ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రి ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం రాష్ట్రంలో కార్మిక సంక్షేమం మరియు పారిశ్రామిక భద్రతకు పెద్దపీట వేసింది. గత రెండేళ్లలో వ్యవస్థీకృత, అవ్యవస్థీకృత రంగాల కార్మికుల కోసం అనేక సంస్కరణలను ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టింది. విజయవాడ, విశాఖపట్నం వంటి నగరాల్లో 'లేబర్ అడ్డాలు' (ఇంటిగ్రేటెడ్ లేబర్ అమినిటీస్ సెంటర్స్) ఏర్పాటు, నిలిచిపోయిన సంక్షేమ పథకాల పునరుద్ధరణ, ప్రమాదకర పరిశ్రమల పర్యవేక్షణకు ప్రత్యేక కెమికల్ ఇన్స్పెక్టర్ల నియామకం మరియు ఈఎస్ఐ (ESI) ఆరోగ్య సేవల ఆధునీకరణ ఇందులో ముఖ్య భాగాలు. రాష్ట్రంలోని 88 లక్షల మంది అవ్యవస్థీకృత కార్మికులకు సామాజిక భద్రత కల్పించడమే ఈ చర్యల ముఖ్య ఉద్దేశం.
What Happened
ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం పారిశ్రామిక భద్రత, కార్మిక సంక్షేమమే ధ్యేయంగా సరికొత్త పాలనా సంస్కరణలను అమలు చేస్తోంది. ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు నేతృత్వంలో గత రెండేళ్ల కాలంలో నిలిచిపోయిన పలు కార్మిక సంక్షేమ పథకాలను పునరుద్ధరించారు. కార్మికులను కేవలం లబ్ధిదారులుగా కాకుండా, నవ్యాంధ్రప్రదేశ్ పునర్నిర్మాణంలో భాగస్వాములుగా మార్చడం ఈ సంస్కరణల తక్షణ ఉద్దేశం. దీని కింద సామాజిక భద్రత, ఉచిత వైద్య పరీక్షలు మరియు లేబర్ అడ్డాల ఆధునీకరణ వంటి కార్యక్రమాలను ప్రారంభించారు.
When & Where
ఈ సంస్కరణల ప్రకటన మరియు సమీక్ష మే 2026 లో విజయవాడ వేదికగా జరిగింది. రాష్ట్రంలోని ప్రధాన పట్టణాలైన విజయవాడ, విశాఖపట్నం, తిరుపతి, రాజమహేంద్రవరం, గుంటూరు, నెల్లూరు మరియు అన్ని జిల్లా కేంద్రాలలో ఈ సమగ్ర కార్మిక కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేస్తున్నారు. పారిశ్రామిక కారిడార్లయిన అచ్యుతాపురం మరియు శ్రీసిటీలలో ఈఎస్ఐ ఆసుపత్రుల విస్తరణ పనులు వేగంగా జరుగుతున్నాయి.
Who Is Involved
- ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం: ముఖ్యమంత్రి ఎన్. చంద్రబాబు నాయుడు నేతృత్వంలో ఈ విధానపరమైన నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు.
- ఆంధ్రప్రదేశ్ కార్మిక శాఖ: మంత్రి వాసంశెట్టి సుభాష్ పర్యవేక్షణలో ఈ సంస్కరణల అమలు జరుగుతోంది.
- ఉన్నత విద్యా సంస్థలు: జేఎన్టీయూ (JNTU), శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం (SVU) పరిశ్రమల భద్రతా ఆడిటింగ్లో సాంకేతిక భాగస్వాములుగా ఉన్నాయి.
- లబ్ధిదారులు: రాష్ట్రంలోని 88 లక్షల మంది అవ్యవస్థీకృత కార్మికులు, 18 లక్షల నిర్మాణ కార్మికులు మరియు 15 లక్షల ఈఎస్ఐ బీమా లబ్ధిదారులు.
How It Works
ఈ సంస్కరణలు నాలుగు ప్రధాన అంచెల విధానంలో పనిచేస్తాయి:
- లేబర్ అడ్డాల ఆధునీకరణ: దినసరి కూలీలకు ఒకే చోట తాగునీరు, విశ్రాంతి గదులు, ఉపాధి సమాచారం లభిస్తాయి. వారు ఖాళీగా ఉండే సమయంలో ఆధునిక సాంకేతికతపై నైపుణ్య శిక్షణ (Upskilling) ఇస్తారు.
- ప్రత్యక్ష నగదు బదిలీ & సంక్షేమం: వివాహం, ప్రసవం మరియు మరణాల సమయంలో నిర్ణీత ఆర్థిక సహాయాన్ని నేరుగా కార్మికుల ఖాతాల్లోకి జమ చేస్తారు.
- పారిశ్రామిక భద్రతా ఆడిట్: ప్రమాదకర రసాయన పరిశ్రమలను పర్యవేక్షించడానికి ప్రత్యేక కెమికల్ ఇన్స్పెక్టర్లను నియమిస్తారు. నిపుణుల కమిటీలతో పరిశ్రమలలో తనిఖీలు నిర్వహిస్తారు.
- ఈఎస్ఐ ఆరోగ్య నెట్వర్క్: 'మై హెల్త్' (My Health) మరియు 'ఇ-ఔషధి' (e-Aushadhi) డిజిటల్ ప్లాట్ఫారమ్ల ద్వారా మందుల పంపిణీలో పారదర్శకతను పెంచుతారు.
Why It Matters
ఈ సంస్కరణలు అట్టడుగు వర్గాల జీవన ప్రమాణాలను మెరుగుపరుస్తాయి కాబట్టి సామాజికంగా అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగినవి. పారిశ్రామిక ప్రమాదాల నివారణ ద్వారా పెట్టుబడులకు అనుకూలమైన వాతావరణం ఏర్పడుతుంది, ఇది ఆర్థిక వృద్ధికి తోడ్పడుతుంది. భారత రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాలలోని ఆర్టికల్ 41, 42, 43 ల ప్రకారం కార్మికులకు గౌరవప్రదమైన జీవనం, పని ప్రదేశాల్లో అనుకూల వాతావరణం కల్పించడం ప్రభుత్వ బాధ్యత. (APPSC Group 1 & 2 ఎకానమీ మరియు పాలిటీ సిలబస్కు ఇది అత్యంత సందర్భోచితమైనది).
Historical Background
భారతదేశంలో కార్మిక సంక్షేమానికి సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది. బ్రిటీష్ కాలంలో ప్రవేశపెట్టిన 'వర్క్మెన్ కాంపెన్సేషన్ యాక్ట్, 1923' దీనికి పునాది వేసింది. స్వాతంత్ర్యానంతరం 1948 లో 'ఫ్యాక్టరీల చట్టం' మరియు 'ఈఎస్ఐ చట్టం' తీసుకువచ్చారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో గతంలో భవన నిర్మాణ కార్మికుల సంక్షేమ బోర్డు (APBOCWWB) ద్వారా అనేక నిధులు సేకరించినప్పటికీ, గత కొన్ని సంవత్సరాలుగా నిధుల మళ్లింపు మరియు పథకాల నిలిపివేత వల్ల కార్మికులు ఇబ్బందులు పడ్డారు. ప్రస్తుత 2026 నాటి సంస్కరణలు ఆ పాత పథకాలకు పునరుజ్జీవనం పోశాయి.
Previous Related Events
గత ఐదేళ్లలో ఈ రంగంలో కొన్ని ముఖ్య పరిణామాలు జరిగాయి:
- 2020: కేంద్ర ప్రభుత్వం 44 పాత కార్మిక చట్టాలను సరళీకరించి 4 కొత్త లేబర్ కోడ్లుగా (Labour Codes) మార్చింది.
- 2021: అసంఘటిత కార్మికుల జాతీయ డేటాబేస్ కోసం కేంద్రం 'ఇ-శ్రమ్' (e-Shram) పోర్టల్ను ప్రారంభించింది.
- 2024: ఆంధ్రప్రదేశ్లో కొత్త ప్రభుత్వం ఏర్పడిన తర్వాత నిలిచిపోయిన కార్మిక క్లెయిమ్ల పరిశీలన ప్రక్రియ ప్రారంభమైంది.
Static GK Connection
- ఆదేశిక సూత్రాలు (Directive Principles): రాజ్యాంగంలోని పార్ట్ IV లో గల ఆర్టికల్ 42 పని ప్రదేశంలో మానవీయ వాతావరణం, ప్రసూతి సౌకర్యాల గురించి తెలుపుతుంది.
- ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List): భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం 'కార్మిక సంక్షేమం' (Labour Welfare) అనేది ఉమ్మడి జాబితాలోని ఎంట్రీ 24 కిందకు వస్తుంది. దీనిపై కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు రెండూ చట్టాలు చేయవచ్చు.
India & World Comparison
అంతర్జాతీయ కార్మిక సంస్థ (ILO) నిబంధనల ప్రకారం కార్మికులకు కనీస సామాజిక భద్రత కల్పించడంలో భారత్ ఇంకా అభివృద్ధి చెందుతున్న దశలోనే ఉంది. గ్లోబల్ రైట్స్ ఇండెక్స్ ప్రకారం భారతదేశం అసంఘటిత రంగ పరిమాణం (దాదాపు 90%) కారణంగా సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది. అయితే, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ప్రస్తుతం ప్రవేశపెట్టిన డిజిటల్ పర్యవేక్షణ (ఇ-ఔషధి) మరియు సమగ్ర లేబర్ అడ్డాల నమూనా ఇతర భారతీయ రాష్ట్రాలకు రోల్ మోడల్గా నిలుస్తుంది.
Future Impact
ఈ సంస్కరణల వల్ల రాబోయే కాలంలో ఏపీలో పారిశ్రామిక ప్రమాదాల రేటు గణనీయంగా తగ్గే అవకాశం ఉంది. అమరావతిలో ప్రతిపాదిత 500 పడకల సూపర్ స్పెషాలిటీ ఈఎస్ఐ ఆసుపత్రి మరియు మెడికల్ కాలేజీ అందుబాటులోకి వస్తే రాష్ట్ర వైద్య మౌలిక సదుపాయాలు పూర్తిగా మారుతాయి. రాబోయే 2027–28 నాటికి వంద శాతం నమోదిత కార్మికులకు డిజిటల్ హెల్త్ కార్డులు అందజేయాలనేది ప్రభుత్వ లక్ష్యం.
🔑 Key Points for Revision
- ఏపీ ప్రభుత్వం గత రెండేళ్లలో కార్మిక సంక్షేమాన్ని పాలనా అజెండాలో చేర్చింది.
- ఈ పథకాల ద్వారా అసంఘటిత రంగంలోని 88 లక్షల మంది కార్మికులకు ప్రయోజనం చేకూరుతుంది.
- భవన నిర్మాణ రంగంలో ఉన్న 18 లక్షల మంది కార్మికులకు ప్రత్యేక రక్షణ లభిస్తుంది.
- విజయవాడ, విశాఖపట్నం, తిరుపతి వంటి నగరాల్లో 'లేబర్ అడ్డాలు' నిర్మిస్తున్నారు.
- లేబర్ అడ్డాలలో కార్మికులకు విశ్రాంతి సమయాల్లో సాంకేతిక నైపుణ్య శిక్షణ (Upskilling) ఇస్తారు.
- ప్రసవ సహాయం కింద నమోదిత కార్మిక మహిళలకు రూ. 20,000 అందుతుంది.
- కార్మికుల కుటుంబాలలో వివాహాల కోసం రూ. 40,000 ఆర్థిక సాయం ఇస్తారు.
- ప్రమాదవశాత్తు లేదా సహజ మరణానికి రూ. 20,000 తక్షణ సహాయం అందుతుంది.
- అంత్యక్రియల ఖర్చుల నిమిత్తం ప్రభుత్వం రూ. 60,000 ఆర్థిక సాయం పెంచింది.
- పారిశ్రామిక భద్రత ఆడిట్ కోసం జేఎన్టీయూ, ఎస్వీయూ సంస్థలతో ఒప్పందం కుదిరింది.
- ప్రమాదకర రసాయన పరిశ్రమల పర్యవేక్షణకు ప్రత్యేక కెమికల్ ఇన్స్పెక్టర్లను నియమించనున్నారు.
- ఈఎస్ఐ సేవలు రాష్ట్రంలోని 15 లక్షల మంది ఇన్సూర్డ్ కార్మికులకు అందుబాటులో ఉన్నాయి.
- అచ్యుతాపురంలో కొత్త ఈఎస్ఐ ఆసుపత్రి భవనం, తిరుపతిలో బెడ్ల సంఖ్య 100 కి పెంపు.
- గుంటూరు, కర్నూలు, శ్రీసిటీ, నెల్లూరులలో ఈఎస్ఐ ఆసుపత్రుల కొరకు స్థలాలు కేటాయించారు.
- మందుల పంపిణీలో పారదర్శకత కొరకు 'మై హెల్త్', 'ఇ-ఔషధి' యాప్లు ప్రవేశపెట్టారు.
🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)
Core Concept: అవ్యవస్థీకృత కార్మికుల సామాజిక భద్రత (Social Security for Unorganised Workers)
- Definition: క్రమబద్ధమైన జీతం, ఉపాధి భద్రత మరియు పింఛను వంటి చట్టబద్ధమైన సామాజిక ప్రయోజనాలు లేని రంగాలలో పనిచేసే శ్రామికులను అవ్యవస్థీకృత కార్మికులు అంటారు.
- Constitutional / Legal Basis: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 39 (జీవనోపాధి హక్కు) మరియు అవ్యవస్థీకృత కార్మికుల సామాజిక భద్రతా చట్టం, 2008 (Unorganised Workers' Social Security Act, 2008).
- Scientific / Economic Principle: 'లేబర్ ఎకనామిక్స్' సిద్ధాంతం ప్రకారం సామాజిక భద్రత కల్పించడం వల్ల శ్రామికుల ఉత్పాదకత (Productivity) పెరిగి దేశ ఆర్థిక వృద్ధి రేటు వేగవంతమవుతుంది.
- How it connects to this event: ఏపీ ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన నూతన సంస్కరణలు నేరుగా ఈ 2008 చట్టం యొక్క ఆశయాలను రాష్ట్ర స్థాయిలో అమలు చేయడానికి ఉద్దేశించినవి.
- Origin & History: భారతదేశంలో అసంఘటిత కార్మికుల సమస్యలపై అధ్యయనం చేయడానికి 1966 లో మొదటి జాతీయ కార్మిక కమిషన్ (First National Commission on Labour) ఏర్పాటైంది.
- Key milestone 1: 2002 లో రెండవ జాతీయ కార్మిక కమిషన్ నివేదిక సమర్పించి, అసంఘటిత రంగానికి సమగ్ర చట్టం చేయాలని సిఫార్సు చేసింది.
- Key milestone 2: 2020 లో కేంద్ర ప్రభుత్వం పాత చట్టాలన్నింటినీ కలిపి 'సోషల్ సెక్యూరిటీ కోడ్, 2020' (Code on Social Security) ను ఆమోదించింది.
- Related Acts / Schemes / Treaties: ప్రధానమంత్రి శ్రమ్ యోగి మాన్-ధన్ (PM-SYM), ఇ-శ్రమ్ పోర్టల్ మరియు అటల్ పెన్షన్ యోజన.
- Nodal Ministry / Body: కేంద్ర స్థాయిలో కేంద్ర కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ; రాష్ట్ర స్థాయిలో ఆంధ్రప్రదేశ్ కార్మిక శాఖ.
- India-specific relevance: భారతదేశంలోని మొత్తం శ్రామిక శక్తిలో దాదాపు 90 శాతం మంది అసంఘటిత రంగంలోనే ఉన్నందున వీరికి రక్షణ కల్పించడం పేదరిక నిర్మూలనకు ముఖ్యం.
- Global comparison: ఐరోపా దేశాలలో 'వెల్ఫేర్ స్టేట్' నమూనా ద్వారా 100% కార్మికులకు సామాజిక భద్రత ఉంటుంది, కానీ భారత్లో ఇది ఇంకా ప్రాథమిక దశలోనే ఉంది.
- Data point: పీరియాడిక్ లేబర్ ఫోర్స్ సర్వే (PLFS 2023-24) ప్రకారం భారతదేశంలో ఇప్పటికీ మెజారిటీ కార్మికులకు ఎలాంటి చట్టబద్ధమైన సామాజిక భద్రత లేదు.
- Common exam angle: పరీక్షలలో తరచుగా అసంఘటిత కార్మికుల నిర్వచనం, ఇ-శ్రమ్ పోర్టల్ లక్ష్యాలు మరియు రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాలతో వీరికి గల సంబంధంపై ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
- Easy memory hook: "L-A-B-O-U-R" — Welfare via Labour Addas, Assistance in cash, Benefits in health (ESI), Organized audits, Unorganized sector focus, Reforms in digital mode.
❓ Practice MCQs
Q1. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో ప్రస్తుతం సుమారుగా ఎంతమంది నమోదిత అవ్యవస్థీకృత కార్మికులు ఉన్నారు?
A) 50 లక్షలు
B) 65 లక్షలు
C) 88 లక్షలు
D) 1 కోటి
Answer: C
Explanation: ఏపీ ప్రభుత్వ అధికారిక గణాంకాల ప్రకారం రాష్ట్రంలో 88 లక్షల కంటే ఎక్కువ మంది అవ్యవస్థీకృత కార్మికులు నమోదై ఉన్నారు.
Q2. ఏపీ ప్రభుత్వ నూతన సంస్కరణల ప్రకారం, నమోదిత కార్మిక కుటుంబాలకు ఎంత మొత్తంలో వివాహ సహాయం (Marriage Assistance) అందించబడుతుంది?
A) రూ. 20,000
B) రూ. 30,000
C) రూ. 40,000
D) రూ. 50,000
Answer: C
Explanation: పునరుద్ధరించిన కార్మిక సంక్షేమ చట్రం కింద అర్హులైన కార్మిక కుటుంబాలకు రూ.40,000 వివాహ ఆర్థిక సహాయం అందిస్తున్నారు.
Q3. పారిశ్రామిక భద్రత మరియు థర్డ్-పార్టీ ఆడిట్ కోసం ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఏ విశ్వవిద్యాలయాలతో భాగస్వామ్య ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది?
A) జేఎన్టీయూ (JNTU) మరియు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం (AU)
B) జేఎన్టీయూ (JNTU) మరియు శ్రీ వెంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయం (SVU)
C) ఆచార్య నాగార్జున విశ్వవిద్యాలయం మరియు ఎస్వీయూ (SVU)
D) శ్రీ కృష్ణదేవరాయ విశ్వవిద్యాలయం మరియు పద్మావతి మహిళా వర్సిటీ
Answer: B
Explanation: పారిశ్రామిక భద్రత ప్రమాణాల పర్యవేక్షణ మరియు ఆడిటింగ్ కొరకు ఏపీ ప్రభుత్వం JNTU మరియు SVU లతో ఒప్పందాలు చేసుకుంది.
Q4. ఈఎస్ఐ (ESI) మందుల పంపిణీ మరియు ఆరోగ్య సేవల్లో పారదర్శకత కోసం ఏపీ కార్మిక శాఖ ప్రవేశపెట్టిన డిజిటల్ ప్లాట్ఫారమ్లు ఏవి?
A) ఇ-సాధన మరియు వైఎస్సార్ ఆసరా
B) మై హెల్త్ మరియు ఇ-ఔషధి
C) డిజిటల్ లేబర్ మరియు ఇ-శ్రమ్
D) ఏపీ హెల్త్ కేర్ మరియు మెడ్లైఫ్
Answer: B
Explanation: పారదర్శక వైద్య సేవలు, మందుల కొరత నివారణ కోసం 'My Health' మరియు 'e-Aushadhi' అనే డిజిటల్ ప్లాట్ఫారమ్లను ప్రారంభించారు.
Q5. పట్టణ ప్రాంతాలలో దినసరి కూలీలకు ఒకే చోట వసతులు, విశ్రాంతి మరియు ఉపాధి సమాచారం అందించేందుకు ఏపీ ప్రభుత్వం ఏర్పాటు చేస్తున్న కేంద్రాల పేరేమిటి?
A) శ్రమ శక్తి కేంద్రాలు
B) లేబర్ అడ్డాలు (ఇంటిగ్రేటెడ్ లేబర్ అమినిటీస్ సెంటర్స్)
C) చంద్రన్న సంక్షేమ కేంద్రాలు
D) అవ్యవస్థీకృత కార్మిక భవనాలు
Answer: B
Explanation: విజయవాడ, వైజాగ్ వంటి నగరాల్లో రోజువారీ కూలీల సౌకర్యార్థం ఆధునిక లేబర్ అడ్డాలను ప్రభుత్వం నిర్మిస్తోంది.
Q6. ఏపీ ప్రభుత్వం చేపట్టిన కార్మిక సంస్కరణల నేపథ్యంలో క్రింది వాటిలో సరికాని వాక్యాన్ని గుర్తించండి:
A) భవన నిర్మాణ కార్మికుల సంఖ్య 18 లక్షల కంటే ఎక్కువగా ఉంది.
B) ప్రమాదవశాత్తు లేదా సహజ మరణం సంభవిస్తే అంత్యక్రియల ఖర్చులకు రూ.60,000 ఇస్తారు.
C) అమరావతిలో 500 పడకల సూపర్ స్పెషాలిటీ ఈఎస్ఐ ఆసుపత్రిని ప్రతిపాదించారు.
D) లేబర్ అడ్డాలలో కార్మికులకు కేవలం ఉచిత భోజనం మాత్రమే అందిస్తారు, ఎలాంటి శిక్షణ ఇవ్వరు.
Answer: D
Explanation: లేబర్ అడ్డాలలో కార్మికులు ఖాళీగా ఉండే సమయంలో ఆధునిక సాంకేతికతపై నైపుణ్య శిక్షణ (Upskilling) కూడా ఇస్తారు, కాబట్టి D సరికానిది.
Q7. భారత రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ ప్రకారం పని ప్రదేశాలలో మానవీయ వాతావరణం మరియు ప్రసూతి (Maternity) సౌకర్యాలు కల్పించడం రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల బాధ్యత?
A) ఆర్టికల్ 40
B) ఆర్టికల్ 42
C) ఆర్టికల్ 45
D) ఆర్టికల్ 48
Answer: B
Explanation: ఆదేశిక సూత్రాలలోని ఆర్టికల్ 42 ప్రకారం న్యాయమైన, మానవీయమైన పని వాతావరణం మరియు ప్రసూతి సహాయం అందించడం ప్రభుత్వ కర్తవ్యం.
Q8. ఈఎస్ఐ చట్టం (Employees' State Insurance Act) భారతదేశంలో ఏ సంవత్సరంలో చేయబడింది?
A) 1947
B) 1948
C) 1952
D) 1956
Answer: B
Explanation: వ్యవస్థీకృత రంగ కార్మికులకు వైద్య, నగదు ప్రయోజనాలు కల్పించేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం 1948 లో ఈఎస్ఐ చట్టాన్ని తెచ్చింది.
📜 Previous Year Question Style (PYQ)
PYQ 1:
భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం 'కార్మిక సంక్షేమం' (Labour Welfare) అనునది ఏ జాబితా పరిధిలోకి వస్తుంది?
A) కేంద్ర జాబితా (Union List)
B) రాష్ట్ర జాబితా (State List)
C) ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List)
D) అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary Powers)
Answer: C
Explanation: 7వ షెడ్యూల్ లోని ఉమ్మడి జాబితాలో ఎంట్రీ 24 కింద కార్మిక సంక్షేమం చేర్చబడింది. దీనిపై కేంద్రం, రాష్ట్రం రెండూ చట్టాలు చేయవచ్చు.
PYQ 2:
అవ్యవస్థీకృత కార్మికులకు (Unorganised Workers) సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:
1. భారతదేశంలో మొత్తం శ్రామిక శక్తిలో 50% కంటే తక్కువ మంది మాత్రమే అవ్యవస్థీకృత రంగంలో ఉన్నారు.
2. 'ఇ-శ్రమ్' (e-Shram) పోర్టల్ అనేది అసంఘటిత కార్మికుల జాతీయ డేటాబేస్ రూపకల్పన కోసం కేంద్ర కార్మిక శాఖ ప్రారంభించినది.
పైన పేర్కొన్న ప్రకటనలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 1 మరియు 2 రెండూ
D) ఏదీ కాదు
Answer: B
Explanation: భారతదేశంలో దాదాపు 90% మంది శ్రామికులు అసంఘటిత రంగంలోనే ఉన్నారు, కాబట్టి మొదటి వాక్యం తప్పు. రెండవ వాక్యం పూర్తిగా సరైనది.
PYQ 3:
జతపరచండి (కార్మిక చట్టాలు - సంవత్సరాలు):
| జాబితా-I (చట్టం) | జాబితా-II (సంవత్సరం) |
| --- | --- |
| i. ఫ్యాక్టరీల చట్టం (Factories Act) | a. 1923 |
| ii. వర్క్మెన్ కాంపెన్సేషన్ చట్టం | b. 1948 |
| iii. అవ్యవస్థీకృత కార్మికుల సామాజిక భద్రతా చట్టం | c. 2008 |
సరైన కోడ్ను ఎంచుకోండి:
A) i-a, ii-b, iii-c
B) i-b, ii-a, iii-c
C) i-c, ii-a, iii-b
D) i-b, ii-c, iii-a
Answer: B
Explanation: వర్క్మెన్ కాంపెన్సేషన్ చట్టం 1923 లో, ఫ్యాక్టరీల చట్టం 1948 లో మరియు అవ్యవస్థీకృత కార్మికుల చట్టం 2008 లో చేయబడ్డాయి.
✍️ Mains Answer Pointers
Question 1 (150 words): ఆంధ్రప్రదేశ్లో అసంఘటిత రంగ కార్మికుల సామాజిక భద్రత కోసం ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన 'లేబర్ అడ్డా' (Labour Adda) భావనను విశ్లేషించండి.
- Introduction: లేబర్ అడ్డాలు లేదా సమగ్ర కార్మిక సౌకర్యాల కేంద్రాలు అంటే ఏమిటో నిర్వచిస్తూ, ఏపీలోని ప్రధాన నగరాల్లో వీటి ఏర్పాటును ప్రస్తావించడం.
- Body Point 1: కార్మికులకు లభించే ప్రాథమిక మౌలిక సదుపాయాలు (సురక్షిత తాగునీరు, విశ్రాంతి గదులు, ఉపాధి సమాచారం).
- Body Point 2: నైపుణ్య అభివృద్ధి (Upskilling) - కార్మికులు ఖాళీగా ఉండే సమయాన్ని సాంకేతిక నైపుణ్యాల శిక్షణకు ఉపయోగించుకునే విధానం.
- Body Point 3: ఆర్థిక భద్రత మరియు సామాజిక గౌరవం - దళారీల వ్యవస్థ నిర్మూలన మరియు నేరుగా ఉపాధి అవకాశాలు పెరగడం.
- Conclusion: ఈ నమూనా అసంఘటిత రంగాన్ని బలోపేతం చేయడానికి దేశంలోనే ఒక వినూత్న ప్రయోగం అని ముగించడం.
- Data/Diagram to include: ఏపీలోని 88 లక్షల అసంఘటిత కార్మికుల సంఖ్యను సూచించే ఫ్లోచార్ట్ లేదా లేబర్ అడ్డా సేవల మైండ్ మ్యాప్.
Question 2 (250 words): పారిశ్రామిక వృద్ధి మరియు కార్మిక సంక్షేమం పరస్పర విరుద్ధమైనవి కావు, ఒకదానికొకటి తోడ్పడేవి. ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం ఇటీవల చేపట్టిన పారిశ్రామిక భద్రత మరియు ఈఎస్ఐ (ESI) సంస్కరణల వెలుగులో ఈ వ్యాఖ్యానాన్ని చర్చించండి.
- Introduction: పారిశ్రామికీకరణ వేగవంతం కావాలంటే సురక్షితమైన మరియు ఆరోగ్యకరమైన శ్రామిక శక్తి అవసరమని పేర్కొంటూ ప్రస్తుత ఏపీ సంస్కరణల సందర్భాన్ని రాయడం.
- Body Point 1: పారిశ్రామిక భద్రత చర్యలు - జేఎన్టీయూ, ఎస్వీయూలతో ఒప్పందాలు, 360 పరిశ్రమల్లో థర్డ్-పార్టీ ఆడిట్లు, కెమికల్ ఇన్స్పెక్టర్ల నియామకం.
- Body Point 2: కార్మికుల ఆరోగ్యం - ఈఎస్ఐ నెట్వర్క్ విస్తరణ (అచ్యుతాపురం, శ్రీసిటీలలో ఆసుపత్రులు, వైజాగ్లో మెడికల్ కాలేజీ).
- Body Point 3: పాలనలో పారదర్శకత - 'మై హెల్త్', 'ఇ-ఔషధి' ద్వారా అవినీతి రహిత మరియు నిరంతర మందుల సరఫరా.
- Body Point 4: ఆర్థిక ప్రభావం - ప్రమాదాలు తగ్గడం వల్ల పరిశ్రమల నష్టాలు నివారించబడతాయి, కార్మికులలో నమ్మకం పెరిగి ఉత్పాదకత పెరుగుతుంది. ఇవి పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తాయి.
- Body Point 5: సవాళ్లు - క్షేత్రస్థాయిలో కఠినమైన అమలు, కాంట్రాక్ట్ కార్మికులకు ఈ సేవలు పూర్తి స్థాయిలో చేరకపోవడం.
- Conclusion: సమతుల్య విధానం అవసరం; పరిశ్రమలకు సులభతర వాణిజ్యం (Ease of Doing Business) కల్పిస్తూనే కార్మికులకు 'ఈజ్ ఆఫ్ లివింగ్' (Ease of Living) కల్పించాలి.
- Data/Diagram to include: పారిశ్రామిక భద్రత ఆడిట్ జరిగిన 360 పరిశ్రమల గణాంకం మరియు ఈఎస్ఐ ఆసుపత్రుల విస్తరణ టైమ్లైన్ టేబుల్.
⚠️ Examiner Trap
- Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా 'లేబర్ అడ్డాలు' అంటే కేవలం కార్మికులు కూలీ కోసం వేచి ఉండే స్థలాలు మాత్రమే అనుకుంటారు. కానీ పరీక్షలో వాటి ప్రాధాన్యత అడిగినప్పుడు అక్కడ ఇచ్చే 'నైపుణ్య శిక్షణ' (Upskilling) అనే పాయింట్ను తప్పక రాయాలి.
- Trap 2: కేంద్ర ప్రభుత్వ చట్టాలు మరియు రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పథకాల మధ్య గల తేడాలను గందరగోళం చెందుతారు. ఉదాహరణకు 'ఇ-శ్రమ్' అనేది కేంద్ర ప్రభుత్వ పోర్టల్, అయితే 'లేబర్ అడ్డా' మరియు 'ఇ-ఔషధి' అనేవి ఏపీ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు.
- Trap 3: మెయిన్స్ సమాధానాలలో కేవలం సంక్షేమ పథకాల పేర్లు రాసి వదిలేస్తారు. కానీ దానికి వెనుక ఉన్న రాజ్యాంగబద్ధమైన ఆధారం (ఆర్టికల్ 42, 43 - ఆదేశిక సూత్రాలు) మరియు ఉమ్మడి జాబితా అంశాలను ప్రస్తావించకపోతే మార్కులు తగ్గుతాయి.
🧭 Exam Tip
- Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్షల కోసం ఏపీలో ఉన్న మొత్తం అసంఘటిత కార్మికుల సంఖ్య (88 లక్షలు), భవన నిర్మాణ కార్మికుల సంఖ్య (18 లక్షలు), మరియు వివిధ రకాల ఆర్థిక సహాయాల (ప్రసవ సహాయం రూ.20,000, వివాహం రూ.40,000) ఖచ్చితమైన అంకెలను గుర్తుపెట్టుకోవాలి.
- Mains Angle: మెయిన్స్ పరీక్షలో 'కార్మిక సంస్కరణలు - పారిశ్రామిక భద్రత' అనే అంశంపై ప్రశ్నలు వస్తాయి. ప్రభుత్వ సంక్షేమానికి, పారిశ్రామిక పెట్టుబడులకు మధ్య సమతుల్యతను చూపిస్తూ విశ్లేషణాత్మకంగా సమాధానం రాయాలి.
- Interview Angle: ఇంటర్వ్యూ బోర్డులో "పరిశ్రమలలో తరచుగా జరిగే గ్యాస్ లీకేజీలు లేదా అగ్ని ప్రమాదాల నివారణకు ఎలాంటి చర్యలు తీసుకోవాలి?" అని అడగవచ్చు. అప్పుడు ఏపీ ప్రభుత్వం ప్రవేశపెట్టిన కెమికల్ ఇన్స్పెక్టర్ల నియామకం, థర్డ్-పార్టీ సేఫ్టీ ఆడిట్ మరియు ప్రసిద్ధ యూనివర్సిటీల సాంకేతిక సహకారం వంటి పాయింట్లను సమాధానంగా చెబితే మంచి ఇంప్రెషన్ పడుతుంది.
- Prediction: రాబోయే APPSC గ్రూప్-1 లేదా గ్రూప్-2 స్క్రీనింగ్ టెస్ట్లో ఏపీ కార్మిక శాఖ ప్రవేశపెట్టిన డిజిటల్ యాప్ల (My Health, e-Aushadhi) లక్ష్యాలపై నేరుగా మల్టిపుల్ ఛాయిస్ ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం చాలా ఎక్కువగా ఉంది.