మే 11, 2026 నాడు న్యూఢిల్లీలో కేంద్ర మంత్రులు జేపీ నడ్డా మరియు శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ 'సెహత్ (SEHAT) మిషన్'ను ప్రారంభించారు. ఈ ప్రతిష్టాత్మక ప్రాజెక్టును ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ (ICAR) మరియు ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ మెడికల్ రీసెర్చ్ (ICMR) సంయుక్తంగా అమలు చేయనున్నాయి. వ్యవసాయం మరియు వైద్య పరిశోధనలను అనుసంధానిస్తూ, 'ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం, ఆరోగ్యకరమైన పొలాలు, ఆరోగ్యకరమైన భారతదేశం' అనే లక్ష్యంతో దీనిని తీసుకువచ్చారు. పోషకాహార లోపాన్ని నిర్మూలించడం, వ్యవసాయంలో రైతులకు భద్రత కల్పించడం మరియు జీవనశైలి వ్యాధులను (NCDs) ఆహారం ద్వారానే నివారించడం ఈ మిషన్ ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
What Happened
మే 11, 2026 నాడు కేంద్ర వ్యవసాయ మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్, కేంద్ర ఆరోగ్య శాఖ మంత్రి జేపీ నడ్డా ఢిల్లీలో 'SEHAT (సెహత్) మిషన్'ను అధికారికంగా లాంచ్ చేశారు. వ్యవసాయ విధానాలు మరియు ప్రజారోగ్య వ్యవస్థల మధ్య ఉన్న అంతరాన్ని తొలగించి, ఆ రంగాలు రెండూ కలిసి పనిచేసేలా ఒక శాస్త్రీయ ముసాయిదాను రూపొందించడమే ఈ లాంచ్ యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం.
When & Where
ఈ కార్యక్రమం 2026 మే 11వ తేదీన భారతదేశ రాజధాని న్యూఢిల్లీలో జరిగింది. భారతీయ వ్యవసాయ పరిశోధన మండలి (ICAR) మరియు భారతీయ వైద్య పరిశోధన మండలి (ICMR) ల భాగస్వామ్యంతో జాతీయ స్థాయిలో ఈ మిషన్ ప్రారంభమైంది. వ్యవసాయం, వైద్యం వేర్వేరుగా కాకుండా ఏకీకృతంగా పనిచేయాల్సిన అవసరాన్ని ఈ వేదికపై ప్రముఖంగా ప్రస్తావించారు.
Who Is Involved
- కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ: ప్రజారోగ్యం, వ్యాధుల నివారణ విధానాలను పర్యవేక్షిస్తుంది (మంత్రి: శ్రీ జేపీ నడ్డా).
- కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతుల సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ: రైతుల ఆరోగ్య భద్రత, బయో-ఫోర్టిఫైడ్ పంటల అభివృద్ధిని పర్యవేక్షిస్తుంది (మంత్రి: శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్).
- ICAR మరియు ICMR: ఈ రెండు సంస్థలు పరిశోధన, అభివృద్ధి, సాంకేతిక మార్గదర్శకాలను అందించే నోడల్ ఏజెన్సీలు (డైరెక్టర్ జనరల్స్: డాక్టర్ ఎం.ఎల్. జాట్ మరియు డాక్టర్ రాజీవ్ బహ్ల్).
How It Works
- బయో-ఫోర్టిఫికేషన్: సాధారణ పంటల్లోనే జింక్, ఐరన్ వంటి పోషకాలు సహజంగా పెరిగేలా వంగడాలను అభివృద్ధి చేస్తారు.
- వ్యాధుల నివారణ ఆధారిత వ్యవసాయం: కేవలం దిగుబడి కోసమే కాకుండా, మధుమేహం (Diabetes), రక్తపోటు లాంటి వ్యాధులను నివారించగలిగే ఔషధ గుణాలున్న ఆహార పంటల సాగుకు రైతులకు మద్దతు ఇస్తారు.
- రైతుల ఆరోగ్య రక్షణ: వ్యవసాయంలో రసాయన ఎరువులు, పురుగుమందుల పిచికారీ సమయంలో రైతులకు ఎదురయ్యే ఆరోగ్య సమస్యలపై అవగాహన కల్పించి, సురక్షిత పద్ధతులను నేర్పుతారు.
- సమీకృత వ్యవసాయ విధానం (Integrated Farming): వ్యవసాయంతో పాటు పండ్లు, కూరగాయలు, పాడి, మత్స్య పరిశ్రమ, మరియు తేనెటీగల పెంపకాన్ని కలిపి చేయడం ద్వారా గ్రామీణ కుటుంబాల పోషకాహార స్థాయిని పెంచుతారు.
Why It Matters
- రాజ్యాంగ ప్రాముఖ్యత (Constitutional Significance): DPSP లోని ఆర్టికల్ 47 ప్రకారం ప్రజల జీవన ప్రమాణాలను, ఆరోగ్య స్థాయిని పెంచడం ప్రభుత్వ ప్రాథమిక విధి. ఈ మిషన్ ఆ విధికి కట్టుబడి ఉంది.
- ఆరోగ్యపరమైన ప్రాముఖ్యత: భారతదేశం ప్రస్తుతం పోషకాహార లోపం (Malnutrition) మరియు జీవనశైలి వ్యాధుల (NCDs) ద్వంద్వ సవాలును ఎదుర్కొంటోంది. సరైన ఆహారం ద్వారా వ్యాధులను రాకముందే అరికట్టవచ్చు.
- సామాజిక మరియు ఆర్థిక ప్రభావం: ఆరోగ్యకరమైన ఆహారం ఉత్పాదకతను పెంచుతుంది. జాతీయ స్థాయిలో వైద్య ఖర్చులను తగ్గించి, మానవ వనరుల సామర్థ్యాన్ని పెంపొందిస్తుంది. ఇది UPSC GS Paper 2 (Governance & Social Justice) మరియు GS Paper 3 (Agriculture) కి ముఖ్యమైనది.
Historical Background
- గ్రీన్ రివల్యూషన్ (1960ల కాలం): ఆహార భద్రతను సాధించడానికి దిగుబడి పెంచడంపై మాత్రమే దృష్టి సారించింది. అప్పట్లో పోషకాలపై కాకుండా పరిమాణంపై ఫోకస్ ఉండేది.
- నేషనల్ న్యూట్రిషన్ మిషన్ - పోషణ్ అభియాన్ (2018): మహిళలు, పిల్లలలో పోషకాహార లోపాన్ని అరికట్టేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం దీన్ని ప్రారంభించింది.
- ఇంటర్నేషనల్ ఇయర్ ఆఫ్ మిల్లెట్స్ (2023): పోషకవిలువలు ఎక్కువగా ఉండే సిరిధాన్యాల వినియోగాన్ని ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రోత్సహించారు. ఈ క్రమంలోనే ఇప్పుడు SEHAT మిషన్ ఆవిర్భవించింది.
Previous Related Events
- 2023: 'వన్ హెల్త్' (One Health) విధానం కింద నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ వన్ హెల్త్ కు నాగపూర్ లో శంకుస్థాపన జరిగింది.
- 2023: ఐక్యరాజ్యసమితి 2023ను చిరుధాన్యాల సంవత్సరంగా ప్రకటించి, వాటికి అంతర్జాతీయంగా ప్రాచుర్యం కల్పించింది (శ్రీ అన్న).
- 2024-25: వ్యవసాయ రంగంలో బయో-ఫోర్టిఫైడ్ వంగడాలను (ముఖ్యంగా గోధుమ మరియు వరి) ప్రవేశపెట్టడం కోసం ICAR బహుళ ప్రాజెక్టులను వేగవంతం చేసింది.
Static GK Connection
- బయో-ఫోర్టిఫికేషన్ (Bio-fortification): వ్యవసాయ పద్ధతులు, సాధారణ ప్రజననం (Plant breeding), లేదా జన్యుపరమైన సవరణల ద్వారా పంటల్లోని పోషక విలువల స్థాయిని పెంచే ప్రక్రియ. ఇది ఆహార భద్రతలో కీలక భాగం.
- ఆర్టికల్ 47: భారత రాజ్యాంగంలోని పార్ట్ IV లోని ఆదేశిక సూత్రాలు (DPSP) కింద ప్రజల పోషకాహార స్థాయిని, జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరచడం గురించి తెలియజేస్తుంది.
India & World Comparison
ప్రపంచ వ్యాప్తంగా 'వన్ హెల్త్' మరియు ఆరోగ్య-వ్యవసాయ అనుసంధాన విధానాలను WHO (ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ) మరియు FAO (ఆహార మరియు వ్యవసాయ సంస్థ) ప్రోత్సహిస్తున్నాయి. గ్లోబల్ హంగర్ ఇండెక్స్ (2023) లో 111వ స్థానంలో ఉన్న భారతదేశానికి, పోషకాహార భద్రత సాధించడంలో SEHAT మిషన్ లాంటి ఇంటిగ్రేటెడ్ పద్ధతులు అత్యవసరం. అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు (ఉదా: అమెరికా, యూరోపియన్ యూనియన్) ఇప్పటికే బయో-ఫోర్టిఫికేషన్ మరియు సేంద్రీయ వ్యవసాయం వైపు మళ్లాయి.
Future Impact
- రాబోయే ఐదేళ్లలో (2030 నాటికి) భారతదేశం ఆహార ఉత్పత్తి కంటే నాణ్యమైన పోషకాహార ఉత్పత్తిపై అధికంగా దృష్టి పెట్టనుంది.
- ICAR మరియు ICMR ల కలయిక వల్ల భవిష్యత్తులో వ్యవసాయం, వైద్య రంగాలలో మరిన్ని అధునాతన రీసెర్చ్ ప్రాజెక్టులు అందుబాటులోకి వస్తాయి.
- గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో వ్యవసాయ కార్మికులలో పురుగుమందుల వల్ల వచ్చే ఆరోగ్య సమస్యలు, క్యాన్సర్ల రేటు భారీగా తగ్గే అవకాశం ఉంది.
🔑 Key Points for Revision
- SEHAT మిషన్ పూర్తి రూపం: Science Excellence for Health through Agricultural Transformation.
- మిషన్ ప్రారంభించిన తేదీ: మే 11, 2026.
- ముఖ్య ఉద్దేశ్యం: వ్యవసాయం, పౌష్టికాహారం, మరియు ప్రజారోగ్య రంగాలను అనుసంధానించడం.
- నోడల్ ఏజెన్సీలు: ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ (ICAR) మరియు ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ మెడికల్ రీసెర్చ్ (ICMR).
- మానవ, జంతు, పర్యావరణ ఆరోగ్యాన్ని సమగ్రంగా చూసే 'One Health' విధానానికి ఈ మిషన్ అనుగుణంగా ఉంటుంది.
- వ్యాధి చికిత్స నుండి వ్యాధి నివారణ (ప్రో-యాక్టివ్ హెల్త్ కేర్) వైపు పాలసీ మార్పు.
- సంప్రదాయ సూత్రాలు: హిత్భుక్ (హితకరమైన ఆహారం), మితభుక్ (మితమైన ఆహారం), రితుభుక్ (రుతువులకనుగుణమైన ఆహారం).
- బయో-ఫోర్టిఫైడ్ (Bio-fortified) పంటల సాగు ద్వారా జింక్, ఐరన్ తదితర సూక్ష్మపోషకాల పెంపు.
- జీవనశైలి వ్యాధులైన మధుమేహం (Diabetes), హైపర్ టెన్షన్, క్యాన్సర్లను ఆహారం ద్వారా నివారించడం.
- కొర్రలు, రాగులు, సజ్జలు లాంటి పౌష్టిక చిరుధాన్యాల (Millets) సాగును ప్రోత్సహించడం.
- రసాయనాలు, పురుగుమందుల వాడకం వల్ల కలిగే ప్రమాదాల నుండి రైతులకు మరియు వ్యవసాయ కూలీలకు రక్షణ కల్పించడం.
- క్రాప్ కల్టివేషన్, పాడి, మత్స్య తదితర రంగాలను కలిపి సమీకృత వ్యవసాయం (Integrated Farming) అమలు.
- రాజ్యాంగ సంబంధం: పౌష్టికాహార పెంపుదల గురించి తెలిపే DPSP లోని ఆర్టికల్ 47.
- దేశంలో ద్వంద్వ సవాలు: ఒకవైపు పోషకాహార లోపం (Malnutrition), మరోవైపు పెరుగుతున్న జీవనశైలి వ్యాధులు.
- హిడెన్ హంగర్ (సూక్ష్మపోషకాల లోపం) ను ఈ మిషన్ ప్రధానంగా లక్ష్యంగా చేసుకుంటుంది.
🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)
Core Concept: బయో-ఫోర్టిఫికేషన్ (Bio-fortification)
- Definition: వ్యవసాయ పద్ధతులు లేదా బయోటెక్నాలజీ విధానాల ద్వారా ఆహార పంటల్లో విటమిన్లు మరియు ఖనిజాల పరిమాణాన్ని సహజంగా పెంచే ప్రక్రియ.
- Constitutional / Legal Basis: ఆహార భద్రతా చట్టం (NFSA), 2013 మరియు రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 47 తో సంబంధం కలిగి ఉంటుంది.
- Scientific / Economic Principle: 'హిడెన్ హంగర్' (కంటికి కనిపించని సూక్ష్మపోషకాల లోపం) ను తక్కువ ఖర్చుతో అరికట్టడం దీని వెనుక ఉన్న శాస్త్రీయ మరియు ఆర్థిక సూత్రం.
- How it connects to this event: SEHAT మిషన్ ద్వారా ICAR ఈ బయో-ఫోర్టిఫైడ్ వంగడాలను (ఉదా: ఐరన్ రిచ్ బజ్రా) అభివృద్ధి చేసి ప్రోత్సహిస్తుంది.
- Origin & History: 1990లలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా హార్వెస్ట్ ప్లస్ (HarvestPlus) అనే సంస్థ ద్వారా ఈ విధానం ఎక్కువగా ప్రాచుర్యం పొందింది.
- Key milestone 1: 2020లో భారత ప్రభుత్వం జాతీయ స్థాయిలో 17 కొత్త బయో-ఫోర్టిఫైడ్ పంట రకాలను జాతికి అంకితం చేసింది.
- Key milestone 2: 2023 (అంతర్జాతీయ చిరుధాన్యాల సంవత్సరం) లో పోషక-సంపన్న చిరుధాన్యాలకు బయో-ఫోర్టిఫికేషన్ ను జతచేశారు.
- Related Acts / Schemes / Treaties: పోషణ్ అభియాన్ (POSHAN Abhiyaan), జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం.
- Nodal Ministry / Body: ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్ (ICAR) – కేంద్ర వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ.
- India-specific relevance: దేశంలో చాలా మంది మహిళలు రక్తహీనత (అనీమియా) తో బాధపడుతున్నారు. ఇది పోగొట్టడానికి ఐరన్ ఫోర్టిఫైడ్ పంటలు అత్యంత అవసరం.
- Global comparison: ఆఫ్రికా, లాటిన్ అమెరికా దేశాలతో పాటు ఐక్యరాజ్యసమితి (FAO) దీన్ని ప్రపంచంలో ప్రధాన లక్ష్యంగా చేసుకుంది.
- Data point: NFHS-5 డేటా ప్రకారం భారతదేశంలో 50% పైగా మహిళలు, పిల్లలు రక్తహీనతతో బాధపడుతున్నారు.
- Common exam angle: UPSC/PSC పరీక్షల్లో బయో-ఫోర్టిఫికేషన్ కు మరియు ఫుడ్ ఫోర్టిఫికేషన్ కు మధ్య ఉన్న తేడాపై ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
- Easy memory hook: Bio-Fortification = B (Breeding) F (For) M (Micronutrients) - పంటల్లో సహజ పోషకాల పెంపు.
❓ Practice MCQs
Q1. ఇటీవల కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన 'SEHAT' మిషన్ యొక్క పూర్తి రూపం ఏమిటి?
A) Scientific Education for Health and Agricultural Technology
B) Science Excellence for Health through Agricultural Transformation
C) Scheme for Environmental Health and Agricultural Training
D) Sustainable Ecology and Health for Agricultural Team
Answer: B
Explanation: SEHAT అనగా Science Excellence for Health through Agricultural Transformation, ఇది ఆరోగ్య, వ్యవసాయ రంగాల అనుసంధాన కార్యక్రమం.
Q2. SEHAT మిషన్ను అమలు చేస్తున్న నోడల్ ఏజెన్సీలు ఏవి?
A) NITI Aayog మరియు CSIR
B) ICAR మరియు ICMR
C) WHO మరియు FAO
D) AIIMS మరియు NABARD
Answer: B
Explanation: ఈ మిషన్ను వ్యవసాయ పరిశోధన మండలి (ICAR) మరియు వైద్య పరిశోధన మండలి (ICMR) సంయుక్తంగా అమలు చేస్తున్నాయి.
Q3. 'SEHAT మిషన్' ప్రధానంగా ఏ విధానాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది?
A) ఆర్గానిక్ ఫార్మింగ్ విధానం మాత్రమే
B) వన్ హెల్త్ (One Health) విధానం
C) జెనెటికల్లీ మోడిఫైడ్ (GM) క్రాప్స్ విధానం
D) ఎక్స్పోర్ట్ ఓరియెంటెడ్ అగ్రికల్చర్
Answer: B
Explanation: ఈ మిషన్ పర్యావరణం, జంతు, మరియు మానవ ఆరోగ్యాన్ని కలిపి చూసే 'వన్ హెల్త్' విధానానికి మద్దతుగా వ్యవసాయం మరియు ప్రజారోగ్యాన్ని కలుపుతుంది.
Q4. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ ప్రజల పౌష్టికాహార స్థాయి మరియు జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరచడం గురించి నిర్దేశిస్తుంది?
A) ఆర్టికల్ 44
B) ఆర్టికల్ 47
C) ఆర్టికల్ 48A
D) ఆర్టికల్ 51A
Answer: B
Explanation: ఆదేశిక సూత్రాల (DPSP) లోని ఆర్టికల్ 47 ప్రజారోగ్యం మరియు పౌష్టికాహార స్థాయిని పెంచడం ప్రభుత్వ విధి అని తెలుపుతుంది.
Q5. వ్యవసాయ రంగానికి సంబంధించి "బయో-ఫోర్టిఫికేషన్" అనగా ఏమిటి?
A) ఆహార పదార్థాలను ప్యాకింగ్ చేసేటప్పుడు కృత్రిమంగా విటమిన్లు కలపడం
B) రసాయన ఎరువుల వాడకాన్ని పూర్తిగా నిషేధించడం
C) వ్యవసాయ పద్ధతులు లేదా ప్రజననం ద్వారా పంటలలో సహజంగా పోషకాలను పెంచడం
D) సూక్ష్మజీవులను ఉపయోగించి చీడపీడలను అరికట్టడం
Answer: C
Explanation: బయో-ఫోర్టిఫికేషన్ అంటే పంటలను పండించే దశలోనే (breeding) వాటిలో విటమిన్లు, ఖనిజాల స్థాయిని పెంచే పద్ధతి.
Q6. "హిత్భుక్, మితభుక్, రితుభుక్" అనే ప్రాచీన సూత్రాలు SEHAT మిషన్ సందర్భంగా ప్రస్తావించబడ్డాయి. వీటి అర్థం దేనికి సంబంధించినది?
A) వ్యవసాయంలో నీటి ఆదా పద్ధతులు
B) మారుతున్న రుతువులను బట్టి విత్తనాలు చల్లడం
C) హితకరమైన, మితమైన, మరియు రుతువులకనుగుణమైన ఆహారం తీసుకోవడం
D) వన్యప్రాణుల సంరక్షణ చట్టాలు
Answer: C
Explanation: భారతీయ తత్వశాస్త్రం ప్రకారం ఆరోగ్యకరమైన శరీరానికి సరైన ఆహార నియమాలను (హితకరమైన, మితమైన, మరియు రుతువులకనుగుణమైన) ఈ సూత్రాలు తెలుపుతాయి.
Q7. SEHAT మిషన్కు సంబంధించి వ్యవసాయ కార్మికుల భద్రత అనేది ఏ అంశానికి ఉద్దేశించబడింది?
A) కనీస మద్దతు ధర (MSP) గ్యారెంటీ కల్పించడం
B) పంటల బీమా పథకాన్ని తప్పనిసరి చేయడం
C) రసాయనాలు మరియు పురుగుమందుల వాడకం వల్ల కలిగే ఆరోగ్య ప్రమాదాలను తగ్గించడం
D) ఉచితంగా వ్యవసాయ పనిముట్లను పంపిణీ చేయడం
Answer: C
Explanation: రైతులు మరియు వ్యవసాయ కార్మికులు పురుగుమందులకు గురికావడం వల్ల వచ్చే ప్రమాదాలను (క్యాన్సర్ వంటివి) నివారించేందుకు శాస్త్రీయ పద్ధతులను నేర్పడం ఈ మిషన్ లక్ష్యం.
Q8. భారతదేశం ప్రస్తుతం ఎదుర్కొంటున్న 'ద్వంద్వ పోషకాహార సవాలు' (Dual Burden of Malnutrition) అనగా ఏమిటి?
A) అల్పాదాయ వర్గాలలో ఆకలి, మరియు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నిరుద్యోగం
B) ఒకవైపు పోషకాహార లోపం, మరోవైపు మధుమేహం, ఉబకాయం వంటి జీవనశైలి వ్యాధులు
C) వ్యవసాయంలో పెట్టుబడి కొరత మరియు రుతుపవనాల వైఫల్యం
D) కల్తీ ఆహారం మరియు దిగుమతులపై ఆధారపడటం
Answer: B
Explanation: దేశంలో ఒకవైపు తగినన్ని పోషకాలు లేక హిడెన్ హంగర్ ఉంటే, మరోవైపు తప్పుడు ఆహారపు అలవాట్ల వల్ల మధుమేహం లాంటి NCDs పెరుగుతున్నాయి.
📜 Previous Year Question Style (PYQ)
PYQ 1:
గ్లోబల్ హంగర్ ఇండెక్స్ మరియు పౌష్టికాహార లోపానికి సంబంధించి, కింది వాటిలో ఏది 'హిడెన్ హంగర్' (Hidden Hunger) ను సరిగ్గా వివరిస్తుంది?
A) ఆహారం తగినంతగా అందుబాటులో లేకపోవడం వల్ల వచ్చే ఆకలి
B) క్యాలరీలు తగినంత తీసుకున్నప్పటికీ సూక్ష్మపోషకాల (విటమిన్లు మరియు ఖనిజాలు) లోపం ఉండటం
C) వ్యవసాయ దిగుబడి తక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఏర్పడే కరువు పరిస్థితి
D) పేదరిక రేఖకు దిగువన ఉన్నవారికి మాత్రమే వచ్చే ఆరోగ్య సమస్య
Answer: B
Explanation: ఒక వ్యక్తి కడుపు నిండా భోజనం చేస్తున్నప్పటికీ ఆ ఆహారంలో శరీరానికి అవసరమైన ఐరన్, జింక్ లాంటి మైక్రో-న్యూట్రియంట్స్ లోపిస్తే దాన్ని హిడెన్ హంగర్ అంటారు.
PYQ 2:
SEHAT మిషన్కు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
1. ఈ మిషన్ను నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog) మరియు భారతీయ వైద్యమండలి అమలు చేస్తున్నాయి.
2. జీవనశైలి వ్యాధులను (NCDs) అరికట్టేందుకు వ్యవసాయంలో బయో-ఫోర్టిఫైడ్ పంటలను ప్రోత్సహించడం ఈ పథకం లక్ష్యం.
3. ఇది వ్యాధి చికిత్సపై కాకుండా, నివారణ మరియు ఆరోగ్యకరమైన ఆహార వ్యవస్థలపై దృష్టి పెడుతుంది.
పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?
A) 1 మరియు 2 మాత్రమే
B) 2 మరియు 3 మాత్రమే
C) 1 మరియు 3 మాత్రమే
D) పైవన్నీ
Answer: B
Explanation: మొదటి వాక్యం తప్పు ఎందుకంటే దీనిని ICAR మరియు ICMR సంయుక్తంగా అమలు చేస్తున్నాయి. 2 మరియు 3 వాక్యాలు సరైనవి.
PYQ 3:
కింది వాటిని జతపరచండి:
జాబితా I (మిషన్ / కాన్సెప్ట్)
1. ఆర్టికల్ 47
2. SEHAT మిషన్
3. వన్ హెల్త్ విధానం
జాబితా II (వివరణ)
X. మానవ, జంతు, పర్యావరణ ఆరోగ్యాల సమగ్రత
Y. ఆహారం, వ్యవసాయం, ప్రజారోగ్యం అనుసంధానం
Z. ప్రజల పౌష్టికాహార స్థాయి పెంపు ప్రభుత్వ విధి
సరియైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:
A) 1-Z, 2-Y, 3-X
B) 1-Y, 2-X, 3-Z
C) 1-Z, 2-X, 3-Y
D) 1-X, 2-Z, 3-Y
Answer: A
Explanation: ఆర్టికల్ 47 ప్రజల పౌష్టికాహారం మరియు ఆరోగ్య పెంపు గురించి చెబుతుంది (Z). SEHAT మిషన్ ఆహారం, వ్యవసాయం మరియు ప్రజారోగ్యాన్ని కలుపుతుంది (Y). వన్ హెల్త్ అంటే మానవ, జంతు, పర్యావరణ ఆరోగ్యాల కలయిక (X).
✍️ Mains Answer Pointers
Question 1 (150 words): భారతీయ వ్యవసాయ విధానాలు కేవలం 'ఆహార భద్రత' నుండి 'పోషకాహార భద్రత' వైపు మారాల్సిన ఆవశ్యకతను SEHAT మిషన్ నేపథ్యంలో చర్చించండి.
- Introduction: గ్రీన్ రివల్యూషన్ ద్వారా సాధించిన ఆహార భద్రతకు మించి, ప్రస్తుతం దేశంలో ఉన్న పోషకాహార లోపాన్ని అరికట్టడానికి వ్యవసాయంలో మార్పులు రావాల్సిన అవసరాన్ని తెలుపుతూ ప్రారంభించాలి.
- Body Point 1: దేశంలో హిడెన్ హంగర్, రక్తహీనత, మరియు NCD (జీవనశైలి వ్యాధులు) పెరుగుతున్నాయి.
- Body Point 2: ICAR మరియు ICMR కలయిక ద్వారా పోషకాలుండే బయో-ఫోర్టిఫైడ్ పంటలు, సిరిధాన్యాల సాగు పెరగడం.
- Body Point 3: 'హిత్భుక్, మితభుక్' సూత్రాల ఆధారంగా వ్యాధులను ఆహారం ద్వారా నివారించే విధానం.
- Conclusion: కేవలం దిగుబడి పెంచడం మాత్రమే కాకుండా, నాణ్యమైన మరియు ఆరోగ్యకరమైన ఫలసాయాన్ని అందించడం ద్వారానే స్వస్థ భారత్ సాధ్యమవుతుంది.
- Data/Diagram to include: GHI 2023 ర్యాంకింగ్ (111/125) లేదా NFHS-5 లో అనీమియా డేటాను ప్రస్తావించండి.
Question 2 (250 words): "వ్యవసాయం మరియు ప్రజారోగ్యం అనేవి వేర్వేరు రంగాలు కావు, అవి ఒకే నాణేనికి ఉన్న రెండు ముఖాలు." వన్ హెల్త్ (One Health) విధానం మరియు ఇటీవల ప్రారంభించిన SEHAT మిషన్ల ఆధారంగా ఈ వ్యాఖ్యను విశ్లేషించండి.
- Introduction: వ్యవసాయ పద్ధతులకు మరియు మనుషుల ఆరోగ్యానికి మధ్య ఉన్న ప్రత్యక్ష సంబంధాన్ని నిర్వచిస్తూ, SEHAT మిషన్ ఎలా ఒక చారిత్రక అడుగు అయిందో వివరించాలి.
- Body Point 1: రసాయన ఎరువులు, పురుగుమందుల మితిమీరిన వాడకం వల్ల నేల, నీరు కలుషితమై మనుషులు, జంతువులకు క్యాన్సర్ లాంటి జబ్బులు రావడం.
- Body Point 2: మనిషి ఆరోగ్యం, జంతువుల ఆరోగ్యం మరియు పర్యావరణ ఆరోగ్యం ఒకదానిపై ఒకటి ఎలా ఆధారపడి ఉన్నాయో విశదీకరించడం (వన్ హెల్త్).
- Body Point 3: ICAR మరియు ICMR ల సమన్వయంతో శాస్త్రీయ వ్యవసాయం, వ్యవసాయ కార్మికుల రక్షణ, ఆహారాన్నే ఔషధంగా మార్చడం.
- Body Point 4: మధుమేహం మరియు రక్తపోటును అరికట్టడానికి ఆహార ఆధారిత (Dietary solutions) పరిష్కారాలను సూచించడం.
- Body Point 5: రైతులకు ఈ బయో-ఫోర్టిఫైడ్ విత్తనాలను అందుబాటులోకి తేవడం, అవగాహన కల్పించడం, మరియు వినియోగదారుల అలవాట్లు మార్చడం.
- Body Point 6: వ్యవసాయం వల్ల పర్యావరణం మరియు ప్రజారోగ్యం దెబ్బతినకుండా స్థిరమైన విధానాలను అనుసరించడం.
- Conclusion: "హెల్తీ ఫుడ్, హెల్తీ ఫార్మ్స్, హెల్తీ ఇండియా" లక్ష్యాన్ని సాధించాలంటే "హోల్ ఆఫ్ గవర్నమెంట్" అప్రోచ్ అవసరం అంటూ ముగించాలి.
- Data/Diagram to include: వ్యవసాయం -> పర్యావరణం -> ఆహారం -> ప్రజారోగ్యం అనే ఫ్లోచార్ట్ను గీయండి.
⚠️ Examiner Trap
- Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా SEHAT మిషన్ కేవలం 'ఆరోగ్య శాఖ' లేదా ఆయుష్మాన్ భారత్ కింద తీసుకున్న నిర్ణయం అనుకుంటారు. కానీ వాస్తవానికి ఇది వ్యవసాయ (ICAR) మరియు ఆరోగ్య (ICMR) మంత్రిత్వ శాఖల ఉమ్మడి మిషన్.
- Trap 2: ఈ మిషన్ కేవలం పంట దిగుబడిని పెంచడానికి (Production) ఉద్దేశించిందని పొరబడతారు. కానీ దీని అసలు లక్ష్యం వ్యవసాయ ఉత్పత్తి యొక్క 'పోషక విలువల పెంపుదల' (Nutrition) మరియు వ్యాధుల నివారణ.
- Trap 3: అభ్యర్థులు ఫుడ్-ఫోర్టిఫికేషన్ కు బయో-ఫోర్టిఫికేషన్ కు కన్ఫ్యూజ్ అవుతారు. SEHAT మిషన్ ప్రధానంగా పంటలు పండేటప్పుడే (సాగులో) పోషకాలను పెంచే 'బయో-ఫోర్టిఫికేషన్' (Bio-fortification) పై ఫోకస్ చేస్తుంది.
🧭 Exam Tip
Prelims: ICAR మరియు ICMR అనుసంధానం, SEHAT అబ్రివేషన్, మరియు బయో-ఫోర్టిఫికేషన్ డెఫినిషన్ మీద ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఎక్కువ.
Mains: GS-2 (ఆరోగ్యం/పబ్లిక్ పాలసీ) మరియు GS-3 (వ్యవసాయం) పేపర్లలో 'ఆహార భద్రత నుండి పోషక భద్రతకు మార్పు' అనే కోణంలో విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు ఖచ్చితంగా వస్తాయి.
Interview: "రైతుల ఆదాయాన్ని పెంచేందుకు వ్యవసాయాన్ని ఇతర రంగాలతో ఎలా అనుసంధానించవచ్చు?" అన్నప్పుడు పౌష్టికాహారం మరియు ఫార్మా (ఆహారమే ఔషధం) రంగాలతో అనుసంధానం గురించి మీరు SEHAT ను ఉదాహరణగా వాడొచ్చు.
Prediction: వచ్చే సివిల్ సర్వీసెస్ లేదా గ్రూప్స్ పరీక్షలలో 'వన్ హెల్త్' లేదా 'హిడెన్ హంగర్' కు సంబంధించిన స్టేట్మెంట్ ఆధారిత ప్రశ్నలు ఎక్కువగా ఆశించవచ్చు.