2026 మే 22 నాటి జాతీయ వార్తల్లో ఆర్థిక మరియు న్యాయ రంగాలకు సంబంధించిన సంచలన పరిణామాలు చోటుచేసుకున్నాయి. ఆర్థిక సంవత్సరం 2025-26 కు గాను రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) బోర్డు రికార్డు స్థాయిలో ₹2,86,588.46 కోట్ల మిగులు నిధులను (Surplus Funds) డివిడెండ్గా కేంద్ర ప్రభుత్వానికి బదిలీ చేసేందుకు ఆమోదం తెలిపింది. న్యాయపరమైన పరిణామాలలో, ఉగ్రవాద నిరోధక చట్టం (UAPA) కింద ఉన్న కఠినమైన బెయిల్ నిబంధనలను సుప్రీంకోర్టు విస్తృత ధర్మాసనానికి (Larger Bench) బదిలీ చేసింది. అలాగే ఎన్సీఈఆర్టీ (NCERT) పాఠ్యపుస్తకాల నిపుణులపై గతంలో చేసిన కఠినమైన వ్యాఖ్యలను ఉపసంహరించుకుంటూ, పుస్తకాల్లోని కార్టూన్లను సమీక్షించేందుకు ఒక కమిటీని వేసింది. రాజకీయంగా, తమిళనాడులో సి. జోసెఫ్ విజయ్ మంత్రివర్గం వీసీకే మరియు ఐయూఎంఎల్ పార్టీల చేరికతో పూర్తి స్థాయికి చేరగా, కేంద్ర హోం మంత్రి అమిత్ షా అక్రమ చొరబాట్లను అడ్డుకోవడానికి సరిహద్దుల్లో సరికొత్త 'స్మార్ట్ బోర్డర్' (Smart Border) విధానాన్ని ప్రకటించారు.
ఏం జరిగింది (What Happened)
2026 మే 22న భారతదేశ పరిపాలనా, ఆర్థిక, భద్రతా రంగాలలో పటిష్టమైన మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. ఆర్థిక పరంగా, ఆర్బీఐ (RBI) సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్ రికార్డు స్థాయిలో ₹2,86,588.46 కోట్లను కేంద్ర ప్రభుత్వానికి బదిలీ చేయడానికి ఆమోదం తెలిపారు, ఇది దేశ బడ్జెట్ నిర్వహణకు పెద్ద ఊరటనిస్తుంది. న్యాయపరంగా, జాతీయ భద్రత మరియు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు సంబంధించిన అంశాలపై సుమిత్ర కోర్టు కీలక నిర్ణయాలు తీసుకుంది. యూఏపీఏ కింద బెయిల్ నిరాకరణ నిబంధనలను రాజ్యాంగ ధర్మాసనానికి బదిలీ చేసింది. ఆరోగ్య రక్షణ పరంగా, నరాల నొప్పులకు వాడే 'ప్రెగాబాలిన్' ఔషధాన్ని ఓవర్ ది కౌంటర్ (ప్రిస్క్రిప్షన్ లేకుండా) విక్రయించకుండా నిరోధించడానికి కేంద్ర ఆరోగ్య శాఖ దీనిని అత్యవసర గెజెట్ ద్వారా 'షెడ్యూల్ H1' జాబితాలోకి మార్చింది.
ఎప్పుడు & ఎక్కడ (When & Where)
ఈ పరిపాలనాపరమైన నిబంధనలు, న్యాయస్థాన ఉత్తర్వులు మరియు రాజకీయ విస్తరణలు 2026 మే 22, శుక్రవారం నాడు జరిగాయి. భౌగోళికంగా, ప్రధాన ఆర్థిక మరియు న్యాయ నిర్ణయాలు దేశ రాజధాని న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా జరిగాయి. అదే సమయంలో, ప్రాంతీయ రాజకీయ మార్పులు తమిళనాడు రాజధాని చెన్నైలో జరిగాయి, అక్కడ గవర్నర్ రాజేంద్ర విశ్వనాథ్ అర్లేకర్ కొత్త మంత్రుల చేత ప్రమాణ స్వీకారం చేయించి మంత్రివర్గ విస్తరణను పూర్తి చేశారు.
ఎవరెవరు భాగస్వామ్యులు (Who Is Involved)
ఈ వేగవంతమైన పరిణామాలలో దేశంలోని అగ్రశ్రేణి రాజ్యాంగ వ్యవస్థలు మరియు ప్రముఖ వ్యక్తులు భాగస్వామ్యులయ్యారు:
- ఆర్బీఐ సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్: దేశ స్థూల ఆర్థిక పరిస్థితులను సమీక్షించి, రిస్క్ బఫర్లను అంచనా వేసి డివిడెండ్ను ఖరారు చేసిన ఆర్బీఐ అత్యున్నత ప్యానెల్.
- అమిత్ షా: కేంద్ర హోం మంత్రి, సరిహద్దు రక్షణను డిజిటలైజ్ చేసే 'స్మార్ట్ బోర్డర్' వ్యూహాన్ని ప్రకటించారు.
- సి. జోసెఫ్ విజయ్: తమిళనాడు ముఖ్యమంత్రి, మిత్రపక్షాలైన వీసీకే (VCK), ఐయూఎంఎల్ (IUML) శాసనసభ్యులను చేర్చుకుని మంత్రివర్గాన్ని పూర్తి చేశారు.
- సుప్రీంకోర్టు బెంచ్ / సాలిసిటర్ జనరల్ తుషార్ మెహతా: ఎన్సీఈఆర్టీ పాఠ్యపుస్తకాల సవరణలు మరియు యూఏపీఏ చట్టపరమైన సమీక్షలను నడిపిన న్యాయ విభాగం.
ఇది ఎలా పనిచేస్తుంది (How It Works)
ఈ చట్టపరమైన మరియు ఆర్థిక నిర్ణయాలు నిర్దిష్ట చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియల (Statutory Procedures) ఆధారంగా అమలు చేయబడతాయి:
- మిగులు నిధుల లెక్కింపు: ఆర్బీఐ తన వార్షిక లాభాలను లెక్కించి, అత్యవసర పరిస్థితుల కోసం కొంత నిధిని (Contingency Buffer) ఉంచుకున్న తర్వాత, మిగిలిన మొత్తాన్ని రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా చట్టం 1934 లోని సెక్షన్ 47 ప్రకారం కేంద్ర ప్రభుత్వానికి బదిలీ చేస్తుంది.
- రాజ్యాంగ బెంచ్ రిఫరెన్స్: ఒక చట్టం (ఉదాహరణకు UAPA) లోని నిబంధనలపై భిన్నమైన తీర్పులు ఉన్నప్పుడు, న్యాయపరమైన స్పష్టత కోసం సుప్రీంకోర్టు ఆ అంశాన్ని భారత ప్రధాన న్యాయమూర్తి (CJI) నేతృత్వంలోని పెద్ద బెంచ్కు బదిలీ చేస్తుంది.
- స్మార్ట్ బోర్డర్ విధానం: సరిహద్దుల్లో మానవ నిఘా సాధ్యంకాని నదీ ప్రాంతాలు, కొండ కోనల్లో భౌతిక కంచెకు బదులుగా రాడార్లు, థర్మల్ కెమెరాలు, లేజర్ సెన్సార్లు మరియు డ్రోన్ల ద్వారా నిరంతర నిఘా ఉంచడం.
- షెడ్యూల్ H1 అమలు: ఒక ఔషధాన్ని ఈ జాబితాలో చేర్చినప్పుడు, ఫార్మసీలు ఆ మందును కొనుగోలు చేసిన వ్యక్తి వివరాలు, డాక్టర్ రాసిన ప్రిస్క్రిప్షన్ మరియు సీరియల్ నంబర్లను ప్రత్యేక రిజిస్టర్ లో నమోదు చేయడం తప్పనిసరి అవుతుంది.
దీని ప్రాధాన్యత ఏమిటి (Why It Matters)
సివిల్ సర్వీసెస్ మరియు ఇతర పోటీ పరీక్షల సిలబస్ పరంగా ఈ అంశాలు అత్యంత కీలకమైనవి. ఇది నేరుగా UPSC GS పేపర్ 2 (న్యాయవ్యవస్థ, పరిపాలన) మరియు GS పేపర్ 3 (ఆర్థికాభివృద్ధి, అంతర్గత భద్రత) అంశాలకు ముడిపడి ఉంది. ఆర్బీఐ నుండి వచ్చిన భారీ నిధులు ప్రభుత్వ ఆర్థిక లోటును (Fiscal Deficit) తగ్గించడానికి సహాయపడతాయి. న్యాయపరంగా, యూఏపీఏ బెయిల్ సమీక్ష అనేది రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు మరియు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ) కి, దేశ భద్రతకు మధ్య ఉన్న సమతుల్యతను నిర్ధారిస్తుంది. అంతర్గత భద్రత పరంగా, 'స్మార్ట్ బోర్డర్' ప్రాజెక్ట్ అక్రమ వలసలను అడ్డుకుని సరిహద్దు రాష్ట్రాల డెమోగ్రఫీ (జనాభా సమతుల్యత) దెబ్బతినకుండా కాపాడుతుంది.
చారిత్రాత్మక నేపథ్యం (Historical Background)
కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆర్థిక మరియు సరిహద్దు రక్షణ విధానాలలో గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా పెద్ద మార్పులు వచ్చాయి. ఆర్బీఐ మిగులు నిధుల బదిలీ ప్రక్రియ 2019 లో ఏర్పాటైన 'బిమల్ జలాన్ కమిటీ' సిఫార్సుల ఆధారంగా క్రమబద్ధీకరించబడింది. ఈ కమిటీ ఆర్బీఐ వద్ద ఉండాల్సిన అత్యవసర నిధుల పరిమితిని స్పష్టంగా నిర్ణయించింది. సరిహద్దు నిర్వహణలో, భారతదేశం పాత పద్ధతి అయిన కేవలం ముళ్లకంచె వేసే విధానం నుండి 'సమగ్ర సమన్వయ సరిహద్దు నిర్వహణ వ్యవస్థ' (CIBMS) వైపు మళ్ళింది, దీని తదుపరి రూపమే ఈ 2026 నాటి 'స్మార్ట్ బోర్డర్'.
అంతకుముందు జరిగిన పరిణామాలు (Previous Related Events)
ప్రస్తుత పరిణామాలు గత కొన్ని నెలలుగా జరుగుతున్న దౌత్య, రాజకీయ సంఘటనల కొనసాగింపుగా ఉన్నాయి. 2026 మార్చిలో ఎన్సీఈఆర్టీ పుస్తకాలలోని కంటెంట్ మార్పులపై పెద్ద ఎత్తున విద్యావేత్తల మధ్య చర్చలు జరిగాయి, ఇది కోర్టు పరిధిలోకి చేరింది. రాజకీయంగా, 2026 ప్రారంభంలో జరిగిన తమిళనాడు అసెంబ్లీ ఎన్నికల అనంతరం ఏర్పడిన కొత్త ప్రభుత్వం, శాసనసభ నిబంధనల ప్రకారం గరిష్ట పరిమితి అయిన 33 మంది మంత్రుల కోటాను భర్తీ చేస్తూ ఈ తుది విస్తరణను చేపట్టింది.
స్టాటిక్ జీకే కనెక్షన్ (Static GK Connection)
ఈ సమకాలీన పరిణామాలు పాఠ్యపుస్తకాలలోని ప్రాథమిక సూత్రాలతో ముడిపడి ఉన్నాయి:
- డ్రగ్స్ రూల్స్ 1945 లోని షెడ్యూల్ H1: మత్తు పదార్థాలు మరియు దుర్వినియోగం అయ్యే ప్రమాదం ఉన్న యాంటీబయాటిక్స్, నరాల మందుల విక్రయాలను నియంత్రించే ప్రత్యేక చట్టపరమైన షెడ్యూల్.
- రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 145(3): రాజ్యాంగ నిబంధనల వ్యాఖ్యానానికి సంబంధించిన ముఖ్యమైన చట్టపరమైన ప్రశ్న తలెత్తినప్పుడు కనీసం ఐదుగురు న్యాయమూర్తులతో కూడిన రాజ్యాంగ ధర్మాసనం దానిని సమీక్షించాలి.
భారతదేశం మరియు ప్రపంచం - పోలిక (India & World Comparison)
భారతదేశ సరిహద్దు రక్షణ సాంకేతికత ప్రస్తుతం అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలకు దీటుగా ఎదుగుతోంది. కొత్తగా ప్రకటించిన 'స్మార్ట్ బోర్డర్' నిఘా వ్యవస్థ అమెరికా-మెక్సికో సరిహద్దుల్లో వాడే అధునాతన సెన్సార్ నెట్వర్క్ మరియు ఇజ్రాయెల్ యొక్క స్మార్ట్ ఫెన్సింగ్ టెక్నాలజీని పోలి ఉంటుంది. అలాగే, దేశీయ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో ఆర్బీఐ తన అత్యవసర నిధుల రక్షణ నిల్వలను సురక్షితంగా ఉంచుకుంటూనే ప్రభుత్వానికి డివిడెండ్ అందించడం, ప్రపంచంలోని అత్యంత పటిష్టమైన సెంట్రల్ బ్యాంకులు అయిన యూఎస్ ఫెడరల్ రిజర్వ్, బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లాండ్ ల ఆర్థిక నిర్వహణతో సమానంగా నిలుస్తుంది.
భవిష్యత్తు ప్రభావం (Future Impact)
2026 మే నాటి ఈ ఆర్థిక మరియు న్యాయ నిర్ణయాలు రాబోయే కాలంలో స్పష్టమైన మార్పులను తీసుకువస్తాయి. ₹2.86 లక్షల కోట్ల నిధుల లభ్యత వల్ల కేంద్ర ప్రభుత్వం మార్కెట్ నుండి అప్పులు చేయాల్సిన అవసరం తగ్గి, ద్రవ్యోల్బణం అదుపులోకి వస్తుంది మరియు దేశవ్యాప్తంగా మౌలిక సదుపాయాల (Capital Expenditure) ప్రాజెక్టులు వేగవంతం అవుతాయి. న్యాయస్థానాలలో, యూఏపీఏ బెయిల్ నిబంధనలపై పెద్ద బెంచ్ ఇచ్చే తీర్పు, విచారణ ఆలస్యం కారణంగా జైళ్లలో మగ్గుతున్న వందలాది మంది అండర్ట్రయల్ ఖైదీల భవిష్యత్తును నిర్ణయించే ల్యాండ్మార్క్ తీర్పుగా మారనుంది. అలాగే, ప్రెగాబాలిన్ మందుపై ఆంక్షల వల్ల వచ్చే వారం నుండి దేశవ్యాప్తంగా ఫార్మసీలపై డ్రగ్ ఇన్స్పెక్టర్ల నిఘా తీవ్రతరం కానుంది.
🔑 సవరణ కోసం ముఖ్యాంశాలు (Key Points for Revision)
- ఆర్బీఐ బోర్డు కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ₹2,86,588.46 కోట్ల రికార్డు స్థాయి డివిడెండ్ బదిలీని ఆమోదించింది.
- ఈ బదిలీ ఆర్బీఐ చట్టం 1934 లోని సెక్షన్ 47 నిబంధనల ప్రకారం క్షుణ్ణంగా సమీక్షించిన తర్వాత జరిగింది.
- ఉగ్రవాద నిరోధక చట్టం (UAPA) కింద ఉన్న కఠినమైన బెయిల్ నిబంధనలపై విచారణను సుప్రీంకోర్టు విస్తృత ధర్మాసనానికి బదిలీ చేసింది.
- ఈ చట్టపరమైన సమీక్ష జరిగే కాలంలో కోర్టు ఇద్దరు నిందితులకు ఆరు నెలల తాత్కాలిక బెయిల్ మంజూరు చేసింది.
- ఎన్సీఈఆర్టీ పాఠ్యపుస్తక వివాదంలో ముగ్గురు విద్యా నిపుణులపై గతంలో చేసిన కఠినమైన వ్యాఖ్యలను సుప్రీంకోర్టు ఉపసంహరించుకుంది.
- పాఠ్యపుస్తకాలలోని కార్టూన్ల సముచితత్వాన్ని పరిశీలించడానికి రిటైర్డ్ జడ్జి నేతృత్వంలో ఒక ప్రత్యేక కమిటీ ఏర్పాటైంది.
- పాకిస్తాన్ మరియు బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దులను అగమ్యంగా మార్చడానికి హోం మంత్రి అమిత్ షా 'స్మార్ట్ బోర్డర్' విధానాన్ని ప్రకటించారు.
- ఈ హైటెక్ రక్షణ వ్యవస్థ ద్వారా డ్రోన్లు, రాడార్లు, లేజర్ సెన్సార్లతో సరిహద్దుల భౌతిక ఖాళీలను భర్తీ చేస్తారు.
- దుర్వినియోగాన్ని అడ్డుకోవడానికి ప్రెగాబాలిన్ (Pregabalin) మందును డ్రగ్స్ రూల్స్ లోని 'షెడ్యూల్ H1' లోకి చేర్చారు.
- తమిళనాడులో వీసీకే, ఐయూఎంఎల్ ఎమ్మెల్యేల చేరికతో ముఖ్యమంత్రి సి. జోసెఫ్ విజయ్ మంత్రివర్గం 33 మందికి చేరింది.
- ఢిల్లీ అల్లర్ల కేసు నిందితుడు ఉమర్ ఖలీద్కు ఢిల్లీ హైకోర్టు మానవతా కోణంలో 3 రోజుల తాత్కాలిక బెయిల్ ఇచ్చింది.
- ధార్ జిల్లాలోని భోజ్శాల కాంప్లెక్స్ను సరస్వతి దేవాలయంగా ప్రకటించిన హైకోర్టు తీర్పును ముస్లిం పక్షం సుప్రీంకోర్టులో సవాలు చేసింది.
- మధ్యప్రదేశ్ ప్రభుత్వం సంచలనం సృష్టించిన త్విషా శర్మ వరకట్న వేధింపుల మరణం కేసును సిబిఐకి అప్పగించాలని ప్రతిపాదించింది.
- విదేశీ పెట్టుబడుల సర్దుబాటుతో శుక్రవారం నాటి ట్రేడింగ్లో భారత రూపాయి అమెరికా డాలర్తో పోలిస్తే 95.73 వద్ద బలంగా ముగిసింది.
- పశ్చిమ ఆసియా ఉద్రిక్తతల కారణంగా మార్చి నెలలో పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి (IIP) వృద్ధి రేటు ఐదు నెలల కనిష్ట స్థాయి అయిన 4.1 శాతానికి పడిపోయింది.
🧠 కాన్సెప్ట్ లింక్ - స్టాటిక్ జీకే డీప్ డైవ్ (Concept Link)
కోర్ కాన్సెప్ట్: సెంట్రల్ బ్యాంక్ అటానమీ మరియు మిగులు నిధుల బదిలీ
- Definition: సెంట్రల్ బ్యాంక్ ఆర్థిక మిగులు బదిలీ అంటే ఒక దేశపు కేంద్ర ద్రవ్య సంస్థ (ఆర్బీఐ) తన వార్షిక నిర్వహణ లాభాలు మరియు పెట్టుబడి ఆదాయాల నుండి, అత్యవసర రిస్క్ నిధులను కేటాయించిన తర్వాత మిగిలిన నికర లాభాలను ప్రభుత్వానికి బదిలీ చేసే ప్రక్రియ.
- Constitutional / Legal Basis: ఇది పూర్తిగా రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా చట్టం, 1934 లోని 'సెక్షన్ 47' (Section 47 of RBI Act) నిబంధనలకు లోబడి జరుగుతుంది.
- Scientific / Economic Principle: ఆస్తి-అప్పుల నిర్వహణ (Asset-Liability Management) సూత్రంపై ఇది పనిచేస్తుంది; కేంద్ర బ్యాంక్ పై పూర్తి వాటా హక్కు ప్రభుత్వం కలిగి ఉన్నప్పటికీ, అత్యధికంగా నిధులను బదిలీ చేస్తే అంతర్జాతీయ కరెన్సీ హెచ్చుతగ్గుల సమయంలో ఆర్బీఐ వద్ద అత్యవసర మూలధన రక్షణ కవచం తగ్గుతుంది.
- How it connects to this event: మే 22న ఆర్బీఐ ఆమోదించిన ₹2.86 లక్షల కోట్ల బదిలీ, కేంద్ర బడ్జెట్కు పన్నేతర ఆదాయం (Non-Tax Revenue) రూపంలో వచ్చిన అతిపెద్ద ఆర్థిక ఊతం.
- Origin & History: ఆర్బీఐ లాభాల పంపిణీ విధానాన్ని క్రమబద్ధీకరించడానికి 2019 లో ఆర్బీఐ మాజీ గవర్నర్ బిమల్ జలాన్ నేతృత్వంలో 'ఆర్థిక మూలధన ఫ్రేమ్వర్క్' (ECF) కమిటీని ఏర్పాటు చేశారు.
- Key milestone 1: బిమల్ జలాన్ కమిటీ సిఫార్సుల ప్రకారం ఆర్బీఐ తన మొత్తం బ్యాలెన్స్ షీట్ లో 5.5% నుండి 6.5% వరకు 'ఆకస్మిక రిస్క్ బఫర్' (Contingency Risk Buffer - CRB) గా ఉంచుకోవాలి.
- Key milestone 2: 2024 లో ఆర్బీఐ విదేశీ ఆస్తుల ద్వారా వచ్చిన అధిక ఆదాయం కారణంగా ప్రభుత్వానికి ₹2.11 లక్షల కోట్ల భారీ డివిడెండ్ను బదిలీ చేసి సరికొత్త రికార్డు సృష్టించింది.
- Related Acts / Schemes / Treaties: రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా చట్టం, 1934 మరియు వార్షిక కేంద్ర బడ్జెట్ ఫైనాన్స్ బిల్లులు.
- Nodal Ministry / Body: కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోని డిపార్ట్మెంట్ ఆఫ్ ఎకనామిక్ అఫైర్స్ మరియు ఆర్బీఐ సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్.
- India-specific relevance: ఈ రికార్డు స్థాయి నిధులు భారతదేశపు 'ఆర్థిక బాధ్యత మరియు బడ్జెట్ నిర్వహణ' (FRBM) చట్టం నిర్దేశించిన ఆర్థిక లోటు లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి ప్రభుత్వానికి సహాయపడతాయి.
- Global comparison: అమెరికాలోని 'ఫెడరల్ రిజర్వ్' తన మిగులు లాభాలను యూఎస్ ట్రెజరీకి బదిలీ చేయగా, బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇంగ్లాండ్ బ్రిటన్ ప్రభుత్వంతో ముందే ఖరారైన లాభాల పంపిణీ ఒప్పందం ప్రకారం పనిచేస్తుంది.
- Data point: ప్రస్తుత బదిలీ మొత్తం ₹2,86,588.46 కోట్లు అనేది కేంద్ర బ్యాంకింగ్ చరిత్రలోనే ఒక ఆర్థిక సంవత్సరంలో బదిలీ చేయబడిన అతిపెద్ద డివిడెండ్లలో ఒకటి.
- Common exam angle: పరీక్షల్లో ఆర్బీఐ మిగులు నిధుల బదిలీ వల్ల దేశీయ ద్రవ్య లభ్యత (Liquidity), ద్రవ్యోల్బణం (Inflation) మరియు కేంద్ర బ్యాంక్ స్వతంత్రతపై పడే ప్రభావాల గురించి విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
- Easy memory hook: మిగులు నిధుల రక్షణ - బడ్జెట్ కి రక్షణ — ఆర్బీఐ అత్యవసర నిధుల పరిమితిని కాపాడుకుంటూనే ప్రభుత్వ వ్యయాలకు మద్దతు ఇవ్వడం.
❓ ప్రాక్టీస్ ప్రశ్నలు (Practice MCQs)
Q1. మే 22, 2026న ఆర్బీఐ సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్ కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఎంత మొత్తం మిగులు డివిడెండ్ బదిలీ చేయడానికి ఆమోదం తెలిపారు?
A) ₹1,50,230 కోట్లు
B) ₹2,11,214 కోట్లు
C) ₹2,86,588.46 కోట్లు
D) ₹3,10,450 కోట్లు
Answer: C
Explanation: ఆర్బీఐ 2025-26 అకౌంటింగ్ సంవత్సరానికి గాను రికార్డు స్థాయిలో ₹2,86,588.46 కోట్ల డివిడెండ్ బదిలీని ఖరారు చేసింది.
Q2. విస్తృతంగా దుర్వినియోగం అవుతున్న ప్రెగాబాలిన్ (Pregabalin) అనే ప్రిస్క్రిప్షన్ మందును కేంద్ర ఆరోగ్య శాఖ డ్రగ్స్ రూల్స్ 1945 లోని ఏ కఠినమైన షెడ్యూల్ పరిధిలోకి మార్చింది?
A) షెడ్యూల్ X
B) షెడ్యూల్ G
C) షెడ్యూల్ H1
D) షెడ్యూల్ M
Answer: C
Explanation: ప్రెగాబాలిన్ మందు యొక్క అనధికారిక కౌంటర్ విక్రయాలను మరియు దుర్వినియోగాన్ని అడ్డుకోవడానికి ప్రభుత్వం దీనిని 'షెడ్యూల్ H1' పరిధిలోకి చేర్చింది, దీనివల్ల ప్రతి విక్రయం యొక్క రికార్డును ఉంచడం ఫార్మసీలకు తప్పనిసరి అవుతుంది.
Q3. హోం మంత్రి అమిత్ షా ప్రకటించిన సాంకేతికత ఆధారిత 'స్మార్ట్ బోర్డర్' ప్రాజెక్ట్ ప్రధానంగా ఏ రెండు అంతర్జాతీయ సరిహద్దులను అగమ్యంగా మార్చడానికి ఉద్దేశించబడింది?
A) చైనా మరియు మయన్మార్ సరిహద్దులు
B) పాకిస్తాన్空间 మరియు బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దులు
C) నేపాల్ మరియు భూటాన్ సరిహద్దులు
D) మయన్మార్ మరియు బంగ్లాదేశ్ సరిహద్దులు
Answer: B
Explanation: బంగ్లాదేశ్ మరియు పాకిస్తాన్ సరిహద్దుల గుండా జరిగే చొరబాట్లు, స్మగ్లింగ్ను అడ్డుకోవడానికి ఈ అత్యాధునిక 'స్మార్ట్ బోర్డర్' నిఘా వ్యవస్థను మోహరిస్తున్నట్లు హోం మంత్రి స్పష్టం చేశారు.
Q4. వీసీకే మరియు ఐయూఎంఎల్ పార్టీల శాసనసభ్యుల చేరికతో ముఖ్యమంత్రి సి. జోసెఫ్ విజయ్ నేతృత్వంలోని తమిళనాడు మంత్రివర్గ మొత్తం సభ్యుల సంఖ్య ఎంతకు చేరింది?
A) 25 మంది మంత్రులు
B) 28 మంది మంత్రులు
C) 33 మంది మంత్రులు
D) 35 మంది మంత్రులు
Answer: C
Explanation: కొత్త మంత్రుల ప్రమాణ స్వీకారంతో తమిళనాడు మంత్రివర్గ విస్తరణ పూర్తయింది, దీనితో మొత్తం మంత్రుల సంఖ్య రాజ్యాంగ పరిమితికి లోబడి 33 కు చేరింది.
Q5. రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా తన నికర కార్యాచరణ లాభాలను కేంద్ర ప్రభుత్వానికి బదిలీ చేయడానికి ఏ చట్టబద్ధమైన నిబంధన అధికారాన్ని కల్పిస్తుంది?
A) బ్యాంకింగ్ రెగ్యులేషన్ యాక్ట్, 1949
B) రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా చట్టం, 1934 లోని సెక్షన్ 47
C) ఎఫ్ఆర్బీఎమ్ చట్టం, 2003
D) ఫారెన్ ఎక్స్ఛేంజ్ మేనేజ్మెంట్ యాక్ట్, 1999
Answer: B
Explanation: రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా చట్టం, 1934 లోని 'సెక్షన్ 47' కేంద్ర బ్యాంక్ తన ఆడిట్ అనంతరం మిగులు నిధులను ప్రభుత్వానికి బదిలీ చేయడానికి చట్టబద్ధమైన నిబంధనను అందిస్తుంది.
Q6. ఉగ్రవాద నిరోధక చట్టాల కింద ఉన్న కఠినమైన బెయిల్ ఆంక్షలు మరియు విచారణ ఆలస్యంపై సుప్రీంకోర్టు కేసును పెద్ద బెంచ్కు బదిలీ చేసింది. ఈ వివాదానికి కేంద్ర బిందువైన చట్టం ఏది?
A) జాతీయ దర్యాప్తు సంస్థ (NIA) చట్టం, 2008
B) అన్లాఫుల్ యాక్టివిటీస్ (ప్రివెన్షన్) యాక్ట్, 1967 (UAPA)
C) స్మగ్లింగ్ నిరోధక చట్టం (COFEPOSA), 1974
D) పిఎంఎల్ఏ (PMLA) చట్టం, 2002
Answer: B
Explanation: ఉగ్రవాద నిరోధక చట్టమైన యూఏపీఏ (UAPA) కింద ఉన్న కఠినమైన బెయిల్ నిరాకరణ నిబంధనలు (సెక్షన్ 43D(5)) వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను హరిస్తున్నాయా అనే అంశంపై సుప్రీంకోర్టు విస్తృత ధర్మాసనానికి బదిలీ చేసింది.
Q7. మధ్యప్రదేశ్లోని ధార్ జిల్లాలో ఉన్న ఏ వివాదాస్పద కాంప్లెక్స్ను సరస్వతి దేవాలయంగా ప్రకటిస్తూ హైకోర్టు ఇచ్చిన తీర్పును ఇటీవల సుప్రీంకోర్టులో సవాలు చేశారు?
A) జ్ఞానవాపి కాంప్లెక్స్
B) భోజ్శాలా కాంప్లెక్స్
C) ఈద్గా మసీదు కాంప్లెక్స్
D) కుతుబ్ మినార్ కాంప్లెక్స్
Answer: B
Explanation: మధ్యప్రదేశ్ హైకోర్టు ధార్ జిల్లాలోని భోజ్శాలా కాంప్లెక్స్పై ఇచ్చిన ఆర్డర్ను సవాలు చేస్తూ ముస్లిం పక్షం సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించింది.
Q8. పాఠ్యపుస్తకాల మార్పుల వివాదంలో ముగ్గురు విద్యా నిపుణులపై మార్చి 11న తాను చేసిన కఠినమైన వ్యాఖ్యలను సుప్రీంకోర్టు ఇటీవల ఉపసంహరించుకుంది. ఈ వివాదం ఏ జాతీయ విద్యా సంస్థకు సంబంధించింది?
A) సీబీఎస్ఈ (CBSE)
B) ఏఐసీటీఈ (AICTE)
C) ఎన్సీఈఆర్టీ (NCERT)
D) యూజీసీ (UGC)
Answer: C
Explanation: నేషనల్ కౌన్సిల్ ఫర్ ఎడ్యుకేషనల్ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్ (NCERT) పాఠ్యపుస్తకాల నిపుణుల వివాదంలో సుప్రీంకోర్టు తన పాత వ్యాఖ్యలను రద్దు చేసుకుని కేసును పరిష్కరించింది.
📜 గత సంవత్సరం పరీక్షల శైలి ప్రశ్నలు (PYQs)
PYQ 1:
రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) యొక్క 'ఆర్థిక మూలధన ఫ్రేమ్వర్క్' (ECF) కు సంబంధించి, ఆర్బీఐ వద్ద ఉండాల్సిన అత్యవసర రిస్క్ నిధుల పారామితులను మరియు లాభాల పంపిణీని నిర్ణయించిన కమిటీ ఏది?
A) ఉర్జిత్ పటేల్ కమిటీ
B) రఘురామ్ రాజన్ కమిటీ
C) బిమల్ జలాన్ కమిటీ
D) నచికేత్ మోర్ కమిటీ
Answer: C
Explanation: 2019 లో నివేదిక సమర్పించిన బిమల్ జలాన్ కమిటీ, ఆర్బీఐ తన మూలధన నిల్వలను మరియు ప్రభుత్వానికి బదిలీ చేయాల్సిన మిగులు నిధుల పరిమితిని (Contingency Buffer) స్థిరీకరించింది.
PYQ 2:
భారతదేశంలో ఉగ్రవాద నిరోధక చట్టాలు మరియు బెయిల్ నిబంధనలకు సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
- అన్లాఫుల్ యాక్టివిటీస్ (ప్రివెన్షన్) యాక్ట్ (UAPA), 1967 కింద, ప్రాథమిక ఛార్జ్షీట్ దాఖలు చేయడానికి ఉన్న చట్టబద్ధమైన గడువును గరిష్టంగా 180 రోజుల వరకు పొడిగించవచ్చు.
- యూఏపీఏ లోని సెక్షన్ 43D(5) కింద ఉన్న కఠినమైన నిబంధనల ప్రకారం, బెయిల్ విచారణ సమయంలో ప్రాథమికంగా తాను నిర్దోషినని నిరూపించుకోవాల్సిన భారం నిందితుడిపైనే ఉంటుంది.
- డిఫెన్స్ పక్షం చట్టబద్ధమైన అవసరాలను తీర్చలేకపోతే, రాజ్యాంగ न्यायालयाలు (Constitutional Courts) ఏ పరిస్థితిలోనూ యూఏపీఏ నిందితుడికి బెయిల్ మంజూరు చేయలేవు.
పై ప్రకటనలలో ఏవి సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 1 మరియు 2 మాత్రమే
C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
D) పైవన్నీ
Answer: B
Explanation: ప్రకటన 1 మరియు 2 చట్టపరంగా సరైనవి. ప్రకటన 3 తప్పు, ఎందుకంటే విచారణ విపరీతంగా ఆలస్యమైతే నిందితుడి ప్రాథమిక హక్కులకు (ఆర్టికల్ 21 - Speedy Trial) భంగం కలుగుతుందని భావించి, చట్టంలో నిబంధనలు ఉన్నప్పటికీ రాజ్యాంగ న్యాయస్థానాలు బెయిల్ ఇచ్చే ప్రత్యేక అధికారం కలిగి ఉన్నాయని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
PYQ 3:
డ్రగ్స్ అండ్ కాస్మెటిక్స్ యాక్ట్ కింద ఉన్న క్రింది ఔషధ షెడ్యూల్లను వాటి చట్టబద్ధమైన ప్రాధాన్యతలతో జతపరచండి:
- షెడ్యూల్ H1 — అధిక దుర్వినియోగం అయ్యే మందుల ట్రాకింగ్ కోసం కఠినమైన ప్రిస్క్రిప్షన్ లాగింగ్.
- షెడ్యూల్ G — నిర్దిష్ట హార్మోన్ల పదార్థాల ప్యాకింగ్పై వైద్య హెచ్చరిక లేబుల్స్ తప్పనిసరి.
- షెడ్యూల్ X — నార్కోటిక్ మరియు సైకోట్రోపిక్ మందుల కోసం డబుల్ లాక్ నిల్వ నిబంధనలు.
పై జతలలో ఏవి సరిగ్గా జత చేయబడ్డాయి?
A) 1 మరియు 2 మాత్రమే
B) 2 Interstate మరియు 3 మాత్రమే
C) 1 మరియు 3 మాత్రమే
D) పైవన్నీ
Answer: D
Explanation: ఇవ్వబడిన మూడు డ్రగ్ షెడ్యూల్లు కూడా దేశీయ ఫార్మాస్యూటికల్ చట్టాల ప్రకారం వాటి నియంత్రణ పారామితులతో సరిగ్గా జత చేయబడ్డాయి.
✍️ మెయిన్స్ ఆన్సర్ పాయింటర్స్ (Mains Answer Pointers)
ప్రశ్న 1 (150 పదాలు): రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా నుండి కేంద్ర ప్రభుత్వానికి రికార్డు స్థాయిలో మిగులు డివిడెండ్ బదిలీ కావడం వల్ల దేశ బడ్జెట్ సమతుల్యతపై పడే ఆర్థిక ప్రభావాలను విశ్లేషించండి.
- పరిచయం: మే 22న ఆర్బీఐ చట్టం సెక్షన్ 47 కింద ₹2.86 లక్షల కోట్ల మిగులు నిధుల బదిలీకి ఆమోదం లభించిందని పేర్కొంటూ ఆన్సర్ ప్రారంభించాలి.
- బాడీ పాయింట్ 1: ఆర్థిక లోటు నిర్వహణ: ఈ భారీ పన్నేతర ఆదాయం (Non-Tax Revenue) వల్ల ప్రభుత్వం మార్కెట్ అప్పులపై ఆధారపడటం తగ్గి, ఎఫ్ఆర్బీఎమ్ (FRBM) చట్టం నిర్దేశించిన ఆర్థిక లోటు లక్ష్యాలను సులభంగా చేరుకోవచ్చు.
- బాడీ పాయింట్ 2: మౌలిక వసతుల వ్యయం (CapEx): ప్రజా సంక్షేమ పథకాలకు కోత పెట్టకుండా, జాతీయ రహదారులు, రైల్వేలు మరియు రక్షణ రంగ మౌలిక వసతుల ప్రాజెక్టులకు నిధులు కేటాయించడానికి ప్రభుత్వానికి అదనపు మూలధనం లభిస్తుంది.
- బాడీ పాయింట్ 3: మార్కెట్ స్థిరత్వం: ప్రభుత్వం బాండ్ల ద్వారా చేసే అప్పులు తగ్గడం వల్ల బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో ప్రైవేట్ రంగానికి క్రెడిట్ (రుణాలు) సులభంగా మరియు తక్కువ వడ్డీకే లభించే అవకాశం ఉంటుంది.
- ముగింపు: ఈ తాత్కాలిక ఆదాయం బడ్జెట్కు ఊరటనిచ్చినప్పటికీ, దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక స్థిరత్వం కోసం ప్రభుత్వం ఆర్బీఐ డివిడెండ్లపై కాకుండా శాశ్వత పన్ను వసూళ్ల (Tax Revenue) వృద్ధిపైనే దృష్టి పెట్టాలి.
- చేర్చాల్సిన రేఖాచిత్రం: ఆర్బీఐ డివిడెండ్ → పన్నేతర ఆదాయ వృద్ధి → ప్రభుత్వ అప్పుల తగ్గుదల → స్థిరమైన మార్కెట్ వడ్డీ రేట్లు అని చూపే చిన్న ఫ్లోచార్ట్.
ప్రశ్న 2 (250 పదాలు): ఉగ్రవాద నిరోధక చట్టాల (ఉదాహరణకు UAPA) కింద దేశ భద్రతను కాపాడాల్సిన కార్యనిర్వాహక వర్గ బాధ్యతకు, పౌరుల వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను రక్షించాల్సిన న్యాయవ్యవస్థ పాత్రకు మధ్య ఉన్న చట్టపరమైన ఘర్షణను పరిశీలించండి.
- పరిచయం: సుప్రీంకోర్టు యూఏపీఏ బెయిల్ ఆంక్షలను విస్తృత ధర్మాసనానికి బదిలీ చేసిన సందర్భాన్ని ప్రస్తావిస్తూ, జాతీయ భద్రతకు మరియు ఆర్టికల్ 21 కింద ఉన్న వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు మధ్య ఉన్న సంఘర్షణను వివరించడం.
- బాడీ పాయింట్ 1: భద్రతా అవసరాలు: సెక్షన్ 43D(5) వంటి నిబంధనలు నిందితుడిపై ప్రాథమిక ఆధారాలు ఉన్నప్పుడు కోర్టులు బెయిల్ ఇవ్వకుండా నిరోధిస్తాయి. దేశ సార్వభౌమత్వానికి ముప్పు తెచ్చే ప్రమాదకరమైన శక్తులు విచారణ సమయంలో బయట తిరగకుండా చూడటానికి ఇది అవసరమని ప్రభుత్వం వాదిస్తుంది.
- బాడీ పాయింట్ 2: వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛకు సవాలు: విచారణ ప్రక్రియ (Trial) దశాబ్దాల పాటు సాగడం మరియు ఛార్జ్షీట్ దాఖలు ఆలస్యం కావడం వల్ల, నిందితుడు తప్పు చేశాడని నిరూపణ కాకముందే సంవత్సరాల తరబడి జైల్లో ఉండాల్సి వస్తుంది. ఇది "విచారణే శిక్షగా మారే" (Process becomes punishment) ప్రమాదాన్ని తెస్తుంది.
- బాడీ పాయింట్ 3: న్యాయవ్యవస్థ జోక్యం: సుప్రీంకోర్టు వివిధ కేసులలో స్పష్టం చేస్తూ, చట్టంలో కఠినమైన నిబంధనలు ఉన్నప్పటికీ, విచారణ విపరీతంగా ఆలస్యమైతే అది ఆర్టికల్ 21 ఉల్లంఘన కిందకు వస్తుందని, అందువల్ల రాజ్యాంగ కోర్టులు బెయిల్ ఇచ్చే హక్కును కలిగి ఉంటాయని పేర్కొంది.
- బాడీ పాయింట్ 4: స్పష్టమైన మార్గదర్శకాల అవసరం: వేర్వేరు బెంచ్ల మధ్య ఉన్న భిన్న అభిప్రాయాల వల్ల కింది కోర్టులలో గందరగోళం ఏర్పడింది, అందువల్ల పెద్ద బెంచ్ సమీక్ష ద్వారా ఒకే రకమైన స్పష్టమైన చట్టపరమైన బెంచ్మార్క్ అవసరమైంది.
- ముగింపు: ఉగ్రవాద విచారణల కోసం ప్రత్యేక ఫాస్ట్ ట్రాక్ కోర్టులను ఏర్పాటు చేసి, నిర్ణీత కాలపరిమితిలో విచారణ ముగించడం ద్వారా దేశ భద్రతను రక్షిస్తూనే పౌరుల ప్రాథమిక హక్కులను కాపాడవచ్చు.
- చేర్చాల్సిన రేఖాచిత్రం: ఒక త్రాసు (Balance Scale) బొమ్మను ఊహించుకుంటూ: ఒక వైపు జాతీయ భద్రత (యూఏపీఏ చట్టాలు) - మరోవైపు వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛ (ఆర్టికల్ 21 వేగవంతమైన విచారణ హక్కు) సమతుల్యతను చూపడం.
⚠️ ఎగ్జామినర్ ట్రాప్ (Examiner Trap)
- Trap 1: పరీక్షల్లో ఆర్బీఐ మిగులు నిధుల బదిలీని కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ నేరుగా బడ్జెట్ కేటాయింపుల ద్వారా నిర్ణయిస్తుందని ఇస్తుంటారు. గుర్తుంచుకోవాలి, ఈ బదిలీని ఆర్బీఐ చట్టం ప్రకారం కేవలం ఆర్బీఐ సెంట్రల్ బోర్డ్ ఆఫ్ డైరెక్టర్స్ మాత్రమే స్వతంత్రంగా లెక్కిస్తారు మరియు ఆమోదిస్తారు.
- Trap 2: ఒక ఔషధాన్ని 'షెడ్యూల్ H1' పరిధిలోకి చేర్చినప్పుడు దాని ఉత్పత్తిని లేదా చికిత్సలో దాని వాడకాన్ని ప్రభుత్వం పూర్తిగా నిషేధించిందని విద్యార్థులు తప్పుగా భావిస్తుంటారు. వాస్తవానికి, ఇది నిషేధం కాదు, కేవలం ఆ మందు దుర్వినియోగాన్ని ఆపడానికి రిటైల్ మెడికల్ షాపులు డాక్టర్ ప్రిస్క్రిప్షన్ లేకుండా అమ్మకుండా రికార్డులను నిర్వహించే నియంత్రణ విధానం మాత్రమే.
- Trap 3: ఉగ్రవాద కేసులలో బెయిల్ నిబంధనలను సుప్రీంకోర్టు పెద్ద బెంచ్కు బదిలీ చేసినందున, దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న అన్ని యూఏపీఏ విచారణలు నిలిచిపోయాయని అనుకోవడం తప్పు. గ్రౌండ్ లెవెల్ లో దర్యాప్తు సంస్థల దర్యాప్తు యథావిధిగా సాగుతుంది; కేవలం 'బెయిల్ మంజూరు చేసే ప్రమాణాలు' అనే చట్టపరమైన ప్రశ్న మాత్రమే కోర్టు సమీక్షలో ఉంటుంది.
🧭 పరీక్ష చిట్కా (Exam Tip)
- Prelims Focus: ప్రిలిమ్స్ పరీక్ష కోసం ఆర్బీఐ చట్టం 1934 లోని సెక్షన్ 47, యూఏపీఏ లోని సెక్షన్ 43D(5), షెడ్యూల్ H1 యొక్క నిబంధనలు మరియు కొత్తగా నిర్మించబోయే 'స్మార్ట్ బోర్డర్' పరిధిలోకి వచ్చే సరిహద్దు దేశాల భౌగోళిక వివరాలపై (భారత్-బంగ్లాదేశ్, భారత్-పాక్) దృష్టి పెట్టండి.
- Mains Focus: మెయిన్స్ లో ఈ అంశాలను 'కార్యనిర్వాహక వర్గం వర్సెస్ రాజ్యాంగ హక్కులు', 'సరిహద్దు భద్రతలో సాంకేతికత పాత్ర' మరియు 'దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థలో సెంట్రల్ బ్యాంక్ అటానమీ' వంటి వ్యాసాలు (Essays) లేదా ఆన్సర్లలో సమకాలీన ఉదాహరణలుగా ఉపయోగించండి.
- Interview Focus: ఇంటర్వ్యూ రౌండ్ లో విచారణల ఆలస్యం మరియు ఖైదీల హక్కులపై ప్రశ్న ఎదురైతే, జాతీయ భద్రతపై రాజీ పడకుండా, సాంకేతికత సహాయంతో క్విక్ ఛార్జ్షీట్ దాఖలు చేయడం మరియు కోర్టుల ఆధునీకరణ ద్వారా ఈ సమస్యను అధిగమించవచ్చని సమాధానం చెప్పాలి.
- High-Probability Prediction: రాబోయే పోటీ పరీక్షల్లో ఆర్బీఐ క్యాపిటల్ ఫ్రేమ్వర్క్ (బిమల్ జలాన్ కమిటీ) లేదా రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 145(3) నిబంధనలపై నేరుగా ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం చాలా ఎక్కువగా ఉంది.