? (250 పదాలు)
ప్రిలిమ్స్ పరీక్షలలో ఇటీవల ఒప్పందాలు చేసుకున్న సంస్థలు (ఉదా: UST - IIT Roorkee), సంబంధిత మంత్రిత్వ శాఖల పేర్లు (DST) అడిగే అవకాశం ఎక్కువ. మెయిన్స్ పరీక్షలో జనరల్ స్టడీస్ పేపర్-3 (సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ) లో సైబర్-ఫిజికల్ సిస్టమ్స్ (CPS) మరియు ఇండస్ట్రీ-అకాడెమియా అనుసంధానం పై 10-మార్కుల ప్రశ్నను ఆశించవచ్చు.