ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల (EV) వినియోగాన్ని పెంచడానికి రాష్ట్రంలోని ఐదు ప్రధాన నగరాలను 'మోడల్ ఈ-మొబిలిటీ నగరాలు'గా ప్రకటించింది. అవి: విశాఖపట్నం, రాజమండ్రి, విజయవాడ, నెల్లూరు మరియు తిరుపతి. 2047 నాటికి రవాణా రంగంలో కార్బన్ న్యూట్రాలిటీని సాధించడమే దీని ప్రధాన లక్ష్యం. "ఆంధ్రప్రదేశ్ సస్టైనబుల్ ఎలక్ట్రిక్ మొబిలిటీ పాలసీ (4.0) 2024–29" కింద ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. దీనికోసం ప్రత్యేకంగా ₹250 కోట్ల ఫండ్ను ఏర్పాటు చేయడంతో పాటు, పటిష్టమైన ఈవీ ఛార్జింగ్ నెట్వర్క్ను నిర్మించనున్నారు.
మే 1, 2026న ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం తన రవాణా వ్యవస్థలో గ్రీన్ ఎనర్జీని పెంచడానికి ఐదు ప్రధాన నగరాలను 'మోడల్ ఈ-మొబిలిటీ సిటీలు'గా ప్రకటించింది. పట్టణ రవాణా వ్యవస్థను పూర్తిగా పర్యావరణ అనుకూల (sustainable) విధానంలోకి మార్చేందుకు ఏపీ ప్రభుత్వం ఈ కీలక అడుగు వేసింది.
ఈ అధికారిక ప్రకటన మే 1, 2026న విడుదలైంది. ఎంపిక చేసిన ఐదు నగరాలు: విశాఖపట్నం, రాజమండ్రి, విజయవాడ, నెల్లూరు, మరియు తిరుపతి. ఇవి రాష్ట్రంలోని ఐదు ముఖ్యమైన పరిపాలనా ప్రాంతాలకు ప్రాతినిధ్యం వహిస్తాయి.
ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తరఫున మున్సిపల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ అండ్ అర్బన్ డెవలప్మెంట్ (MA&UD) డిపార్ట్మెంట్ దీనికి ఆమోదముద్ర వేసింది. స్థానికంగా అమలు పర్యవేక్షించడానికి ప్రతి నగరంలో ప్రత్యేకంగా 'సిటీ ఈ-మొబిలిటీ సెల్స్' (City E-Mobility Cells) ఏర్పాటు చేస్తారు.
కర్బన ఉద్గారాలను తగ్గించడం ద్వారా వాతావరణ మార్పులను అరికట్టవచ్చు. పర్యావరణ పరిరక్షణతో పాటు, డీజిల్/పెట్రోల్ ఆధారిత వాహనాల తగ్గుదల వల్ల దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థపై ఇంధన దిగుమతుల భారం కూడా తగ్గుతుంది.
కాలుష్యాన్ని నియంత్రించే లక్ష్యంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలను ప్రోత్సహించడానికి ఫేమ్ (FAME - Faster Adoption and Manufacturing of Electric Vehicles) పథకాన్ని 2015లో ప్రారంభించింది. దానికి అనుగుణంగా ఏపీ ప్రభుత్వం కూడా గతంలో పలు ఈవీ విధానాలను తీసుకువచ్చింది.
గత కొన్నేళ్లుగా రవాణా రంగంలో మార్పుల కోసం ఢిల్లీ, కర్ణాటక వంటి రాష్ట్రాలు తమ సొంత EV పాలసీలను ప్రకటించి ఛార్జింగ్ మౌలిక సదుపాయాలపై భారీగా పెట్టుబడులు పెట్టాయి. ఇప్పుడు ఆంధ్రప్రదేశ్ సైతం అదే దిశలో వేగంగా అడుగులు వేస్తోంది.
'కార్బన్ న్యూట్రాలిటీ' (Carbon Neutrality) అనేది పర్యావరణ శాస్త్రంలో ముఖ్యమైన అంశం. ఒక దేశం లేదా సంస్థ విడుదల చేసే గ్రీన్ హౌస్ వాయువుల పరిమాణానికి సమానంగా, వాతావరణం నుంచి వాటిని తొలగించడాన్ని కార్బన్ న్యూట్రాలిటీ అంటారు.
2047 నాటికి ఏపీ రవాణా రంగంలో జీరో కార్బన్ ఉద్గారాలను సాధించాలనే లక్ష్యానికి ఇది గట్టి పునాది వేస్తుంది. భవిష్యత్తులో విజయవాడలో లాజిస్టిక్స్ ఆధారిత ఈవీ నెట్వర్క్, విశాఖలో ఎలక్ట్రిక్ బీఆర్టీఎస్ (BRTS) కారిడార్లు పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందుతాయి.
Core Concept: కార్బన్ న్యూట్రాలిటీ (Carbon Neutrality) మరియు గ్రీన్ మొబిలిటీ
Q1. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఎన్ని నగరాలను 'మోడల్ ఈ-మొబిలిటీ నగరాలు'గా ఎంపిక చేసింది?
A) 3
B) 4
C) 5
D) 7
Answer: C
Explanation: ఏపీ ప్రభుత్వం విశాఖపట్నం, రాజమండ్రి, విజయవాడ, నెల్లూరు మరియు తిరుపతి అనే ఐదు నగరాలను ఎంపిక చేసింది.
Q2. ఏ సంవత్సరం నాటికి రవాణా రంగంలో కార్బన్ న్యూట్రాలిటీని సాధించాలని ఆంధ్రప్రదేశ్ లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది?
A) 2030
B) 2040
C) 2047
D) 2070
Answer: C
Explanation: 2047 నాటికి రాష్ట్ర రవాణా రంగంలో పూర్తిగా కార్బన్ న్యూట్రాలిటీ సాధించాలని తాజా పాలసీలో నిర్ణయించారు.
Q3. 'మోడల్ ఈ-మొబిలిటీ నగరాల' ప్రాజెక్ట్ కింద ప్రతి నగరానికి ఎంత కార్పస్ ఫండ్ కేటాయించారు?
A) ₹25 కోట్లు
B) ₹50 కోట్లు
C) ₹100 కోట్లు
D) ₹250 కోట్లు
Answer: B
Explanation: మొత్తం ఫండ్ ₹250 కోట్లు కాగా, ఐదు నగరాలలో ప్రతి నగరానికి మౌలిక సదుపాయాల కోసం ₹50 కోట్లు కేటాయించారు.
Q4. ఈ-మొబిలిటీ విధానం ప్రకారం ఎంపిక చేసిన నగరాల్లో ప్రతి ఎన్ని కిలోమీటర్ల గ్రిడ్కు ఒక EV ఛార్జింగ్ స్టేషన్ ఏర్పాటు చేయనున్నారు?
A) 2x2 కి.మీ
B) 3x3 కి.మీ
C) 5x5 కి.మీ
D) 10x10 కి.మీ
Answer: B
Explanation: ఫ్రేమ్వర్క్ ప్రకారం నగరాల్లో ప్రతి 3x3 కి.మీ గ్రిడ్కు ఒక ఈవీ ఛార్జింగ్ పాయింట్ను నిర్మించనున్నారు.
Q5. ఈ కింది వాటిలో ఏ నగరంలో ప్రత్యేకంగా నదీ రవాణా వ్యవస్థల (River transport) విద్యుదీకరణ చేపట్టనున్నారు?
A) విశాఖపట్నం
B) నెల్లూరు
C) రాజమండ్రి
D) విజయవాడ
Answer: C
Explanation: గోదావరి నదికి అనుసంధానంగా ఉన్నందున రాజమండ్రిలో నదీ రవాణా వ్యవస్థను ఎలక్ట్రిఫికేషన్ చేయాలని నిర్ణయించారు.
Q6. ఏపీ మోడల్ ఈ-మొబిలిటీ ప్రాజెక్టును అధికారికంగా ఆమోదించిన ప్రభుత్వ శాఖ ఏది?
A) పర్యావరణ మరియు అటవీ శాఖ (EFS&T)
B) రవాణా శాఖ (Transport Department)
C) పరిశ్రమల శాఖ (Industries Department)
D) మున్సిపల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ & అర్బన్ డెవలప్మెంట్ (MA&UD)
Answer: D
Explanation: రాష్ట్ర మున్సిపల్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ & అర్బన్ డెవలప్మెంట్ డిపార్ట్మెంట్ దీనికి అధికారిక ఆమోదం తెలిపింది.
PYQ 1:
ఆంధ్రప్రదేశ్ సస్టైనబుల్ ఎలక్ట్రిక్ మొబిలిటీ పాలసీ (4.0) 2024–29 గురించి ఈ క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
1. దీని కింద హైవేలపై ప్రతి 30 కి.మీ దూరానికి ఒక EV ఛార్జింగ్ స్టేషన్ నిర్మిస్తారు.
2. విశాఖపట్నం నగరంలో ప్రధానంగా మత్స్య రంగం మరియు తీరప్రాంత లాజిస్టిక్స్ అభివృద్ధిపై దృష్టి సారిస్తారు.
పై వాటిలో సరైనది/సరైనవి ఏవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2 రెండూ
D) ఏదీ కాదు
Answer: A (1 మాత్రమే)
Explanation: మొదటి వాక్యం సరైనది. కానీ రెండవ వాక్యం తప్పు, ఎందుకంటే మత్స్య మరియు తీర రవాణా లాజిస్టిక్స్ (fisheries coastal transport) అభివృద్ధి చేయాల్సింది 'నెల్లూరు'లో, విశాఖపట్నంలో కాదు.
PYQ 2:
Assertion (A): ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఇటీవల ఐదు నగరాలను మోడల్ ఈ-మొబిలిటీ నగరాలుగా ఎంపిక చేసింది.
Reason (R): 2047 నాటికి రాష్ట్ర రవాణా రంగంలో కార్బన్ న్యూట్రాలిటీని సాధించాలనే ఉద్దేశ్యంతో ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు.
A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.
B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.
C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.
D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.
Answer: A
Explanation: రవాణా రంగంలో 2047 కల్లా నెట్-జీరో సాధించాలన్న లక్ష్యంతోనే ఈ ఐదు నగరాల్లో (విశాఖపట్నం, రాజమండ్రి, విజయవాడ, నెల్లూరు, తిరుపతి) పైలట్ ప్రాజెక్ట్ను ప్రభుత్వం ప్రారంభించింది.
Question: భారతదేశంలో ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల (EV) వినియోగాన్ని ప్రోత్సహించడంలో మరియు గ్రీన్ మొబిలిటీని సాధించడంలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పాత్రను విశ్లేషించండి. ఇటీవల ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రకటించిన 'ఈ-మొబిలిటీ నగరాల' ప్రాజెక్టును ఉదాహరణగా తెలుపండి. (250 పదాలు)
పాయింటర్లు:
APPSC గ్రూప్-1, గ్రూప్-2 ప్రిలిమ్స్ పరీక్షల్లో ఈ ఐదు నగరాల పేర్లు, వాటి ఫండ్ కేటాయింపులు, గ్రిడ్ విస్తీర్ణం (3x3 కి.మీ) మరియు టార్గెట్ ఇయర్స్ (2047) పై డైరెక్ట్ ప్రశ్నలు వస్తాయి. మెయిన్స్ ఎన్విరాన్మెంట్ పేపర్లో ఈ పాయింట్లను కేస్ స్టడీ లాగా రాయడం ద్వారా ఎక్కువ మార్కులు సాధించవచ్చు.