మే 8, 2026న సుప్రీంకోర్టు, ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ (AAP) గుజరాత్ విభాగ అధికారిక మెటా (ఫేస్బుక్, ఇన్స్టాగ్రామ్) ఖాతాల నిలిపివేతను సవాలు చేస్తూ దాఖలు చేసిన పిటిషన్పై కేంద్ర ప్రభుత్వానికి మరియు మెటా సంస్థకు నోటీసులు జారీ చేసింది. ముందస్తు నోటీసులు లేదా స్పష్టమైన కారణాలు లేకుండా ప్రతిపక్ష పార్టీ ఖాతాలను నిలిపివేయడం ప్రజాస్వామ్య సూత్రాలకు మరియు ఆర్టికల్ 19(1)(ఎ) కింద లభించే భావప్రకటన స్వేచ్ఛకు విరుద్ధమని ఆప్ వాదించింది. ఈ కేసు డిజిటల్ యుగంలో రాజకీయ ప్రచార హక్కులు మరియు సోషల్ మీడియా మధ్యవర్తుల నియంత్రణ పరిధిని పరీక్షించనుంది.
What Happened
మే 8, 2026న సుప్రీంకోర్టు ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ (AAP) దాఖలు చేసిన రిట్ పిటిషన్ను విచారణకు స్వీకరిస్తూ కేంద్ర ప్రభుత్వానికి నోటీసులు జారీ చేసింది. అంతకుముందు ఏప్రిల్ 25న ఆప్ గుజరాత్ అధికారిక సోషల్ media ఖాతాలైన '@aapgujarat' (ఇన్స్టాగ్రామ్, ఫేస్బుక్)లను మెటా సంస్థ నిలిపివేసింది (జియో-బ్లాకింగ్). ఎన్నికల ప్రచారంలో గుజరాతీ సినిమా క్లిప్లను అనుమతి లేకుండా వాడారనే కాపీరైట్ ఫిర్యాదు ఆధారంగా ఈ చర్య తీసుకున్నట్లు సమాచారం. అయితే, ముందస్తు నోటీసు ఇవ్వకుండా మొత్తం ఖాతాను బ్లాక్ చేయడం వెనుక రాజకీయ ప్రేరేపిత ఒత్తిళ్లు ఉన్నాయని ఆప్ ఆరోపించింది.
When & Where
ఈ వివాదం ఏప్రిల్ 25, 2026న గుజరాత్లో స్థానిక సంస్థల ఎన్నికల ప్రచార సమయంలో ప్రారంభమైంది. దీనిపై మే 8, 2026న న్యూఢిల్లీలోని సుప్రీంకోర్టులో జస్టిస్ పి.ఎస్. నరసింహ మరియు జస్టిస్ అలోక్ అరధేల ధర్మాసనం విచారణ చేపట్టింది. డిజిటల్ వేదికలపై రాజకీయ ప్రసంగాల నియంత్రణకు సంబంధించి దేశవ్యాప్తంగా చర్చ జరుగుతున్న నేపథ్యంలో ఈ పరిణామం చోటుచేసుకుంది.
Who Is Involved
- ఆమ్ ఆద్మీ పార్టీ (AAP): పిటిషన్ దాఖలు చేసిన జాతీయ రాజకీయ పార్టీ; దీని తరఫున సీనియర్ న్యాయవాది శదన్ ఫరాసత్ వాదించారు.
- కేంద్ర ప్రభుత్వం (MeitY): ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు సమాచార సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ ఈ కేసులో ప్రతివాదిగా ఉంది.
- మెటా (Meta): ఫేస్బుక్, ఇన్స్టాగ్రామ్ మరియు వాట్సాప్ మాతృ సంస్థ, ఇది అకౌంట్లను బ్లాక్ చేసింది.
- సుప్రీంకోర్టు ధర్మాసనం: జస్టిస్ పి.ఎస్. నరసింహ మరియు జస్టిస్ అలోక్ అరధేల బెంచ్ ఈ నోటీసులు ఇచ్చింది.
How It Works
- కాపీరైట్ లేదా చట్టవిరుద్ధమైన కంటెంట్ ఉన్నప్పుడు మధ్యవర్తులు (Intermediaries) ఐటీ చట్టం పరిధిలో చర్యలు తీసుకుంటారు.
- ఐటీ చట్టం సెక్షన్ 79(3)(బి) ప్రకారం, చట్టవిరుద్ధమైన సమాచారం గురించి ప్రభుత్వం లేదా కోర్టు నోటీసు ఇచ్చినప్పుడు మధ్యవర్తులు ఆ కంటెంట్ను తొలగించాలి.
- కంటెంట్ తొలగించకపోతే సోషల్ మీడియా సంస్థలకు లభించే 'సేఫ్ హార్బర్' (చట్టపరమైన రక్షణ) రద్దవుతుంది.
- అయితే, ఈ నిబంధనను వాడుకుని కేవలం ఒక నిర్దిష్ట పోస్ట్ను తొలగించడానికి బదులుగా, మొత్తం అధికారిక ఖాతానే బ్లాక్ చేయడం చట్టవిరుద్ధమని ఆప్ వాదించింది.
Why It Matters
ఈ అంశం యూపీఎస్సీ GS పేపర్ 2 లోని 'గవర్నెన్స్ మరియు రాజ్యాంగం' విభాగానికి అత్యంత కీలకం. ఇది రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 19(1)(ఎ) కింద లభించే ప్రాథమిక హక్కు అయిన వాక్ స్వాతంత్ర్యానికి సంబంధించినది. రాజకీయ పార్టీల డిజిటల్ ప్రచార హక్కులను అణచివేయడం బహుళ-పార్టీ ప్రజాస్వామ్య ప్రాథమిక సూత్రాలకు మరియు రాజ్యాంగ ప్రాథమిక నిర్మాణ సిద్ధాంతానికి విరుద్ధమని పిటిషన్ పేర్కొంది.
Historical Background
- 2000: భారతదేశంలో డిజిటల్ రంగాన్ని, సైబర్ నేరాలను నియంత్రించడానికి సమాచార సాంకేతిక చట్టం (IT Act) తీసుకువచ్చారు.
- 2008: ఐటీ చట్టానికి సవరణలు చేసి ఆన్లైన్ కంటెంట్ బ్లాకింగ్ (సెక్షన్ 69A) మరియు మధ్యవర్తుల బాధ్యతలను (సెక్షన్ 79) చేర్చారు.
- 2015: 'శ్రేయా సింఘాల్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా' కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఆన్లైన్ స్వేచ్ఛను హరించే సెక్షన్ 66Aను రద్దు చేసింది, కానీ సెక్షన్ 69Aను సమర్థించింది.
Previous Related Events
- 2021: కేంద్ర ప్రభుత్వం కొత్త ఐటీ నిబంధనలను (IT Rules 2021) ప్రవేశపెట్టింది, దీనిపై సోషల్ మీడియా సంస్థలు కోర్టులను ఆశ్రయించాయి.
- 2024: సార్వత్రిక ఎన్నికల సమయంలో పలు అకౌంట్లను బ్లాక్ చేయాలని కేంద్రం ఎక్స్ (ట్విట్టర్) సంస్థను ఆదేశించడం అంతర్జాతీయంగా వివాదాస్పదమైంది.
- 2025: సాఫ్ట్వేర్ ఫ్రీడమ్ లా సెంటర్ (SFLC) ముందస్తు నోటీసులు లేకుండా ఖాతాలను బ్లాక్ చేయడాన్ని సవాలు చేస్తూ సుప్రీంకోర్టులో పిటిషన్ దాఖలు చేసింది.
Static GK Connection
- ఆర్టికల్ 19(2): దేశ సార్వభౌమత్వం, భద్రత, ప్రజాశాంతి వంటి అంశాల ప్రాతిపదికన భావప్రకటన స్వేచ్ఛపై విధించే హేతుబద్ధమైన పరిమితులను ఇది వివరిస్తుంది.
- సమతుల్యత పరీక్ష (Test of Proportionality): జస్టిస్ కె.ఎస్. పుట్టస్వామి తీర్పు (2017) లో సుప్రీంకోర్టు హక్కులపై పరిమితులు విధించేటప్పుడు ఈ కఠినమైన పరీక్షను తప్పనిసరి చేసింది.
India & World Comparison
ప్రపంచ పత్రికా స్వేచ్ఛ సూచీ మరియు డిజిటల్ హక్కుల సూచీలలో భారతదేశ స్థానంపై అంతర్జాతీయ సంస్థలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి. యూ్రోపియన్ యూనియన్ (EU) లోని 'డిజిటల్ సర్వీసెస్ యాక్ట్' (DSA) ప్రకారం యూజర్ల ఖాతాలను నిలిపివేసే ముందు ప్లాట్ఫారమ్లు స్పష్టమైన కారణాలు తెలపడం మరియు అప్పీల్ చేసుకునే అవకాశం ఇవ్వడం తప్పనిసరి, కానీ భారత్లో అటువంటి నిర్దిష్ట చట్టపరమైన రక్షణలు తక్కువగా ఉన్నాయి.
Future Impact
- సుప్రీంకోర్టు విచారణ ద్వారా రాజకీయ పార్టీల సోషల్ మీడియా ఖాతాల బ్లాకింగ్పై దేశంలో కొత్త మార్గదర్శకాలు వచ్చే అవకాశం ఉంది.
- సెక్షన్ 79(3)(బి) యొక్క చట్టపరమైన పరిధిపై స్పష్టత వస్తుంది, దీనివల్ల భవిష్యత్తులో ఐటీ చట్టంలో సవరణలు జరగవచ్చు.
- డిజిటల్ యుగంలో ఎన్నికల ప్రచార సమానత్వం (Level Playing Field) కాపాడటానికి ఈ తీర్పు ఒక మైలురాయిగా మారనుంది.
🔑 Key Points for Revision
- మే 8, 2026న సుప్రీంకోర్టు ఆప్ మెటా ఖాతాల బ్లాకింగ్పై కేంద్రానికి నోటీసులు ఇచ్చింది.
- ఏప్రిల్ 25, 2026న ఆప్ గుజరాత్ విభాగం ఫేస్బుక్, ఇన్స్టాగ్రామ్ ఖాతాలు నిలిపివేయబడ్డాయి.
- గుజరాతీ సినిమా క్లిప్ల వాడకం వల్ల కాపీరైట్ ఉల్లంఘన జరిగిందని మెటా పేర్కొంది.
- ముందస్తు నోటీసు లేదా విచారణ లేకుండా ఖాతాలను బ్లాక్ చేయడాన్ని ఆప్ సవాలు చేసింది.
- ఈ కేసును జస్టిస్ పి.ఎస్. నరసింహ నేతృత్వంలోని ధర్మాసనం విచారిస్తోంది.
- ఈ పిటిషన్ను 'SFLC వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా' కేసుతో జత చేశారు.
- ఐటీ చట్టం, 2000 లోని సెక్షన్ 79(3)(బి) దుర్వినియోగాన్ని ఇక్కడ ప్రశ్నించారు.
- సెక్షన్ 79 అనేది మధ్యవర్తులకు లభించే సేఫ్ హార్బర్ (చట్టపరమైన రక్షణ) నిబంధన మాత్రమే.
- కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఆన్లైన్ కంటెంట్ బ్లాక్ చేసే అధికారం సెక్షన్ 69A ద్వారా లభిస్తుంది.
- మొత్తం ఖాతాను నిలిపివేయడం రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 19(1)(ఎ) హక్కును ఉల్లంఘిస్తుందని ఆప్ వాదించింది.
- ఈ చర్య సుప్రీంకోర్టు నిర్దేశించిన 'టెస్ట్ ఆఫ్ ప్రొపోర్షనాలిటీ' (సమతుల్యత పరీక్ష)కు విరుద్ధం.
- ప్రతిపక్షాల గొంతు నొక్కడం బహుళ-పార్టీ ప్రజాస్వామ్య ప్రాథమిక నిర్మాణానికి గొడ్డలిపెట్టు అని ఆప్ తెలిపింది.
- 2015 నాటి శ్రేయా సింఘాల్ తీర్పు ఆన్లైన్ వాక్ స్వాతంత్ర్యానికి కీలకమైన మైలురాయి.
- 2021 ఐటీ నిబంధనల ప్రకారం సోషల్ మీడియా సంస్థలు గ్రీవెన్స్ అధికారులను నియమించాలి.
- భవిష్యత్తులో రాజకీయ పార్టీల డిజిటల్ ప్రచారంపై సుప్రీంకోర్టు ప్రత్యేక మార్గదర్శకాలు ఇచ్చే అవకాశం ఉంది.
🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)
Core Concept: సేఫ్ హార్బర్ నిబంధన మరియు ఐటీ చట్టం సెక్షన్ 79 (Safe Harbour Provision & IT Act Section 79)
- నిర్వచనం: సోషల్ మీడియా ప్లాట్ఫారమ్లలో యూజర్లు అప్లోడ్ చేసే కంటెంట్కు ఆయా సంస్థలు బాధ్యులు కాదనే చట్టపరమైన మినహాయింపును సేఫ్ హార్బర్ అంటారు.
- రాజ్యాంగ / చట్టపరమైన ఆధారం: సమాచార సాంకేతిక (IT) చట్టం, 2000 లోని సెక్షన్ 79 దీనికి స్పష్టమైన చట్టపరమైన రక్షణ కల్పిస్తుంది.
- ఆర్థిక సూత్రం: ఇంటర్నెట్ ఆధారిత వ్యాపారాలు మరియు స్టార్టప్లు థర్డ్-పార్టీ కంటెంట్ వల్ల వచ్చే చట్టపరమైన వ్యాజ్యాల భయం లేకుండా వృద్ధి చెందడానికి ఇది తోడ్పడుతుంది.
- ప్రస్తుత ఈవెంట్తో అనుసంధానం: ఆప్ ఖాతాల నిలిపివేతకు అధికారులు సెక్షన్ 79(3)(బి)ను బ్లాకింగ్ పవర్గా తప్పుగా వాడుకున్నారని ఈ కేసులో సవాలు చేశారు.
- మూలాలు & చరిత్ర: భారతదేశంలో ఐటీ చట్టం 2000లో అమలులోకి వచ్చింది, అయితే 2008 సవరణ ద్వారా సెక్షన్ 79ను మరింత బలోపేతం చేశారు.
- キーలక మైలురాయి 1: 2015లో 'శ్రేయా సింఘాల్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా' కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఆన్లైన్ వాక్ స్వాతంత్రాన్ని సమర్థించింది.
- కీలక మైలురాయి 2: 2021లో కేంద్ర ప్రభుత్వం తెచ్చిన కొత్త ఐటీ నియమాలు (IT Rules 2021) సేఫ్ హార్బర్ రక్షణకు కొన్ని పరిమితులు మరియు నిబంధనలు విధించాయి.
- సంబంధిత చట్టాలు / ఒప్పందాలు: గ్లోబల్ డిజిటల్ కాంపాక్ట్ మరియు ఐటీ చట్టంలోని సెక్షన్ 69A (బ్లాకింగ్ పవర్స్) దీనితో ముడిపడి ఉన్నాయి.
- నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ / సంస్థ: కేంద్ర ఎలక్ట్రానిక్స్ మరియు సమాచార సాంకేతిక మంత్రిత్వ శాఖ (MeitY) దీనిని పర్యవేక్షిస్తుంది.
- భారతదేశ ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత: 80 కోట్లకు పైగా ఇంటర్నెట్ వినియోగదారులు ఉన్న భారత్లో డిజిటల్ హక్కుల రక్షణకు మరియు వ్యాపార అనుకూలతకు ఇది ఎంతో కీలకం.
- ప్రపంచ దేశాలతో పోలిక: అమెరికాలోని 'కమ్యూనికేషన్స్ డిసెంట్ యాక్ట్ సెక్షన్ 230' కూడా సోషల్ మీడియా సంస్థలకు ఇలాంటి సేఫ్ హార్బర్ రక్షణనే అందిస్తుంది.
- డేటా పాయింట్: గ్లోబల్ ఇంటర్నెట్ షట్డౌన్ మరియు కంటెంట్ టేక్డౌన్ రిపోర్ట్స్ ప్రకారం, ఆన్లైన్ కంటెంట్ నిలిపివేత అభ్యర్థనలలో భారత్ ప్రపంచంలోనే ముందంజలో ఉంది.
- సాధారణ परीक्षा కోణం: యూపీఎస్సీ పరీక్షలలో సెక్షన్ 69A, సెక్షన్ 79 వ్యత్యాసాలు మరియు ఆర్టికల్ 19(2) పరిమితులపై తరచుగా ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
- సులువైన మెమరీ హుక్: '79 = సేఫ్ హార్బర్ రక్షణ (Safe Shelter for Site)' అని గుర్తుంచుకోండి.
❓ Practice MCQs
Q1. సమాచార సాంకేతిక (IT) చట్టం భారతదేశంలో ఏ సంవత్సరంలో ఆమోదించబడింది?
A) 1998
B) 2000
C) 2005
D) 2008
Answer: B
Explanation: ఐటీ చట్టం అక్టోబర్ 17, 2000న భారతదేశంలో అధికారికంగా అమలులోకి వచ్చింది.
Q2. సోషల్ మీడియా ప్లాట్ఫారమ్లలో థర్డ్ పార్టీ కంటెంట్కు రక్షణ కల్పించే 'సేఫ్ హార్బర్' నిబంధన ఐటీ చట్టంలోని ఏ సెక్షన్లో ఉంది?
A) సెక్షన్ 66A
B) సెక్షన్ 69A
C) సెక్షన్ 79
D) సెక్షన్ 43
Answer: C
Explanation: ఐటీ చట్టంలోని సెక్షన్ 79 మధ్యవర్తులకు (Intermediaries) వినియోగదారుల కంటెంట్ నుండి చట్టపరమైన రక్షణను అందిస్తుంది.
Q3. ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన 'ఆప్ సెక్రటరీ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా (2026)' కేసు దేనికి సంబంధించినది?
A) ఎన్నికల నిధుల పారదర్శకత
B) రాజకీయ పార్టీల సోషల్ మీడియా ఖాతాల నిలిపివేత
C) పక్షాంతర నిరోధక చట్టం
D) ఢిల్లీ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అధికారాలు
Answer: B
Explanation: ముందస్తు నోటీసు లేకుండా ఆప్ గుజరాత్ మెటా ఖాతాల నిలిపివేతను సవాలు చేస్తూ సుప్రీంకోర్టులో ఈ కేసు దాఖలైంది.
Q4. కింది ఏ కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఐటీ చట్టంలోని సెక్షన్ 66Aను రాజ్యాంగ విరుద్ధమని రద్దు చేసింది?
A) కేఎస్ పుట్టస్వామి కేసు
B) శ్రేయా సింఘాల్ కేసు
C) మేనకా గాంధీ కేసు
D) అనురాధా భాసిన్ కేసు
Answer: B
Explanation: 2015 నాటి శ్రేయా సింఘాల్ కేసులో సుప్రీంకోర్టు ఆన్లైన్ వాక్ స్వాతంత్ర్యానికి భంగం కలిగించే సెక్షన్ 66Aను పూర్తిగా రద్దు చేసింది.
Q5. రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ ప్రకారం పౌరులకు వాక్ స్వాతంత్ర్యము మరియు భావప్రకటన స్వేచ్ఛ ప్రాథమిక హక్కుగా లభిస్తుంది?
A) ఆర్టికల్ 14
B) ఆర్టికల్ 19(1)(ఎ)
C) ఆర్టికల్ 21
D) ఆర్టికల్ 32
Answer: B
Explanation: ఆర్టికల్ 19(1)(ఎ) ప్రతి భారతీయ పౌరునికి వాక్ స్వాతంత్ర్యం మరియు భావప్రకటన స్వేచ్ఛను ప్రాథమిక హక్కుగా గ్యారెంటీ ఇస్తుంది.
Q6. ఐటీ చట్టం, 2000 లోని సెక్షన్ 79(3)(బి) గురించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. ఇది ప్రభుత్వానికి సోషల్ మీడియా ఖాతాలను నేరుగా బ్లాక్ చేసే విస్తృత అధికారాలను ఇస్తుంది.
2. చట్టవిరుద్ధమైన కంటెంట్ గురించి ప్రభుత్వ నోటీసు అందిన తర్వాత మధ్యవర్తులు ఆ సమాచారాన్ని వెంటనే తొలగించాలని ఇది పేర్కొంటుంది.
పై ప్రకటనలలో ఏది/వి సరైనది?
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2 రెండూ
D) ఏదీ కాదు
Answer: B
Explanation: సెక్షన్ 79(3)(బి) ప్రభుత్వానికి నేరుగా బ్లాకింగ్ అధికారాలు ఇవ్వదు, ఇది కేవలం మధ్యవర్తులు ఎప్పుడు తమ రక్షణను కోల్పోతారో మాత్రమే చెప్తుంది; బ్లాకింగ్ అధికారాలు సెక్షన్ 69A కింద ఉంటాయి.
Q7. సుప్రీంకోర్టు నిర్దేశించిన 'సమతుల్యత పరీక్ష' (Test of Proportionality) సూత్రం ప్రకారం కింది వాటిలో ఏది సరైనది?
A) శాంతిభద్రతల సమస్య వస్తే ప్రాథమిక హక్కులను పూర్తిగా రద్దు చేయవచ్చు.
B) ప్రభుత్వం తీసుకునే పరిమితి చర్య, సాధించాల్సిన లక్ష్యానికి అనుగుణంగా మరియు కనీస స్థాయిలో ఉండాలి.
C) ఒక పోస్ట్ చట్టవిరుద్ధంగా ఉంటే, ఆ యూజర్ యొక్క మొత్తం సోషల్ మీడియా నెట్వర్క్ను నిషేధించవచ్చు.
D) జాతీయ భద్రత విషయంలో న్యాయ సమీక్షకు ఎటువంటి అవకాశం లేదు.
Answer: B
Explanation: టెస్ట్ ఆఫ్ ప్రొపోర్షనాలిటీ ప్రకారం హక్కులపై పరిమితులు కనీస స్థాయిలో మరియు అవసరమైన మేరకే ఉండాలి, మొత్తం అకౌంట్ను బ్లాక్ చేయడం దీనికి విరుద్ధం.
Q8. సోషల్ మీడియా మధ్యవర్తుల (Intermediaries) నియంత్రణకు సంబంధించి కింది వాటిని గమనించండి:
1. భారతదేశంలో ఐటీ రూల్స్ 2021 ప్రకారం 'గ్రీవెన్స్ అడ్రసల్ ఆఫీసర్'ను నియమించడం తప్పనిసరి.
2. అమెరికాలోని కమ్యూనికేషన్స్ డిసెంట్ యాక్ట్ సెక్షన్ 230 కింద ఇంటర్నెట్ ప్లాట్ఫారమ్లకు సంపూర్ణమైన చట్టపరమైన మినహాయింపు ఉంటుంది.
పై వాటిలో ఏది/వి సరైనది/వి?
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2 రెండూ
D) ఏదీ కాదు
Answer: A
Explanation: ప్రకటన 1 సరైనది; కానీ ప్రకటన 2 తప్పు ఎందుకంటే అమెరికాలో కూడా సెక్షన్ 230 కింద కొన్ని పరిమితులు (ఉదాహరణకు క్రిమినల్ చట్టాలు, మేధో సంపత్తి ఉల్లంఘనలు) ఉన్నాయి, సంపూర్ణ మినహాయింపు కాదు.
📜 Previous Year Question Style (PYQ)
PYQ 1:
భారతదేశంలో ఇంటర్నెట్ సేవలను నిలిపివేయడం లేదా వెబ్సైట్లను బ్లాక్ చేయడానికి ప్రభుత్వం ప్రధానంగా ఏ చట్టపరమైన నిబంధనను ఉపయోగిస్తుంది?
A) టెలిగ్రాఫ్ చట్టం, 1885 లోని సెక్షన్ 5(2) మరియు ఐటీ చట్టం సెక్షన్ 69A
B) భారతీయ న్యాయ సంహిత లోని సెక్షన్ 144
C) ఐటీ చట్టం, 2000 లోని సెక్షన్ 79
D) జాతీయ భద్రతా చట్టం (NSA), 1980
Answer: A
Explanation: ఇంటర్నెట్ షట్డౌన్లకు టెలిగ్రాఫ్ చట్టం, 1885 నిబంధనలను మరియు ఆన్లైన్ వెబ్సైట్లు/కంటెంట్ బ్లాకింగ్కు ఐటీ చట్టం సెక్షన్ 69Aను ప్రభుత్వం ఉపయోగిస్తుంది.
PYQ 2:
భారతదేశంలో 'మధ్యవర్తుల బాధ్యత' (Intermediary Liability) మరియు సేఫ్ హార్బర్ నియమాల గురించి కింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. ఒక సోషల్ మీడియా ప్లాట్ఫారమ్ మూడవ పక్షం అప్లోడ్ చేసిన డేటాకు బాధ్యత వహించకుండా సెక్షన్ 79 రక్షణ కల్పిస్తుంది.
2. ఐటీ నియమాలు 2021 ప్రకారం, సిగ్నిఫికెంట్ సోషల్ మీడియా మధ్యవర్తులు భారతదేశంలో నివసించే చీఫ్ కంప్లయన్స్ ఆఫీసర్ను నియమించాలి.
3. కాపీరైట్ ఉల్లంఘన ఆరోపణలు వచ్చినప్పుడు సేఫ్ హార్బర్ రక్షణ స్వయంచాలకంగా శాశ్వతంగా రద్దవుతుంది.
Which of the above statements is/are correct?
A) 1 only
B) 1 and 2 only
C) 2 and 3 only
D) All of the above
Answer: B
Explanation: ప్రకటన 1 మరియు 2 సరైనవి; ప్రకటన 3 తప్పు ఎందుకంటే కాపీరైట్ ఉల్లంఘన నోటీసు వచ్చినప్పుడు ఆ నిర్దిష్ట కంటెంట్ తొలగిస్తే రక్షణ కొనసాగుతుంది, శాశ్వతంగా రద్దు కాదు.
PYQ 3:
Assertion (A): డిజిటల్ ప్లాట్ఫారమ్లలో ఒక రాజకీయ పార్టీ యొక్క అధికారిక ఖాతాను పూర్తిగా నిలిపివేయడం భావప్రకటన స్వేచ్ఛకు విరుద్ధం.
Reason (R): భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 19(2) కింద విధించే పరిమితులు 'సమతుల్యత పరీక్ష' (Test of Proportionality)కు అనుగుణంగా ఉండాలి.
పై వాటి ఆధారంగా సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:
A) (A) మరియు (R) రెండూ సరైనవి, మరియు (A) కి (R) సరైన వివరణ.
B) (A) మరియు (R) రెండూ సరైనవి, కానీ (A) కి (R) సరైన వివరణ కాదు.
C) (A) సరైనది, కానీ (R) తప్పు.
D) (A) తప్పు, కానీ (R) సరైనది.
Answer: A
Explanation: రెండు ప్రకటనలూ సరైనవే; ఎందుకంటే మొత్తం ఖాతాను నిలిపివేయడం ప్రొపోర్షనాలిటీ (సమతుల్యత) సూత్రానికి విరుద్ధం, కాబట్టి అది ఆర్టికల్ 19(1)(ఎ) కింద లభించే స్వేచ్ఛను ఉల్లంఘిస్తుంది.
✍️ Mains Answer Pointers
Question 1 (150 words): సోషల్ మీడియా ప్లాట్ఫారమ్లలో ముందస్తు నోటీసు లేకుండా రాజకీయ పార్టీల ఖాతాలను బ్లాక్ చేయడం ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియపై ఎలాంటి ప్రభావం చూపుతుంది? చర్చించండి.
- Introduction: ఇటీవల ఆప్ మెటా ఖాతాల నిలిపివేత ఉదాహరణతో డిజిటల్ యుగంలో రాజకీయ ప్రసంగాల ప్రాధాన్యతను మరియు వివాదాన్ని పరిచయం చేయడం.
- Body Point 1: [Political / Governance dimension] ఎన్నికల సమయంలో ప్రతిపక్షాల ఖాతాలను నిలిపివేయడం 'లెవెల్ ప్లేయింగ్ ఫీల్డ్' (సమాన అవకాశాలు) దెబ్బతీస్తుంది మరియు ఓటర్లకు సమాచారం పొందే హక్కును నిరాకరిస్తుంది.
- Body Point 2: [Economic dimension] డిజిటల్ ప్రచారాలపై ఆధారపడే రాజకీయ పార్టీల ప్రకటనల పెట్టుబడులు మరియు డిజిటల్ ఉనికి నష్టపోతాయి.
- Body Point 3: [Social dimension] పౌరుల ప్రజాస్వామ్య భాగస్వామ్యం తగ్గుతుంది మరియు పక్షపాత ధోరణులకు, ఆన్లైన్ సెన్సార్షిప్కు దారితీస్తుంది.
- Conclusion: ముందస్తు నోటీసు, విచారణ అవకాశం కల్పించిన తర్వాతే చట్టబద్ధమైన కారణాలతో చర్యలు తీసుకునేలా సుప్రీంకోర్టు మార్గదర్శకాలు రూపొందించాలి.
- Data/Diagram to include: ఆర్టికల్ 19(1)(ఎ) vs ఆర్టికల్ 19(2) పరిమితుల సమతుల్యతను చూపే ఫ్లోచార్ట్.
Question 2 (250 words): సమాచార సాంకేతిక చట్టం, 2000 లోని 'సేఫ్ హార్బర్' నిబంధనను విశ్లేషిస్తూ, భావప్రకటన స్వేచ్ఛ మరియు జాతీయ భద్రత మధ్య సమతుల్యతను సాధించడంలో ఎదురవుతున్న సవాళ్లను పునఃపరిశీలించండి.
- Introduction: సెక్షన్ 79 (సేఫ్ హార్బర్) ప్రాధాన్యతను నిర్వచించడం మరియు ప్రస్తుత న్యాయ వివాదాల నేపథ్యంలో దీని ప్రాముఖ్యతను వివరించడం.
- Body Point 1: [Historical or constitutional background] 2000 నాటి ఐటీ చట్టం పరిణామం, 2008 సవరణలు మరియు శ్రేయా సింఘాల్ కేసు (2015) తీర్పుల నేపథ్యం.
- Body Point 2: [Current event analysis] ఆప్ కేసులో సెక్షన్ 79(3)(బి) ని బ్లాకింగ్ అధికారంగా తప్పుగా ఉపయోగించడంపై జరుగుతున్న విచారణ విశ్లేషణ.
- Body Point 3: [Political dimension] ప్రభుత్వాలు తమకు వ్యతిరేకంగా ఉన్న కంటెంట్ను తొలగించడానికి సోషల్ మీడియా సంస్థలపై ఒత్తిడి తెచ్చే అవకాశం (Chilling Effect).
- Body Point 4: [Economic dimension] కఠినమైన నిబంధనల వల్ల అంతర్జాతీయ టెక్ దిగ్గజాలు (Meta, X) భారతదేశంలో వ్యాపారం చేయడానికి వెనకడుగు వేసే ప్రమాదం.
- Body Point 5: [International / Comparative dimension] యూరోపియన్ యూనియన్ యొక్క 'డిజిటల్ సర్వీసెస్ యాక్ట్' (DSA) తరహాలో పారదర్శకత, జవాబుదారీతనం కలిగిన వ్యవస్థల అవసరం.
- Body Point 6: [Challenges or criticism] నకిలీ వార్తలు (Fake News), జాతీయ భద్రతను కాపాడుతూనే పౌరుల ప్రాథమిక హక్కులను రక్షించడంలో స్పష్టమైన చట్టాల లోపం.
- Conclusion: టెక్నాలజీ వేగంగా మారుతున్న తరుణంలో పాత ఐటీ చట్టం స్థానంలో 'డిజిటల్ ఇండియా చట్టం' తెచ్చి హక్కులు-భద్రత మధ్య సమతుల్యత సాధించాలి.
- Data/Diagram to include: ఐటీ చట్టం పరిణామ క్రమాన్ని తెలిపే టైమ్లైన్ టేబుల్ (2000 -> 2008 -> 2015 -> 2021 -> 2026).
⚠️ Examiner Trap
- Trap 1: విద్యార్థులు తరచుగా సెక్షన్ 69A మరియు సెక్షన్ 79 మధ్య గందరగోళానికి గురవుతారు. సరైన వాస్తవం ఏమిటంటే, సెక్షన్ 69A ప్రభుత్వానికి కంటెంట్ బ్లాక్ చేసే అధికారాన్ని ఇస్తుంది, కానీ సెక్షన్ 79 మధ్యవర్తులకు రక్షణ (Safe Harbour) కల్పిస్తుంది.
- Trap 2: ఒక సాధారణ తప్పుడు ఊహ ఏమిటంటే, కాపీరైట్ ఉల్లంఘన జరిగితే సోషల్ మీడియా సంస్థలు మొత్తం ఖాతాను శాశ్వతంగా రద్దు చేయవచ్చు. కానీ వాస్తవానికి, 'టెస్ట్ ఆఫ్ ప్రొపోర్షనాలిటీ' ప్రకారం కేవలం ఆ నిర్దిష్ట వివాదాస్పద పోస్ట్ను మాత్రమే తొలగించాలి.
- Trap 3: చాలా మంది విద్యార్థులు మెయిన్స్ సమాధానాలలో 'శ్రేయా సింఘాల్ కేసు (2015)' ప్రస్తావిస్తారు కానీ అది కేవలం సెక్షన్ 66A రద్దుకు మాత్రమే పరిమితమని మర్చిపోతారు; ఆ తీర్పులో సెక్షన్ 69A బ్లాకింగ్ పవర్స్ను సుప్రీంకోర్టు సమర్థించిందనే విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి.
🧭 Exam Tip
- Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్షలో ఐటీ చట్టంలోని సెక్షన్ 69A, సెక్షన్ 79 యొక్క విధులు, ఆర్టికల్ 19(2) కింద ఉన్న పరిమితుల జాబితా మరియు ఇటీవల సుప్రీంకోర్టు జారీ చేసిన నోటీసుల తేదీ/నేపథ్యంపై నేరుగా ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది.
- Mains Angle: మెయిన్స్ పరీక్షలో డిజిటల్ సెన్సార్షిప్, ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రతిపక్షాల పాత్ర, సోషల్ మీడియా నియంత్రణలో ఎదురవుతున్న న్యాయపరమైన సవాళ్లు మరియు 'టెస్ట్ ఆఫ్ ప్రొపోర్షనాలిటీ' అప్లికేషన్పై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
- Interview Angle: ఇంటర్వ్యూ రౌండ్లో "రాజకీయ ప్రచారాలలో సోషల్ మీడియా వేదికల నియంత్రణ మరియు కాపీరైట్ ఉల్లంఘనలపై మీ అభిప్రాయం ఏమిటి?" అనే ప్రశ్న రావచ్చు. ఇక్కడ బ్యాలెన్స్డ్ అప్రోచ్తో అటు మేధో సంపత్తి హక్కులను (Copyright), ఇటు భావప్రకటన స్వేచ్ఛను సమర్థించాలి.
- High-Probability Prediction: రాబోయే పరీక్షల సైకిల్లో 'రైట్ టు డిజిటల్ డిస్కోర్స్' లేదా రాజకీయ పార్టీల డిజిటల్ ప్రచార హక్కులపై సుప్రీంకోర్టు వెలువరించబోయే గైడ్లైన్స్ లేదా మైలురాయి కేసుగా ఇది నిలిచే అవకాశం ఉంది.