గ్రేట్ నికోబార్ ప్రాజెక్ట్‌పై దాఖలైన పిటిషన్లను జూన్‌లో విచారించనున్న కలకత్తా హైకోర్టు; కేంద్రం అభ్యంతరాలను కొట్టివేత

ఏం జరిగింది

గ్రేట్ నికోబార్ ప్రాజెక్టుకు వ్యతిరేకంగా దాఖలైన పిటిషన్లను స్వీకరించే క్రమంలో, కేంద్ర ప్రభుత్వం లేవనెత్తిన 'లోకస్ స్టాండి' (కేసు వేసే హక్కు) అభ్యంతరాలను కలకత్తా హైకోర్టు మే 8, 2026న కొట్టివేసింది. ప్రాజెక్ట్ జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉండవచ్చు కానీ అది చట్టబద్ధంగానే జరగాలని కోర్టు స్పష్టం చేసింది.

ఎప్పుడు & ఎక్కడ

ఈ తీర్పు మే 2026లో వెలువడింది. ప్రాజెక్ట్ అండమాన్ మరియు నికోబార్ దీవులలోని గ్రేట్ నికోబార్ ద్వీపంలో ప్రతిపాదించబడింది. ఇది హిందూ మహాసముద్ర ప్రాంతంలోని వ్యూహాత్మక ప్రాంతం.

ఎవరెవరు ఉన్నారు

• కలకత్తా హైకోర్టు: కేసును విచారిస్తున్న ధర్మాసనం.
• కేంద్ర ప్రభుత్వం (Tribal Affairs & Environment Ministries): ప్రాజెక్ట్ అమలుదారు.
• మీనా గుప్తా: పిటిషనర్ (మాజీ IAS).
• నికోబారీ గిరిజనులు/ట్రైబల్ కౌన్సిల్: భూ హక్కుల కోసం పోరాడుతున్న వారు.

ఇది ఎలా పనిచేస్తుంది

1. ప్రణాళిక: కేంద్రం భారీ ఓడరేవు, విమానాశ్రయం మరియు టౌన్‌షిప్‌ను నిర్మించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
2. అనుమతులు: 2006 అడవుల హక్కుల చట్టం ప్రకారం గ్రామ సభల అనుమతి తప్పనిసరి.
3. వివాదం: గ్రామ సభల సమావేశాలలో తగినంత మంది సభ్యులు లేకున్నా, ఫేక్ అనుమతులు పొందారని ఆరోపణ.
4. న్యాయ ప్రక్రియ: హైకోర్టు ఇప్పుడు ఈ అనుమతుల ప్రక్రియ చట్టబద్ధంగా జరిగిందో లేదో విచారిస్తుంది.

ఇది ఎందుకు ముఖ్యమైనది

• రాజ్యాంగబద్ధత: షెడ్యూల్డ్ తెగల (ST) హక్కులు మరియు FRA చట్టం అమలు.
• పర్యావరణం: సున్నితమైన ద్వీప పర్యావరణ వ్యవస్థపై ప్రాజెక్ట్ ప్రభావం.
• పరీక్షల కోణం: UPSC GS Paper-2 (Governance/Tribal Rights) మరియు GS Paper-3 (Environment) లో చాలా ముఖ్యం.

చారిత్రక నేపథ్యం

• 2006: ఫారెస్ట్ రైట్స్ యాక్ట్ (FRA) అమలు.
• 2022: గ్రేట్ నికోబార్ ప్రాజెక్టుకు స్టేజ్-I అనుమతులు మంజూరు.
• 2024-25: గిరిజన కౌన్సిల్ ద్వారా అనుమతుల ఉపసంహరణ మరియు వరుస పిటిషన్లు.

ఇతర సంబంధిత సంఘటనలు

గత 3 సంవత్సరాలుగా జాతీయ గ్రీన్ ట్రిబ్యునల్ (NGT)లో ఈ అంశంపై చర్చలు జరిగాయి. అలాగే అండమాన్ అడ్మినిస్ట్రేషన్ మరియు ట్రైబల్ కౌన్సిల్ మధ్య భూసేకరణపై పలుమార్లు వాదనలు జరిగాయి.

స్టాటిక్ GK కనెక్షన్

1. అడవుల హక్కుల చట్టం (FRA 2006): గిరిజనులకు అటవీ భూములపై హక్కు కల్పించే చట్టం.
2. గ్రామ సభ: అటవీ నివాస గిరిజనుల సమ్మతిని నిర్ణయించే అత్యున్నత సంస్థ.

ఇండియా & ప్రపంచం

భారతదేశం తన వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యత కోసం ఈ ప్రాజెక్టును చేపడుతోంది, అయితే ఇటువంటి పర్యావరణ సున్నిత ప్రాజెక్టుల విషయంలో గ్లోబల్ ప్రమాణాలు (UNESCO బయోస్పియర్ రిజర్వ్ నిబంధనలు) పాటిస్తున్నారా లేదా అనేది అంతర్జాతీయ చర్చ.

భవిష్యత్తు ప్రభావం

జూన్ విచారణ ఫలితం, భారతదేశంలోని ఇతర మెగా ప్రాజెక్టుల విషయంలో 'పర్యావరణం vs అభివృద్ధి' అనే అంశంపై ఒక కీలకమైన తీర్పుగా మారే అవకాశం ఉంది.

---

🔑 రివిజన్ కోసం కీలక పాయింట్లు

• గ్రేట్ నికోబార్ ప్రాజెక్ట్ వ్యయం ₹92,000 కోట్లు.
• FRA 2006 చట్టం కింద గిరిజనులకు అటవీ హక్కులు ఉంటాయి.
• కలకత్తా హైకోర్టు జూన్ 23న తుది విచారణ చేపడుతుంది.
• ప్రాజెక్టులో పోర్ట్, ఎయిర్‌పోర్ట్, టౌన్‌షిప్ ఉన్నాయి.
• పిటిషనర్ మీనా గుప్తా మాజీ IAS అధికారి.
• గ్రామ సభల కోరం (Quorum) నిబంధన చాలా ముఖ్యం.
• నికోబారీ గిరిజనులకు ట్రైబల్ కౌన్సిల్ ప్రాతినిధ్యం వహిస్తుంది.
• 2022లో ప్రాజెక్టుకు స్టేజ్-I క్లియరెన్స్ లభించింది.
• జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల ప్రాజెక్టులు న్యాయ సమీక్షకు లోబడి ఉంటాయి.
• గలాథియా బే నేషనల్ పార్క్ వివాదంలో ఉంది.
• కేసు వేసేందుకు మీనా గుప్తాకు 'లోకస్ స్టాండి' ఉందని కోర్టు నిర్ధారించింది.
• ప్రాజెక్ట్ పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టాలకు లోబడి ఉండాలి.
• జాతీయ గ్రీన్ ట్రిబ్యునల్ (NGT) గతంలో ఈ అంశాన్ని పరిశీలించింది.
• ట్రైబల్ కౌన్సిల్ తమ అనుమతిని ఉపసంహరించుకుంది.
• భూసేకరణలో పారదర్శకత లేదని ఆరోపణ.

---

🧠 కాన్సెప్ట్ లింక్ (Static GK Deep Dive)

కోర్ కాన్సెప్ట్: అడవుల హక్కుల చట్టం (Forest Rights Act - 2006)

• నిర్వచనం: అటవీ నివాస గిరిజనులకు భూమి మరియు అటవీ వనరులపై చట్టబద్ధమైన హక్కులను కల్పించే చట్టం.
• రాజ్యాంగబద్ధత: ఆర్టికల్ 19(5), 244 (షెడ్యూల్డ్ ప్రాంతాలు).
• కనెక్షన్: గ్రేట్ నికోబార్ ప్రాజెక్టులో గిరిజనుల సమ్మతి ఈ చట్టం ద్వారానే పొందాలి.
• ప్రారంభం: 2006లో పార్లమెంటు ద్వారా ఆమోదించబడింది.
• కీలక మైలురాయి 1: 2008లో FRA రూల్స్ నోటిఫికేషన్.
• కీలక మైలురాయి 2: నియామగిరి కొండల కేసు (ఒడిశా)లో FRA ప్రాధాన్యత పెరిగింది.
• సంబంధిత చట్టం: PESA చట్టం 1996.
• నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Tribal Affairs).
• భారతదేశ ప్రాముఖ్యత: గిరిజన సమ్మిళిత అభివృద్ధి కోసం కీలకం.
• గ్లోబల్ పోలిక: ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్థానిక కమ్యూనిటీల భూ హక్కుల చట్టాలు ఇలానే ఉంటాయి.
• డేటా పాయింట్: భారతదేశంలో కోట్లాది మంది గిరిజనులు దీని పరిధిలోకి వస్తారు.
• పరీక్షా కోణం: గ్రామ సభ అధికారం, సమ్మతి ప్రక్రియపై తరచుగా ప్రశ్నలు వస్తాయి.
• మెమరీ హుక్: "FRA = గిరిజనుల హక్కుల రక్షణ కవచం."

---

❓ ప్రాక్టీస్ MCQs

Q1. గ్రేట్ నికోబార్ ప్రాజెక్ట్ కింద నిర్మిస్తున్న ప్రధాన మౌలిక సదుపాయాలలో లేనిది ఏది?

A) అంతర్జాతీయ కంటైనర్ ట్రాన్స్‌షిప్‌మెంట్ పోర్ట్

B) విమానాశ్రయం

C) మెట్రో రైలు వ్యవస్థ

D) గ్రీన్‌ఫీల్డ్ టౌన్‌షిప్

Answer: C

Explanation: గ్రేట్ నికోబార్ ప్రాజెక్టులో ఓడరేవు, విమానాశ్రయం, మరియు టౌన్‌షిప్ ఉన్నాయి, మెట్రో రైలు లేదు.

Q2. అడవుల హక్కుల చట్టం (FRA) 2006 ఎప్పుడు అమలులోకి వచ్చింది?

A) 2006

B) 2008

C) 2010

D) 2005

Answer: A

Explanation: అడవుల హక్కుల చట్టం 2006లో పార్లమెంట్ ద్వారా ఆమోదించబడి అదే సంవత్సరంలో అమలులోకి వచ్చింది.

Q3. నికోబారీ గిరిజనుల తరపున నిర్ణయాలు తీసుకునే అధికారిక సంస్థ ఏది?

A) జిల్లా కలెక్టర్ ఆఫీస్

B) ట్రైబల్ కౌన్సిల్

C) గ్రామ సభ

D) ఫారెస్ట్ డిపార్ట్‌మెంట్

Answer: B

Explanation: నికోబారీ గిరిజనులకు ట్రైబల్ కౌన్సిల్ ఒక అధికారిక సంస్థగా పనిచేస్తుంది.

Q4. కలకత్తా హైకోర్టు 'లోకస్ స్టాండి' విషయంలో కేంద్రం వాదనను ఎందుకు కొట్టివేసింది?

A) పిటిషనర్ స్థానిక నివాసి కాబట్టి

B) ప్రాజెక్ట్ గిరిజనుల హక్కులను ప్రభావితం చేస్తున్నందున

C) కేంద్రం ఆలస్యంగా స్పందించింది కాబట్టి

D) పిటిషనర్ కేంద్ర ప్రభుత్వ మాజీ అధికారి కాబట్టి

Answer: B

Explanation: పిటిషనర్ గిరిజన సమాజం యొక్క ప్రయోజనాలను కాపాడుతున్నారని కోర్టు పేర్కొంది.

Q5. 'గ్రామ సభ' యొక్క ప్రాముఖ్యత FRA చట్టం ప్రకారం ఏమిటి?

A) అటవీ భూమి మళ్లింపు కోసం గ్రామ సభల సమ్మతి తప్పనిసరి

B) గ్రామ సభలకు కేవలం సలహా ఇచ్చే అధికారం ఉంది

C) గ్రామ సభలకు ఎటువంటి అధికారాలు లేవు

D) గ్రామ సభలు ప్రాజెక్టులను నిర్మించగలవు

Answer: A

Explanation: అడవుల హక్కుల చట్టం ప్రకారం అటవీ భూములను మళ్లించాలంటే గ్రామ సభల అనుమతి అత్యంత అవసరం.

Q6. గ్రేట్ నికోబార్ ప్రాజెక్ట్ యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?

A) గిరిజనుల సంక్షేమం

B) పర్యాటక రంగం ద్వారా ఆర్థిక అభివృద్ధి

C) సైనిక స్థావరాల నిర్మాణం మాత్రమే

D) కేవలం వ్యవసాయ అభివృద్ధి

Answer: B

Explanation: గ్రీన్‌ఫీల్డ్ టౌన్‌షిప్ మరియు ఇతర నిర్మాణాలు పర్యాటక రంగంపై ఆధారపడిన ఆర్థిక వ్యవస్థను ప్రోత్సహించడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి.

Q7. గలాథియా బే నేషనల్ పార్క్ ఏ ప్రాంతంలో ఉంది?

A) లక్షద్వీప్

B) అండమాన్ మరియు నికోబార్ దీవులు

C) గోవా

D) కేరళ

Answer: B

Explanation: గలాథియా బే నేషనల్ పార్క్ గ్రేట్ నికోబార్ దీవిలో ఉంది.

Q8. ఈ క్రింది వాటిలో సరైనది ఏది?

A) ప్రాజెక్ట్ న్యాయ సమీక్షకు అతీతం

B) గ్రేట్ నికోబార్ ప్రాజెక్ట్ స్టేజ్-II అనుమతులు ఇప్పటికే పొందింది

C) జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల ప్రాజెక్టులు FRA నిబంధనలకు లోబడి ఉండాలి

D) పిటిషనర్ మీనా గుప్తా హైదరాబాద్ నివాసి కావడం వల్ల కేసు చెల్లదు

Answer: C

Explanation: జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల ప్రాజెక్టులైనప్పటికీ, అవి దేశంలోని చట్టాలకు లోబడి ఉండాల్సిందే.

---

📜 గత ప్రశ్నల శైలి (PYQ Style)

PYQ 1:

అడవుల హక్కుల చట్టం, 2006 (FRA) యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం ఏమిటి?

A) అడవుల విస్తీర్ణాన్ని పెంచడం

B) అటవీ నివాస గిరిజనుల హక్కులను గుర్తించడం మరియు నివాసం కల్పించడం

C) అటవీ ఉత్పత్తుల ఎగుమతిని ప్రోత్సహించడం

D) ప్రభుత్వానికి అటవీ భూములను కేటాయించడం

Answer: B

Explanation: ఈ చట్టం గిరిజనుల భూమి మరియు ఇతర హక్కులను గుర్తించడం ద్వారా వారికి రక్షణ కల్పిస్తుంది.

PYQ 2:

అండమాన్ మరియు నికోబార్ దీవుల గురించి ఈ క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. ఇక్కడ నికోబారీ గిరిజనులు నివసిస్తారు.
2. గ్రేట్ నికోబార్ ప్రాజెక్టుకు 2022లో అనుమతులు లభించాయి.
3. గ్రామ సభల పాత్రను FRA చట్టం నిర్దేశిస్తుంది.

పై వాటిలో సరైనవి ఏవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: D

Explanation: ఇచ్చిన మూడు అంశాలు వాస్తవాలే.

PYQ 3:

Assertion (A): గ్రేట్ నికోబార్ ప్రాజెక్ట్ పర్యావరణపరంగా సున్నితమైన ప్రాంతంలో నిర్మించబడుతోంది.

Reason (R): ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణం వల్ల స్థానిక గిరిజనుల భూ హక్కులకు భంగం వాటిల్లుతుందని ఆరోపణలు ఉన్నాయి.

A) A మరియు R రెండు నిజం, R అనేది Aకి సరైన వివరణ

B) A మరియు R రెండు నిజం, కానీ R అనేది Aకి సరైన వివరణ కాదు

C) A నిజం, R అబద్ధం

D) A అబద్ధం, R నిజం

Answer: A

Explanation: ప్రాజెక్ట్ సున్నిత ప్రాంతంలో ఉండటం మరియు గిరిజనుల హక్కులపై భయం రెండు అంశాలూ పరస్పరం ముడిపడి ఉన్నాయి.

---

✍️ మెయిన్స్ ఆన్సర్ పాయింటర్లు

ప్రశ్న 1 (150 పదాలు): గ్రేట్ నికోబార్ ప్రాజెక్ట్ నేపథ్యంలో భారతదేశంలో అభివృద్ధి మరియు పర్యావరణ పరిరక్షణ మధ్య ఉన్న సమతుల్యతను చర్చించండి.

• పరిచయం: దేశాభివృద్ధికి మౌలిక సదుపాయాల అవసరం మరియు పర్యావరణ పరిరక్షణ మధ్య పెరుగుతున్న ఘర్షణ.
• పాలనాపరమైన అంశం: ఫారెస్ట్ రైట్స్ యాక్ట్ వంటి చట్టాలను కచ్చితంగా అమలు చేయాల్సిన ఆవశ్యకత.
• ఆర్థిక అంశం: భారీ మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టుల వల్ల వచ్చే ఉపాధి మరియు ఆర్థిక వృద్ధి.
• పర్యావరణ అంశం: సున్నితమైన ద్వీప పర్యావరణ వ్యవస్థను కాపాడటం.
• ముగింపు: సుస్థిర అభివృద్ధి (Sustainable Development) లక్ష్యాలను అనుసరించడం.
• డేటా: పర్యావరణ అనుమతుల ప్రక్రియలో పారదర్శకతను పెంచడం.

ప్రశ్న 2 (250 పదాలు): భారతదేశంలో గిరిజనుల భూ హక్కుల రక్షణలో అడవుల హక్కుల చట్టం (FRA) 2006 పాత్రను విశ్లేషించండి.

• పరిచయం: 2006లో FRA చట్టం ఒక చారిత్రక అవసరం - శతాబ్దాల అన్యాయాన్ని సరిదిద్దే ప్రయత్నం.
• చారిత్రక నేపథ్యం: వలసపాలనలో గిరిజనులకు అటవీ హక్కుల నిరాకరణ.
• ప్రస్తుత ప్రాజెక్ట్: గ్రేట్ నికోబార్ ప్రాజెక్టులో గ్రామ సభల సమ్మతి ఆవశ్యకత.
• ప్రజాస్వామ్య విలువలు: గ్రామ సభల ద్వారా ప్రజలకు నిర్ణయాధికారం కల్పించడం.
• అంతర్జాతీయ పోలిక: ప్రపంచవ్యాప్తంగా స్థానిక కమ్యూనిటీల హక్కుల పరిరక్షణతో పోలిక.
• సవాళ్లు: అనుమతుల ప్రక్రియలో అవినీతి లేదా నిబంధనల ఉల్లంఘన.
• ముగింపు: చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియలు మరియు స్థానిక గిరిజనుల భాగస్వామ్యంతోనే అభివృద్ధి సాధ్యం.

---

⚠️ ఎగ్జామినర్ ట్రాప్ (Examiner Trap)

• ట్రాప్ 1: విద్యార్థులు అండమాన్ నికోబార్‌ను కేవలం పర్యాటక ప్రాంతంగా మాత్రమే భావిస్తారు, కానీ దాని వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతను (Strategic Importance) మర్చిపోతారు.
• ట్రాప్ 2: గ్రామ సభ అనుమతి తీసుకుంటే సరిపోతుందని అనుకుంటారు, కానీ ఆ గ్రామ సభలో కోరం (Quorum) మరియు గిరిజనుల ప్రాతినిధ్యం ముఖ్యం అనేది గుర్తించాలి.
• ట్రాప్ 3: జాతీయ ప్రాముఖ్యత గల ప్రాజెక్టులు చట్టాల నుండి మినహాయింపు పొందుతాయని చాలా మంది పొరబడతారు. గుర్తుంచుకోండి, చట్టం అందరికీ సమానమే.

---

🧭 ఎగ్జామ్ టిప్

• ప్రిలిమ్స్: ఫారెస్ట్ రైట్స్ యాక్ట్ (FRA) లోని గ్రామ సభ అధికారాలు, నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖలపై దృష్టి పెట్టండి.
• మెయిన్స్: సుస్థిర అభివృద్ధి (Sustainable Development) మరియు పర్యావరణం - అభివృద్ధి మధ్య ఘర్షణ అనే కోణంలో విశ్లేషణాత్మక సమాధానాలు రాయండి.
• ఇంటర్వ్యూ: ద్వీప ప్రాజెక్టుల పర్యావరణ ముప్పుల గురించి స్థానిక గిరిజనుల దృక్పథంతో మాట్లాడటం ఉత్తమం.
• ప్రిడిక్షన్: వచ్చే పరీక్షల్లో ఈ ప్రాజెక్ట్ పేరుతో పర్యావరణ అనుమతులు మరియు గ్రామ సభ పాత్రపై ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఎక్కువ.