ఉపరితల బొగ్గు మరియు లిగ్నైట్ వాయువుకరణ ప్రాజెక్టుల ప్రోత్సాహక పథకం

What Happened

కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశీయ బొగ్గు రంగాన్ని పర్యావరణ అనుకూలంగా మార్చడానికి మరియు రసాయన స్వయంసమృద్ధి సాధించడానికి ₹37,500 కోట్ల వ్యయంతో ఒక కొత్త పథకాన్ని ఆమోదించింది. ఉపరితల బొగ్గు/లిగ్నైట్ వాయువుకరణ ప్రాజెక్టులను ప్రోత్సహించడం దీని ప్రధాన ఉద్దేశం. దీని ద్వారా దేశంలో లభించే తక్కువ నాణ్యత గల బొగ్గును సింథటిక్ గ్యాస్ (సింగ్యాస్) గా మారుస్తారు. ఈ సింగ్యాస్ నుండి యూరియా, మిథనాల్, అమ్మోనియా, మరియు సింథటిక్ నేచురల్ గ్యాస్ (SNG) వంటి కీలక రసాయనాలను తయారు చేస్తారు.

When & Where

ఈ పథకాన్ని న్యూఢిల్లీలో జరిగిన కేంద్ర మంత్రిమండలి సమావేశంలో ఆమోదించారు. భారతదేశంలో సమృద్ధిగా లభించే బొగ్గు నిల్వలను సమర్థవంతంగా వాడుకోవడానికి ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. రాబోయే ఐదు నుండి ఏడేళ్ల కాలంలో దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న ప్రధాన బొగ్గు గనుల పరిసర ప్రాంతాలలో గ్యాసిఫికేషన్ ప్లాంట్లను స్థాపించడానికి ప్రైవేట్ మరియు ప్రభుత్వ రంగ భాగస్వామ్యాన్ని ఈ నిర్ణయం ప్రోత్సహిస్తుంది.

Who Is Involved

• కేంద్ర బొగ్గు మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Coal): ఈ పథకానికి ప్రధాన నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖగా బాధ్యత వహిస్తుంది.
• కేంద్ర రసాయనాలు మరియు ఎరువుల మంత్రిత్వ శాఖ: డౌన్‌స్ట్రీమ్ ఉత్పత్తులైన యూరియా మరియు రసాయనాల సరఫరాను పర్యవేక్షిస్తుంది.
• ప్రైవేట్ మరియు ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు (PSUs): పారదర్శకమైన బిడ్డింగ్ ప్రక్రియ ద్వారా ప్రాజెక్టులను చేపట్టే అర్హత సాధిస్తాయి.

How It Works

ఈ పథకం యొక్క అమలు విధానం క్రింది దశలలో ఉంటుంది:

1. పారదర్శక బిడ్డింగ్: ప్రాజెక్ట్ ఖర్చు, బొగ్గు వినియోగం మరియు సింగ్యాస్ ఉత్పాదకత ఆధారంగా పోటీ బిడ్డింగ్ ద్వారా కంపెనీలను ఎంపిక చేస్తారు.
2. యంత్రాల కొనుగోలు సహాయం: ఎంపికైన ప్రాజెక్టుల ప్లాంట్ మరియు మెషినరీ వ్యయంలో 20% వరకు కేంద్రం సబ్సిడీ రూపంలో అందిస్తుంది.
3. మైల్‌స్టోన్ ఆధారిత చెల్లింపులు: ఈ ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలను ఒకేసారి ఇవ్వకుండా, ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణ దశల పురోగతిని బట్టి 4 సమాన వాయిదాలలో విడుదల చేస్తారు.
4. సాంకేతిక స్వేచ్ఛ: ఈ పథకం నిర్దిష్ట సాంకేతికతకు పరిమితం కాలేదు (Technology-agnostic). అయితే స్వదేశీ సాంకేతిక పరిజ్ఞానాన్ని ఉపయోగించే సంస్థలకు ప్రాధాన్యత లభిస్తుంది.

Why It Matters

ఈ పథకం వివిధ కోణాలలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగినది:

• ఆర్థిక ఇంపాక్ట్: ఎల్‌ఎన్‌జి మరియు యూరియా దిగుమతులను తగ్గించడం ద్వారా విదేశీ మారక ద్రవ్యాన్ని ఆదా చేస్తుంది (UPSC GS Paper 3 - Economy).
• పర్యావరణ ప్రాధాన్యత: బొగ్గును నేరుగా కాల్చడం కంటే వాయువుకరణ చేయడం వల్ల కార్బన్ ఉద్గారాలు గణనీయంగా తగ్గుతాయి (GS Paper 3 - Environment).
• పారిశ్రామిక వృద్ధి: రసాయన పరిశ్రమలకు అవసరమైన ముడిసరుకు స్వదేశంలోనే చౌకగా లభిస్తుంది.

Historical Background

భారతదేశం తన ఇంధన భద్రత కోసం చాలా కాలంగా బొగ్గుపైనే ఆధారపడుతోంది. 2021లో కేంద్ర ప్రభుత్వం "నేషనల్ కోల్ గ్యాసిఫికేషన్ మిషన్" ను ప్రారంభించింది. దీని తర్వాత, జనవరి 2024లో కేంద్ర ప్రభుత్వం ₹8,500 కోట్ల ప్రాథమిక బడ్జెట్‌తో గ్యాసిఫికేషన్ ప్రాజెక్టులకు చిన్నపాటి మద్దతు పథకాన్ని ఆమోదించింది. దాని విజయవంతమైన పురోగతిని ఆధారంగా చేసుకుని, ఇప్పుడు ₹37,500 కోట్ల బడ్జెట్‌తో ఈ మెగా స్కీమ్‌ను తీసుకువచ్చారు.

Previous Related Events

• జనవరి 2024: ₹8,500 కోట్ల పథకం ఆమోదం, దీని కింద ప్రస్తుతం ₹6,233 కోట్ల విలువైన 8 ప్రాజెక్టులు దేశంలో వివిధ దశలలో అమలులో ఉన్నాయి.
• జాతీయ బొగ్గు గ్యాసిఫికేషన్ మిషన్ (2021): క్లీన్ కోల్ టెక్నాలజీస్ వినియోగాన్ని పెంచడానికి రోడ్‌మ్యాప్ సిద్ధం చేశారు.
• కమర్షియల్ కోల్ మైనింగ్ ప్రారంభం (2020): బొగ్గు రంగంలో ప్రైవేట్ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడానికి వేలం విధానాన్ని సరళీకరించారు.

Static GK Connection

• సింగ్యాస్ (Syngas): ఇది కార్బన్ మోనాక్సైడ్ (CO), హైడ్రోజన్ ($H_2$), కార్బన్ డయాక్సైడ్ ($CO_2$), మరియు మీథేన్ ల మిశ్రమం. దీనిని సింథసిస్ గ్యాస్ అని కూడా అంటారు.
• బొగ్గు రకాలు: భారతదేశంలో ఎక్కువగా లభించే బొగ్గు 'బిటుమినస్' మరియు 'లిగ్నైట్' రకానికి చెందినది, ఇందులో బూడిద (Ash content) శాతం ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఉపరితల గ్యాసిఫికేషన్ ద్వారా ఈ తక్కువ నాణ్యత గల బొగ్గును కూడా సమర్థవంతంగా ఇంధనంగా మార్చవచ్చు.

India & World Comparison

భారతదేశం ప్రపంచంలోనే రెండవ అతిపెద్ద బొగ్గు వినియోగదారు మరియు ఉత్పత్తిదారుగా ఉంది. అయితే, చైనా వంటి దేశాలు ఇప్పటికే తమ రసాయన మరియు ఇంధన అవసరాల కోసం బొగ్గు వాయువుకరణ సాంకేతికతలో ప్రపంచంలోనే అగ్రస్థానంలో ఉన్నాయి. భారతదేశం ప్రస్తుతం తన ఎల్‌ఎన్‌జి అవసరాలలో 50% కంటే ఎక్కువ, యూరియా అవసరాలలో 20% దిగుమతుల ద్వారానే పొందుతోంది. ఈ పథకం ద్వారా భారత్ అంతర్జాతీయ ఇంధన మార్కెట్ ఒడిదుడుకుల నుండి రక్షణ పొందుతుంది.

Future Impact

ఈ పథకం ద్వారా దేశంలో ఏటా ₹6,300 కోట్ల అదనపు జీఎస్‌టీ మరియు పన్ను ఆదాయం లభిస్తుందని అంచనా. 2030 నాటికి 100 మిలియన్ టన్నుల బొగ్గు వాయువుకరణ లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి ఇది బలమైన పునాది వేస్తుంది. విదేశీ ఈపీసీ (EPC) కాంట్రాక్టర్లపై ఆధారపడటం తగ్గి, స్వదేశీ రసాయన మరియు ఇంజనీరింగ్ పరిశ్రమలలో భారీగా ఉపాధి అవకాశాలు లభిస్తాయి.

---

🔑 Key Points for Revision

• కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమోదించిన ఉపరితల బొగ్గు/లిగ్నైట్ వాయువుకరణ పథకం మొత్తం బడ్జెట్ ₹37,500 కోట్లు.
• ఈ పథకం ద్వారా సుమారు 75 మిలియన్ టన్నుల బొగ్గు లేదా లిగ్నైట్‌ను వాయువుకరణ చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.
• ప్లాంట్ మరియు మెషినరీ కొనుగోలు ఖర్చుపై గరిష్టంగా 20 శాతం ఆర్థిక ఉద్దీపన (Incentive) లభిస్తుంది.
• ఒకే ప్రాజెక్టుకు లభించే గరిష్ట ఆర్థిక ప్రోత్సాహకం ₹5,000 కోట్లకు పరిమితం చేయబడింది.
• ఒకే రకమైన ఉత్పత్తికి (యూరియా మరియు ఎస్ఎన్‌జి మినహా) గరిష్ట ప్రోత్సాహక పరిమితి ₹9,000 కోట్లు.
• ఏ ఒక్క కార్పొరేట్ సంస్థ లేదా గ్రూప్ అయినా అన్ని ప్రాజెక్టులు కలిపి గరిష్టంగా ₹12,000 కోట్లు మాత్రమే పొందగలదు.
• లబ్ధిదారులకు ఈ ఉద్దీపన నిధులను మైల్‌స్టోన్ల ఆధారంగా 4 సమాన వాయిదాలలో అందజేస్తారు.
• ఈ పథకం జనవరి 2024 లో ఆమోదించిన ₹8,500 కోట్ల మునుపటి పథకానికి అదనపు విస్తరణ.
• ప్రస్తుతం దేశంలో ₹6,233 కోట్ల విలువైన 8 గ్యాసిఫికేషన్ ప్రాజెక్టులు ఇప్పటికే అమలులో ఉన్నాయి.
• భారతదేశం తన యూరియా అవసరాలలో దాదాపు 20 శాతాన్ని విదేశీ దిగుమతుల ద్వారానే తీర్చుకుంటోంది.
• దేశీయ ఎల్‌ఎన్‌జి (LNG) అవసరాలలో 50 శాతం కంటే ఎక్కువ భాగం ప్రస్తుతం దిగుమతి అవుతోంది.
• ఈ పథకం వల్ల ప్రభుత్వానికి పన్నులు మరియు జీఎస్‌టీ రూపంలో ఏటా ₹6,300 కోట్ల ఆదాయం రానుంది.
• జాతీయ బొగ్గు వాయువుకరణ మిషన్ యొక్క అంతిమ లక్ష్యం 2030 నాటికి 100 MT బొగ్గును గ్యాసిఫై చేయడం.
• ఈ పథకం టెక్నాలజీ-అజ్ఞాతవాసి (Technology-agnostic) అంటే ఏ రకమైన ఆధునిక సాంకేతికతకైనా వర్తిస్తుంది.
• ఈ ప్రాజెక్టుల ద్వారా ఉత్పత్తి అయ్యే ప్రధాన వాయువును సింగ్యాస్ (కార్బన్ మోనాక్సైడ్ + హైడ్రోజన్) అంటారు.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: బొగ్గు వాయువుకరణ (Coal Gasification) మరియు సింగ్యాస్

• నిర్వచనం: బొగ్గును నేరుగా కాల్చకుండా, పరిమిత ఆక్సిజన్ మరియు ఆవిరి (Steam) సమక్షంలో రసాయనిక చర్యకు గురిచేసి వాయు ఇంధనంగా మార్చే ప్రక్రియను బొగ్గు వాయువుకరణ అంటారు.
• రసాయన ప్రాతిపదిక: ఈ ప్రక్రియలో బొగ్గు అధిక ఉష్ణోగ్రత వద్ద విచ్ఛిన్నమై కార్బన్ మోనాక్సైడ్ ($CO$), హైడ్రోజన్ ($H_2$), కార్బన్ డయాక్సైడ్ ($CO_2$) వాయువులను విడుదల చేస్తుంది.
• సింగ్యాస్ స్వభావం: వాయువుకరణ ద్వారా లభించే సంశ్లేషణ వాయువును 'సింగ్యాస్' (Syngas) అంటారు. ఇది ప్రధానంగా $CO$ మరియు $H_2$ ల మిశ్రమం.
• ప్రస్తుత వార్తలతో లింక్: కేంద్ర ప్రభుత్వం దేశీయంగా సింగ్యాస్ ఆధారిత రసాయనాల తయారీని పెంచడానికి ₹37,500 కోట్ల ఇన్సెంటివ్ స్కీమ్‌ను తెచ్చింది.
• భారతదేశంలో చరిత్ర: భారతదేశంలో తక్కువ నాణ్యత మరియు ఎక్కువ బూడిద ఉండే బొగ్గు లభిస్తుంది కాబట్టి, సాంప్రదాయ పద్ధతుల కంటే గ్యాసిఫికేషన్ ఉత్తమమని 2000ల తొలినాళ్ల నుండి చర్చలు జరుగుతున్నాయి.
• కీలక మైల్‌స్టోన్ 1: 2021లో కేంద్ర బొగ్గు మంత్రిత్వ శాఖ 'జాతీయ బొగ్గు వాయువుకరణ మిషన్' ను అధికారికంగా ప్రారంభించింది.
• キーలక మైల్‌స్టోన్ 2: జనవరి 2024లో ప్రభుత్వం ₹8,500 కోట్ల ప్రాథమిక గ్యాసిఫికేషన్ నిధిని మంజూరు చేసింది.
• సంబంధిత చట్టాలు/విధానాలు: మైన్స్ అండ్ మినరల్స్ (డెవలప్‌మెంట్ అండ్ రెగ్యులేషన్) యాక్ట్ (MMDR) మరియు కమర్షియల్ కోల్ మైనింగ్ పాలసీ దీనికి అనుబంధంగా ఉంటాయి.
• నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: భారత ప్రభుత్వ బొగ్గు మంత్రిత్వ శాఖ దీనిని పూర్తిగా పర్యవేక్షిస్తుంది.
• భారతదేశ ప్రాముఖ్యత: భారతదేశంలో బొగ్గు నిల్వలు ఎక్కువ, కానీ క్రూడ్ ఆయిల్ మరియు గ్యాస్ నిల్వలు తక్కువ. కాబట్టి బొగ్గు ద్వారా గ్యాస్ తయారు చేయడం భారత్‌కు వ్యూహాత్మకంగా అవసరం.
• ప్రపంచ దేశాలతో పోలిక: చైనా ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద కోల్-టు-కెమికల్స్ (Coal-to-Chemicals) మార్కెట్‌ను కలిగి ఉంది. భారత్ ఇప్పుడు ఆ దిశగా అడుగులు వేస్తోంది.
• గణాంకాలు: భారతదేశంలో లభించే బొగ్గులో యాష్ కంటెంట్ (బూడిద శాతం) 35% నుండి 45% వరకు ఉంటుంది, ఇది గ్యాసిఫికేషన్ టెక్నాలజీకి సరిగ్గా సరిపోతుంది.
• పరీక్షల కోణం: పోటీ పరీక్షలలో సింగ్యాస్ యొక్క రసాయన కూర్పు (Composition) మరియు నేషనల్ మిషన్ యొక్క టార్గెట్ ఇయర్స్ (2030) గురించి తరచుగా అడుగుతారు.
• ఈజీ మెమరీ హుక్: COH — Carbon Monoxide + Oxygen (పరిమితం) + Hydrogen = Syngas.

---

❓ Practice MCQs

Q1. భారతదేశంలో ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన ఉపరితల బొగ్గు/లిగ్నైట్ వాయువుకరణ పథకం యొక్క మొత్తం ఆర్థిక వ్యయం ఎంత?

A) ₹8,500 కోట్లు

B) ₹12,000 కోట్లు

C) ₹37,500 కోట్లు

D) ₹50,000 కోట్లు

Answer: C

Explanation: కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల ఆమోదించిన సరికొత్త ఉపరితల బొగ్గు వాయువుకరణ పథకం యొక్క మొత్తం బడ్జెట్ కేటాయింపు ₹37,500 కోట్లు.

Q2. జాతీయ బొగ్గు వాయువుకరణ మిషన్ (National Coal Gasification Mission) కింద భారతదేశం ఏ సంవత్సరం నాటికి 100 మిలియన్ టన్నుల బొగ్గును వాయువుకరణ చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది?

A) 2027

B) 2030

C) 2035

D) 2047

Answer: B

Explanation: భారతదేశం ఇంధన స్వయంసమృద్ధి సాధించడంలో భాగంగా 2030 నాటికి 100 మిలియన్ టన్నుల బొగ్గు వాయువుకరణను పూర్తి చేయాలని లక్ష్యంగా నిర్దేశించుకుంది.

Q3. కొత్త బొగ్గు వాయువుకరణ పథకం కింద ఎంపిక చేసిన ప్రాజెక్టుల ప్లాంట్ మరియు మెషినరీ వ్యయంలో గరిష్టంగా ఎంత శాతం ఆర్థిక ఉద్దీపన (Incentive) అందించబడుతుంది?

A) 10 శాతం

B) 20 శాతం

C) 30 శాతం

D) 500 శాతం

Answer: B

Explanation: ఈ పథకం కింద అర్హత సాధించిన ప్రాజెక్టుల యొక్క ప్లాంట్ మరియు యంత్రాల కొనుగోలు ఖర్చుపై గరిష్టంగా 20% వరకు సబ్సిడీ లేదా ఆర్థిక సహాయం లభిస్తుంది.

Q4. బొగ్గు వాయువుకరణ (Coal Gasification) ప్రక్రియ ద్వారా లభించే 'సింగ్యాస్' (Syngas) లో ప్రధానంగా ఉండే వాయువుల మిశ్రమం ఏది?

A) కార్బన్ డయాక్సైడ్ మరియు నైట్రోజన్

B) కార్బన్ మోనాక్సైడ్ మరియు హైడ్రోజన్

C) మీథేన్ మరియు ఈథేన్

D) సల్ఫర్ డయాక్సైడ్ మరియు ఆక్సిజన్

Answer: B

Explanation: సింగ్యాస్ లేదా సంశ్లేషణ వాయువు అనేది ప్రధానంగా కార్బన్ మోనాక్సైడ్ (CO) మరియు హైడ్రోజన్ (H2) ల యొక్క మిశ్రమం.

Q5. కొత్త ఉపరితల బొగ్గు వాయువుకరణ పథకానికి సంబంధించి ఒకే కార్పొరేట్ గ్రూప్ లేదా సంస్థ పొందగలిగే గరిష్ట ఆర్థిక ఉద్దీపన పరిమితి ఎంత?

A) ₹5,000 కోట్లు

B) ₹9,000 కోట్లు

C) ₹12,000 కోట్లు

D) ₹37,500 కోట్లు

Answer: C

Explanation: ఏ ఒక్క సంస్థ లేదా కార్పొరేట్ గ్రూప్ అయినా ఈ పథకం కింద అన్ని ప్రాజెక్టులు కలిపి గరిష్టంగా ₹12,000 కోట్ల కంటే ఎక్కువ ప్రోత్సాహకాన్ని పొందలేవు.

Q6. బొగ్గు వాయువుకరణ పథకం యొక్క ఉద్దీపన నిధుల విడుదలకు సంబంధించి క్రింది వాటిలో సరైన విధానం ఏది?

A) ప్లాంట్ ప్రారంభానికి ముందే 100% నిధులు ఇస్తారు

B) ప్రాజెక్ట్ మైల్‌స్టోన్లతో సంబంధం లేకుండా ఏటా ఇస్తారు

C) ప్రాజెక్ట్ మైల్‌స్టోన్లతో అనుసంధానించబడిన 4 సమాన వాయిదాలలో ఇస్తారు

D) ఉత్పత్తి ప్రారంభమైన 5 సంవత్సరాల తర్వాత ఒకేసారి ఇస్తారు

Answer: C

Explanation: పారదర్శకత కోసం ఈ పథకంలో ఆర్థిక ప్రోత్సాహకాలను ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణ మైల్‌స్టోన్లతో లింక్ చేసి, నాలుగు సమాన వాయిదాలలో విడుదల చేస్తారు.

Q7. భారతదేశ ప్రసార నివేదికల ప్రకారం, ప్రస్తుతం దేశీయంగా వినియోగించే ఏయే ఉత్పత్తుల దిగుమతులను తగ్గించడానికి బొగ్గు వాయువుకరణ సహాయపడుతుంది?

A) బంగారం మరియు వెండి

B) ఎల్‌ఎన్‌జి (LNG) మరియు యూరియా

C) ముడి చమురు మరియు ఎలక్ట్రానిక్స్

D) బొగ్గు మరియు ఇనుము

Answer: B

Explanation: భారతదేశం తన ఎల్‌ఎన్‌జి అవసరాలలో 50% పైగా, యూరియాలో 20% దిగుమతి చేసుకుంటోంది; బొగ్గు గ్యాసిఫికేషన్ ద్వారా వీటిని స్వదేశంలోనే తయారు చేయవచ్చు.

Q8. ఈ క్రింది వానిలో బొగ్గు వాయువుకరణ ప్రాజెక్టుల ప్రోత్సాహక పథకంలో "టెక్నాలజీ-అజ్ఞాతవాసి" (Technology-agnostic) అనే పదం దేనిని సూచిస్తుంది?

A) ప్రాజెక్టులలో ఎటువంటి అధునాతన సాంకేతికతను వాడకూడదు

B) కేవలం విదేశీ సాంకేతికతను మాత్రమే అనుమతిస్తారు

C) నిర్దిష్ట సాంకేతిక పరిమితి లేకుండా ఏ రకమైన సమర్థవంతమైన గ్యాసిఫికేషన్ టెక్నాలజీనైనా వాడవచ్చు

D) కేవలం ప్రభుత్వ పరిశోధనా సంస్థల సాంకేతికతనే వాడాలి

Answer: C

Explanation: 'Technology-agnostic' అనగా పథకం నిర్దిష్ట సాంకేతికతకే పరిమితం కాలేదు, నిబంధనలకు లోబడి ఏ రకమైన సమర్థవంతమైన సాంకేతికతనైనా కంపెనీలు ఎంచుకోవచ్చు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశంలో 'క్లీన్ కోల్ టెక్నాలజీ' (Clean Coal Technology) లో భాగంగా బొగ్గు వాయువుకరణ (Coal Gasification) ప్రక్రియను ప్రోత్సహించడానికి ప్రధాన కారణం ఏమిటి?

A) భారతదేశంలో బొగ్గు నిల్వలు పూర్తిగా అడుగంటిపోవడం

B) దేశీయ బొగ్గులో బూడిద (Ash content) శాతం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల నేరుగా కాల్చడం పర్యావరణానికి హానికరం

C) బొగ్గు నుండి నేరుగా పెట్రోల్ తయారు చేయడం కోసం

D) అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో బొగ్గు ధరలు గణనీయంగా పడిపోవడం

Answer: B

Explanation: భారతీయ బొగ్గులో బూడిద శాతం (35-45%) ఎక్కువగా ఉంటుంది. దీనిని సాంప్రదాయ థర్మల్ ప్లాంట్లలో వాడటం కంటే గ్యాసిఫికేషన్ చేయడం ద్వారా పర్యావరణ కాలుష్యం తగ్గుతుంది.

PYQ 2:

కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమోదించిన బొగ్గు/లిగ్నైట్ వాయువుకరణ పథకానికి సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. ఈ పథకం యొక్క మొత్తం ఆర్థిక వ్యయం ₹37,500 కోట్లు.
2. దీని కింద లభించే ప్రోత్సాహకాలు వాణిజ్య బొగ్గు మైనింగ్ (Commercial Coal Mining) పాలసీ కింద లభించే రాయితీలను నిరోధిస్తాయి.
3. ఈ పథకం ద్వారా 2030 నాటికి 75 మిలియన్ టన్నుల బొగ్గును గ్యాసిఫై చేయాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నారు.

పై ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 1 office మరియు 2 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: C

Explanation: ప్రకటన 2 తప్పు, ఎందుకంటే ఈ పథకం కింద లభించే ప్రోత్సాహకాలు కమర్షియల్ మైనింగ్ రాయితీలకు అదనంగా ఉంటాయి తప్ప వాటిని నిరోధించవు లేదా పరిమితం చేయవు. ప్రకటన 1 మరియు 3 సరైనవి.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశ ఇంధన భద్రత మరియు రసాయన రంగంలో స్వయంసమృద్ధి సాధించడంలో 'ఉపరితల బొగ్గు వాయువుకరణ పథకం' ఏ విధంగా దోహదపడుతుంది? చర్చించండి.

• Introduction: కేంద్ర ప్రభుత్వం ₹37,500 కోట్లతో ఆమోదించిన బొగ్గు వాయువుకరణ పథకం భారతదేశం ఇంధన రంగంలో దిగుమతుల భారాన్ని తగ్గించుకోవడానికి తీసుకున్న ఒక వ్యూహాత్మక అడుగు అని పేర్కొనాలి.
• Body Point 1 (ఇంధన భద్రత): ప్రస్తుతం భారత్ 50% కంటే ఎక్కువ ఎల్‌ఎన్‌జి (LNG) ని దిగుమతి చేసుకుంటోంది. బొగ్గును సింగ్యాస్ మరియు ఎస్ఎన్‌జి (SNG) గా మార్చడం ద్వారా గ్యాస్ గ్రిడ్‌పై ఒత్తిడి తగ్గుతుంది.
• Body Point 2 (రసాయన రంగానికి ఊతం): భారతదేశం 20% యూరియాను దిగుమతి చేసుకుంటోంది. సింగ్యాస్ ద్వారా దేశీయంగానే యూరియా, మిథనాల్ ఉత్పత్తి పెరిగి ఎరువుల రంగంలో స్వయంసమృద్ధి లభిస్తుంది.
• Conclusion: ఈ పథకం పారదర్శక బిడ్డింగ్ మరియు మైల్‌స్టోన్ ఆధారిత నిధుల విడుదల ద్వారా సకాలంలో ప్రాజెక్టులు పూర్తయ్యేలా చూస్తూ, దేశాన్ని 'ఆత్మనిర్భర్' వైపు నడిపిస్తుంది.
• Data/Diagram to include: (బొగ్గు $\rightarrow$ గ్యాసిఫైయర్ $\rightarrow$ సింగ్యాస్ $\rightarrow$ యూరియా/రసాయనాలు అని చూపే ఫ్లోచార్ట్).

---

Question 2 (250 words): పర్యావరణ పరిరక్షణ మరియు పారిశ్రామిక అభివృద్ధి సమతుల్యత సాధనలో 'క్లీన్ కోల్ టెక్నాలజీస్' పాత్రను విశ్లేషిస్తూ, భారతదేశ నేషనల్ కోల్ గ్యాసిఫికేషన్ మిషన్ సవాళ్లను చర్చించండి.

• Introduction: భారతదేశం 2070 నాటికి నెట్-జీరో (Net-Zero) ఉద్గారాల లక్ష్యాన్ని పెట్టుకుంది, అదే సమయంలో ఆర్థిక వృద్ధి కోసం పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి పెరగాలి. ఈ రెండింటి సమతుల్యతకు క్లీన్ కోల్ టెక్నాలజీ (గ్యాసిఫికేషన్) ఒక పరిష్కారం అని ప్రారంభించాలి.

• Body Point 1 (పర్యావరణ ప్రయోజనాలు): సాంప్రదాయ బొగ్గు దహనంతో పోలిస్తే వాయువుకరణలో సల్ఫర్, నైట్రోజన్ ఆక్సైడ్లు మరియు కార్బన్ ఉద్గారాలను సులభంగా నియంత్రించవచ్చు (Carbon Capture కు వీలవుతుంది).

• Body Point 2 (ఆర్థిక/పారిశ్రామిక కోణం): కొత్తగా ఆమోదించిన ₹37,500 కోట్ల పథకం ద్వారా ప్రైవేట్ పెట్టుబడులు పెరుగుతాయి, ప్రభుత్వానికి ఏటా ₹6,300 కోట్ల అదనపు జీఎస్‌టీ ఆదాయం వస్తుంది.

• Body Point 3 (ప్రధాన సవాళ్లు): - అధిక మూలధన వ్యయం (High Capital Cost).

• దేశీయ బొగ్గులో ఉండే అధిక బూడిద (High Ash Content) కి సరిపోయే స్వదేశీ సాంకేతికత ఇంకా పూర్తి స్థాయిలో అందుబాటులోకి రాకపోవడం.

• అంతర్జాతీయంగా లభించే చౌక రసాయన దిగుమతులతో పోటీ పడటం.

• Conclusion: సవాళ్లు ఉన్నప్పటికీ, ప్రస్తుత ఆర్థిక ఉద్దీపనల పథకం సాంకేతిక పరిజ్ఞాన ఆవిష్కరణలకు (R&D) ఊతమిచ్చి, స్వదేశీ ఈపీసీ (EPC) వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడం ద్వారా స్థిరమైన వృద్ధికి బాటలు వేస్తుంది.

• Data/Diagram to include: ప్రస్తుత దిగుమతుల శాతం (LNG >50%, Urea ~20%) మరియు 2030 నాటి 100 MT గ్యాసిఫికేషన్ లక్ష్యాన్ని చూపే పోలిక పట్టిక.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: విద్యార్థులు తరచుగా జనవరి 2024 లో ప్రకటించిన ₹8,500 కోట్ల బడ్జెట్‌ను, ఇప్పుడు ప్రకటించిన ₹37,500 కోట్ల బడ్జెట్‌తో గందరగోళం పడతారు. కొత్త పథకం మొత్తం వ్యయం ₹37,500 కోట్లు, మునుపటిది దీనికి పునాది మాత్రమే అని గుర్తుంచుకోవాలి.
• Trap 2: పరీక్షలో "ఈ పథకం కేవలం ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలకు (PSUs) మాత్రమే వర్తిస్తుంది" అని స్టేట్మెంట్ ఇవ్వవచ్చు. కానీ ఇది తప్పు; ఇది ప్రైవేట్ మరియు ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు రెండింటికీ వర్తిస్తుంది (పోటీ బిడ్డింగ్ ద్వారా ఎంపిక చేస్తారు).
• Trap 3: సింగ్యాస్ (Syngas) లో కేవలం నైట్రోజన్ మరియు ఆక్సిజన్ ఉంటాయని అభ్యర్థులు భావించవచ్చు. కానీ అసలైన నిజం ఏమిటంటే అందులో కార్బన్ మోనాక్సైడ్ మరియు హైడ్రోజన్ ప్రధాన భాగాలు.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్షలో ఈ పథకం యొక్క మొత్తం వ్యయం (₹37,500 కోట్లు), లబ్ధిదారుల గరిష్ట పరిమితులు (ప్రాజెక్టుకు ₹5000 కోట్లు, గ్రూప్‌నకు ₹12000 కోట్లు), మరియు 2030 నాటి 100 MT లక్ష్యంపై నేరుగా ప్రశ్నలు రావచ్చు. అలాగే సింగ్యాస్ రసాయన కూర్పుపై సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ విభాగంలో ప్రశ్న అడిగే అవకాశం ఉంది.
• Mains Angle: మెయిన్స్ లో GS పేపర్ 3 (ఎకానమీ మరియు ఎన్విరాన్మెంట్) కింద "దిగుమతుల భారం తగ్గించడం వర్సెస్ గ్రీన్ ఎనర్జీ లక్ష్యాలు" అనే కోణంలో విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
• Interview Round: ఇంటర్వ్యూలో "భారతదేశం ఒకవైపు పునరుత్పాదక ఇంధనం (Renewable Energy) వైపు వెళ్తూ, మరోవైపు బొగ్గు ప్రాజెక్టులకు ₹37,500 కోట్లు ఎందుకు కేటాయిస్తోంది?" అని అడగవచ్చు. దీనికి సమాధానంగా - ఇది "క్లీన్ కోల్ టెక్నాలజీ" అని, ఇది పర్యావరణానికి హాని తగ్గించడమే కాకుండా రసాయన రంగ స్వయంసమృద్ధికి (యూరియా దిగుమతుల తగ్గింపు) అత్యంత అవసరమని సమతుల్య దృక్పథాన్ని చెప్పాల్సి ఉంటుంది.
• High-Probability Prediction: రాబోయే సివిల్స్ లేదా స్టేట్ పిఎస్‌సి పరీక్షలలో "జాతీయ బొగ్గు వాయువుకరణ మిషన్ 2030 లక్ష్యాలు మరియు ఇటీవల కేంద్రం ఆమోదించిన ఆర్థిక ప్యాకేజీ విశేషాలు" పై బహుళ ప్రకటనల (Statement-based) ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం చాలా ఎక్కువగా ఉంది.