సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్య 37 కు పెంపు: కేంద్ర క్యాబినెట్ ఆమోదం

భారతదేశ అత్యున్నత న్యాయస్థానంలో పెండింగ్ కేసులను వేగంగా పరిష్కరించాలనే లక్ష్యంతో, సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను పెంచే ప్రతిపాదనకు కేంద్ర క్యాబినెట్ ఆమోదం తెలిపింది. ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధ్యక్షతన జరిగిన సమావేశంలో 'సుప్రీంకోర్టు (న్యాయమూర్తుల సంఖ్య) సవరణ బిల్లు, 2026' కు పచ్చజెండా ఊపారు. దీని ప్రకారం, సుప్రీంకోర్టులో న్యాయమూర్తుల సంఖ్య (ప్రధాన న్యాయమూర్తి మినహాయించి) 33 నుండి 37 కు పెరగనుంది. ఈ చారిత్రక నిర్ణయం న్యాయవ్యవస్థలో కీలక సంస్కరణగా పరిగణించబడుతోంది.

What Happened

సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను పెంచే ఉద్దేశ్యంతో "సుప్రీంకోర్టు (న్యాయమూర్తుల సంఖ్య) సవరణ బిల్లు, 2026" కు కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమోదం తెలిపింది. ఈ బిల్లు ద్వారా ప్రస్తుతమున్న 33 మంది న్యాయమూర్తుల (CJI మినహా) సంఖ్యను 37కి పెంచుతారు. త్వరలో జరగబోయే పార్లమెంట్ సమావేశాల్లో ఈ బిల్లును ప్రవేశపెట్టనున్నారు.

When & Where

2026 మే 5వ తేదీన న్యూఢిల్లీలో ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధ్యక్షతన జరిగిన కేంద్ర క్యాబినెట్ సమావేశంలో ఈ కీలక నిర్ణయం తీసుకున్నారు.

Who Is Involved

ప్రధానమంత్రి నేతృత్వంలోని కేంద్ర మంత్రివర్గం (Union Cabinet), భారత అత్యున్నత న్యాయస్థానం (Supreme Court of India), మరియు చట్టాన్ని ఆమోదించాల్సిన భారత పార్లమెంటు ఇందులో ప్రధాన పాత్రధారులు.

How It Works

కేంద్ర క్యాబినెట్ ఆమోదించిన ఈ బిల్లును ఉభయ సభల్లో (లోక్‌సభ, రాజ్యసభ) ప్రవేశపెడతారు.
పార్లమెంటు ఆమోదం పొందిన తర్వాత, ఈ బిల్లును రాష్ట్రపతి సంతకం కోసం పంపుతారు.
రాష్ట్రపతి ఆమోద ముద్ర పడిన వెంటనే, పెరిగిన సంఖ్యకు అనుగుణంగా కొత్త న్యాయమూర్తులను కొలీజియం సిఫార్సుల మేరకు నియమిస్తారు.

Why It Matters

సుప్రీంకోర్టులో పెండింగ్ కేసుల సంఖ్య భారీగా ఉండటం వల్ల సామాన్యులకు సత్వర న్యాయం (Speedy Justice) అందడం లేదు. జడ్జీల సంఖ్య పెరగడం వల్ల ఎక్కువ ధర్మాసనాలు (Benches) ఏర్పాటు చేయడానికి వీలవుతుంది. రాజ్యాంగపరమైన కేసులను వేగంగా విచారించడానికి మరియు న్యాయవ్యవస్థపై ఉన్న ఒత్తిడిని తగ్గించడానికి ఇది అత్యంత అవసరం.

Historical Background

భారత రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చినప్పుడు సుప్రీంకోర్టులో ఒక ప్రధాన న్యాయమూర్తి, 7 గురు ఇతర న్యాయమూర్తులు (మొత్తం 8) ఉండేవారు. కాలానుగుణంగా పార్లమెంటు 1956 చట్టం ద్వారా ఈ సంఖ్యను 10కి, 1960లో 13కి, 1977లో 17కి, 1986లో 25కి, 2008లో 30కి పెంచుకుంటూ వచ్చింది.

Previous Related Events

గతంలో 2019వ సంవత్సరంలో నరేంద్ర మోదీ ప్రభుత్వమే 'సుప్రీంకోర్టు (న్యాయమూర్తుల సంఖ్య) సవరణ చట్టం, 2019' ద్వారా జడ్జీల సంఖ్యను 30 నుండి 33 (CJI మినహా) కు పెంచింది.

Static GK Connection

భారత రాజ్యాంగంలోని Part V లో ఉన్న ఆర్టికల్ 124 సుప్రీంకోర్టు ఏర్పాటును తెలియజేస్తుంది. ఆర్టికల్ 124(1) ప్రకారం న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను పార్లమెంటు మాత్రమే చట్టం ద్వారా మార్చగలదు. వీరి వేతనాలను కన్సాలిడేటెడ్ ఫండ్ ఆఫ్ ఇండియా పై ఛార్జ్ చేస్తారు.

Future Impact

ఈ చట్టం అమలుతో జాతీయ ప్రాముఖ్యత ఉన్న కేసుల విచారణ వేగవంతం అవుతుంది. పెద్ద రాజ్యాంగ ధర్మాసనాలను (Constitutional Benches) తరచుగా ఏర్పాటు చేసే వెసులుబాటు సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తికి కలుగుతుంది.

🔑 Key Points for Revision

2026 మే 5న న్యాయమూర్తుల సంఖ్య పెంపు బిల్లుకు క్యాబినెట్ ఆమోదం.
కొత్త ప్రతిపాదన ప్రకారం జడ్జీల సంఖ్య: 37 (CJI మినహాయించి).
CJI తో కలుపుకుంటే మొత్తం సుప్రీంకోర్టు జడ్జీల సంఖ్య 38 అవుతుంది.
సవరించబోయే చట్టం: 'సుప్రీంకోర్టు (న్యాయమూర్తుల సంఖ్య) చట్టం, 1956'.
రాజ్యాంగ ఆధారం: ఆర్టికల్ 124(1).
సంఖ్యను పెంచే అధికారం: కేవలం పార్లమెంటుకు మాత్రమే ఉంది (రాష్ట్రపతికి కాదు).
అసలు రాజ్యాంగం (1950) లో ఉన్న సంఖ్య: 1 (CJI) + 7 = 8.
చివరిసారి జరిగిన సవరణ సంవత్సరం: 2019 (30 నుండి 33కి పెంపు).
అదనపు న్యాయమూర్తుల వేతనాలు భారత సంఘటిత నిధి (Consolidated Fund) నుంచి చెల్లిస్తారు.
సత్వర న్యాయం (Speedy Justice) అందించడమే ప్రభుత్వ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: భారత సుప్రీంకోర్టు మరియు ఆర్టికల్ 124 (Supreme Court & Article 124)

నిర్వచనం: సుప్రీంకోర్టు భారతదేశ అత్యున్నత అప్పీల్ కోర్టు మరియు రాజ్యాంగానికి అంతిమ వ్యాఖ్యాత (Final Interpreter).
రాజ్యాంగ ఆర్టికల్: పార్ట్ V (యూనియన్) లోని చాప్టర్ 4 లో ఆర్టికల్ 124 నుండి 147 వరకు సుప్రీంకోర్టు అధికారాలు, నిర్మాణం ఉంటాయి.
ఆర్టికల్ 124(1): సుప్రీంకోర్టు నిర్మాణం గురించి తెలుపుతుంది. పార్లమెంటు చట్టం చేసే వరకు జడ్జీల సంఖ్య 7 మించరాదని మూల రాజ్యాంగం పేర్కొంది.
అధికారం (Power): న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను పెంచే అధికారం ఏకపక్షంగా పార్లమెంటుకు వదిలివేయబడింది.
నియామకం: ఆర్టికల్ 124(2) ప్రకారం కొలీజియం (CJI మరియు 4 గురు సీనియర్ జడ్జీలు) సలహా మేరకు రాష్ట్రపతి న్యాయమూర్తులను నియమిస్తారు.
జీతభత్యాలు: ఆర్టికల్ 125 ప్రకారం జడ్జీల వేతనాలను పార్లమెంటు నిర్ణయిస్తుంది, వాటిని కన్సాలిడేటెడ్ ఫండ్ ఆఫ్ ఇండియా పై ఛార్జ్ చేస్తారు.
పదవీ కాలం: సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల పదవీ విరమణ వయస్సు 65 సంవత్సరాలు.
పరీక్షా కోణం: పాలిటీలో అత్యధికంగా అడిగే ప్రశ్నల్లో జడ్జీల సంఖ్య పెంపు అధికారం ఎవరికి ఉంది (పార్లమెంటు) అనేది ఒకటి.

❓ Practice MCQs

Q1. సుప్రీంకోర్టులో న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను పెంచే అధికారం కింది వారిలో ఎవరికి ఉంది?
A) భారత రాష్ట్రపతి
B) సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి
C) భారత పార్లమెంటు
D) కేంద్ర న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: C) భారత పార్లమెంటు

Explanation: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 124(1) ప్రకారం సుప్రీంకోర్టులో న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను పెంచే అధికారం కేవలం పార్లమెంటుకు మాత్రమే ఉంది.

Q2. ఇటీవల కేంద్ర క్యాబినెట్ ఆమోదించిన బిల్లు ప్రకారం, సుప్రీంకోర్టులో న్యాయమూర్తుల సంఖ్య (ప్రధాన న్యాయమూర్తిని మినహాయించి) ఎంతకు చేరుకుంటుంది?
A) 34
B) 35
C) 37
D) 38

Answer: C) 37

Explanation: క్యాబినెట్ ఆమోదించిన 2026 సవరణ బిల్లు ప్రకారం ప్రధాన న్యాయమూర్తిని (CJI) మినహాయించి ఇతర న్యాయమూర్తుల సంఖ్య 33 నుండి 37 కు పెరుగుతుంది.

Q3. 1950 జనవరి 28న భారత సుప్రీంకోర్టు ప్రారంభమైనప్పుడు, మూల రాజ్యాంగం ప్రకారం న్యాయమూర్తుల సంఖ్య (CJI తో సహా) ఎంతగా ఉండేది?
A) 7
B) 8
C) 10
D) 15

Answer: B) 8

Explanation: అసలు రాజ్యాంగం ప్రకారం సుప్రీంకోర్టులో ఒక ప్రధాన న్యాయమూర్తి మరియు 7 గురు ఇతర న్యాయమూర్తులు (మొత్తం 8 మంది) ఉండేవారు.

Q4. సుప్రీంకోర్టు (న్యాయమూర్తుల సంఖ్య) చట్టాన్ని మొట్టమొదటిసారిగా ఏ సంవత్సరంలో ఆమోదించారు?
A) 1950
B) 1956
C) 1960
D) 1977

Answer: B) 1956

Explanation: రాజ్యాంగంలో ఉన్న 7 మంది జడ్జీల పరిమితిని పెంచడానికి పార్లమెంటు మొట్టమొదటిసారిగా 'సుప్రీంకోర్టు (న్యాయమూర్తుల సంఖ్య) చట్టం, 1956' ను తీసుకువచ్చింది.

Q5. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల వేతనాలు మరియు భత్యాలను దేని నుండి చెల్లిస్తారు?
A) కంటింజెన్సీ ఫండ్ ఆఫ్ ఇండియా
B) భారత రిజర్వ్ బ్యాంక్ నిధులు
C) పబ్లిక్ అకౌంట్ ఆఫ్ ఇండియా
D) కన్సాలిడేటెడ్ ఫండ్ ఆఫ్ ఇండియా (Consolidated Fund of India)

Answer: D) కన్సాలిడేటెడ్ ఫండ్ ఆఫ్ ఇండియా (Consolidated Fund of India)

Explanation: సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల వేతనాలు భారత సంఘటిత నిధి (Consolidated Fund of India) పై ఛార్జ్ చేయబడతాయి, దీనిపై పార్లమెంటులో ఓటింగ్ జరగదు.

Q6. ఈ సవరణకు ముందు, సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను ఏ సంవత్సరంలో చివరిసారిగా సవరించారు?
A) 2008
B) 2014
C) 2019
D) 2021

Answer: C) 2019

Explanation: చివరిసారిగా 2019 లో తీసుకువచ్చిన సవరణ చట్టం ద్వారా న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను 30 నుండి 33 కు (CJI మినహా) పెంచారు.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను నిర్ణయించే మరియు పెంచే అంతిమ అధికారం ఎవరికి ఉంది?

A) చట్టం ద్వారా పార్లమెంటు
B) ఆర్డినెన్స్ ద్వారా రాష్ట్రపతి
C) కొలీజియం తీర్మానం ద్వారా సుప్రీంకోర్టు
D) కేంద్ర క్యాబినెట్ సలహా ద్వారా ప్రధానమంత్రి

Answer: A) చట్టం ద్వారా పార్లమెంటు. (వివరణ: ఆర్టికల్ 124(1) ప్రకారం చట్టం చేయడం ద్వారా సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను పెంచే అధికారం పార్లమెంటుకే దఖలు పడింది).

PYQ 2:

కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను పెంచడానికి రాజ్యాంగ సవరణ (Constitutional Amendment under Article 368) అవసరం.
2. 1950 లో సుప్రీంకోర్టు ఏర్పడినప్పుడు అందులో CJI తో సహా మొత్తం 8 మంది న్యాయమూర్తులు ఉన్నారు.

పైన ఇచ్చిన వాక్యాల్లో ఏది/ఏవి సరైనది?

Answer: వాక్యం 2 మాత్రమే సరైనది. (వివరణ: జడ్జీల సంఖ్యను పెంచడానికి ఆర్టికల్ 368 కింద రాజ్యాంగ సవరణ అవసరం లేదు, పార్లమెంటు సాధారణ చట్టం ద్వారా (Ordinary Law) మార్పు చేయవచ్చు).

✍️ Mains Answer Pointers

Question: "భారతదేశంలో పెండింగ్ కేసుల భారాన్ని తగ్గించడంలో సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్య పెంపు ఏ మేరకు సహాయపడుతుంది? సత్వర న్యాయం (Speedy Justice) అందించడానికి న్యాయవ్యవస్థకు అవసరమైన ఇతర సంస్కరణలను విశ్లేషించండి." (250 పదాలు)

Introduction: ఇటీవల కేంద్రం సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తుల సంఖ్యను 33 నుండి 37 కు (CJI మినహా) పెంచడానికి ఆమోదం తెలపడాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, దేశంలో లక్షలాదిగా ఉన్న పెండింగ్ కేసుల వాస్తవికతను పరిచయం చేయండి.
సంఖ్య పెంపు వల్ల లాభాలు (Benefits):
- సుప్రీంకోర్టులో రాజ్యాంగ ధర్మాసనాలను (Constitutional Benches) తరచుగా మరియు సులభంగా ఏర్పాటు చేయవచ్చు.
- న్యాయమూర్తులపై పని ఒత్తిడి తగ్గి కేసుల విచారణ వేగవంతం (Speedy disposal of cases) అవుతుంది.
న్యాయవ్యవస్థ ఎదుర్కొంటున్న ఇతర సవాళ్లు & సంస్కరణలు:
- కింది కోర్టుల్లో ఖాళీలు: కేవలం సుప్రీంకోర్టులో జడ్జీలను పెంచితే సరిపోదు, జిల్లా మరియు హైకోర్టు స్థాయిలో ఉన్న వేలాది ఖాళీలను భర్తీ చేయాలి.
- మౌలిక సదుపాయాలు: ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టుల సంఖ్య పెంచడం, కోర్టులకు తగిన బడ్జెట్ కేటాయించడం అవసరం.
- డిజిటలైజేషన్: e-Courts ప్రాజెక్టును విస్తరించడం ద్వారా వర్చువల్ విచారణలు పెంచాలి.
- అనవసర వాయిదాలు (Adjournments): కోర్టు వాయిదాలను పరిమితం చేసేలా కఠిన నిబంధనలు తీసుకురావాలి.
Conclusion: జడ్జీల సంఖ్యను పెంచడం అనేది ఆహ్వానించదగ్గ పరిణామమే అయినప్పటికీ, "ఆలస్యమైన న్యాయం, న్యాయం నిరాకరించబడినట్లే" (Justice delayed is justice denied) అనే సూత్రాన్ని అధిగమించడానికి సమగ్ర న్యాయ సంస్కరణలు (Comprehensive Judicial Reforms) అవసరమని ముగించండి.

⚠️ Examiner Trap

Trap 1: అభ్యర్థులు సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులను 'రాష్ట్రపతి' నియమిస్తారు కాబట్టి, వారి సంఖ్యను పెంచే అధికారం కూడా రాష్ట్రపతికే (లేదా కొలీజియంకు) ఉంటుందని పొరబడతారు. కానీ వాస్తవానికి సంఖ్యను పెంచే అధికారం పార్లమెంటు కు మాత్రమే ఉంది.
Trap 2: ప్రశ్నలో "న్యాయమూర్తుల సంఖ్య" అని అడిగినప్పుడు, అందులో ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJI) కలిసి ఉన్నారా లేదా అని గమనించరు. ప్రస్తుతం క్యాబినెట్ ఆమోదించిన 37 సంఖ్యలో CJI లేరు. CJI తో కలిపి అడిగితే ఆ సంఖ్య 38 అవుతుంది.

🧭 Exam Tip

పాలిటీ (Polity) విభాగంలో ఇది అత్యంత ముఖ్యమైన కరెంట్ అఫైర్. UPSC మరియు APPSC గ్రూప్స్ రాసే విద్యార్థులు ఆర్టికల్ 124, న్యాయమూర్తుల నియామక ప్రక్రియ (Collegium System) మరియు రాజ్యాంగంలో పేర్కొన్న జీతభత్యాల (Consolidated Fund of India) నిబంధనలను ఖచ్చితంగా రివిజన్ చేయాలి.