అంతర్జాతీయ ముడిచమురు ధరల పెరుగుదల వల్ల రూపాయి విలువ పతనం

What Happened

అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ముడిచమురు ధరలలో అకస్మాత్తుగా వచ్చిన పెరుగుదల కారణంగా భారత రూపాయి విలువ అమెరికన్ డాలర్‌తో పోలిస్తే బలహీనపడింది. మే 2026 లో అంతకుముందు మూడు రోజుల పాటు సాగిన లాభాల పరంపరకు (ర్యాలీ) బ్రేక్ పడింది. పశ్చిమ ఆసియా ప్రాంతంలో అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య నెలకొన్న ఉద్రిక్తతలు మరియు హార్ముజ్ జలసంధి గుండా సరఫరాకు ఆటంకాలు కలుగుతాయనే భయాలు ముడిచమురు ధరలను ఒక్కసారిగా పెంచాయి. ఈ భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తత తక్షణ కారణంగా మారి, భారత విదేశీ మారక మార్కెట్‌ను ఒత్తిడిలోకి నెట్టింది.

When & Where

ఈ పరిణామం మే 2026 మూడో వారంలో ముంబైలోని ఇంటర్‌బ్యాంక్ ఫారిన్ ఎక్స్ఛేంజ్ (ఫారెక్స్) మార్కెట్లో చోటుచేసుకుంది. అంతర్జాతీయంగా న్యూయార్క్ మరియు లండన్ కమోడిటీ మార్కెట్లలో బ్రెంట్ క్రూడ్ ధరలు గరిష్ట స్థాయిలకు చేరడం దీనికి నేపథ్యంగా నిలిచింది. పశ్చిమ ఆసియాలో మారిన భౌగోళిక రాజకీయ పరిస్థితులు గ్లోబల్ సప్లై చైన్‌ను దెబ్బతీయడం వల్ల దీని ప్రభావం అభివృద్ధి చెందుతున్న మార్కెట్ ఆర్థిక వ్యవస్థలన్నింటిపై పడింది.

Who Is Involved

ఈ మార్కెట్ పరిణామాల్లో పలు కీలక సంస్థలు భాగస్వామ్యమయ్యాయి:

• రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI): దేశ కేంద్ర బ్యాంకు రూపాయి విలువ మరీ దారుణంగా పడిపోకుండా నిరోధించడానికి ఫారెక్స్ మార్కెట్లో డాలర్లను విక్రయించడం ద్వారా జోక్యం చేసుకుంది.
• చమురు మార్కెటింగ్ సంస్థలు (OMCs): ఇండియన్ ఆయిల్ కార్పొరేషన్ (IOCL), భారత్ పెట్రోలియం (BPCL), మరియు హిందుస్తాన్ పెట్రోలియం (HPCL) వంటి ప్రభుత్వ రంగ సంస్థలు తమ దిగుమతి వ్యయాన్ని భరించడానికి దేశీయంగా ఇంధన ధరలను సవరించాయి.
• విదేశీ పోర్ట్‌ఫోలియో పెట్టుబడిదారులు (FPIs): గ్లోబల్ మార్కెట్లలో అనిశ్చితి కారణంగా భారతీయ ఈక్విటీల నుండి నిధులను వెనక్కి తీసుకున్న అంతర్జాతీయ ఇన్వెస్టర్లు.

How It Works

ముడిచమురు ధరల పెరుగుదల భారత రూపాయిని ఈ క్రింది విధానంలో ప్రభావితం చేస్తుంది:

1. అంతర్జాతీయంగా చమురు కొనుగోళ్లు కేవలం అమెరికన్ డాలర్ల (USD) రూపంలోనే జరుగుతాయి. ధరలు పెరిగినప్పుడు భారతదేశానికి దిగుమతి బిల్లు భారీగా పెరుగుతుంది.
2. పెరిగిన దిగుమతి బిల్లు చెల్లింపుల కోసం భారతీయ చమురు దిగుమతిదారులు బ్యాంకుల నుండి పెద్ద మొత్తంలో డాలర్లను కొనుగోలు చేస్తారు. దీనివల్ల దేశీయ మార్కెట్లో డాలర్లకు విపరీతమైన డిమాండ్ ఏర్పడుతుంది.
3. డిమాండ్ సరఫరా కంటే పెరిగినప్పుడు, రూపాయిని ఇచ్చి డాలర్లను కొనాల్సి రావడం వల్ల డాలర్ విలువ పెరిగి రూపాయి విలువ క్షీణిస్తుంది.
4. రూపాయి బలహీనపడటం వల్ల చమురు మాత్రమే కాకుండా దేశం దిగుమతి చేసుకునే ఇతర వస్తువుల ధరలు కూడా ప్రియమవుతాయి. దీనినే 'ఇంపోర్టెడ్ ఇన్‌ఫ్లేషన్' (దిగుమతి చేసుకున్న ద్రవ్యోల్బణం) అంటారు.

Why It Matters

ఈ అంశం పోటీ పరీక్షల పరంగా అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగినది. ఇది 'UPSC GS Paper 3 — Economic Development' కు ప్రత్యక్షంగా సంబంధించింది.

• ఆర్థిక ప్రభావం: రూపాయి పతనం వల్ల కరెంట్ అకౌంట్ డెఫిసిట్ (CAD) పెరుగుతుంది. ఇది దేశ స్థూల ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని దెబ్బతీస్తుంది.
• ద్రవ్యోల్బణ ప్రభావం: రవాణా వ్యయం పెరగడం వల్ల నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు పెరిగి సామాన్యుడిపై భారం పడుతుంది.
• పాలసీ ప్రాధాన్యత: రూపాయి స్థిరత్వం కోసం ఆర్‌బీఐ తన విదేశీ మారక నిల్వలను (Forex Reserves) ఉపయోగించాల్సి వస్తుంది, ఇది ద్రవ్య విధానాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది.

Historical Background

భారతదేశంలో చమురు ధరల సంక్షోభం కొత్తది కాదు. 1973 లో మొదటి అంతర్జాతీయ చమురు సంక్షోభం (Oil Crisis) ఏర్పడినప్పుడు భారతదేశం తీవ్ర ఆర్థిక ఇబ్బందులను ఎదుర్కొంది. ఆ తర్వాత 1990 గల్ఫ్ యుద్ధ సమయంలో ముడిచమురు ధరలు పెరగడం వల్లే 1991 లో భారతదేశంలో చెల్లింపుల శేషం (Balance of Payments - BoP) సంక్షోభం ఏర్పడింది. దీని ఫలితంగానే దేశంలో ఎల్పీజీ (LPG - Liberalisation, Privatisation, Globalisation) ఆర్థిక సంస్కరణలను ప్రవేశపెట్టాల్సి వచ్చింది. ప్రస్తుత మే 2026 నాటి రూపాయి ఒత్తిడి కూడా గతంలో వచ్చిన ఇటువంటి చమురు దిగుమతి ఒడిదుడుకుల కొనసాగింపే.

Previous Related Events

గత మూడు నుండి ఐదు సంవత్సరాలలో రూపాయి విలువ మరియు ముడిచమురుకు సంబంధించి ముఖ్య పరిణామాలు జరిగాయి:

• 2022: రష్యా-ఉక్రెయిన్ యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పుడు బ్రెంట్ క్రూడ్ ధర బారెల్‌కు 130 డాలర్లకు పైగా చేరి రూపాయి విలువను అప్పట్లో చారిత్రక కనిష్టానికి నెట్టింది.
• 2024-25: అంతర్జాతీయ సరఫరా మార్గాల్లో (రెడ్ సీ సంక్షోభం) డ్రోన్ దాడుల కారణంగా లాజిస్టిక్స్ ఖర్చులు పెరిగి రూపాయిపై ఒత్తిడి తెచ్చాయి.
• మార్చి 2026: పశ్చిమ ఆసియాలో ఇరాన్ ఉద్రిక్తతల ప్రారంభంలో రూపాయి విలువ మొదటిసారి 92 మార్కును దాటి పతనమైంది.

Static GK Connection

ఈ అంశం రెండు ముఖ్యమైన ఆర్థికశాస్త్ర పాఠ్యపుస్తక భావనలతో ముడిపడి ఉంది:

• కరెంట్ అకౌంట్ డెఫిసిట్ (CAD): ఒక దేశం వస్తు సేవలు మరియు బదిలీల ద్వారా సంపాదించిన దానికంటే ఎక్కువగా విదేశాలకు చెల్లింపులు చేసినప్పుడు ఏర్పడే లోటు. చమురు ధరలు పెరిగితే CAD పెరుగుతుంది.
• ఫారిన్ ఎక్స్ఛేంజ్ మార్కెట్ (Forex): దేశాల కరెన్సీల మార్పిడి రేటును నిర్ణయించే మార్కెట్. ఇది డిమాండ్ మరియు సప్లై సూత్రాలపై పనిచేస్తుంది. ఆర్‌బీఐ ఇక్కడ 'మేనేజ్డ్ ఫ్లోటింగ్ రేట్ సిస్టమ్' విధానాన్ని అనుసరిస్తుంది.

India & World Comparison

ప్రపంచంలో అత్యధికంగా ముడిచమురును వినియోగించే మరియు దిగుమతి చేసుకునే దేశాలలో భారతదేశం మూడవ స్థానంలో ఉంది. అమెరికా, చైనాల తర్వాత స్థానం భారత్‌దే. అయితే అమెరికా స్వంతంగా షేల్ గ్యాస్, చమురును ఉత్పత్తి చేస్తూ స్వయంసమృద్ధి సాధించగా, భారతదేశం మాత్రం 85%-90% దిగుమతులపైనే ఆధారపడుతోంది. అందువల్ల గ్లోబల్ ఆయిల్ ప్రైస్ ఇండెక్స్ (Brent and WTI) పెరిగితే చైనా, అమెరికా కంటే భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థే ఎక్కువ నష్టపోతుంది.

Future Impact

రాబోయే కాలంలో దీని ప్రభావం క్రింది విధంగా ఉండవచ్చు:

• ద్రవ్య విధాన సమీక్ష (Monetary Policy): రూపాయి విలువ పతనం వల్ల ద్రవ్యోల్బణం పెరిగే ప్రమాదం ఉన్నందున ఆర్‌బీఐ తన తదుపరి సమీక్షలో వడ్డీ రేట్లను (Repo Rate) తగ్గించకుండా యథాతథంగా ఉంచవచ్చు లేదా పెంచవచ్చు.
• సబ్సిడీ భారం: ఎరువులు, రవాణా రంగాలపై ప్రభుత్వం ఇచ్చే సబ్సిడీ వ్యయం పెరిగి ఆర్థిక లోటు (Fiscal Deficit)పై ఒత్తిడి పెరుగుతుంది.
• ప్రత్యామ్నాయ ఇంధనాలు: 2030 నాటికి దేశంలో ఎలక్ట్రిక్ వాహనాలు (EVs) మరియు ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ (20% లక్ష్యం) వేగవంతం చేయాల్సిన అవసరాన్ని ఈ సంక్షోభం మరింత పెంచుతుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• మే 2026 లో ముడిచమురు ధరల పెరుగుదల వల్ల రూపాయి మూడు రోజుల లాభాల తర్వాత పతనమైంది.
• పశ్చిమ ఆసియాలో అమెరికా-ఇరాన్ భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు చమురు ధరల పెరుగుదలకు ప్రధాన కారణం.
• మే నెలలో అంతర్జాతీయ బ్రెంట్ క్రూడ్ ధరలు బారెల్‌కు గరిష్టంగా 120 డాలర్ల సమీపానికి చేరాయి.
• భారతదేశం తన చమురు అవసరాల్లో దాదాపు 85% నుండి 90% వరకు దిగుమతి చేసుకుంటుంది.
• చమురు దిగుమతుల బిల్లు పెరగడం వల్ల దేశంలో అమెరికన్ డాలర్లకు (USD) డిమాండ్ పెరిగింది.
• విదేశీ మారక మార్కెట్లో రూపాయి క్షీణతను అడ్డుకోవడానికి ఆర్‌బీఐ (RBI) డాలర్లను విక్రయించింది.
• ఈ చమురు ధరల షాక్ వల్ల భారతదేశ కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (CAD) జీడీపీలో 2 శాతానికి పెరిగే ప్రమాదం ఉంది.
• ప్రభుత్వ రంగ చమురు మార్కెటింగ్ సంస్థలు (OMCs) దేశీయంగా పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలను పెంచాయి.
• చమురు ధరల పెరుగుదల వల్ల రవాణా రంగానికి అయ్యే ఖర్చులు పెరిగి దేశంలో 'ఇంపోర్టెడ్ ఇన్‌ఫ్లేషన్' పెరుగుతుంది.
• ముడిచమురు దిగుమతులలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా భారతదేశం ప్రస్తుతం 3వ స్థానంలో నిలిచింది.
• 1991 నాటి భారత ఆర్థిక సంక్షోభానికి (BoP Crisis) గల్ఫ్ యుద్ధం వల్ల పెరిగిన చమురు ధరలే ప్రధాన కారణం.
• రూపాయి విలువను స్థిరీకరించడానికి ఆర్‌బీఐ 'మేనేజ్డ్ ఫ్లోటింగ్ ఎక్స్ఛేంజ్ రేట్' విధానాన్ని వాడుతుంది.
• విదేశీ పోర్ట్‌ఫోలియో ఇన్వెస్టర్లు (FPI) నిధులు వెనక్కి తీసుకోవడం రూపాయిపై అదనపు ఒత్తిడి తెచ్చింది.
• దేశీయంగా పెట్రోల్ ధరల పెరుగుదల వల్ల ఎఫ్ఎమ్‌సీజీ (FMCG) మరియు లాజిస్టిక్స్ రంగాల లాభాలు తగ్గుతాయి.
• భవిష్యత్తులో చమురుపై ఆధారపడటం తగ్గించడానికి భారత్ 20% ఇథనాల్ బ్లెండింగ్ లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించుకుంది.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: విదేశీ మారక మార్పిడి రేటు మరియు కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (Forex Exchange Rate & CAD)

• Definition: విదేశీ మారక మార్పిడి రేటు అంటే అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ఒక దేశ కరెన్సీతో పోలిస్తే మరో దేశ కరెన్సీకి ఉండే విలువ (ఉదాహరణకు 1 డాలర్ = రూ. 95).
• Constitutional / Legal Basis: ఫారిన్ ఎక్స్ఛేంజ్ మేనేజ్‌మెంట్ యాక్ట్, 1999 (FEMA) ప్రకారం భారతదేశంలో విదేశీ మారక నిల్వలు మరియు మార్కెట్‌ను ఆర్‌బీఐ నియంత్రిస్తుంది.
• Scientific / Economic Principle: ఇది 'డిమాండ్ మరియు సప్లై' (Demand and Supply) సూత్రంపై ఆధారపడి పనిచేస్తుంది. మార్కెట్లో డాలర్ల సప్లై తగ్గి డిమాండ్ పెరిగితే డాలర్ విలువ పెరుగుతుంది, రూపాయి తగ్గుతుంది.
• How it connects to this event: ముడిచమురు ధరలు పెరగడం వల్ల భారత్ ఎక్కువ డాలర్లు చెల్లించాల్సి వచ్చింది. దీనివల్ల డాలర్లకు డిమాండ్ పెరిగి రూపాయి విలువ క్షీణించింది.
• Origin & History: 1993 వరకు భారతదేశంలో స్థిర మార్పిడి రేటు (Fixed Exchange Rate) ఉండేది. ఆ తర్వాత మార్కెట్ ఆధారిత 'లిబరలైజ్డ్ ఎక్స్ఛేంజ్ రేట్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్' (LERMS) విధానాన్ని తెచ్చారు.
• Key milestone 1: 1991 ఆర్థిక సంక్షోభం సమయంలో రూపాయి విలువను ప్రభుత్వం రెండు విడతల్లో దాదాపు 18% నుంచి 20% వరకు తగ్గించింది (Devaluation).
• Key milestone 2: 1999 లో పాత ఎఫ్‌ఈఆర్‌ఏ (FERA) చట్టాన్ని రద్దు చేసి సరళతరమైన ఫెమా (FEMA) చట్టాన్ని తీసుకురావడం జరిగింది.
• Related Acts / Schemes / Treaties: లిబరలైజ్డ్ రెమిటెన్స్ స్కీమ్ (LRS) - దీని కింద భారతీయులు విదేశాలకు ఏడాదికి 2,50,000 డాలర్ల వరకు పంపవచ్చు.
• Nodal Ministry / Body: భారత కేంద్ర ఆర్థిక మంత్రిత్వ శాఖ మరియు రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) సంయుక్తంగా దీనిని పర్యవేక్షిస్తాయి.
• India-specific relevance: భారతదేశం ఎప్పుడూ 'ట్రేడ్ డెఫిసిట్' (వాణిజ్య లోటు) కలిగి ఉంటుంది, ఎందుకంటే మన ఎగుమతుల కంటే దిగుమతులు (ముఖ్యంగా చమురు, బంగారం) ఎక్కువ.
• Global comparison: చైనా తన కరెన్సీ (యువాన్) విలువను మార్కెట్ శక్తులకు వదలకుండా ప్రభుత్వమే నియంత్రిస్తుంది (Pegged Currency), కానీ భారత్ పాక్షిక మార్కెట్ విధానాన్ని (Managed Float) అనుసరిస్తుంది.
• Data point: భారతదేశ విదేశీ మారక నిల్వలు (Forex Reserves) ఇటీవలే రికార్డు స్థాయిలో 728.5 బిలియన్ డాలర్లకు చేరాయని నివేదికలు తెలిపాయి.
• Common exam angle: పరీక్షల్లో తరచుగా రూపాయి క్షీణత (Depreciation) వల్ల ఎగుమతిదారులు మరియు దిగుమతిదారులపై పడే ప్రభావం గురించి అడుగుతుంటారు.
• Easy memory hook: "ఆయిల్ అప్ = రూపాయి డౌన్" (చమురు ధర పెరిగితే రూపాయి విలువ పడిపోతుంది - ఇది విలోమ సంబంధం).

---

❓ Practice MCQs

Q1. అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ముడిచమురు ధరలు పెరిగినప్పుడు భారత రూపాయి విలువపై ఎలాంటి ప్రభావం పడుతుంది?

A) రూపాయి విలువ పెరుగుతుంది

B) రూపాయి విలువ తగ్గుతుంది (క్షీణిస్తుంది)

C) రూపాయి విలువలో ఎలాంటి మార్పు ఉండదు

D) రూపాయి విలువ స్థిరంగా మారిపోతుంది

Answer: B

Explanation: భారతదేశం పెద్ద మొత్తంలో చమురును దిగుమతి చేసుకుంటుంది కాబట్టి, చమురు ధరలు పెరిగితే డాలర్లకు డిమాండ్ పెరిగి రూపాయి విలువ క్షీణిస్తుంది.

Q2. భారతదేశంలో విదేశీ మారక నిల్వలను (Forex Reserves) రక్షించే మరియు నియంత్రించే కేంద్ర సంస్థ ఏది?

A) సెక్యూరిటీస్ అండ్ ఎక్స్ఛేంజ్ బోర్డ్ ఆఫ్ ఇండియా (SEBI)

B) స్టేట్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (SBI)

C) రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI)

D) నీతి ఆయోగ్ (NITI Aayog)

Answer: C

Explanation: ఫారిన్ ఎక్స్ఛేంజ్ మేనేజ్‌మెంట్ యాక్ట్ (FEMA) ప్రకారం ఆర్‌బీఐ దేశంలోని విదేశీ మారక నిల్వలకు సంరక్షకుడిగా వ్యవహరిస్తుంది.

Q3. ఒక దేశం కరెన్సీ విలువ మార్కెట్ శక్తుల (డిమాండ్ మరియు సప్లై) ఆధారంగా తగ్గినప్పుడు దాన్ని ఆర్థికశాస్త్రంలో ఏమంటారు?

A) డివాల్యుయేషన్ (Devaluation)

B) డిప్రెసియేషన్ (Depreciation)

C) అప్రిసియేషన్ (Appreciation)

D) ద్రవ్యోల్బణం (Inflation)

Answer: B

Explanation: మార్కెట్ శక్తుల వల్ల కరెన్సీ విలువ తగ్గడాన్ని డిప్రెసియేషన్ అంటారు, అదే ప్రభుత్వం అధికారికంగా తగ్గిస్తే దాన్ని డివాల్యుయేషన్ అంటారు.

Q4. ముడిచమురు దిగుమతులలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా భారతదేశం ఎన్నో స్థానంలో ఉంది?

A) ఒకటవ స్థానం

B) రెండవ స్థానం

C) మూడవ స్థానం

D) నాల్గవ స్థానం

Answer: C

Explanation: ప్రపంచంలో చైనా మరియు అమెరికా దేశాల తర్వాత ముడిచమురును అత్యధికంగా దిగుమతి చేసుకుంటున్న దేశం భారతదేశం.

Q5. రూపాయి విలువ క్షీణించడం వల్ల క్రింది వారిలో ఎవరు ప్రత్యక్షంగా లాభపడతారు?

A) విదేశాల నుండి వస్తువులను దిగుమతి చేసుకునే వ్యాపారులు

B) విదేశాలకు వస్తువులను ఎగుమతి చేసే వ్యాపారులు (Exporters)

C) విదేశాల్లో చదువుకోవడానికి వెళ్లే భారతీయ విద్యార్థులు

D) విదేశీ పర్యటనలకు వెళ్లే భారతీయ పర్యాటకులు

Answer: B

Explanation: రూపాయి విలువ తగ్గినప్పుడు ఎగుమతిదారులకు తాము విదేశాల నుండి సంపాదించే ప్రతి డాలర్‌కు ఎక్కువ రూపాయలు వస్తాయి, కాబట్టి వారు లాభపడతారు.

Q6. ఆర్‌బీఐ ఫారెక్స్ మార్కెట్లో జోక్యం చేసుకుని డాలర్లను విక్రయించినప్పుడు దేశీయ బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థలో ఎలాంటి మార్పు వస్తుంది?

A) రూపాయి లభ్యత (Liquidity) పెరుగుతుంది

B) రూపాయి లభ్యత (Liquidity) తగ్గుతుంది

C) వడ్డీ రేట్లు తక్షణమే సగానికి పడిపోతాయి

D) విదేశీ పెట్టుబడులు పూర్తిగా నిలిచిపోతాయి

Answer: B

Explanation: ఆర్‌బీఐ మార్కెట్లోకి డాలర్లను వదిలి, బదులుగా మార్కెట్ నుండి రూపాయలను ఉపసంహరించుకుంటుంది కాబట్టి వ్యవస్థలో రూపాయి లభ్యత తగ్గుతుంది.

Q7. 'ఇంపోర్టెడ్ ఇన్‌ఫ్లేషన్' (Imported Inflation) అనగా క్రింది వానిలో ఏది సరైనది?

A) దేశీయంగా వ్యవసాయ ఉత్పత్తి తగ్గడం వల్ల వచ్చే ధరల పెరుగుదల

B) విదేశాల నుండి దిగుమతి చేసుకునే ముడిసరుకుల ధరలు పెరగడం వల్ల దేశీయంగా ఏర్పడే ద్రవ్యోల్బణం

C) ప్రభుత్వం పన్నులను తగ్గించడం వల్ల ప్రజల కొనుగోలు శక్తి పెరగడం

D) కేవలం విదేశీ వస్తువులపై మాత్రమే పన్నులు విధించడం

Answer: B

Explanation: ముడిచమురు వంటి కీలక దిగుమతి వస్తువుల ధరలు అంతర్జాతీయంగా పెరిగినప్పుడు దేశీయంగా రవాణా మరియు ఉత్పత్తి ఖర్చులు పెరిగి ద్రవ్యోల్బణం వస్తుంది.

Q8. కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (Current Account Deficit) పెరగడానికి క్రింది వాటిలో ఏది ప్రధాన కారణం కావచ్చు?

A) దేశం నుండి ఎగుమతులు విపరీతంగా పెరగడం

B) సాఫ్ట్‌వేర్ సేవల ద్వారా వచ్చే విదేశీ ఆదాయం పెరగడం

C) ముడిచమురు మరియు బంగారం దిగుమతుల వ్యయం భారీగా పెరగడం

D) విదేశాల్లో ఉన్న భారతీయులు దేశానికి పంపే నిధులు (Remittances) పెరగడం

Answer: C

Explanation: దిగుమతుల విలువ ఎగుమతుల కంటే ఎక్కువైనప్పుడు వాణిజ్య లోటు పెరిగి, అది కరెంట్ అకౌంట్ లోటు పెరగడానికి దారితీస్తుంది.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశంలో 'లిబరలైజ్డ్ ఎక్స్ఛేంజ్ రేట్ మేనేజ్‌మెంట్ సిస్టమ్' (LERMS) ఏ సంవత్సరంలో ప్రవేశపెట్టబడింది?

A) 1991

B) 1992

C) 1993

D) 1995

Answer: B

Explanation: 1991 ఆర్థిక సంస్కరణల అనంతరం, కరెన్సీ మార్పిడి రేటును పాక్షికంగా మార్కెట్‌కు అనుసంధానించడానికి 1992 బడ్జెట్‌లో LERMS ను ప్రవేశపెట్టారు.

PYQ 2:

భారత రూపాయి విలువ క్షీణతకు (Depreciation) సంబంధించి క్రింది ప్రకటనలను పరిశీలించండి:

1. ఇది దేశీయ మార్కెట్లో దిగుమతి చేసుకునే వస్తువుల ధరలను పెంచుతుంది.
2. ఇది భారతదేశం నుండి సాఫ్ట్‌వేర్ ఎగుమతులు చేసే ఐటీ కంపెనీల ఆదాయాన్ని రూపాయల్లో పెంచుతుంది. 3. దీనివల్ల విదేశీ రుణాలను తిరిగి చెల్లించాల్సిన భారతీయ కంపెనీలపై భారం తగ్గుతుంది.

పై ప్రకటనలలో ఏది/వి సరైనవి?

A) 1 మాత్రమే

B) 1 మరియు 2 మాత్రమే

C) 2Indices and 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: ప్రకటన 1 మరియు 2 సరైనవి. రూపాయి పడిపోతే విదేశీ రుణాలు తీసుకున్న కంపెనీలు ఎక్కువ రూపాయలు చెల్లించి డాలర్లను కొనాలి కాబట్టి వారిపై భారం పెరుగుతుంది, తగ్గదు (కాబట్టి ప్రకటన 3 తప్పు).

PYQ 3:

జతపరచండి:

| జాబితా-I (ఆర్థిక పదం) | జాబితా-II (వివరణ) | | --- | --- | | 1. డివాల్యుయేషన్ (Devaluation) | A. మార్కెట్ శక్తుల వల్ల కరెన్సీ విలువ తగ్గడం | | 2. డిప్రెసియేషన్ (Depreciation) | B. కేంద్ర బ్యాంకు అధికారికంగా కరెన్సీ విలువను తగ్గించడం | | 3. కరెంట్ అకౌంట్ (Current Account) | C. కేవలం మూలధన పెట్టుబడుల రికార్డు | | 4. క్యాపిటల్ అకౌంట్ (Capital Account) | D. దృశ్య మరియు అదృశ్య వ్యాపారాల రికార్డు |

సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:

A) 1-B, 2-A, 3-D, 4-C

B) 1-A, 2-B, 3-C, 4-D

C) 1-B, 2-A, 3-C, 4-D

D) 1-A, 2-B, 3-D, 4-C

Answer: A

Explanation: డివాల్యుయేషన్ ప్రభుత్వం చేస్తుంది, డిప్రెసియేషన్ మార్కెట్ వల్ల జరుగుతుంది. కరెంట్ అకౌంట్ వస్తు సేవలను చూపిస్తుంది, క్యాపిటల్ అకౌంట్ పెట్టుబడులను చూపిస్తుంది.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): అంతర్జాతీయ ముడిచమురు ధరల ఒడిదుడుకులు భారత రూపాయి స్థిరత్వాన్ని ఎలా ప్రభావితం చేస్తాయో సంక్షిప్తంగా వివరించండి.

• Introduction: భారతదేశం తన చమురు అవసరాలలో 85% పైగా దిగుమతి చేసుకుంటుందని పేర్కొంటూ, చమురు ధరలకు రూపాయి విలువకు ఉన్న విలోమ సంబంధాన్ని పరిచయం చేయాలి.
• Body Point 1: [రాజకీయ / పాలన పరంగా] ఆర్‌బీఐ జోక్యం చేసుకోవడం మరియు విదేశీ మారక నిల్వలను నిర్వహించడంలో ఎదురయ్యే సవాళ్లు.
• Body Point 2: [ఆర్థిక పరంగా] దిగుమతి బిల్లు పెరగడం వల్ల డాలర్లకు డిమాండ్ పెరిగి రూపాయి విలువ క్షీణించడం మరియు కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (CAD) పెరగడం.
• Body Point 3: [సాাজিক / ద్రవ్యోల్బణ పరంగా] రవాణా ఖర్చులు పెరగడం వల్ల నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు పెరిగి సామాన్య ప్రజలపై ద్రవ్యోల్బణ భారం పడటం.
• Conclusion: స్వల్పకాలికంగా ఆర్‌బీఐ మార్కెట్ జోక్యం అవసరమైనప్పటికీ, దీర్ఘకాలికంగా ప్రత్యామ్నాయ మరియు పునరుత్పాదక ఇంధనాల వైపు మొగ్గు చూపడమే ఏకైక మార్గం.
• Data/Diagram to include: చమురు ధరలు పెరిగినప్పుడు -> డాలర్ డిమాండ్ పెరగడం -> రూపాయి పతనం -> కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (CAD) పెరగడం అనే ఫ్లోచార్ట్ వేయాలి.

Question 2 (250 words): రూపాయి విలువ నిరంతరం క్షీణించడం వల్ల భారత ఆర్థిక వ్యవస్థలోని వివిధ రంగాలపై పడే బహుముఖ ప్రభావాలను విశ్లేషించండి. దీనిని అదుపు చేయడానికి ఆర్‌బీఐ వద్ద ఉన్న సాధనాలు ఏమిటి?

• Introduction: ప్రస్తుత భౌగోళిక రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు మరియు చమురు ధరల నేపథ్యంలో రూపాయి క్షీణతను నిర్వచిస్తూ ప్రస్తుత సందర్భాన్ని రాయాలి.
• Body Point 1: [చారిత్రక నేపథ్యం] 1991 నాటి BoP సంక్షోభం మరియు రూపాయి విలువ తగ్గింపుల చరిత్రను ప్రస్తావించడం.
• Body Point 2: [సానుకూల ఆర్థిక ప్రభావాలు] ఐటీ, టెక్స్‌టైల్స్ మరియు ఫార్మా వంటి ఎగుమతి ఆధారిత రంగాలకు లభించే అదనపు ఆదాయం.
• Body Point 3: [ప్రతికూల ఆర్థిక ప్రభావాలు] చమురు, ఎలక్ట్రానిక్స్ దిగుమతులు ప్రియమవడం, విదేశీ రుణాలు తీసుకున్న భారతీయ కార్పొరేట్ కంపెనీలపై అదనపు భారం పడటం.
• Body Point 4: [సామాజిక మరియు పాలసీ ప్రభావం] ఇంపోర్టెడ్ ఇన్‌ఫ్లేషన్ వల్ల ఆర్బీఐ వడ్డీ రేట్లను తగ్గించలేకపోవడం, తద్వారా దేశీయ పెట్టుబడుల వృద్ధి మందగించడం.
• Body Point 5: [ఆర్‌బీఐ వద్ద ఉన్న సాధనాలు] మార్కెట్లో నేరుగా డాలర్ల విక్రయం, డాలర్-రూపాయి స్వాప్ విండోస్ నిర్వహణ, మరియు ఎన్నారై (NRI) డిపాజిట్ల నిబంధనలను సడలించడం.
• Body Point 6: [సవాళ్లు మరియు విమర్శలు] ఆర్‌బీఐ నిరంతరం డాలర్లను విక్రయిస్తే విదేశీ మారక నిల్వలు త్వరగా కరిగిపోయే ప్రమాదం ఉంది.
• Conclusion: రూపాయిని కేవలం ఆర్‌బీఐ చర్యల ద్వారానే కాకుండా, ఎగుమతులను ప్రోత్సహించడం మరియు మేక్ ఇన్ ఇండియా ద్వారా దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడం ద్వారానే స్థిరీకరించగలం.
• Data/Diagram to include: భారతదేశ విదేశీ మారక నిల్వల (Forex) గణాంకాలు మరియు ఎగుమతి వర్సెస్ దిగుమతి రంగాల తులనాత్మక పట్టిక.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: అభ్యర్థులు తరచుగా రూపాయి విలువ తగ్గితే ఎగుమతులు తగ్గుతాయని పొరబడుతుంటారు. కానీ నిజానికి రూపాయి విలువ తగ్గితే (Depreciation) భారతీయ వస్తువులు విదేశీయులకు చౌకగా మారి ఎగుమతులు పెరుగుతాయి.
• Trap 2: పరీక్షల్లో 'డివాల్యుయేషన్' (Devaluation) మరియు 'డిప్రెసియేషన్' (Depreciation) రెండూ ఒకటే అని అనుకుంటారు. కానీ డివాల్యుయేషన్ అనేది ప్రభుత్వం కావాలని చేస్తుంది, డిప్రెసియేషన్ అనేది మార్కెట్ శక్తుల వల్ల స్వయంచాలకంగా జరుగుతుంది.
• Trap 3: ముడిచమురు ధరలు పెరిగితే భారతదేశ ఆర్థిక లోటు (Fiscal Deficit) మాత్రమే పెరుగుతుందని చాలామంది భావిస్తారు. కానీ అది ప్రాథమికంగా కరెంట్ అకౌంట్ లోటును (CAD) ప్రభావితం చేస్తుంది, ఆ తర్వాతే ప్రభుత్వ సబ్సిడీల ద్వారా ఆర్థిక లోటుపై ప్రభావం చూపుతుంది.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims Angle: ప్రిలిమ్స్ పరీక్షలో నేరుగా ఫారెక్స్ మార్కెట్ భావనలు, రూపాయి క్షీణత వల్ల ఎవరికి లాభం (ఎగుమతిదారులు) మరియు ఎవరికి నష్టం (దిగుమతిదారులు, విదేశీ విద్యార్థులు) అనే అప్లికేషన్ తరహా ప్రశ్నలు అడుగుతారు. ఆర్‌బీఐ చర్యలైన 'ఓపెన్ మార్కెట్ ఆపరేషన్స్' మరియు 'స్వాప్ విధానాల'పై నిఘా ఉంచాలి.
• Mains Angle: మెయిన్స్ లో కేవలం ఫ్యాక్ట్స్ కాకుండా, రూపాయి పతనం భారత స్థూల ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని (Macroeconomic Stability) ఎలా దెబ్బతీస్తుంది, మరియు దీనికి శాశ్వత పరిష్కారాలు (ఖనిజ చమురు ప్రత్యామ్నాయాలు) ఏమిటి అనే కోణంలో విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు వస్తాయి.
• Interview: ఇంటర్వ్యూలో "భారతదేశం రూపాయిలోనే అంతర్జాతీయ వాణిజ్యం (Rupee De-dollarisation) చేయాలనుకుంటున్న తరుణంలో ఇటువంటి చమురు షాక్‌లు ఎలాంటి అడ్డంకులు సృష్టిస్తాయి?" అనే విధానపరమైన ప్రశ్నలు అడిగే అవకాశం ఉంది.
• High-probability Prediction: రాబోయే పరీక్షల్లో 'కరెంట్ అకౌంట్ డెఫిసిట్ (CAD)' మరియు 'ఇంపోర్టెడ్ ఇన్‌ఫ్లేషన్' అనే పదాల నిర్వచనాలు లేదా వాటి మధ్య గల సంబంధంపై స్టేట్‌మెంట్ ఆధారిత ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం చాలా ఎక్కువగా ఉంది.