భారతదేశంలో పత్తి ఉత్పాదకతను పెంచడం మరియు రైతుల ఆదాయాన్ని మెరుగుపరచడమే లక్ష్యంగా, ప్రధాని నేతృత్వంలోని కేంద్ర మంత్రివర్గం రూ. 5659 కోట్ల భారీ బడ్జెట్తో కొత్త పత్తి ఉత్పాదకత మిషన్ను ఆమోదించింది. ఈ పథకం ద్వారా అధునాతన సాంకేతికత, హై-డెన్సిటీ ప్లాంటింగ్ సిస్టమ్ (HDPS), ఆధునిక విత్తనాలు మరియు 'కస్తూరి కాటన్' బ్రాండింగ్ను క్షేత్రస్థాయిలో ప్రోత్సహిస్తారు. దేశీయ జౌళి పరిశ్రమకు నాణ్యమైన ముడిసరుకును అందించడం మరియు ప్రపంచ పత్తి మార్కెట్లో భారతదేశ ఆధిపత్యాన్ని స్థిరపరచడం ఈ మిషన్ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
పత్తి వ్యవసాయ రంగంలో ఉత్పాదకతను మరియు నాణ్యతను పెంచేందుకు కేంద్ర మంత్రివర్గపు ఆర్థిక వ్యవహారాల కమిటీ (CCEA) రూ. 5659 కోట్లతో ఒక నూతన మిషన్కు ఆమోదముద్ర వేసింది. వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే విత్తనాలను అందించడం ద్వారా రైతుల ఆదాయాన్ని పెంచడం దీని ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.
న్యూఢిల్లీలో ప్రధానమంత్రి అధ్యక్షతన జరిగిన అత్యున్నత కేబినెట్ సమావేశంలో ఈ చారిత్రక నిర్ణయం వెలువడింది. దేశవ్యాప్తంగా పత్తి సాగు చేసే అన్ని ప్రధాన రాష్ట్రాల్లో ఈ మిషన్ అమల్లోకి వస్తుంది.
కేంద్ర వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ మరియు జౌళి (Textiles) మంత్రిత్వ శాఖ సంయుక్తంగా ఈ పథకాన్ని నడిపిస్తాయి. కాటన్ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (CCI), ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ (ICAR) మరియు సంబంధిత రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు క్షేత్రస్థాయి అమలులో భాగస్వామ్యమవుతాయి.
భారత జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో పత్తి అత్యంత కీలకమైన వాణిజ్య పంట. సుమారు 60 లక్షల మంది రైతులకు ఇది ప్రత్యక్ష జీవనాధారం. టెక్స్టైల్ పరిశ్రమకు అవసరమైన ప్రధాన ముడిసరుకు (Fibre) పత్తి ద్వారానే అందుతుంది. ఉత్పాదకత పెరిగితే వస్త్ర ఎగుమతులు పెరిగి విదేశీ మారకద్రవ్యం భారీగా వస్తుంది.
భారతదేశంలో 2002లో బీటీ పత్తి (Bt Cotton) వాణిజ్య సాగుకు తొలిసారిగా అనుమతి ఇచ్చారు. దీనివల్ల ఉత్పత్తి గణనీయంగా పెరిగినప్పటికీ, ఇటీవల కాలంలో వాతావరణ మార్పులు మరియు కొత్త తెగుళ్ల కారణంగా ఉత్పాదకత మళ్లీ క్షీణించడం ప్రారంభమైంది.
అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో భారతీయ పత్తికి బ్రాండ్ వాల్యూ కల్పించేందుకు, 2023లో కేంద్ర ప్రభుత్వం 'కస్తూరి కాటన్ భారత్' అనే ప్రీమియం బ్రాండ్ను అధికారికంగా ప్రారంభించింది.
భౌగోళిక శాస్త్రం ప్రకారం పత్తి ఒక ఖరీఫ్ పంట. ఇది పెరగడానికి దాదాపు 210 రోజుల పాటు మంచు లేని (frost-free) వాతావరణం, సమృద్ధిగా సూర్యరశ్మి అవసరం. దీనికి దక్కన్ పీఠభూమిలోని నల్ల రేగడి నేలలు (Black Soils) చాలా అనుకూలం.
ఈ భారీ ప్రాజెక్టు విజయవంతమైతే, రాబోయే కొన్నేళ్లలో పత్తి ఉత్పాదకత రెట్టింపు అవుతుంది. పత్తి దిగుమతులపై ఆధారపడటం పూర్తిగా తగ్గిపోయి, 'ఫార్మ్ టు ఫారిన్' (Farm to Fibre to Factory to Fashion to Foreign - 5F) అనే ప్రధాని విజన్ సాకారమవుతుంది.
Core Concept: భారతదేశంలో పత్తి సాగు మరియు వాతావరణ పరిస్థితులు (Cotton Cultivation Conditions in India)
Q1. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల ఆమోదించిన పత్తి ఉత్పాదకత మిషన్ యొక్క అంచనా వ్యయం ఎంత?
A) రూ. 2500 కోట్లు
B) రూ. 3850 కోట్లు
C) రూ. 5659 కోట్లు
D) రూ. 7200 కోట్లు
Answer: C) రూ. 5659 కోట్లు
Explanation: పత్తి ఉత్పాదకతను పెంచే లక్ష్యంతో క్యాబినెట్ రూ. 5659 కోట్ల భారీ బడ్జెట్తో ఈ నూతన మిషన్ను ఆమోదించింది.
Q2. భౌగోళికంగా పత్తి పంట సాగుకు కింది వాటిలో ఏ నేలలు అత్యంత అనుకూలమైనవి?
A) ఎర్ర నేలలు
B) ఒండ్రు నేలలు
C) లాటరైట్ నేలలు
D) నల్ల రేగడి నేలలు
Answer: D) నల్ల రేగడి నేలలు
Explanation: నల్ల రేగడి నేలలు (Black Soils లేదా Regur Soils) తేమను నిలుపుకునే గుణం కలిగి ఉంటాయి, ఇవి పత్తి సాగుకు అత్యంత అనుకూలం.
Q3. ప్రపంచ వేదికపై ప్రీమియం నాణ్యమైన భారతీయ పత్తిని ప్రదర్శించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం ఖరారు చేసిన బ్రాండ్ పేరు ఏమిటి?
A) భారత్ కాటన్
B) కస్తూరి కాటన్ భారత్
C) సువర్ణ కాటన్
D) నిర్మల్ కాటన్
Answer: B) కస్తూరి కాటన్ భారత్
Explanation: భారతీయ పత్తికి అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ప్రత్యేక గుర్తింపు మరియు నమ్మకాన్ని కల్పించడానికి 'కస్తూరి కాటన్ భారత్' బ్రాండ్ ను తీసుకువచ్చారు.
Q4. పత్తి మొక్కల సరైన ఎదుగుదల మరియు దిగుబడి కోసం కనీసం ఎన్ని 'మంచు లేని' (frost-free) రోజులు అవసరం?
A) 100 రోజులు
B) 150 రోజులు
C) 210 రోజులు
D) 300 రోజులు
Answer: C) 210 రోజులు
Explanation: పత్తి మొక్కకు మొగ్గలు వికసించే సమయంలో ప్రకాశవంతమైన సూర్యరశ్మితో పాటు సుమారు 210 రోజుల మంచు లేని వాతావరణం తప్పనిసరి.
Q5. పత్తి పంటకు ఇటీవల కాలంలో అత్యంత తీవ్ర నష్టం కలిగిస్తున్న కీటకం కింది వాటిలో ఏది?
A) ఆకు ముడత పురుగు
B) గులాబీ రంగు పురుగు (Pink Bollworm)
C) మిడతల దండు
D) తెల్ల దోమ
Answer: B) గులాబీ రంగు పురుగు (Pink Bollworm)
Explanation: బీటీ పత్తి సాగును కూడా సవాలు చేస్తూ ఇటీవల గులాబీ రంగు పురుగు (Pink Bollworm) దాడులు పత్తి ఉత్పాదకతను తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తున్నాయి.
Q6. పత్తి పంట ఏ వ్యవసాయ సీజన్ కు సంబంధించినది?
A) రబీ (Rabi)
B) ఖరీఫ్ (Kharif)
C) జైద్ (Zaid)
D) పైవన్నీ
Answer: B) ఖరీఫ్ (Kharif)
Explanation: పత్తి ప్రధానంగా నైరుతి రుతుపవనాలతో మొదలయ్యే ఖరీఫ్ సీజన్ (జూన్ - అక్టోబర్) లో సాగు చేసే పంట.
PYQ 1:
పత్తి పంట భౌగోళిక పరిస్థితుల ఆధారంగా కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
1. పత్తి పంటకు 210 రోజుల మంచు లేని ప్రకాశవంతమైన వాతావరణం అవసరం.
2. ఇసుక నేలలు పత్తి సాగుకు అత్యంత అనుకూలమైనవి.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో సరైనవి ఏవి?
Answer: వాక్యం 1 మాత్రమే సరైనది. పత్తికి 210 రోజుల మంచు లేని వాతావరణం అవసరం (వాక్యం 1 సరైనది). కానీ పత్తి సాగుకు అత్యంత అనుకూలమైనవి నల్ల రేగడి (Black) నేలలు, ఇసుక నేలలు కాదు (వాక్యం 2 తప్పు).
PYQ 2:
ప్రతిపాదన (A): భారతదేశంలో పత్తి ఉత్పాదకతను పెంచడానికి ప్రభుత్వం హై-డెన్సిటీ ప్లాంటింగ్ సిస్టమ్ (HDPS) ను ప్రోత్సహిస్తోంది.
కారణం (R): హై-డెన్సిటీ ప్లాంటింగ్ ద్వారా ప్రతి హెక్టారుకు మొక్కల సాంద్రత పెరిగి దిగుబడి గణనీయంగా పెరుగుతుంది.
కింది వాటిలో సరైన సమాధానం ఎంచుకోండి.
Answer: A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ. తక్కువ భూమిలో ఎక్కువ మొక్కలు నాటే HDPS విధానం వల్లే ఉత్పాదకత పెరుగుతుంది, అందుకే ప్రభుత్వం ఈ మిషన్లో దీన్ని వ్యూహంగా ఎంచుకుంది.
Question: "భారత జాతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థలో మరియు వస్త్ర పరిశ్రమలో పత్తి పంట యొక్క ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తూ, ఇటీవల కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమోదించిన రూ. 5659 కోట్ల 'పత్తి ఉత్పాదకత మిషన్' యొక్క వ్యూహాలను విశ్లేషించండి."
UPSC మరియు APPSC Prelims పరీక్షల్లో పత్తికి అవసరమైన భౌగోళిక పరిస్థితుల (210 రోజులు, నల్ల రేగడి నేలలు) మీద తరచుగా ప్రశ్నలు వస్తాయి. అలాగే 'కస్తూరి కాటన్' అంటే ఏమిటి అని కరెంట్ అఫైర్స్ కింద అడగవచ్చు. Mains లో వ్యవసాయ ఆధునీకరణ కింద ఈ మిషన్ గురించి ప్రస్తావించడం మంచి మార్కులు తెచ్చిపెడుతుంది.