రాబోయే ఖరీఫ్ సీజన్ కోసం వ్యవసాయ భూములకు ఎటువంటి ఆటంకం లేకుండా నీటిని అందించాలనే లక్ష్యంతో, కాలువల మరమ్మతులు మరియు పూడికతీత పనుల కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం రూ. 397 కోట్లను విడుదల చేసింది. రాష్ట్ర జలవనరుల శాఖ మంత్రి ఎన్. రామానాయుడు ఈ నిధులను ప్రకటించారు. సాగునీటి పారుదల కాలువల నిర్వహణ, అడ్డంకుల తొలగింపు కోసం ఈ నిధులను వినియోగించనుండగా, గత 20 నెలల్లో ప్రభుత్వం సాగునీటి ఆపరేషన్ మరియు మెయింటెనెన్స్ (O&M) కోసం మొత్తం రూ. 1,100 కోట్లు కేటాయించడం విశేషం.
ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం రాబోయే ఖరీఫ్ సీజన్ దృష్ట్యా సాగునీటి కాలువల మరమ్మతులు, పూడికతీత (desilting) పనుల కోసం రూ. 397 కోట్లు విడుదల చేసింది. వ్యవసాయ పనులకు నీటి సరఫరాలో ఎలాంటి ఇబ్బందులు లేకుండా చూడాలన్నదే ఈ నిర్ణయం యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
ఈ ప్రకటన 2026 మే నెలలో ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో వెలువడింది. జలవనరుల శాఖ ఆధ్వర్యంలో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా ఉన్న ప్రధాన డెల్టా మరియు నాన్-డెల్టా కాలువల్లో ఈ పనులు జరగనున్నాయి.
రాష్ట్ర జలవనరుల శాఖ మంత్రి ఎన్. రామానాయుడు నేతృత్వంలో ఈ నిధుల కేటాయింపు జరిగింది. రాష్ట్ర జలవనరులు, నీటిపారుదల శాఖ అధికారులు మరియు ఇంజనీర్లు ఈ పనులను క్షేత్రస్థాయిలో పర్యవేక్షించి గడువులోగా పూర్తి చేసే బాధ్యత తీసుకుంటారు.
వర్షాధార వ్యవసాయంపై ఎక్కువగా ఆధారపడే ఆంధ్రప్రదేశ్ లాంటి రాష్ట్రానికి కాలువల నిర్వహణ అత్యంత కీలకం. కాలువల ద్వారా వ్యవసాయ భూములకు చివరి ఆయకట్టు (Tail-end) వరకు నీరు సకాలంలో అందితే, పంట దిగుబడి పెరిగి రైతుల ఆదాయం మెరుగుపడుతుంది.
ఆంధ్రప్రదేశ్ వ్యవసాయ చరిత్రలో కాలువల ప్రాధాన్యత ఎంతో ఉంది. 19వ శతాబ్దంలో సర్ ఆర్థర్ కాటన్ నిర్మించిన గోదావరి, కృష్ణా డెల్టా కాలువల వ్యవస్థలు నేటికీ రాష్ట్ర వ్యవసాయ రంగానికి వెన్నెముకగా నిలుస్తున్నాయి.
నీటిపారుదల ప్రాజెక్టుల నిర్వహణను ప్రభుత్వం సీరియస్ గా తీసుకుంది. తాజా జలవనరుల శాఖ గణాంకాల ప్రకారం, గత 20 నెలల కాలంలో నీటిపారుదల రంగంలో కేవలం ఆపరేషన్ మరియు మెయింటెనెన్స్ (O&M) పనుల కోసమే ప్రభుత్వం సుమారు రూ. 1,100 కోట్లు వెచ్చించింది.
నీటిపారుదల మరియు వ్యవసాయం అనేవి రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం 'రాష్ట్ర జాబితా' (State List - Entry 17, 14) కిందికి వస్తాయి. అలాగే, భారతదేశంలో ఖరీఫ్ సీజన్ అనగా నైరుతి రుతుపవనాల రాకతో (జూన్ నెలలో) మొదలై అక్టోబర్ వరకు కొనసాగే పంట కాలం.
ఈ నిధుల సద్వినియోగం వల్ల రాబోయే వర్షాకాలంలో కాలువలకు గండ్లు పడటం, వరద నష్టం లాంటివి తగ్గుతాయి. చివరి భూములకు కూడా సాగునీరు అందడం ద్వారా వరి తదితర ఖరీఫ్ పంటల దిగుబడి గణనీయంగా పెరిగి రాష్ట్ర ఆహార భద్రత పటిష్టమవుతుంది.
Core Concept: భారతదేశంలో నీటిపారుదల వ్యవస్థలు మరియు ఖరీఫ్ సీజన్ (Irrigation Systems and Kharif Season)
Q1. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఇటీవల రాబోయే ఖరీఫ్ సీజన్ కోసం కాలువల మరమ్మతుల నిమిత్తం ఎంత మొత్తాన్ని విడుదల చేసింది?
A) రూ. 297 కోట్లు
B) రూ. 397 కోట్లు
C) రూ. 500 కోట్లు
D) రూ. 1,100 కోట్లు
Answer: B) రూ. 397 కోట్లు
Explanation: రాబోయే ఖరీఫ్ సీజన్ కు ముందు వ్యవసాయ భూములకు నీరందించే కాలువల పూడికతీత పనుల కోసం ఏపీ ప్రభుత్వం రూ. 397 కోట్లను విడుదల చేసింది.
Q2. జలవనరులు మరియు నీటిపారుదల (Irrigation) భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ షెడ్యూల్ కిందకి వస్తుంది?
A) కేంద్ర జాబితా (Union List)
B) రాష్ట్ర జాబితా (State List)
C) ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List)
D) అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary Powers)
Answer: B) రాష్ట్ర జాబితా (State List)
Explanation: భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్, రాష్ట్ర జాబితా ఎంట్రీ 17 ప్రకారం సాగునీరు, కాలువలు రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పరిధిలోని అంశాలు.
Q3. భారతదేశంలో వ్యవసాయానికి సంబంధించి "ఖరీఫ్" సీజన్ కు సరైన కాల వ్యవధి ఏది?
A) అక్టోబర్ - మార్చి
B) మార్చి - జూన్
C) జూన్ - అక్టోబర్
D) జనవరి - ఏప్రిల్
Answer: C) జూన్ - అక్టోబర్
Explanation: ఖరీఫ్ సీజన్ అనేది నైరుతి రుతుపవనాల రాకతో (జూన్ లో) ప్రారంభమై అక్టోబర్ వరకు కొనసాగుతుంది. వరి ఈ సీజన్లో ప్రధాన పంట.
Q4. జలవనరుల శాఖ మంత్రి ప్రకటన ప్రకారం, గత 20 నెలల కాలంలో ఏపీ ప్రభుత్వం సాగునీటి రంగంలో ఆపరేషన్ & మెయింటెనెన్స్ (O&M) పనుల కోసం ఎంత కేటాయించింది?
A) రూ. 397 కోట్లు
B) రూ. 800 కోట్లు
C) రూ. 1,100 కోట్లు
D) రూ. 1,500 కోట్లు
Answer: C) రూ. 1,100 కోట్లు
Explanation: ప్రాజెక్టులు మరియు కాలువల నిర్వహణకు ప్రాధాన్యతనిస్తూ, గత 20 నెలల్లో O&M పనుల కోసం సుమారు రూ. 1,100 కోట్లు వెచ్చించారు.
Q5. ఏపీ వ్యవసాయ రంగంలో 'పూడికతీత' (Desilting) ప్రక్రియ యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?
A) కొత్త కాలువలు తవ్వడం
B) భూగర్భ జలాలను వెలికితీయడం
C) నదులను అనుసంధానం చేయడం
D) కాలువల్లో మట్టి తొలగించి నీటి ప్రవాహానికి ఆటంకం లేకుండా చేయడం
Answer: D) కాలువల్లో మట్టి తొలగించి నీటి ప్రవాహానికి ఆటంకం లేకుండా చేయడం
Explanation: పూడికతీత అంటే కాలువల్లో పేరుకుపోయిన పూడికను, మట్టిని తొలగించడం, దీనివల్ల ప్రవాహ సామర్థ్యం పెరిగి చివరి ఆయకట్టుకు నీరు చేరుతుంది.
Q6. విస్తీర్ణం పరంగా చూస్తే, కింది వాటిలో భారతదేశంలో అత్యధిక నీటిపారుదల దేని ద్వారా జరుగుతుంది?
A) కాలువలు (Canals)
B) గొట్టపు బావులు మరియు బావులు (Tube wells & Wells)
C) చెరువులు (Tanks)
D) డ్రిప్ ఇరిగేషన్
Answer: B) గొట్టపు బావులు మరియు బావులు (Tube wells & Wells)
Explanation: భారతదేశ వ్యవసాయ రంగంలో 60% పైగా నీటిపారుదల బావులు, గొట్టపు బావుల పైనే ఆధారపడి ఉంది, ఆ తర్వాతి స్థానంలో కాలువలు ఉన్నాయి.
PYQ 1:
భారతదేశ నీటిపారుదల వ్యవస్థలకు సంబంధించి కిందివాటిలో సరైన అవరోహణ క్రమం (అత్యధిక విస్తీర్ణం నుండి అత్యల్ప విస్తీర్ణానికి) ఏది?
Answer: గొట్టపు బావులు (Tube wells) > కాలువలు (Canals) > చెరువులు (Tanks). దేశంలో భూగర్భ జలాల ద్వారానే అత్యధిక వ్యవసాయ భూమికి నీరందుతోంది, దీని తర్వాత స్థానం కాలువలది.
PYQ 2:
కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
1. భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం వ్యవసాయం మరియు నీటిపారుదల రాష్ట్ర జాబితా (State List) లోని అంశాలు.
2. ఖరీఫ్ సీజన్ వసంతకాలంలో ప్రారంభమవుతుంది.
పైన ఇచ్చిన వాటిలో సరైనవి ఏవి?
Answer: వాక్యం 1 మాత్రమే సరైనది. నీటిపారుదల రాష్ట్ర జాబితాలోని అంశమే. కానీ ఖరీఫ్ సీజన్ వసంతకాలంలో కాదు, వర్షాకాలం (జూన్) లో నైరుతి రుతుపవనాల ఆగమనంతో మొదలవుతుంది.
Question: "గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ సమగ్రాభివృద్ధిలో సాగునీటి ప్రాజెక్టులు మరియు కాలువల నిర్వహణ (O&M) పాత్రను విశ్లేషించండి. ఇటీవల ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం తీసుకున్న చర్యల నేపథ్యంలో వివరించండి." (250 పదాలు)
APPSC గ్రూప్స్ (Group 1, 2) మరియు గ్రామ సచివాలయం రాసే అభ్యర్థులు రాష్ట్రంలో వివిధ కాలువల నెట్వర్క్ లు, వ్యవసాయ సీజన్ల (ఖరీఫ్, రబీ) ఆధారంగా పంటల రకాలు కచ్చితంగా రివిజన్ చేయాలి. మెయిన్స్ పరీక్షలో నీటిపారుదల మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిలో రాష్ట్ర ప్రభుత్వ విధానాలపై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఎక్కువగా ఉంది.