కేంద్ర ప్రభుత్వం దాదాపు రెండు దశాబ్దాల నాటి మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA-2005)ను రద్దు చేస్తూ, దాని స్థానంలో వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ జీ (VB-GRAM G) చట్టం 2025 ను తీసుకువచ్చింది. ఇది జులై 1, 2026 నుండి దేశవ్యాప్తంగా అమల్లోకి రానుంది. ఈ కొత్త చట్టం ద్వారా గ్రామీణ కుటుంబాలకు గ్యారంటీగా ఇచ్చే ఉపాధి దినాలను 100 నుండి 125 రోజులకు పెంచారు. కేవలం కూలీ పనులకే పరిమితం కాకుండా, దీర్ఘకాలిక గ్రామీణ ఆస్తుల సృష్టి, వాతావరణ మార్పుల నివారణ లక్ష్యంగా ఈ చట్టాన్ని రూపొందించారు. పోటీ పరీక్షలకు సంబంధించి గవర్నెన్స్, ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు గ్రామీణాభివృద్ధి విభాగాల్లో ఇది అత్యంత కీలకమైన అంశం.
What Happened
కేంద్ర ప్రభుత్వం 2005 నాటి ప్రతిష్టాత్మక MGNREGA చట్టాన్ని అధికారికంగా రద్దు చేస్తూ, దాని స్థానంలో వికసిత్ భారత్-గ్రామ్ జీ (VB-GRAM G) చట్టం 2025ను అమలు చేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది. ఈ మార్పు జులై 1, 2026 నుండి అమల్లోకి రానుంది. గ్రామీణ ఉపాధి దినాలను 125 రోజులకు పెంచడంతో పాటు, మౌలిక సదుపాయాల కల్పనకు ప్రాధాన్యత ఇస్తూ ఈ కొత్త చట్టాన్ని రూపొందించారు.
When & Where
ఈ చట్టం జులై 1, 2026 నుండి భారతదేశం అంతటా (అన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్ర పాలిత ప్రాంతాల్లో) అమల్లోకి వస్తుంది. 2025 డిసెంబర్లో పార్లమెంట్ ఆమోదం పొంది, రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము ఆమోదముద్ర వేసిన ఈ చట్టం, గ్రామీణ భారతదేశ ఆర్థిక ముఖచిత్రాన్ని సమూలంగా మార్చేందుకు ఉద్దేశించబడింది.
Who Is Involved
- కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ పథకం అమలును పర్యవేక్షించే ప్రధాన సంస్థ.
- గ్రామ పంచాయతీలు & గ్రామ సభలు: క్షేత్ర స్థాయిలో ప్రణాళికలు (VGPP) రూపొందించే మరియు ఆమోదించే కీలక వ్యవస్థలు.
- రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు: కేంద్రంతో పాటు నిధులను పంచుకుంటూ, కేంద్రం విధించిన పరిమితికి మించిన ఖర్చులను భరించే బాధ్యతను తీసుకుంటాయి.
How It Works
- ప్రతి అర్హత కలిగిన గ్రామీణ కుటుంబం సంవత్సరానికి 125 రోజుల వేతన ఉపాధి కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు. పని అడిగిన 15 రోజుల్లో ఉపాధి చూపకపోతే నిరుద్యోగ భృతి ఇవ్వాలి.
- గ్రామ పంచాయతీలు తమ అవసరాలకు తగ్గట్లుగా 'వికసిత్ గ్రామ పంచాయతీ ప్రణాళికలు' (VGPP) సిద్ధం చేస్తాయి.
- పనులు ముఖ్యంగా నాలుగు విభాగాల కింద జరుగుతాయి: నీటి భద్రత, ప్రధాన గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాలు, జీవనోపాధి ప్రాజెక్టులు, మరియు వాతావరణ మార్పుల నివారణ.
- నిధుల పంపిణీ ఇకపై అపరిమితంగా ఉండదు. రాష్ట్రాలకు కేంద్రం ఒక నిర్ణీత బడ్జెట్ (నార్మేటివ్ లిమిట్) విధిస్తుంది. అంతకు మించి ఖర్చు చేస్తే రాష్ట్ర ప్రభుత్వమే భరించాలి.
Why It Matters
పోటీ పరీక్షల దృష్టిలో (ముఖ్యంగా UPSC GS Paper 2 - Governance మరియు GS Paper 3 - Economy) ఇది చాలా ముఖ్యం. ఇది కేవలం దినసరి కూలీ ఇవ్వడమే కాకుండా, గ్రామాల్లో దీర్ఘకాలిక ఆస్తుల సృష్టిపై దృష్టి పెడుతుంది. వాతావరణ మార్పులను ఎదుర్కోవడానికి ప్రాజెక్టులు చేపట్టడం, పని వేళలు (వారానికి 48 గంటలు) నిశ్చయించడం, మరియు మహిళలకు సమాన వేతనం వంటి లేబర్ రిఫార్మ్స్ ఇందులో ఇమిడి ఉన్నాయి.
Historical Background
- 2005: యూపీఏ (UPA) ప్రభుత్వ హయాంలో గ్రామీణ పేదరిక నిర్మూలనకు డిమాండ్ ఆధారిత ఉపాధి కల్పన కోసం MGNREGA చట్టం అమలులోకి వచ్చింది.
- 2014-2024: ఈ పథకంలో అవినీతిని అరికట్టడానికి ఆధార్ అనుసంధానం, వర్క్సైట్ జియో-ట్యాగింగ్, డీబీటీ (DBT), నేషనల్ మొబైల్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్ (NMMS) వంటి సాంకేతిక మార్పులు జరిగాయి.
- డిసెంబర్ 2025: దార్శనికమైన 'వికసిత్ భారత్ 2047' లక్ష్యానికి అనుగుణంగా, చట్టంలో మౌలిక మార్పులు చేస్తూ కొత్త VB-GRAM G బిల్లును పార్లమెంటు ఆమోదించింది.
Previous Related Events
- జనవరి 2024: నకిలీ జాబ్ కార్డులను ఏరివేయడానికి e-KYC మరియు ఆధార్-బేస్డ్ పేమెంట్ సిస్టమ్ (ABPS) తప్పనిసరి చేశారు.
- డిసెంబర్ 2025: లోక్సభ మరియు రాజ్యసభల్లో ప్రతిపక్షాల ఆందోళనల మధ్య ఈ బిల్లు వేగంగా ఆమోదం పొందింది.
- మే 2026: జులై 1 నాటికి రాష్ట్రాలన్నీ ఈ కొత్త చట్టం ప్రకారం పాత పనులను ఆటంకం లేకుండా బదిలీ చేసుకోవాలని కేంద్రం నోటిఫికేషన్ జారీ చేసింది.
Static GK Connection
- ఆర్టికల్ 41 (DPSP): పని హక్కును, నిరుద్యోగ సమయంలో ప్రజా సహాయాన్ని కల్పించేలా ప్రభుత్వాలు చర్యలు తీసుకోవాలని రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాలు చెబుతున్నాయి.
- ఆర్టికల్ 40: గ్రామ పంచాయతీల ఏర్పాటు మరియు వాటికి స్వయంపాలన అధికారాల బదిలీకి సంబంధించినది. VGPP ప్రణాళికలు దీనికి ప్రత్యక్ష ఉదాహరణ.
India & World Comparison
ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద గ్రామీణ ఉపాధి హామీ కార్యక్రమంగా ఈ చట్టం నిలుస్తోంది. బ్రెజిల్లోని 'బోల్సా ఫ్యామిలియా' (Bolsa Familia) వంటి పథకాలు షరతులతో కూడిన నగదు బదిలీపై (CCT) ఆధారపడితే, భారతదేశ విధానం మాత్రం 'పని చేస్తేనే వేతనం' (Workfare) ద్వారా ఆస్తులను సృష్టిస్తోంది.
Future Impact
- జులై 2026 తర్వాత పాత ఉపాధి హామీ జాబ్ కార్డుల స్థానంలో కొత్త "గ్రామీణ్ రోజ్గార్ గ్యారంటీ కార్డులు" అమల్లోకి వస్తాయి.
- డిమాండ్ ఆధారిత ఫండింగ్ నుండి నార్మేటివ్ ఫండింగ్ కు మారడం వల్ల రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలపై, ముఖ్యంగా పేద రాష్ట్రాలపై ఆర్థిక భారం పెరిగే అవకాశం ఉంది.
- వ్యవసాయ సీజన్లలో తీసుకువచ్చిన 60 రోజుల 'బ్లాక్ అవుట్ పీరియడ్' వ్యవసాయ కూలీల కొరతను తగ్గిస్తుందని భావిస్తున్నారు.
🔑 Key Points for Revision
- జులై 1, 2026 నుండి అమలులోకి రానున్న VB-GRAM G చట్టం.
- 2005 నాటి MGNREGA చట్టాన్ని అధికారికంగా రద్దు చేసింది.
- ఉపాధి కల్పన హామీ దినాలు 100 నుంచి 125 కు పెంపు.
- నోడల్ ఏజెన్సీ: కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ.
- ప్రధాన లక్ష్యం: దీర్ఘకాలిక మౌలిక సదుపాయాలు మరియు వాతావరణ మార్పుల నివారణ.
- నిధుల కేటాయింపులో కేంద్రం 'నార్మేటివ్ బడ్జెట్' విధానాన్ని ప్రవేశపెట్టింది.
- సాధారణ రాష్ట్రాలకు నిధుల వాటా 60:40 (కేంద్రం:రాష్ట్రం).
- ఈశాన్య మరియు హిమాలయ రాష్ట్రాలకు నిధుల వాటా 90:10.
- పంచాయతీ స్థాయిలో 'వికసిత్ గ్రామ పంచాయతీ ప్లాన్స్' (VGPP) అమలు.
- వ్యవసాయ సీజన్లకు ఇబ్బంది కలగకుండా 60 రోజుల బ్లాక్ అవుట్ పీరియడ్.
- 40 ఏళ్లు పైబడిన కార్మికులకు ఉచిత ఆరోగ్య పరీక్షల సదుపాయం.
- ఉద్యోగం కోల్పోయిన వారి కోసం 'నేషనల్ రీస్కిల్లింగ్ ఫండ్' ఏర్పాటు.
- పాత జాబ్ కార్డులకు బదులుగా కొత్త "గ్రామీణ్ రోజ్గార్ గ్యారంటీ కార్డులు".
- భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 41 (పని హక్కు) స్ఫూర్తితో అమలు.
- పనులు అడిగిన 15 రోజుల్లో కల్పించకపోతే నిరుద్యోగ భృతి చెల్లింపు.
🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)
Core Concept: చట్టబద్ధమైన ఉపాధి హామీ (Statutory Employment Guarantee)
- Definition: పౌరులకు పని చేయడానికి హక్కును కల్పిస్తూ, పని ఇవ్వని పక్షంలో ప్రభుత్వమే నిరుద్యోగ భృతి చెల్లించేలా చట్టబద్ధత కల్పించే విధానం.
- Constitutional / Legal Basis: రాజ్యాంగంలోని పార్ట్ IV లో ఉన్న ఆర్టికల్ 41 (Right to Work).
- Economic Principle: కీన్స్ ఆర్థిక సిద్ధాంతం (Keynesian Economics) - ప్రభుత్వం నిధులు ఖర్చు చేసి ప్రజల చేతికి డబ్బులు ఇవ్వడం ద్వారా మార్కెట్లో డిమాండ్ పెంచడం.
- How it connects to this event: 2005 నాటి ఉపాధి హామీ చట్టాన్ని ఆధునీకరించి VB-GRAM G చట్టం 2025 ద్వారా ఉపాధి దినాలను పెంచారు.
- Origin & History: మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం 1970లలో తొలిసారిగా ఉపాధి హామీ పథకాన్ని (EGS) ప్రవేశపెట్టింది. దేశవ్యాప్తంగా 2005లో నరేగా (NREGA) మొదలైంది.
- Key milestone 1: 2009 అక్టోబర్ 2న NREGA పేరును MGNREGA గా మార్చారు.
- Key milestone 2: 2025 డిసెంబర్లో VB-GRAM G చట్టం ఆమోదం పొందింది.
- Related Acts / Schemes: కనీస వేతనాల చట్టం 1948, జాతీయ గ్రామీణ జీవనోపాధి మిషన్ (NRLM).
- Nodal Ministry / Body: కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ పర్యవేక్షిస్తుంది.
- India-specific relevance: వ్యవసాయ రంగంపై ఆధారపడిన భారతీయ గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు, వ్యవసాయేతర పనుల సమయంలో జీవనాధారం ఇవ్వడానికి ఇది అత్యవసరం.
- Global comparison: ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద 'పబ్లిక్ వర్క్స్ ప్రోగ్రామ్'. అభివృద్ధి చెందిన దేశాల్లో దీనికి బదులుగా నిరుద్యోగ భృతిని (Unemployment Benefits) నేరుగా ఇస్తారు.
- Data point: పాత ఉపాధి పథకం కింద దాదాపు 11.5 కోట్ల మంది సక్రియ కార్మికులు ఉన్నారు.
- Common exam angle: నిధుల పంపిణీ (Centre-State ratio), ఆర్టికల్ 41, కొత్తగా పెంచిన పని దినాలు (125) వంటి వాటిపై ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
- Easy memory hook: "పాతది 100 రోజులు, కొత్తది 125 రోజులు - NREGA పోయింది, GRAM G వచ్చింది."
❓ Practice MCQs
Q1. కొత్తగా వచ్చిన VB-GRAM G చట్టం కింద గ్రామీణ కుటుంబాలకు సంవత్సరానికి ఎన్ని రోజుల గ్యారంటీ ఉపాధి లభిస్తుంది?
A) 100 రోజులు
B) 125 రోజులు
C) 150 రోజులు
D) 200 రోజులు
Answer: B
Explanation: ఈ కొత్త చట్టం కింద గ్రామీణ కుటుంబాలకు గ్యారంటీ ఉపాధి దినాలను 100 నుంచి 125 రోజులకు పెంచారు.
Q2. ఏ తేదీ నుండి MGNREGA స్థానంలో VB-GRAM G చట్టం దేశవ్యాప్తంగా అమల్లోకి రానుంది?
A) ఏప్రిల్ 1, 2026
B) జులై 1, 2026
C) అక్టోబర్ 2, 2026
D) జనవరి 1, 2027
Answer: B
Explanation: కేంద్ర ప్రభుత్వం జులై 1, 2026 నుండి కొత్త చట్టాన్ని అధికారికంగా అమలు చేయనున్నట్లు నోటిఫికేషన్ జారీ చేసింది.
Q3. VB-GRAM G చట్టం అమలులో సాధారణ రాష్ట్రాలకు మరియు కేంద్రానికి మధ్య నిధుల పంపిణీ నిష్పత్తి ఎంత?
A) 50:50
B) 75:25
C) 60:40
D) 90:10
Answer: C
Explanation: సాధారణ రాష్ట్రాలకు కేంద్ర-రాష్ట్ర నిధుల వాటా 60:40 గా ఉంటుంది, ఈశాన్య/హిమాలయ రాష్ట్రాలకు ఇది 90:10.
Q4. ఈ కొత్త చట్టంలో పేర్కొనబడిన "నార్మేటివ్ బడ్జెట్" (Normative Budget) విధానం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం ఏమిటి?
A) రాష్ట్రాలకు అపరిమితంగా నిధులు మంజూరు చేయడం
B) కేంద్రం రాష్ట్రాలకు ఒక నిర్ణీత బడ్జెట్ పరిమితిని విధించడం
C) రాష్ట్రాలు నిధులు సమకూర్చాల్సిన అవసరం లేకుండా కేంద్రమే 100% భరించడం
D) పంచాయతీలకు నేరుగా నిధులు బదిలీ చేయడం
Answer: B
Explanation: నార్మేటివ్ బడ్జెట్ కింద కేంద్రం ప్రతి రాష్ట్రానికి ఒక గరిష్ట వ్యయ పరిమితిని నిర్ణయిస్తుంది, అంతకు మించి ఖర్చు చేస్తే రాష్ట్రమే భరించాలి.
Q5. కొత్త చట్టం ప్రకారం స్థానిక అభివృద్ధి పనుల కోసం గ్రామ పంచాయతీలు రూపొందించే ప్రణాళికల పేరేమిటి?
A) నేషనల్ పంచాయతీ ప్లాన్
B) వికసిత్ గ్రామ పంచాయతీ ప్లాన్స్ (VGPP)
C) గ్రామీణ్ రోజ్గార్ ప్లాన్
D) మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి ప్రణాళిక
Answer: B
Explanation: స్థానిక అవసరాలకు అనుగుణంగా గ్రామ పంచాయతీలు 'వికసిత్ గ్రామ పంచాయతీ ప్రణాళికలు' (VGPP) రూపొందిస్తాయి.
Q6. VB-GRAM G చట్టానికి సంబంధించి కింది వాటిలో సరికానిది ఏది?
A) పాత e-KYC జాబ్ కార్డులన్నీ తక్షణమే రద్దవుతాయి
B) వ్యవసాయ పనుల కోసం 60 రోజుల బ్లాక్ అవుట్ పీరియడ్ ఉంది
C) 40 ఏళ్లు పైబడిన కార్మికులకు ఉచిత ఆరోగ్య పరీక్షలు కల్పిస్తారు
D) ఇది ఆర్టికల్ 41 స్ఫూర్తితో రూపొందించబడింది
Answer: A
Explanation: పాత e-KYC జాబ్ కార్డులు తక్షణమే రద్దు కావు, కొత్త 'గ్రామీణ్ రోజ్గార్ గ్యారంటీ కార్డులు' జారీ చేసే వరకు అవి చెల్లుబాటు అవుతాయి.
Q7. ఈ చట్టంలో తీసుకువచ్చిన 'బ్లాక్ అవుట్ పీరియడ్' ముఖ్య ఉద్దేశం ఏమిటి?
A) వర్షాకాలంలో పనులు నిలిపివేయడం
B) నిధుల కొరతను అధిగమించడం
C) వ్యవసాయ సీజన్లలో ప్రైవేటు వ్యవసాయ పనులకు కూలీల కొరత రాకుండా చూడటం
D) కార్మికులకు విశ్రాంతి ఇవ్వడం
Answer: C
Explanation: పంటలు నాటే మరియు కోసే సమయాల్లో వ్యవసాయ పనులకు కూలీలు దొరకని పరిస్థితిని నివారించడానికి 60 రోజుల బ్లాక్ అవుట్ పీరియడ్ పెట్టారు.
Q8. MGNREGA మరియు VB-GRAM G చట్టాల మధ్య ప్రధాన వ్యత్యాసానికి సంబంధించి సరైన వ్యాఖ్య ఏది?
A) MGNREGA మౌలిక సదుపాయాలపై దృష్టి పెడితే, కొత్త చట్టం కేవలం నగదు బదిలీపై దృష్టి పెట్టింది
B) MGNREGA డిమాండ్ ఆధారిత నిధుల విధానాన్ని కలిగి ఉండగా, కొత్త చట్టం నార్మేటివ్ (నిర్ణీత) బడ్జెట్ విధానాన్ని పాటిస్తుంది
C) పాత చట్టంలో నిరుద్యోగ భృతి ఉంది, కొత్త చట్టంలో దానిని తొలగించారు
D) పాత చట్టం రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల పరిధిలో ఉంటే, కొత్త చట్టం పూర్తిగా కేంద్రం పరిధిలో ఉంటుంది
Answer: B
Explanation: పాత చట్టంలో పని అడిగిన వారందరికీ కేంద్రం అపరిమితంగా నిధులు ఇచ్చేది (డిమాండ్ బేస్డ్). కొత్త చట్టంలో రాష్ట్రాలకు నిధుల పరిమితి (నార్మేటివ్ బడ్జెట్) విధించారు.
📜 Previous Year Question Style (PYQ)
PYQ 1:
భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టాలకు (MGNREGA / VB-GRAM G) ప్రాథమిక స్ఫూర్తిని ఇస్తుంది?
A) ఆర్టికల్ 21
B) ఆర్టికల్ 41
C) ఆర్టికల్ 44
D) ఆర్టికల్ 51A
Answer: B
Explanation: ఆదేశిక సూత్రాలలోని ఆర్టికల్ 41 ప్రభుత్వం తన ఆర్థిక సామర్థ్యం మేరకు పౌరులకు పని చేసే హక్కును కల్పించాలని నిర్దేశిస్తుంది.
PYQ 2:
కొత్తగా ప్రవేశపెట్టిన VB-GRAM G చట్టం, 2025 కి సంబంధించి ఈ కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
1. ఇది గ్రామీణ కుటుంబాలకు 125 రోజుల గ్యారంటీ ఉపాధిని అందిస్తుంది.
2. ఈ చట్టం కింద అన్ని రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు కేంద్రమే 100% నిధులను భరిస్తుంది.
3. ఈ చట్టంలో 40 ఏళ్లు పైబడిన కార్మికులకు ఉచిత ఆరోగ్య పరీక్షల సదుపాయం కల్పించారు.
పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 1 మరియు 3 మాత్రమే
C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
D) పైవన్నీ
Answer: B
Explanation: రెండవ వాక్యం తప్పు. సాధారణ రాష్ట్రాలకు నిధుల వాటా 60:40 గాను, ఈశాన్య రాష్ట్రాలకు 90:10 గాను ఉంటుంది. కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలకు (శాసనసభ లేనివి) మాత్రమే 100% నిధులు ఇస్తుంది.
PYQ 3:
కింది వాటిని జతపరచండి:
1. నోడల్ ఏజెన్సీ (Nodal Agency) — a. నార్మేటివ్ బడ్జెట్ (Normative Budget)
2. నిధుల పంపిణీ విధానం — b. వికసిత్ గ్రామ పంచాయతీ ప్లాన్స్ (VGPP)
3. స్థానిక ప్రణాళికలు — c. కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ
సరైన జవాబును ఎంచుకోండి:
A) 1-c, 2-a, 3-b
B) 1-a, 2-c, 3-b
C) 1-c, 2-b, 3-a
D) 1-b, 2-a, 3-c
Answer: A
Explanation: ఈ చట్టాన్ని కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ పర్యవేక్షిస్తుంది, నిధులు నార్మేటివ్ బడ్జెట్ ద్వారా వస్తాయి, స్థానిక పనులు VGPP ద్వారా జరుగుతాయి.
✍️ Mains Answer Pointers
Question 1 (150 words): MGNREGA స్థానంలో కొత్తగా వచ్చిన VB-GRAM G చట్టం గ్రామీణ మౌలిక సదుపాయాల కల్పనలో ఎలా భిన్నంగా ఉంటుంది? విశ్లేషించండి.
- Introduction: జులై 2026 నుండి అమల్లోకి రానున్న VB-GRAM G చట్టం ఉపాధి కల్పనతో పాటు దీర్ఘకాలిక ఆస్తుల సృష్టిని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
- Body Point 1: (పరిపాలనా కోణం) పాత పద్ధతికి భిన్నంగా గ్రామ పంచాయతీలు 'వికసిత్ గ్రామ పంచాయతీ ప్రణాళికలు' (VGPP) రూపొందించడం ద్వారా వికేంద్రీకరణను బలపరుస్తుంది.
- Body Point 2: (ఆర్థిక కోణం) నార్మేటివ్ బడ్జెట్ కారణంగా అకారణ వ్యయం తగ్గి, మౌలిక సదుపాయాలపై ఫోకస్ పెరుగుతుంది. 125 రోజుల ఉపాధి గ్రామీణ ఆదాయాన్ని పెంచుతుంది.
- Body Point 3: (పర్యావరణ కోణం) కేవలం మట్టి పనులు కాకుండా, వాతావరణ మార్పుల నివారణ, నీటి భద్రత వంటి 4 స్పెషల్ కేటగిరీల పనులకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.
- Conclusion: కేవలం తాత్కాలిక ఉపశమనం కాకుండా, వికసిత్ భారత్ 2047 లక్ష్యానికి అనుగుణంగా దీర్ఘకాలిక గ్రామీణ అభివృద్ధికి ఇది సరైన అడుగు.
- Data/Diagram to include: ఉపాధి దినాల పెంపు (100 -> 125) మరియు 4 కోర్ వర్క్ కేటగిరీలను సూచించే చిన్న ఫ్లోచార్ట్.
Question 2 (250 words): VB-GRAM G చట్టం ద్వారా డిమాండ్-ఆధారిత (Demand-driven) నిధుల విధానం నుండి నార్మేటివ్ బడ్జెట్ (Normative budget) విధానానికి మారడం వెనుక ఉన్న కారణాలను విశ్లేషించి, రాష్ట్రాలపై దీని ప్రభావాన్ని చర్చించండి.
- Introduction: 2005 నాటి ఉపాధి హామీ చట్టంలో ఉన్న నిధుల వ్యయ లోపాలను సరిదిద్దేందుకు కేంద్రం VB-GRAM G చట్టంలో 'నార్మేటివ్ బడ్జెట్'ను ప్రవేశపెట్టింది.
- Body Point 1: (చారిత్రక నేపథ్యం) పాత చట్టంలో డిమాండ్ ఆధారిత నిధులు ఉండటం వల్ల, కొన్ని రాష్ట్రాలు విపరీతంగా నిధులను వాడుకున్నాయి, ఫలితంగా కేంద్రంపై ఊహించని ఆర్థిక భారం పడింది.
- Body Point 2: (ప్రస్తుత విధానం) కొత్త చట్టం ప్రకారం కేంద్రం ప్రతి రాష్ట్రానికి ఒక గరిష్ట పరిమితిని ఇస్తుంది. అదనపు డిమాండ్ వస్తే రాష్ట్రమే భరించాలి.
- Body Point 3: (రాజకీయ కోణం) దీనివల్ల కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య నిధుల బదిలీలో పారదర్శకత వస్తుందని కేంద్రం వాదిస్తుండగా, రాష్ట్రాల హక్కులను లాక్కుంటున్నారని ప్రతిపక్షాలు ఆరోపిస్తున్నాయి.
- Body Point 4: (ఆర్థిక కోణం) దీనివల్ల పని లేని సమయాల్లో ఫేక్ మస్టర్ రోల్స్ సృష్టించి నిధులు దారిమళ్లించే అవినీతికి అడ్డుకట్ట పడుతుంది.
- Body Point 5: (సవాళ్లు/విమర్శలు) బీహార్, జార్ఖండ్ వంటి పేద రాష్ట్రాలు అదనపు భారాన్ని భరించలేవు. దీనివల్ల నిజంగా పని కావాల్సిన పేదలకు పని దొరకని పరిస్థితి రావచ్చు.
- Body Point 6: (అంతర్జాతీయ కోణం) అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలు పబ్లిక్ వర్క్స్ ప్రోగ్రామ్స్ లో బడ్జెట్ నియంత్రణ పాటించడం ఆర్థిక క్రమశిక్షణకు ముఖ్యం.
- Conclusion: ఆర్థిక క్రమశిక్షణ అవసరమే అయినప్పటికీ, పేదరికంలో ఉన్న రాష్ట్రాలకు నిధుల పరిమితుల విషయంలో కేంద్రం కొంత సడలింపులు ఇవ్వాల్సిన అవసరం ఉంది.
- Data/Diagram to include: కేంద్ర-రాష్ట్ర నిధుల వాటా (60:40 సాధారణ, 90:10 ఈశాన్య) చూపే పట్టిక.
⚠️ Examiner Trap
- Trap 1: పాత జాబ్ కార్డులు వెంటనే రద్దవుతాయని విద్యార్థులు పొరబడతారు. వాస్తవానికి కొత్త కార్డులు (గ్రామీణ్ రోజ్గార్ గ్యారంటీ కార్డులు) ఇచ్చే వరకు పాత e-KYC కార్డులు చెల్లుబాటు అవుతాయి.
- Trap 2: కేంద్రమే 100% నిధులు ఇస్తుందని అనుకోవడం కామన్ మిస్టేక్. వాస్తవానికి నిధుల వాటా 60:40 (కేంద్రం:రాష్ట్రం) పాత విధానం లాగే కొనసాగుతుంది, కానీ బడ్జెట్ కి పరిమితి (Normative Budget) ఉంటుంది.
- Trap 3: ఇది కేవలం 100 నుంచి 125 రోజులకు ఉపాధి పెంచే చట్టం అని మాత్రమే అనుకుంటారు. కానీ ఇందులో వ్యవసాయ సీజన్లో కూలీల కొరత నివారించడానికి '60 రోజుల బ్లాక్ అవుట్ పీరియడ్' మరియు వాతావరణ మార్పుల పనులు వంటివి కీలకం.
🧭 Exam Tip
- Prelims: చట్టం అమలులోకి వచ్చే తేదీ (జులై 1, 2026), పెంచిన పని దినాలు (125), నిధుల వాటా (60:40), నోడల్ ఏజెన్సీలపై డైరెక్ట్ ప్రశ్నలు వస్తాయి. బ్లాక్ అవుట్ పీరియడ్ కాన్సెప్ట్ మీద ప్రత్యేకంగా దృష్టి పెట్టండి.
- Mains: డిమాండ్-ఆధారిత నిధుల విధానం నుండి నార్మేటివ్ బడ్జెట్ కు మారడం వల్ల ఫెడరల్ వ్యవస్థపై, కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలపై పడే ప్రభావాన్ని విశ్లేషించే ప్రశ్నలు ఖచ్చితంగా వస్తాయి.
- Interview: "నార్మేటివ్ బడ్జెట్ పేదల హక్కులను కాలరాస్తుందా?" లేదా "బ్లాక్ అవుట్ పీరియడ్ వ్యవసాయానికి ఎలా సాయపడుతుంది?" వంటి విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు ఇంటర్వ్యూ బోర్డు అడగవచ్చు.
- Prediction: రాబోయే గ్రూప్స్ లేదా యూపీఎస్సీ పరీక్షల్లో "వికసిత్ గ్రామ పంచాయతీ ప్లాన్స్ (VGPP)" ఉద్దేశ్యం మరియు "నేషనల్ రీస్కిల్లింగ్ ఫండ్" పై పక్కాగా ఒక స్టేట్మెంట్ బేస్డ్ ప్రశ్న ఉంటుంది.