కార్మికులు తమ పాత మరియు ఆపరేషన్లో లేని (Inoperative) ప్రావిడెంట్ ఫండ్ (EPF) ఖాతాలను ట్రాక్ చేయడానికి, యాక్టివేట్ చేయడానికి ఈపీఎఫ్ఓ (EPFO) "ఈ-ప్రాప్తి (E-PRAAPTI)" అనే పోర్టల్ను త్వరలో ప్రారంభించనుంది. కేంద్ర కార్మిక, ఉపాధి శాఖ మంత్రి మన్సుఖ్ మాండవీయ దీనిని ప్రకటించారు. ఆధార్ ఆధారిత అథెంటికేషన్ ద్వారా, యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) లేని పాత ఖాతాలను సులభంగా ప్రస్తుత UAN కి అనుసంధానించవచ్చు. ఇది ఆఫ్లైన్, మాన్యువల్ ప్రక్రియలను తగ్గించి, ఏళ్లుగా మూలుగుతున్న కోట్లాది రూపాయల అన్క్లెయిమ్డ్ డిపాజిట్లను అసలైన లబ్ధిదారులకు చేర్చడంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.
పాత మరియు నిష్క్రియ (inoperative) ఈపీఎఫ్ ఖాతాలను గుర్తించి, యాక్టివేట్ చేసుకునేందుకు వీలుగా ఎంప్లాయీస్ ప్రావిడెంట్ ఫండ్ ఆర్గనైజేషన్ (EPFO) 'ఈ-ప్రాప్తి' (E-PRAAPTI) అనే సరికొత్త ఆన్లైన్ పోర్టల్ను ప్రారంభించనుంది. కేంద్ర కార్మిక, ఉపాధి శాఖ మంత్రి మన్సుఖ్ మాండవీయ ఈ నిర్ణయాన్ని అధికారికంగా ప్రకటించారు.
ఈ డిజిటల్ ప్లాట్ఫారమ్కు సంబంధించిన ప్రకటన 2026 ఏప్రిల్ చివరిలో న్యూఢిల్లీలో జరిగింది. పాత డేటా మైగ్రేషన్ కోసం ప్రస్తుతం ఉన్న పోర్టల్ను కొద్దిరోజులు నిలిపివేసి, ఈ కొత్త పోర్టల్ను దేశవ్యాప్తంగా అందుబాటులోకి తీసుకురానున్నారు.
లక్షలాది మంది ఉద్యోగుల కష్టార్జితం పాత ఖాతాల్లో ఉండిపోయింది. మార్చి 2025 నాటికి రూ.10,181 కోట్ల నిధులు స్తంభించిన (inoperative) ఖాతాల్లో ఉన్నాయి. ఈ ఆన్లైన్ విధానం ద్వారా పారదర్శకత పెరగడమే కాకుండా, డాక్యుమెంట్లు, కంపెనీ (Employer) ఆమోదంతో పనిలేకుండా ఆటోమేటెడ్ విధానంలో నిధులు పౌరుల చేతికి అందుతాయి.
గత కొన్నేళ్లుగా సామాజిక భద్రతను డిజిటలైజ్ చేయడానికి కేంద్రం ప్రయత్నిస్తోంది. ఇందులో భాగంగా 2025-26లో EPFO ఆటోమేటెడ్ విధానంలో రికార్డు స్థాయిలో 8.31 కోట్ల క్లెయిమ్లను పరిష్కరించింది. ఇటీవల రూ.1,000 కంటే తక్కువ బ్యాలెన్స్ ఉన్న ఇన్ఆపరేటివ్ ఖాతాలను ఆటో-సెటిల్మెంట్ చేయడానికి సైతం నిర్ణయించారు.
ఈ పోర్టల్ రాకతో పాత మరియు నిరుపయోగంగా పడి ఉన్న ఖాతాల సమస్యకు దాదాపుగా శాశ్వత పరిష్కారం లభిస్తుంది. క్లెయిమ్ సెటిల్మెంట్లలో యజమానుల (Employers) ఇంటర్వెన్షన్ పూర్తిగా తగ్గిపోయి, 100% ఆటోమేషన్ దిశగా EPFO అడుగులు వేస్తుంది.
Core Concept: Employees' Provident Fund Organisation (EPFO) & UAN
Q1. ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన "ఈ-ప్రాప్తి (E-PRAAPTI)" పోర్టల్ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?
A) ఉచిత రేషన్ పంపిణీ ఆన్లైన్ చేయడం
B) పాత మరియు ఇన్ఆపరేటివ్ EPF ఖాతాలను ట్రాక్ చేసి యాక్టివేట్ చేయడం
C) విద్యార్థులకు ఆన్లైన్ స్కాలర్షిప్ అందించడం
D) ఎంఎస్ఎంఈ (MSME) లకు రుణాల మంజూరు
Answer: B
Explanation: E-PRAAPTI అనేది UAN లేని పాత, నిష్క్రియ (inoperative) ఈపీఎఫ్ ఖాతాలను ఆధార్ ద్వారా గుర్తించి లింక్ చేయడానికి ఉద్దేశించబడిన పోర్టల్.
Q2. ఒక EPF ఖాతా ఎప్పుడు 'ఇన్ఆపరేటివ్ (Inoperative)' గా పరిగణించబడుతుంది?
A) ఉద్యోగి ఒక సంవత్సరం పాటు ఖాతాలో డబ్బు జమ చేయనప్పుడు
B) ఉద్యోగి రిటైర్మెంట్ (55 ఏళ్లు) తర్వాత వరుసగా 3 సంవత్సరాల పాటు ఎలాంటి జమలు జరగనప్పుడు
C) ఉద్యోగి ఒక కంపెనీ నుండి మరో కంపెనీకి మారిన వెంటనే
D) ఖాతా బ్యాలెన్స్ రూ.10,000 కంటే తక్కువ ఉన్నప్పుడు
Answer: B
Explanation: రిటైర్మెంట్ (55 ఏళ్లు వయస్సు) తర్వాత లేదా శాశ్వతంగా విదేశాలకు వెళ్లిన తర్వాత వరుసగా 3 ఏళ్ల పాటు కంట్రిబ్యూషన్స్ (జమలు) రాకపోతే ఆ ఖాతాను ఇన్ఆపరేటివ్గా గుర్తిస్తారు.
Q3. ఎంప్లాయీస్ ప్రావిడెంట్ ఫండ్ ఆర్గనైజేషన్ (EPFO) ఏ కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలో పని చేస్తుంది?
A) ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ
B) హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ
C) కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ
D) వాణిజ్య మరియు పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ
Answer: C
Explanation: సామాజిక భద్రతను అందించే చట్టబద్ధమైన సంస్థ అయిన EPFO, కేంద్ర కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Labour and Employment) పరిధిలో పని చేస్తుంది.
Q4. యూనివర్సల్ అకౌంట్ నంబర్ (UAN) కు సంబంధించి కింది వాటిలో సరైనది ఏది?
1. ఇది 14 అంకెల విశిష్ట గుర్తింపు సంఖ్య.
2. దీనిని 2014 లో ప్రవేశపెట్టారు.
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2 రెండూ
D) ఏదీ కాదు
Answer: B
Explanation: UAN అనేది 14 కాదు, 12 అంకెల విశిష్ట గుర్తింపు సంఖ్య. దీనిని అక్టోబర్ 2014లో ప్రవేశపెట్టారు. కాబట్టి స్టేట్మెంట్ 2 మాత్రమే సరైనది.
Q5. E-PRAAPTI పోర్టల్లో ఆథెంటికేషన్ (Authentication) విధానం ప్రధానంగా దేనిపై ఆధారపడి ఉంటుంది?
A) పాన్ (PAN) కార్డ్
B) ఓటరు ఐడి
C) ఆధార్ ఆధారిత (Aadhaar-based) అథెంటికేషన్
D) డ్రైవింగ్ లైసెన్స్
Answer: C
Explanation: ఈ పోర్టల్లో సభ్యులు తమ పాత ఖాతాలను యాక్సెస్ చేయడానికి మరియు UAN కు లింక్ చేయడానికి ఆధార్ ఆధారిత ధృవీకరణను (Aadhaar-based Authentication) ఉపయోగిస్తారు.
Q6. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ (ఆదేశిక సూత్రాలు) వృద్ధాప్యం, అనారోగ్య సమయాల్లో పౌరులకు సహాయం అందించాలని పేర్కొంటుంది (EPFO స్ఫూర్తి)?
A) ఆర్టికల్ 39
B) ఆర్టికల్ 40
C) ఆర్టికల్ 41
D) ఆర్టికల్ 44
Answer: C
Explanation: రాజ్యాంగంలోని DPSP (ఆదేశిక సూత్రాలు) లోని ఆర్టికల్ 41 (Right to public assistance) మేరకు EPF వంటి సామాజిక భద్రతా పథకాలు పనిచేస్తాయి.
PYQ 1:
కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. ఎంప్లాయీస్ ప్రావిడెంట్ ఫండ్ ఆర్గనైజేషన్ (EPFO) అనేది ఒక రాజ్యాంగబద్ధమైన సంస్థ.
2. ఇన్ఆపరేటివ్ (స్తంభించిన) EPF ఖాతాలపై ఎలాంటి వడ్డీ లభించదు.
పైవాటిలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2
D) ఏదీ కాదు
Answer: D (ఏదీ కాదు).
వివరణ: EPFO అనేది పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా ఏర్పడిన చట్టబద్ధమైన సంస్థ (Statutory body), రాజ్యాంగబద్ధమైనది కాదు (Not a constitutional body). అలాగే, ఇన్ఆపరేటివ్ ఖాతాలపై కూడా సభ్యుడికి 58 ఏళ్లు వచ్చే వరకు వడ్డీ జమ చేయబడుతుంది. కాబట్టి రెండు స్టేట్మెంట్లు తప్పే.
PYQ 2:
అజర్షన్ (A): 2014 కి ముందు ఒక ఉద్యోగికి అనేక EPF ఖాతాలు ఉండేవి, కానీ ఇప్పుడు జీవితకాలం ఒకే UAN ఉంటుంది.
రీజన్ (R): ఉద్యోగులు కంపెనీ మారిన ప్రతిసారీ కొత్త పీఎఫ్ ఖాతా తెరవడాన్ని నివారించి, పాత ఖాతాలను ఒకే గొడుగు కింద లింక్ చేయడానికి UAN ను ప్రవేశపెట్టారు.
A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.
B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.
C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.
D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.
Answer: A (A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ).
వివరణ: UAN ప్రాథమిక ఉద్దేశ్యమే పీఎఫ్ ఖాతాల నిర్వహణను సులభతరం చేయడం మరియు ఉద్యోగి ఎన్ని ఉద్యోగాలు మారినా ఖాతాలను ఒకే UAN కిందకు తీసుకురావడం.
Question: భారతదేశంలో కార్మికుల సామాజిక భద్రతను పెంపొందించడంలో EPFO పాత్రను అంచనా వేయండి. ఇటీవలి 'ఈ-ప్రాప్తి (E-PRAAPTI)' లాంటి ఆన్లైన్ చొరవలు పౌరుల సేవలను ఎలా మెరుగుపరుస్తాయి? (250 పదాలు)
Structured Pointers:
సామాజిక భద్రతా పథకాలు (Social Security Schemes), లేబర్ చట్టాలు UPSC ప్రిలిమ్స్ మరియు ఈపీఎఫ్ఓ (EPFO APFC/EO) లాంటి ప్రత్యేక పరీక్షలకు అత్యంత కీలకం. గ్రూప్స్ మరియు బ్యాంకింగ్ పరీక్షల్లో UAN డిజిట్స్, ఈ-ప్రాప్తి పోర్టల్ పూర్తి పేరు మరియు EPFO పేరెంట్ మినిస్ట్రీ (కార్మిక శాఖ) పై డైరెక్ట్ (Static) ప్రశ్నలు ఆశించవచ్చు. మెయిన్స్లో కార్మిక సంస్కరణలు మరియు ఇ-గవర్నెన్స్ కింద ఈ టాపిక్ ఉపయోగపడుతుంది.