ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం తన నూతన 'ఎలక్ట్రిక్ మొబిలిటీ పాలసీ 4.0' కింద రాష్ట్రంలోని ఐదు ప్రధాన నగరాలను ఈ-మొబిలిటీ నగరాలుగా (E-Mobility Cities) నోటిఫై చేసింది. వాతావరణ కాలుష్యాన్ని తగ్గించడం, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల (EV) వాడకాన్ని ప్రోత్సహించడం మరియు పటిష్టమైన ఛార్జింగ్ మౌలిక సదుపాయాలను నిర్మించడం దీని ప్రధాన లక్ష్యం. ఈ పైలట్ ప్రాజెక్టు ద్వారా ఈ నగరాల్లోని ప్రజా రవాణాను క్రమంగా 100% ఎలక్ట్రిక్ వ్యవస్థలోకి మార్చాలని రాష్ట్ర ప్రభుత్వం సంకల్పించింది.
ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం నూతన "ఎలక్ట్రిక్ మొబిలిటీ పాలసీ 4.0" (Electric Mobility Policy 4.0) కింద రాష్ట్రంలోని ఐదు నగరాలను ప్రత్యేక 'ఈ-మొబిలిటీ నగరాలుగా' ఎంపిక చేస్తూ అధికారిక ప్రకటన జారీ చేసింది. కాలుష్య రహిత రవాణా వ్యవస్థను రూపొందించడానికి ఈ విధానాన్ని ఒక పైలట్ ప్రాజెక్టుగా ఇక్కడ అమలు చేస్తారు.
ఈ విధానం ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రవ్యాప్తంగా అమల్లోకి వచ్చినప్పటికీ, తొలి దశలో ఐదు కీలక నగరాలైన విశాఖపట్నం, విజయవాడ, తిరుపతి, కాకినాడ మరియు అనంతపురం కేంద్రాల్లో మౌలిక సదుపాయాల కల్పనపై ప్రత్యేక దృష్టి సారిస్తారు.
రాష్ట్ర రవాణా శాఖ, పరిశ్రమల శాఖలతో పాటు AP న్యూ అండ్ రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్ (NREDCAP) ఈ ప్రాజెక్టుల అమలుకు నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరిస్తుంది. స్థానిక మున్సిపల్ కార్పొరేషన్లు కూడా ఇందులో భాగస్వాములు అవుతాయి.
పెరుగుతున్న పెట్రోల్, డీజిల్ ధరల భారాన్ని తగ్గించడంతో పాటు, నగరాల్లో ప్రాణాంతకమైన వాయు కాలుష్యాన్ని నియంత్రించేందుకు ఇది అత్యవసరం. పోటీ పరీక్షల్లో పర్యావరణం మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ విధానాల విభాగంలో దీని ప్రాముఖ్యత చాలా ఎక్కువ.
పర్యావరణ అనుకూల రవాణాను ప్రోత్సహించేందుకు ఆంధ్రప్రదేశ్ 2018లోనే తన మొదటి ఎలక్ట్రిక్ వాహన విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. సాంకేతికత మరియు అవసరాలకు అనుగుణంగా ఇప్పుడు దీనిని పాలసీ 4.0 గా అప్గ్రేడ్ చేశారు.
కేంద్ర ప్రభుత్వం ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల వినియోగాన్ని వేగవంతం చేయడానికి రూ. 10,900 కోట్ల బడ్జెట్ తో "PM E-DRIVE" పథకాన్ని (FAME-II స్థానంలో) ఇటీవల ఆమోదించిన నేపథ్యంలో రాష్ట్ర విధానం ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.
పర్యావరణ పరిరక్షణ అనేది రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 48A కింద ఆదేశిక సూత్రాలలో (DPSP) భాగం. అంతేకాకుండా, ఇది 2070 నాటికి 'నెట్ జీరో' (Net Zero) ఉద్గారాలను సాధించాలనే భారతదేశ కట్టుబాటుతో నేరుగా ముడిపడి ఉంది.
ఈ నగరాల్లో విధానం విజయవంతమైతే, రాష్ట్రమంతటా స్మార్ట్ ట్రాన్స్పోర్ట్ గ్రిడ్లు ఏర్పడతాయి. బ్యాటరీల తయారీ, ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు రీసైక్లింగ్ రంగాల్లో రాష్ట్రంలో వేల సంఖ్యలో కొత్త ఉద్యోగాలు మరియు భారీ పెట్టుబడులు వస్తాయి.
Core Concept: ఎలక్ట్రిక్ మొబిలిటీ (Electric Mobility & Decarbonization)
Q1. ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎలక్ట్రిక్ మొబిలిటీ పాలసీ 4.0 కింద ఎన్ని నగరాలను 'ఈ-మొబిలిటీ నగరాలుగా' నోటిఫై చేశారు?
A) 3
B) 5
C) 7
D) 10
Answer: B) 5
Explanation: రాష్ట్ర ప్రభుత్వం తన కొత్త EV పాలసీ 4.0 కింద పర్యావరణ అనుకూల రవాణా కోసం 5 ప్రధాన నగరాలను ఎంపిక చేసింది.
Q2. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు, పునరుత్పాదక ఇంధన ప్రాజెక్టులను అమలు చేసే నోడల్ ఏజెన్సీ ఏది?
A) APSRTC
B) APPCB (కాలిష్య నియంత్రణ మండలి)
C) NREDCAP
D) APGENCO
Answer: C) NREDCAP
Explanation: న్యూ అండ్ రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ డెవలప్మెంట్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఏపీ (NREDCAP) ఈవీ మరియు ఛార్జింగ్ మౌలిక సదుపాయాల నోడల్ ఏజెన్సీగా పనిచేస్తుంది.
Q3. దేశంలో ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలను ప్రోత్సహించడానికి FAME పథకం స్థానంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల ఆమోదించిన కొత్త పథకం పేరు ఏమిటి?
A) PM GATI SHAKTI
B) PM E-DRIVE
C) PM SURYA GHAR
D) EV MITRA
Answer: B) PM E-DRIVE
Explanation: ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల దత్తతను ప్రోత్సహించడానికి ఫేమ్-2 (FAME-II) స్థానంలో సుమారు రూ. 10,900 కోట్లతో PM E-DRIVE పథకాన్ని కేంద్రం ప్రారంభించింది.
Q4. ఎలక్ట్రిక్ మొబిలిటీ విధానం ద్వారా పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించడం అనేది భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ స్ఫూర్తిని తెలుపుతుంది?
A) ఆర్టికల్ 44
B) ఆర్టికల్ 48A
C) ఆర్టికల్ 51A(a)
D) ఆర్టికల్ 39
Answer: B) ఆర్టికల్ 48A
Explanation: ఆర్టికల్ 48A అనేది ఆదేశిక సూత్రాల్లో భాగం. ఇది పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించడం మరియు మెరుగుపరచడం రాష్ట్ర బాధ్యత అని సూచిస్తుంది.
Q5. ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల్లో (EVs) సాధారణంగా శక్తి నిల్వ కోసం ఏ రకమైన బ్యాటరీలను ఉపయోగిస్తారు?
A) లెడ్-యాసిడ్ బ్యాటరీలు
B) నికెల్-కాడ్మియం బ్యాటరీలు
C) లిథియం-అయాన్ (Lithium-ion) బ్యాటరీలు
D) ఆల్కలైన్ బ్యాటరీలు
Answer: C) లిథియం-అయాన్ (Lithium-ion) బ్యాటరీలు
Explanation: ఎక్కువ శక్తి సాంద్రత, తక్కువ బరువు మరియు సుదీర్ఘ జీవిత కాలం కారణంగా ఆధునిక ఈవీలలో లిథియం-అయాన్ బ్యాటరీలనే వాడుతారు.
Q6. సుస్థిర నగరాలు మరియు సంఘాలు (Sustainable Cities and Communities) ఐక్యరాజ్యసమితి యొక్క ఎన్నవ సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యం (SDG)?
A) SDG 6
B) SDG 7
C) SDG 11
D) SDG 13
Answer: C) SDG 11
Explanation: SDG 11 సుస్థిర నగరాలు మరియు సమాజాల గురించి వివరిస్తుంది. ఈ-మొబిలిటీ నగరాల అభివృద్ధి నేరుగా ఈ లక్ష్యం సాధనకు తోడ్పడుతుంది.
PYQ 1:
భారతదేశంలో ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల రంగానికి సంబంధించి ఈ క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
1. "PM E-DRIVE" పథకాన్ని ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల విక్రయాలను మరియు మౌలిక సదుపాయాలను పెంచడానికి ప్రవేశపెట్టారు.
2. లిథియం నిల్వలు భారతదేశంలో విస్తారంగా లభిస్తాయి, కాబట్టి బ్యాటరీల కోసం దిగుమతులపై ఆధారపడాల్సిన అవసరం లేదు.
పైన ఇచ్చిన వాటిలో సరైనవి ఏవి?
Answer: వాక్యం 1 మాత్రమే సరైనది. భారతదేశంలో లిథియం నిల్వలు (ఇటీవల జమ్మూకాశ్మీర్ లో కనుగొన్నప్పటికీ) వాణిజ్యపరంగా ఇంకా వెలికితీయబడలేదు, ప్రస్తుతం మనం లిథియం సెల్స్ కోసం చైనా లాంటి దేశాలపై ఎక్కువగా ఆధారపడుతున్నాము.
PYQ 2:
కిందివాటిని జతపరచండి:
A. రాజ్యాంగం ఆర్టికల్ 48A - 1. సుస్థిర నగరాలు
B. కాప్-26 (COP-26) లక్ష్యం - 2. నోడల్ ఏజెన్సీ (ఏపీ)
C. SDG 11 - 3. పర్యావరణ పరిరక్ష ణ
D. NREDCAP - 4. 2070 నాటికి నెట్ జీరో
Answer: A-3, B-4, C-1, D-2. పర్యావరణ మరియు ఈవీ విధానాల మధ్య ఉన్న స్టాటిక్ సంబంధాలను ఇది స్పష్టం చేస్తుంది.
Question: "భారతదేశ పట్టణాల్లో కాలుష్య నియంత్రణకు ఎలక్ట్రిక్ మొబిలిటీ ఒక బలమైన పరిష్కారం. ఆంధ్రప్రదేశ్ ఎలక్ట్రిక్ మొబిలిటీ పాలసీ 4.0 ని ఉదహరిస్తూ, ఈవీ రంగం ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లు మరియు ప్రయోజనాలను విశ్లేషించండి." (250 పదాలు)
APPSC ఎగ్జామ్స్లో AP జాగ్రఫీ మరియు ఎకానమీ పేపర్లో రాష్ట్ర ప్రభుత్వ తాజా విధానాలు (Policies) చాలా ముఖ్యం. NREDCAP పాత్ర, రాయితీలు, మరియు ముఖ్యంగా ఎంపిక చేసిన 5 నగరాల లాంటి డేటా పాయింట్స్ ప్రిలిమ్స్ కి బాగా రివిజన్ చేయండి. మెయిన్స్ కి విధానాల వల్ల కలిగే పర్యావరణ ప్రయోజనాలపై ఫోకస్ పెట్టండి.