భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJI) జస్టిస్ సూర్య కాంత్ 'వన్ కేస్ వన్ డేటా' (One Case One Data) అనే వినూత్న వ్యవస్థను ప్రకటించారు. ఈ వ్యవస్థ ద్వారా దేశంలోని ట్రయల్ కోర్టుల నుండి సుప్రీంకోర్టు వరకు అన్ని స్థాయిలలో కేసుల సమాచారాన్ని ఏకీకృతం చేస్తారు. దీనివల్ల కేసు ఫైళ్లు, సాక్ష్యాలు మరియు తీర్పులు ఒకే డిజిటల్ ప్లాట్ఫామ్పై అందుబాటులోకి వస్తాయి. న్యాయ వితరణలో జాప్యాన్ని తగ్గించడం, పారదర్శకతను పెంచడం మరియు న్యాయవాదులకు, కక్షిదారులకు సమాచారాన్ని సులభతరం చేయడం ఈ ప్రాజెక్ట్ యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం.
What Happened
భారత సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్య కాంత్, న్యాయ వ్యవస్థలో సమూల మార్పులు తెచ్చే 'వన్ కేస్ వన్ డేటా' ప్రోగ్రామ్ను అధికారికంగా ప్రకటించారు. ఈ విధానం ప్రకారం, ఒక కేసు ఏ కోర్టులో నమోదైనప్పటికీ, దానికి ఒక ప్రత్యేకమైన డిజిటల్ గుర్తింపు సంఖ్య (Unique ID) కేటాయించబడుతుంది. దీనివల్ల కేసు పై కోర్టులకు వెళ్లినప్పుడు మళ్లీ కొత్తగా డేటా ఎంట్రీ చేయాల్సిన అవసరం ఉండదు.
When & Where
ఈ ప్రకటన 2026 మే నెలలో న్యూఢిల్లీలో జరిగిన 'డిజిటల్ జస్టిస్ కాన్ఫరెన్స్'లో వెలువడింది. దేశంలోని అన్ని హైకోర్టులు మరియు జిల్లా కోర్టులలో దీనిని దశలవారీగా అమలు చేయనున్నారు.
Who Is Involved
- సుప్రీంకోర్టు ఇ-కమిటీ: దీనికి వ్యూహరచన మరియు పర్యవేక్షణ బాధ్యతలు ఉన్నాయి.
- కేంద్ర న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ: నిధుల మంజూరు మరియు విధానపరమైన మద్దతు అందిస్తుంది.
- నేషనల్ ఇన్ఫర్మాటిక్స్ సెంటర్ (NIC): సాంకేతిక మౌలిక సదుపాయాలను కల్పిస్తుంది.
- హైకోర్టులు & జిల్లా కోర్టులు: క్షేత్రస్థాయిలో డేటా ఎంట్రీ మరియు నిర్వహణ చేస్తాయి.
How It Works
- యూనిక్ కేస్ ఐడెంటిఫైయర్: కేసు ఫైల్ చేసిన వెంటనే ఒక యూనిక్ కోడ్ జనరేట్ అవుతుంది.
- సెంట్రలైజ్డ్ రిపోజిటరీ: అన్ని సాక్ష్యాలు, పిటిషన్లు మరియు తీర్పులు క్లౌడ్ ఆధారిత సర్వర్లో భద్రపరచబడతాయి.
- రియల్ టైమ్ అప్డేట్స్: కింది కోర్టులో జరిగే ప్రతి మార్పు తక్షణమే పై కోర్టుల రికార్డులలో ప్రతిబింబిస్తుంది.
- ఆటోమేటెడ్ అలర్ట్స్: వాయిదాలు, ఆర్డర్లు మరియు తీర్పుల గురించి న్యాయవాదులకు SMS/Email ద్వారా సమాచారం వెళ్తుంది.
Why It Matters
ఈ అంశం UPSC GS Paper 2 (Judiciary & Governance) కు అత్యంత కీలకం. ఇది న్యాయ వితరణలో ఉన్న అడ్డంకులను తొలగిస్తుంది. ఆర్థికంగా చూస్తే, వాణిజ్య వివాదాల పరిష్కారం వేగవంతం కావడంతో విదేశీ పెట్టుబడులకు భారత్ గమ్యస్థానంగా మారుతుంది. సామాజికంగా, పేద ప్రజలకు తక్కువ ఖర్చుతో, వేగంగా న్యాయం అందుతుంది.
Historical Background
- 2005: ఇ-కోర్టుల ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభమైంది.
- 2015: నేషనల్ జుడీషియల్ డేటా గ్రిడ్ (NJDG) పబ్లిక్ పోర్టల్గా మారింది.
- 2023: కేంద్ర బడ్జెట్లో ఇ-కోర్టుల మూడవ దశ (Phase III) కోసం ₹7,210 కోట్లు కేటాయించారు.
Previous Related Events
గత మూడేళ్లలో సుప్రీంకోర్టు 'సువాస్' (SUVAS) అనే AI అనువాద సాధనాన్ని, 'ఫాస్టర్' (FASTER) అనే బెయిల్ ఆర్డర్ల బదిలీ వ్యవస్థను మరియు 'సుపేస్' (SUPACE) అనే AI పోర్టల్ను ప్రారంభించింది. 'వన్ కేస్ వన్ డేటా' వీటి అన్నింటినీ ఏకీకృతం చేసే అతిపెద్ద అడుగు.
Static GK Connection
- ఆర్టికల్ 141: సుప్రీంకోర్టు తీర్పులు దేశంలోని అన్ని కోర్టులకు వర్తిస్తాయి. డిజిటల్ డేటా వల్ల ఈ తీర్పులను వెతకడం సులభమవుతుంది.
- నేషనల్ జుడీషియల్ డేటా గ్రిడ్: ఇది కోర్టు పెండెన్సీని పర్యవేక్షించే ఆన్లైన్ డేటాబేస్.
India & World Comparison
అమెరికాలో PACER (Public Access to Court Electronic Records) వ్యవస్థ ద్వారా ప్రజలు కోర్టు రికార్డులను చూస్తారు. సింగపూర్, యూకే వంటి దేశాలు ఇప్పటికే 100% డిజిటల్ జస్టిస్ వైపు వెళ్లాయి. భారత్ ఇప్పుడు ఈ దేశాల సరసన నిలుస్తోంది.
Future Impact
- 2027 నాటికి: దేశంలోని 20,000 పైగా కోర్టులు ఒకే నెట్వర్క్లోకి వస్తాయి.
- AI ఇంటిగ్రేషన్: ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ ద్వారా కేసుల విశ్లేషణ సులభమవుతుంది.
- పేపర్లెస్ జస్టిస్: కాగితం వాడకం తగ్గి పర్యావరణానికి మేలు జరుగుతుంది.
🔑 Key Points for Revision
- ప్రధాన ఉద్దేశ్యం: ట్రయల్ కోర్టుల నుండి సుప్రీంకోర్టు వరకు డేటా ఇంటిగ్రేషన్.
- ప్రారంభించిన వారు: CJI జస్టిస్ సూర్య కాంత్.
- కీలక సాంకేతికత: యూనిక్ కేస్ ఐడెంటిఫైయర్ మరియు క్లౌడ్ స్టోరేజ్.
- రాజ్యాంగ సంబంధం: ఆర్టికల్ 21 (Right to Speedy Justice).
- బడ్జెట్ మద్దతు: ఇ-కోర్టుల ఫేజ్-3 నిధుల ద్వారా అమలు.
- సంస్థలు: సుప్రీంకోర్టు ఇ-కమిటీ మరియు NIC.
- లాభం: న్యాయ ప్రక్రియలో పారదర్శకత మరియు జాప్యం తగ్గింపు.
- పెండెన్సీ: ప్రస్తుతం భారత్లో 5 కోట్లకు పైగా కేసులు పెండింగ్లో ఉన్నాయి.
- మునుపటి యాప్స్: SUVAS, FASTER, SUPACE.
- డేటాబేస్: నేషనల్ జుడీషియల్ డేటా గ్రిడ్ (NJDG).
- గడువు: 2028 నాటికి సంపూర్ణ అమలు లక్ష్యం.
- పద్ధతి: పేపర్లెస్ కోర్టులు మరియు ఇ-ఫైలింగ్ ప్రోత్సాహం.
- వ్యాపార ప్రభావం: ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్లో మెరుగుదల.
- న్యాయవాదులకు ప్రయోజనం: దేశంలో ఎక్కడి నుండైనా కేసు స్థితిని చూడవచ్చు.
- సిటిజన్ సెంట్రిక్: కక్షిదారులకు రియల్ టైమ్ అప్డేట్స్.
🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)
Core Concept: e-Courts Mission Mode Project
- నిర్వచనం: దేశంలోని న్యాయవ్యవస్థను సమాచార మరియు కమ్యూనికేషన్ టెక్నాలజీ (ICT) ద్వారా ఆధునీకరించే ప్రాజెక్ట్.
- చట్టపరమైన ఆధారం: ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కులో భాగంగా త్వరిత న్యాయం).
- నిర్వహణ యంత్రాంగం: ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వం నిధులు ఇచ్చే 'సెంట్రల్ సెక్టార్ స్కీమ్'.
- ప్రస్తుత ఈవెంట్తో లింక్: 'వన్ కేస్ వన్ డేటా' అనేది ఈ ప్రాజెక్ట్ యొక్క ఫేజ్-3 లోని అత్యంత కీలకమైన అంశం.
- ప్రారంభం: 2005లో జాతీయ విధానం మరియు కార్యాచరణ ప్రణాళిక ఆధారంగా ప్రారంభమైంది.
- మైలురాయి 1: 2015లో నేషనల్ జుడీషియల్ డేటా గ్రిడ్ (NJDG) ప్రారంభం.
- మైలురాయి 2: కోవిడ్-19 సమయంలో వర్చువల్ కోర్టుల ద్వారా విచారణలు చేపట్టడం.
- అనుబంధ పథకాలు: న్యాయ్ బంధు (Nyaya Bandhu), టెలి-లా (Tele-Law) ప్రోగ్రామ్స్.
- నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: కేంద్ర న్యాయ మరియు న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Law and Justice).
- ప్రాముఖ్యత: న్యాయవ్యవస్థలో జవాబుదారీతనం మరియు పారదర్శకతను పెంచుతుంది.
- ప్రపంచ దృక్పథం: డిజిటల్ కోర్టుల విషయంలో భారత్ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద డేటాబేస్ కలిగిన దేశాలలో ఒకటి.
- డేటా పాయింట్: NJDG ద్వారా ప్రస్తుతం 18,000 పైగా కోర్టుల డేటా అందుబాటులో ఉంది.
- పరీక్షల కోణం: UPSCలో జుడీషియల్ సంస్కరణల గురించి అడిగినప్పుడు దీనిని తప్పక ప్రస్తావించాలి.
- గుర్తుంచుకునే ట్రిక్: '3-E' Formula - Efficiency, Equity, Economy.
❓ Practice MCQs
Q1. 'వన్ కేస్ వన్ డేటా' వ్యవస్థను ఇటీవల ఎవరు ప్రకటించారు?
A) ప్రధానమంత్రి నరేంద్ర మోదీ
B) కేంద్ర న్యాయ మంత్రి
C) CJI జస్టిస్ సూర్య కాంత్
D) నీతి ఆయోగ్ వైస్ చైర్మన్
Answer: C
Explanation: సుప్రీంకోర్టు ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్య కాంత్ 2026లో ఈ వినూత్న వ్యవస్థను ప్రకటించారు.
Q2. ఇ-కోర్టుల మిషన్ మోడ్ ప్రాజెక్ట్ ఏ సంవత్సరంలో ప్రారంభమైంది?
A) 2001
B) 2005
C) 2014
D) 2020
Answer: B
Explanation: భారత న్యాయవ్యవస్థను డిజిటలైజ్ చేసే లక్ష్యంతో 2005లో ఈ ప్రాజెక్ట్ ప్రారంభించబడింది.
Q3. 'నేషనల్ జుడీషియల్ డేటా గ్రిడ్' (NJDG) ప్రధాన ఉపయోగం ఏమిటి?
A) న్యాయమూర్తుల నియామకాలను పర్యవేక్షించడం
B) దేశవ్యాప్త కోర్టుల కేసుల పెండెన్సీ మరియు గణాంకాలను చూపడం
C) కేవలం సుప్రీంకోర్టు తీర్పులను భద్రపరచడం
D) న్యాయవాదుల రిజిస్ట్రేషన్ చేయడం
Answer: B
Explanation: NJDG అనేది దేశంలోని అన్ని కోర్టులలో పెండింగ్లో ఉన్న మరియు పరిష్కరించబడిన కేసుల డేటాను అందించే ఆన్లైన్ పోర్టల్.
Q4. 'వన్ కేస్ వన్ డేటా' ప్రాజెక్ట్ ఏ రాజ్యాంగ అధికరణ లక్ష్యాలను నెరవేరుస్తుంది?
A) ఆర్టికల్ 14
B) ఆర్టికల్ 19
C) ఆర్టికల్ 21
D) ఆర్టికల్ 44
Answer: C
Explanation: ఆర్టికల్ 21 కింద 'త్వరిత న్యాయం' పొందే హక్కును ఈ డిజిటల్ సంస్కరణలు సులభతరం చేస్తాయి.
Q5. కోర్టు ఆర్డర్లను వేగంగా జైళ్లకు మరియు ఇతర అధికారులకు చేరవేసే వ్యవస్థ పేరు ఏమిటి?
A) SUVAS
B) SUPACE
C) FASTER
D) NYAYA
Answer: C
Explanation: FASTER (Fast and Secured Transmission of Electronic Records) ద్వారా బెయిల్ ఆర్డర్లను తక్షణమే డిజిటల్ రూపంలో పంపిస్తారు.
Q6. ఈ కింది వాటిలో 'వన్ కేస్ వన్ డేటా' లక్ష్యం కానిది ఏది?
A) కేసులకు యూనిక్ ఐడి కేటాయించడం
B) అడ్వకేట్ల ఫీజులను నియంత్రించడం
C) డేటా ఎంట్రీలో డూప్లికేషన్ను తగ్గించడం
D) కోర్టుల మధ్య సమాచార మార్పిడిని సులభతరం చేయడం
Answer: B
Explanation: ఈ వ్యవస్థ న్యాయ ప్రక్రియ మరియు డేటా నిర్వహణకు సంబంధించింది, న్యాయవాదుల ఫీజులను నియంత్రించడం దీని పరిధిలోకి రాదు.
Q7. 'సువాస్' (SUVAS) అనే AI సాఫ్ట్వేర్ దేని కోసం ఉపయోగించబడుతుంది?
A) కేసుల విచారణ తేదీలను నిర్ణయించడానికి
B) సుప్రీంకోర్టు తీర్పులను ప్రాంతీయ భాషల్లోకి అనువదించడానికి
C) సైబర్ నేరాలను అదుపు చేయడానికి
D) న్యాయమూర్తుల సెలవులను నిర్వహించడానికి
Answer: B
Explanation: SUVAS అనేది సుప్రీంకోర్టు తీర్పులను తెలుగుతో సహా ఇతర భారతీయ భాషల్లోకి అనువదించే ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ సాధనం.
Q8. ఇ-కోర్టుల ప్రాజెక్ట్ మూడవ దశ (Phase III) కు సంబంధించి నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ ఏది?
A) మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ ఐటి (MeitY)
B) మినిస్ట్రీ ఆఫ్ హోమ్ అఫైర్స్
C) మినిస్ట్రీ ఆఫ్ లా అండ్ జస్టిస్
D) సుప్రీంకోర్టు సెక్రటేరియట్
Answer: C
Explanation: ఇ-కోర్టుల ప్రాజెక్ట్ కేంద్ర న్యాయ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో సుప్రీంకోర్టు ఇ-కమిటీ సహకారంతో అమలు చేయబడుతుంది.
📜 Previous Year Question Style (PYQ)
PYQ 1:
భారతదేశంలో 'నేషనల్ జుడీషియల్ డేటా గ్రిడ్' యొక్క ప్రాముఖ్యత ఏమిటి?
A) ఇది కేసుల పరిష్కార వేగాన్ని పర్యవేక్షించడంలో సహాయపడుతుంది.
B) ఇది న్యాయమూర్తులపై వచ్చే అవినీతి ఆరోపణలను విచారిస్తుంది.
C) ఇది కేవలం కేంద్ర ప్రభుత్వ కేసులను మాత్రమే నమోదు చేస్తుంది.
D) ఇది విదేశీ కోర్టుల తీర్పుల డేటాబేస్.
Answer: A
Explanation: NJDG అనేది పారదర్శకతను పెంచే పర్యవేక్షక సాధనం, ఇది కేసుల పరిష్కార వేగాన్ని ట్రాక్ చేస్తుంది.
PYQ 2:
ఇ-కోర్టుల మిషన్ మోడ్ ప్రాజెక్ట్కు సంబంధించి ఈ క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. ఇది 2005లో 'జాతీయ విధానం మరియు కార్యాచరణ ప్రణాళిక' ఆధారంగా ప్రారంభించబడింది.
2. దీని మూడవ దశ (Phase III) పూర్తిగా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ మరియు క్లౌడ్ టెక్నాలజీపై దృష్టి పెడుతుంది.
3. దీనికి నిధులను రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు సమకూరుస్తాయి.
పై వాటిలో ఏవి సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 1 మరియు 2 మాత్రమే
C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
D) పైవన్నీ
Answer: B
Explanation: ఇది కేంద్ర ప్రభుత్వ నిధులతో నడిచే పథకం (Central Sector Scheme), రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు దీనికి నిధులు ఇవ్వవు.
PYQ 3:
జంటలను సరిపోల్చండి:
| పోర్టల్/సాధనం | ఉద్దేశ్యం |
| --- | --- |
| I. SUVAS | 1. బెయిల్ ఆర్డర్ల బదిలీ |
| II. FASTER | 2. భాషా అనువాదం |
| III. SUPACE | 3. న్యాయ విచారణలో AI సహాయం |
సరిగ్గా సరిపోలిన క్రమం ఏది?
A) I-1, II-2, III-3
B) I-2, II-1, III-3
C) I-3, II-1, III-2
D) I-2, II-3, III-1
Answer: B
Explanation: SUVAS అనువాదానికి, FASTER రికార్డుల బదిలీకి, SUPACE డేటా విశ్లేషణకు ఉపయోగపడతాయి.
✍️ Mains Answer Pointers
Question 1 (150 words): "వన్ కేస్ వన్ డేటా" వ్యవస్థ భారత న్యాయవ్యవస్థలో పెండింగ్లో ఉన్న కేసుల సమస్యను ఎలా పరిష్కరించగలదో చర్చించండి.
- Introduction: భారత న్యాయవ్యవస్థలో 5 కోట్లకు పైగా కేసులు పెండింగ్లో ఉన్న నేపథ్యంలో CJI ప్రకటించిన ఈ డిజిటల్ సంస్కరణ ప్రాధాన్యతను తెలపాలి.
- Body Point 1: డేటా ఇంటిగ్రేషన్ వల్ల ఒకే కేసు వివిధ కోర్టులలో మళ్లీ మళ్లీ నమోదు కావడం (Redundancy) తగ్గుతుంది.
- Body Point 2: పేపర్లెస్ కార్యకలాపాల వల్ల ఫైళ్ల కదలికలో జాప్యం తగ్గి, విచారణ వేగవంతమవుతుంది.
- Body Point 3: రియల్ టైమ్ మానిటరింగ్ ద్వారా న్యాయమూర్తులు తమ పనితీరును మెరుగుపరుచుకోవచ్చు.
- Conclusion: సాంకేతికతను చట్టంతో జోడించడం ద్వారా 'త్వరిత న్యాయం' సాధ్యమవుతుంది.
- Data/Diagram to include: NJDG గణాంకాలు లేదా కోర్టు డేటా ఫ్లోచార్ట్.
Question 2 (250 words): భారతదేశంలో ఇ-గవర్నెన్స్ మరియు డిజిటల్ జస్టిస్ ఎదుర్కొంటున్న సవాళ్లను విశ్లేషిస్తూ, 'వన్ కేస్ వన్ డేటా' వంటి పథకాలు న్యాయ వితరణను ఎలా ప్రజాస్వామ్యీకరిస్తాయో వివరించండి.
- Introduction: డిజిటల్ ఇండియా విజన్లో భాగంగా న్యాయవ్యవస్థ డిజిటలైజేషన్ గురించి రాయాలి.
- Body Point 1: చారిత్రక నేపథ్యం - ఇ-కోర్టుల ఫేజ్ 1 నుండి ఫేజ్ 3 వరకు పరిణామం.
- Body Point 2: ప్రజాస్వామ్యీకరణ - సామాన్య ప్రజలకు తమ కేసు స్థితిగతులు సులభంగా తెలియడం, భాషా అడ్డంకులు తొలగడం (SUVAS ద్వారా).
- Body Point 3: ఆర్థిక ప్రభావం - వాణిజ్య వివాదాల వేగవంత పరిష్కారం మరియు ఈజ్ ఆఫ్ డూయింగ్ బిజినెస్.
- Body Point 4: సవాళ్లు - గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఇంటర్నెట్ కొరత, సైబర్ భద్రత మరియు న్యాయవాదులకు సాంకేతిక పరిజ్ఞానం లేకపోవడం.
- Body Point 5: అంతర్జాతీయ అనుభవాలు - ఇతర దేశాలలోని డిజిటల్ కోర్టులతో పోలిక.
- Conclusion: డిజిటల్ విభజనను (Digital Divide) తొలగిస్తూ సాంకేతికతను అందరికీ అందుబాటులోకి తెచ్చినప్పుడే ఈ పథకం విజయవంతమవుతుంది.
- Data/Diagram to include: పెండెన్సీ రేటు తగ్గింపును చూపే గ్రాఫ్ మరియు ఇ-కోర్టుల ఫేజ్-3 బడ్జెట్ వివరాలు.
⚠️ Examiner Trap
- Trap 1: విద్యార్థులు తరచుగా 'వన్ కేస్ వన్ డేటా' కేవలం సుప్రీంకోర్టుకే పరిమితం అనుకుంటారు. కానీ ఇది ట్రయల్ కోర్టుల నుండి సుప్రీంకోర్టు వరకు అన్ని స్థాయిలకు వర్తిస్తుంది.
- Trap 2: ఇ-కోర్టుల ప్రాజెక్ట్ నిధులను రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఇస్తాయని పొరబడతారు. ఇది కేంద్ర రంగ పథకం (Central Sector Scheme), కాబట్టి నిధులు కేంద్రమే ఇస్తుంది.
- Trap 3: SUVAS మరియు SUPACE ల మధ్య కన్ఫ్యూజ్ అవుతారు. SUVAS అనేది 'అనువాదం' (Translation) కోసం, SUPACE అనేది 'విచారణలో సహాయం' (Assistance) కోసం అని గుర్తుంచుకోవాలి.
🧭 Exam Tip
- Prelims: పథకం పేరు, ప్రారంభించిన వ్యక్తి (CJI), మరియు నోడల్ ఏజెన్సీ (e-Committee/NIC) పై దృష్టి పెట్టండి. 'యూనిక్ కేస్ ఐడి' వంటి సాంకేతిక అంశాలు అడిగే అవకాశం ఉంది.
- Mains: జుడీషియల్ సంస్కరణలు లేదా డిజిటల్ ఇండియాపై ప్రశ్నలు వచ్చినప్పుడు ఈ టాపిక్ను ఒక ఉదాహరణగా వాడండి. "Justice delayed is justice denied" అనే కొటేషన్తో సమాధానం రాయడం మంచిది.
- Interview: న్యాయవ్యవస్థలో సాంకేతికత వాడటం వల్ల గోప్యత (Privacy) కు ఏమైనా భంగం కలుగుతుందా అనే కోణంలో మీ అభిప్రాయాన్ని అడగవచ్చు. సానుకూల దృక్పథంతో సమాధానం చెప్పాలి.
- Prediction: రాబోయే UPSC/PSC పరీక్షల్లో 'డిజిటల్ జస్టిస్' లేదా 'Phase III of e-Courts' పై ఖచ్చితంగా ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం ఉంది.