ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ అధ్యక్షతన జరిగిన ఆర్థిక వ్యవహారాల క్యాబినెట్ కమిటీ (CCEA) 2026 మే నెలలో రూ. 23,437 కోట్ల వ్యయంతో మూడు రైల్వే మల్టీ-ట్రాకింగ్ (3వ, 4వ లైన్) ప్రాజెక్టులకు ఆమోదం తెలిపింది. ఈ ప్రాజెక్టులు ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ సహా 6 రాష్ట్రాల్లోని 19 జిల్లాల మీదుగా 901 కిలోమీటర్ల మేర రైల్వే నెట్వర్క్ను విస్తరిస్తాయి. రద్దీని తగ్గించి, పీఎం గతి శక్తి (PM-Gati Shakti) కింద లాజిస్టిక్స్ సామర్థ్యాన్ని పెంచడం, పర్యావరణ అనుకూల రవాణాను ప్రోత్సహించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం. ఇవి 2030-31 నాటికి పూర్తవుతాయి.
భారత రైల్వే నెట్వర్క్ సామర్థ్యాన్ని పెంచేందుకు ఆర్థిక వ్యవహారాల క్యాబినెట్ కమిటీ (CCEA) మూడు భారీ మల్టీ-ట్రాకింగ్ ప్రాజెక్టులకు పచ్చజెండా ఊపింది. సుమారు రూ. 23,437 కోట్ల వ్యయంతో 901 కిలోమీటర్ల మేర కొత్తగా 3వ మరియు 4వ రైల్వే లైన్లను నిర్మించనున్నారు.
మే 5, 2026 న ఈ ప్రాజెక్టులకు ఆమోదం లభించింది. ఈ రైల్వే మార్గాలు ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, కర్ణాటక, మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్, ఉత్తరప్రదేశ్ అనే ఆరు రాష్ట్రాల్లోని మొత్తం 19 జిల్లాల గుండా వెళ్తాయి.
ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ నేతృత్వంలోని CCEA మరియు భారత రైల్వే మంత్రిత్వ శాఖ ఈ ప్రాజెక్టులను ప్రతిపాదించి, అమలు చేస్తాయి. భూసేకరణ మరియు సమన్వయ ప్రక్రియల్లో సంబంధిత రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు భాగస్వామ్యం వహిస్తాయి.
ఈ ప్రాజెక్టుల వల్ల సరుకు రవాణా సామర్థ్యం భారీగా (60 MTPA) పెరుగుతుంది మరియు దేశంలో లాజిస్టిక్స్ ఖర్చులు తగ్గుతాయి. మంత్రాలయం (శ్రీ రాఘవేంద్ర స్వామి మఠం), కూనో నేషనల్ పార్క్, మధుర లాంటి పర్యాటక/ఆధ్యాత్మిక ప్రాంతాలకు ప్రయాణం సులభతరం అవుతుంది.
గోల్డెన్ క్వాడ్రిలేటరల్ (Golden Quadrilateral) మరియు వికర్ణ మార్గాల్లో రద్దీని నివారించేందుకు భారతీయ రైల్వేలు గత దశాబ్ద కాలంగా డబ్లింగ్, ట్రిప్లింగ్ (Multi-tracking) పనులను వేగవంతం చేశాయి.
మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల సమన్వయం కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం 2021లో 'పీఎం గతి శక్తి జాతీయ మాస్టర్ ప్లాన్'ను ప్రారంభించింది. ఇటీవలే రైల్వే శాఖ బ్రాడ్ గేజ్ నెట్వర్క్ విద్యుదీకరణను (100% Electrification) దాదాపు పూర్తి చేసింది.
క్యాబినెట్ కమిటీలలో అత్యంత కీలకమైన 'ఆర్థిక వ్యవహారాల క్యాబినెట్ కమిటీ'కి ప్రధాని చైర్మన్గా ఉంటారు. రైల్వేలను విద్యుదీకరించడం ద్వారా భారతదేశం 2070 నాటికి నిర్దేశించుకున్న 'నెట్ జీరో' (Net Zero Emissions) ఉద్గారాల లక్ష్య సాధనకు మార్గం సుగమం అవుతుంది.
ఈ ప్రాజెక్టులు 2030-31 నాటికి పూర్తవుతాయి. రోడ్డు రవాణా మీదున్న భారం రైల్వేలకు మళ్లడం ద్వారా భవిష్యత్తులో 37 కోట్ల లీటర్ల ఇంధన దిగుమతులు తగ్గి విదేశీ మారకద్రవ్యం ఆదా అవుతుంది, అలాగే 185 కోట్ల కిలోల కార్బన్ ఉద్గారాలు తగ్గుతాయి.
Core Concept: పీఎం గతి శక్తి జాతీయ మాస్టర్ ప్లాన్ (PM-Gati Shakti National Master Plan)
Q1. ఇటీవల కేంద్ర క్యాబినెట్ ఆమోదించిన 3 రైల్వే మల్టీ-ట్రాకింగ్ ప్రాజెక్టుల అంచనా వ్యయం ఎంత?
A) రూ. 15,000 కోట్లు
B) రూ. 23,437 కోట్లు
C) రూ. 35,500 కోట్లు
D) రూ. 50,000 కోట్లు
Answer: B) రూ. 23,437 కోట్లు
Explanation: 901 కి.మీ పొడవైన 3వ, 4వ లైన్ల నిర్మాణం కోసం ఆర్థిక వ్యవహారాల క్యాబినెట్ కమిటీ సుమారు రూ. 23,437 కోట్లను ఆమోదించింది.
Q2. తెలుగు రాష్ట్రాలకు సంబంధించి, క్యాబినెట్ ఆమోదించిన ప్రాజెక్టులో భాగమైన మల్టీ-ట్రాకింగ్ రూట్ ఏది?
A) సికింద్రాబాద్ - విజయవాడ
B) కాజీపేట - బల్హార్షా
C) గుంతకల్లు - వాడి
D) నాగ్దా - మధుర
Answer: C) గుంతకల్లు - వాడి
Explanation: ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ, కర్ణాటక రాష్ట్రాల గుండా వెళ్లే 'గుంతకల్లు - వాడి' మార్గంలో 3వ మరియు 4వ లైన్ల నిర్మాణానికి కేంద్రం గ్రీన్ సిగ్నల్ ఇచ్చింది.
Q3. 'ఆర్థిక వ్యవహారాల క్యాబినెట్ కమిటీ (CCEA)' కి ఎవరు అధ్యక్షత వహిస్తారు?
A) కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రి
B) భారత రాష్ట్రపతి
C) నీతి ఆయోగ్ వైస్ చైర్మన్
D) భారత ప్రధానమంత్రి
Answer: D) భారత ప్రధానమంత్రి
Explanation: మౌలిక సదుపాయాలు మరియు ఆర్థిక విధానాలపై నిర్ణయాలు తీసుకునే అత్యున్నత సంస్థ CCEA కు ప్రధానమంత్రి అధ్యక్షుడిగా వ్యవహరిస్తారు.
Q4. ఈ రైల్వే మల్టీ-ట్రాకింగ్ ప్రాజెక్టుల వల్ల ఏ జాతీయ పార్కుకు రైల్ కనెక్టివిటీ మెరుగుపడుతుంది?
A) జిమ్ కార్బెట్ నేషనల్ పార్క్
B) కూనో నేషనల్ పార్క్
C) కాజిరంగా నేషనల్ పార్క్
D) బందీపూర్ నేషనల్ పార్క్
Answer: B) కూనో నేషనల్ పార్క్
Explanation: నాగ్దా-మధుర మార్గం వల్ల మధ్యప్రదేశ్లోని కూనో నేషనల్ పార్క్, రాజస్థాన్లోని రణతంబోర్ నేషనల్ పార్కులకు రవాణా సౌకర్యం పెరుగుతుంది.
Q5. ఈ ప్రాజెక్టుల వల్ల తగ్గే కార్బన్ ఉద్గారాలు (185 కోట్ల కిలోల CO2) సుమారు ఎన్ని చెట్లను నాటడంతో సమానం?
A) 1 కోటి
B) 3 కోట్లు
C) 7 కోట్లు
D) 10 కోట్లు
Answer: C) 7 కోట్లు
Explanation: రోడ్డు రవాణా నుంచి రైల్వేకు సరుకు మళ్లడం వల్ల పర్యావరణానికి మేలు జరుగుతూ, 7 కోట్ల చెట్లు నాటినంత ప్రయోజనం (కార్బన్ తగ్గింపు) చేకూరుతుంది.
Q6. ఏ ఆర్థిక సంవత్సరం నాటికి ఈ రైల్వే విస్తరణ ప్రాజెక్టులను పూర్తి చేయాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా నిర్దేశించింది?
A) 2028-29
B) 2030-31
C) 2035-36
D) 2047
Answer: B) 2030-31
Explanation: బహుళ-మార్గ కనెక్టివిటీ కల్పించే ఈ ప్రాజెక్టులన్నింటినీ 2030-31 కల్లా పూర్తి చేయాలని నిర్ణయించారు.
PYQ 1:
భారతదేశ మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధికి సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
1. 'పీఎం గతి శక్తి' ప్లాన్ కేవలం రైల్వే మంత్రిత్వ శాఖ ప్రాజెక్టులను మాత్రమే పర్యవేక్షిస్తుంది.
2. ఆర్థిక వ్యవహారాల క్యాబినెట్ కమిటీ (CCEA) కి ప్రధానమంత్రి నేతృత్వం వహిస్తారు.
పైన ఇచ్చిన వాటిలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
Answer: వాక్యం 2 మాత్రమే సరైనది. పీఎం గతి శక్తి అనేది కేవలం రైల్వేలకు మాత్రమే కాదు, 16 వివిధ మంత్రిత్వ శాఖలను (రోడ్లు, పోర్టులు, టెలికాం తదితర) ఏకీకృతం చేసే మాస్టర్ ప్లాన్.
PYQ 2:
కిందివాటిని జతపరచండి (ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన రైల్వే మల్టీ-ట్రాకింగ్ మార్గాలు - సంబంధిత రాష్ట్రాలు):
1. గుంతకల్లు - వాడి : A) మధ్యప్రదేశ్ & యూపీ
2. బుర్వాల్ - సీతాపూర్ : B) ఏపీ, తెలంగాణ & కర్ణాటక
Answer: 1-B, 2-A. గుంతకల్లు (ఏపీ) నుంచి వాడి (కర్ణాటక) కి వెళ్లే మార్గం తెలంగాణ మీదుగా వెళ్తుంది. బుర్వాల్-సీతాపూర్ ప్రాజెక్టు ఉత్తరప్రదేశ్ లో భాగం.
Question: "రైల్వే మల్టీ-ట్రాకింగ్ ప్రాజెక్టులు కేవలం ప్రయాణ సమయాన్ని తగ్గించడమే కాకుండా, దేశ పర్యావరణ పరిరక్షణకు మరియు ఆర్థిక వృద్ధికి ఎలా దోహదం చేస్తాయి? పీఎం గతి శక్తి ప్లాన్ నేపథ్యంలో విశ్లేషించండి." (250 పదాలు)
APPSC / TSPSC అభ్యర్థులు 'గుంతకల్లు-వాడి' మార్గం ఏయే రైల్వే జోన్ల కిందకు (South Central Railway) వస్తుంది, ఆ రూట్ లోని కీలక జంక్షన్లు ఏమిటి అనేది మ్యాప్ లో చూసుకోవాలి. అలాగే పర్యావరణానికి సంబంధించిన గణాంకాలను (7 కోట్ల చెట్లు లేదా 185 కోట్ల కిలోల CO2) గ్రూప్స్ మెయిన్స్ వ్యాసాల్లో ఉపయోగిస్తే మంచి మార్కులు వస్తాయి.