హైదరాబాద్కు చెందిన అంతరిక్ష అంకుర సంస్థ (Startup) స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్ (Skyroot Aerospace), తాజాగా 60 మిలియన్ డాలర్ల నిధులను సేకరించడం ద్వారా 'యూనికార్న్' (Unicorn) హోదాను పొందింది. 1 బిలియన్ డాలర్ల కంటే ఎక్కువ మార్కెట్ విలువను సాధించిన భారతదేశపు మొట్టమొదటి ప్రైవేట్ అంతరిక్ష రంగ సంస్థగా ఇది రికార్డు సృష్టించింది. భారత అంతరిక్ష రంగంలో ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యాన్ని ప్రోత్సహించే ప్రభుత్వ విధానాలకు ఇది ఒక పెద్ద విజయంగా పరిగణించబడుతోంది.
హైదరాబాద్కు చెందిన స్పేస్ స్టార్టప్ స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్, సీరీస్ సి ఫండింగ్ రౌండ్లో 60 మిలియన్ డాలర్లను సేకరించింది. దీనితో సంస్థ విలువ 1 బిలియన్ డాలర్లను దాటింది. భారతదేశంలో ఒక ప్రైవేట్ అంతరిక్ష సంస్థ ఈ స్థాయి ఆర్థిక మైలురాయిని చేరుకోవడం ఇదే మొదటిసారి.
ఈ ప్రకటన మే 2026న హైదరాబాద్లో వెలువడింది. గడిచిన నాలుగేళ్లలో ఈ సంస్థ వేగంగా వృద్ధి చెందింది.
స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్ 'విక్రమ్' సిరీస్ రాకెట్లను అభివృద్ధి చేస్తోంది.
ఇది భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు అంతరిక్ష రంగంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది.
2018లో ఇస్రో మాజీ ఉద్యోగులు దీనిని ప్రారంభించారు. 2020లో భారత ప్రభుత్వం అంతరిక్ష రంగాన్ని ప్రైవేట్ సంస్థలకు తెరిచిన తర్వాత వీరికి మార్గం సుగమమైంది.
భవిష్యత్తులో గ్లోబల్ స్పేస్ మార్కెట్లో భారతదేశం వాటా 2% నుండి 10%కి పెరిగే అవకాశం ఉంది. స్కైరూట్ విజయం మరిన్ని స్టార్టప్లకు స్ఫూర్తినిస్తుంది.
Core Concept: అంతరిక్ష రంగ ప్రైవేటీకరణ (Space Privatization)
Q1. భారతదేశపు మొట్టమొదటి ప్రైవేట్ స్పేస్-టెక్ యూనికార్న్ ఏది?
A) అగ్నికుల్ కాస్మోస్
B) ధ్రువ స్పేస్
C) స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్
D) పిక్సెల్
Answer: C
Explanation: మే 2026లో స్కైరూట్ $1 బిలియన్ విలువను దాటి మొదటి స్పేస్ యూనికార్న్గా నిలిచింది.
Q2. స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్ ప్రయోగించిన మొదటి రాకెట్ పేరు ఏమిటి?
A) ఆర్యభట్ట-1
B) విక్రమ్-ఎస్
C) ధవన్-1
D) గగన్యాన్-పి
Answer: B
Explanation: 2022లో 'మిషన్ ప్రారంభ్' కింద విక్రమ్-ఎస్ రాకెట్ను విజయవంతంగా ప్రయోగించారు.
Q3. యూనికార్న్ స్టార్టప్ అంటే కనీసం ఎంత మార్కెట్ విలువ ఉండాలి?
A) $100 మిలియన్లు
B) $500 మిలియన్లు
C) $1 బిలియన్
D) $10 బిలియన్లు
Answer: C
Explanation: $1 బిలియన్ లేదా అంతకంటే ఎక్కువ విలువ కలిగిన ప్రైవేట్ స్టార్టప్ను యూనికార్న్ అంటారు.
Q4. స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్ ఏ నగరంలో ఉంది?
A) బెంగళూరు
B) చెన్నై
C) శ్రీహరికోట
D) హైదరాబాద్
Answer: D
Explanation: స్కైరూట్ ప్రధాన కార్యాలయం హైదరాబాద్లో ఉంది.
Q5. ప్రైవేట్ స్పేస్ సంస్థలకు అనుమతులు ఇచ్చే ఏజెన్సీ ఏది?
A) ISRO
B) IN-SPACe
C) DRDO
D) Antrix
Answer: B
Explanation: IN-SPACe ప్రైవేట్ సంస్థల అంతరిక్ష కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షిస్తుంది.
Q6. స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్ వ్యవస్థాపకులు ఎవరు?
A) ఎస్. సోమనాథ్
B) పవన్ కుమార్ చందన & నాగ భరత్ డాకా
C) కైలాసవాడివూ శివన్
D) మైల్సామి అన్నాదురై
Answer: B
Explanation: వీరు ఇస్రో మాజీ శాస్త్రవేత్తలు మరియు స్కైరూట్ స్థాపకులు.
PYQ 1:
భారతదేశంలో అంతరిక్ష రంగ సంస్కరణల నేపథ్యంలో, 'IN-SPACe' ప్రధాన విధి ఏమిటి?
Answer: ఇది ప్రైవేట్ రంగ సంస్థలు ఇస్రో మౌలిక సదుపాయాలను వాడుకోవడానికి మరియు అంతరిక్ష ప్రయోగాలకు అనుమతులు ఇచ్చే ఒక నోడల్ ఏజెన్సీ.
PYQ 2:
క్రింది ప్రకటనలను గమనించండి:
1. విక్రమ్-ఎస్ భారతదేశపు తొలి ప్రైవేట్ రాకెట్.
2. దీనిని ధ్రువ స్పేస్ సంస్థ అభివృద్ధి చేసింది.
పై వాటిలో సరైనది ఏది?
Answer: కేవలం 1 మాత్రమే సరైనది. ఎందుకంటే విక్రమ్-ఎస్ రాకెట్ను స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్ అభివృద్ధి చేసింది, ధ్రువ స్పేస్ కాదు.
Question: భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలో ప్రైవేట్ అంతరిక్ష సంస్థల పాత్రను చర్చించండి. స్కైరూట్ ఏరోస్పేస్ విజయం దీనికి ఎలా తోడ్పడుతుంది?
పరీక్షల్లో తరచుగా మిషన్ పేర్లు (ప్రారంభ్), రాకెట్ పేర్లు (విక్రమ్) మరియు నియంత్రణ సంస్థల (IN-SPACe) గురించి అడుగుతారు. ప్రిలిమ్స్లో ఫ్యాక్ట్స్ మీద, మెయిన్స్లో ప్రైవేటీకరణ వల్ల కలిగే లాభనష్టాల మీద దృష్టి పెట్టండి. తెలంగాణ/ఆంధ్రప్రదేశ్ స్టేట్ సర్వీస్ పరీక్షలకు హైదరాబాద్ కేంద్రంగా ఉన్న ఈ సంస్థ గురించి ప్రత్యేకంగా చదువుకోవాలి.