తజికిస్తాన్ రాజధాని దుషన్బే నగరంలో 2026 మే 25 నుండి 28 వరకు "సుస్థిర అభివృద్ధి కోసం నీరు" (2018-2028) అంతర్జాతీయ కార్యాచరణ దశాబ్దంపై నాల్గవ ఉన్నత స్థాయి అంతర్జాతీయ సదస్సు జరిగింది. ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) భాగస్వామ్యంతో తజికిస్తాన్ ప్రభుత్వం ఈ సదస్సును నిర్వహించింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఎదురవుతున్న తీవ్రమైన నీటి కొరత, హిమానీనదాలు కరిగిపోవడం మరియు శీతోష్ణస్థితి మార్పులపై ఈ సదస్సు చర్చించింది. ఐక్యరాజ్యసమితి నిర్దేశించిన సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యం 6 (SDG 6 - అందరికీ స్వచ్ఛమైన నీరు మరియు పరిశుభ్రత) సాధించడమే ఈ సదస్సు ముఖ్య ఉద్దేశం. ఈ సందర్భంగా అంతర్జాతీయ నీటి సహకారాన్ని బలోపేతం చేయడానికి తజికిస్తాన్ ఒక కొత్త "దుషన్బే వాటర్ ఫ్రేమ్వర్క్" ను ప్రతిపాదించింది.
What Happened
సుస్థిర అభివృద్ధి కోసం నీరు (2018-2028) అంతర్జాతీయ దశాబ్దం అమలుపై నాల్గవ అంతర్జాతీయ ఉన్నత స్థాయి సదస్సు అధికారికంగా నిర్వహించబడింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఉన్న క్షీణిస్తున్న నీటి వనరులు, పెరుగుతున్న జనాభా అవసరాలు మరియు వాతావరణ మార్పుల వల్ల ఏర్పడుతున్న వరదలు, కరువుల నియంత్రణపై ఇక్కడ చర్చలు జరిగాయి. తజికిస్తాన్ విదేశాంగ మంత్రి సిరోజిద్దీన్ ముహ్రిద్దీన్ ఈ సదస్సులో ప్రసంగిస్తూ, ప్రపంచవ్యాప్తంగా బిలియన్ల మంది ప్రజలకు నేటికీ సురక్షితమైన తాగునీరు అందడం లేదని ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. రాబోయే కాలంలో అంతర్జాతీయ నీటి దౌత్యాన్ని మరింత వేగవంతం చేయాలని సదస్సు పిలుపునిచ్చింది.
When & Where
ఈ చారిత్రాత్మక సదస్సు 2026 మే 25 నుండి 28 వరకు తజికిస్తాన్ దేశ రాజధాని దుషన్బే నగరంలోని 'కోహి సోమోన్' కాంప్లెక్స్లో జరిగింది. మధ్య ఆసియా ప్రాంతంలో నీటి వనరుల నిర్వహణకు మరియు హిమానీనదాల పరిరక్షణకు తజికిస్తాన్ భౌగోళికంగా అత్యంత కీలకమైన ప్రాంతం కావడంతో ఈ వేదిక ప్రపంచ ప్రాధాన్యతను సంతరించుకుంది.
Who Is Involved
ఈ సదస్సులో పలు అంతర్జాతీయ సంస్థలు మరియు దేశాలు భాగస్వామ్యమయ్యాయి:
- తజికిస్తాన్ ప్రభుత్వం: సదస్సు ప్రధాన నిర్వాహకురాలు మరియు ఆతిథ్య దేశం. ప్రెసిడెంట్ ఎమోమాలి रहमोन కీలక ప్రసంగం చేశారు.
- ఐక్యరాజ్యసమితి (UN): యుఎన్ సెక్రటరీ జనరల్ ప్రతినిధులు మరియు UN DESA ఈ ప్రక్రియలో భాగస్వాములు.
- షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO): ఎస్సిఓ సెక్రటరీ జనరల్ నుర్లాన్ యెర్మెక్బాయేవ్ ప్రాంతీయ నీటి భద్రతపై మాట్లాడారు.
- భారతదేశం మరియు ఇతర సభ్య దేశాలు: దక్షిణాసియా మరియు మధ్య ఆసియా దేశాల ప్రతినిధులు, శాస్త్రవేత్తలు మరియు పౌర సమాజాలు ఇందులో పాల్గొన్నాయి.
How It Works
దుషన్బే నీటి ప్రక్రియ మరియు అంతర్జాతీయ కార్యాచరణ దశాబ్దం క్రింది విధానాల ద్వారా పనిచేస్తుంది:
- స్వచ్ఛంద హామీల సమీక్ష: ఐక్యరాజ్యసమితి నీటి అజెండాలో వివిధ దేశాలు ప్రకటించిన స్వచ్ఛంద హామీల ప్రగతిని ఈ వేదికపై సమీక్షిస్తారు.
- దుషన్బే వాటర్ ఫ్రేమ్వర్క్: నీరు, శక్తి, ఆహారం మరియు పర్యావరణ వ్యవస్థలను అనుసంధానిస్తూ ఒక సమగ్ర విధానాన్ని రూపొందించడం దీని లక్ష్యం.
- శాస్త్రీయ ఆవిష్కరణల మార్పిడి: నీటి శుద్దీకరణ, భూగర్భ జలాల పునరుద్ధరణ మరియు గ్లేసియర్ (హిమానీనదాల) పర్యవేక్షణ కోసం ఆధునిక సాంకేతికతలను దేశాల మధ్య పంచుకుంటారు.
- సన్నాహక వేదిక: సెనెగల్ మరియు యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (UAE) సంయుక్తంగా నిర్వహించబోయే 2026 UN వాటర్ కాన్ఫరెన్స్కు ఇది అధికారిక రోడ్మ్యాప్ను సిద్ధం చేస్తుంది.
Why It Matters
ఈ అంశం పోటీ పరీక్షల దృష్ట్యా ఎంతో ప్రాధాన్యత కలిగినది. ఇది భారతదేశ సివిల్ సర్వీసెస్ పరీక్షల (UPSC) GS పేపర్ 2 (అంతర్జాతీయ సంబంధాలు, పాలన) మరియు GS పేపర్ 3 (పర్యావరణం, సుస్థిర అభివృద్ధి) సిలబస్కు నేరుగా అనుసంధానించబడి ఉంది. పెరుగుతున్న నీటి కొరత అంతర్జాతీయ వివాదాలకు దారితీస్తున్న తరుణంలో, "వాటర్ డిప్లొమసీ" (నీటి దౌత్యం) ప్రాధాన్యతను అర్థం చేసుకోవడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది.
Historical Background
అంతర్జాతీయ నీటి అజెండాను ముందుకు తీసుకెళ్లడంలో తజికిస్తాన్ గత రెండు దశాబ్దాలుగా నాయకత్వ పాత్ర పోషిస్తోంది. ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ అసెంబ్లీ 2003ని "అంతర్జాతీయ స్వచ్ఛమైన నీటి సంవత్సరం"గా ప్రకటించింది. ఆ తర్వాత 2005-2015 కాలాన్ని "జీవనం కోసం నీరు" దశాబ్దంగా అమలు చేశారు. దీని కొనసాగింపుగానే, 2016 డిసెంబర్లో ఐక్యరాజ్యసమితి తీర్మానం ద్వారా 2018 మార్చి 22 నుండి 2028 మార్చి 22 వరకు "సుస్థిర అభివృద్ధి కోసం నీరు" కార్యాచరణ దశాబ్దంగా ప్రకటించబడింది.
Previous Related Events
- 2018 (మొదటి దుషన్బే సదస్సు): అంతర్జాతీయ నీటి దశాబ్దం ప్రారంభ సూచికగా జల వనరుల సమగ్ర నిర్వహణపై మొదటి రోడ్మ్యాప్ రూపొందించారు.
- 2022 (రెండవ దుషన్బే సదస్సు): కోవిడ్ తదనంతర కాలంలో నీరు మరియు పారిశుధ్యం యొక్క ప్రాధాన్యతను వివరిస్తూ ప్రకటన విడుదల చేశారు.
- 2023 (UN వాటర్ కాన్ఫరెన్స్ - న్యూయార్క్): దాదాపు 46 సంవత్సరాల తర్వాత జరిగిన ఈ చారిత్రక UN సదస్సులో "వాటర్ యాక్షన్ అజెండా" ఆమోదించబడింది.
Static GK Connection
- సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలు (SDGs): ఐక్యరాజ్యసమితి 2015లో 17 లక్ష్యాలను నిర్దేశించింది. ఇందులో SDG 6 స్వచ్ఛమైన నీరు మరియు పారిశుధ్యాన్ని సూచిస్తుంది.
- భారత రాజ్యాంగ నిబంధనలు: రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం 'నీరు' అనేది రాష్ట్ర జాబితాలోని (State List) అంశం. అయితే అంతరాష్ట్ర నదీ జలాల వివాదాల పరిష్కారం ఆర్టికల్ 262 ప్రకారం కేంద్ర పరిధిలోకి వస్తుంది.
India & World Comparison
ప్రపంచ జనాభాలో 18 శాతం కలిగిన భారతదేశంలో ప్రపంచ నీటి వనరులు కేవలం 4 శాతం మాత్రమే ఉన్నాయి. నీటి ఎద్దడి ఎక్కువగా ఉన్న దేశాల జాబితాలో భారతదేశం అగ్రస్థానంలో ఉంది. నీటి నాణ్యత సూచీలో (Water Quality Index) యూరప్ దేశాలు మొదటి స్థానాల్లో ఉండగా, భారత్ వెనుకబడి ఉంది. ఈ సదస్సులో ప్రతిపాదించిన గ్లోబల్ సౌత్ (Global South) నీటి పరిష్కారాలు భారతదేశ జలజీవన్ మిషన్ విజయానికి ఎంతో దోహదపడతాయి.
Future Impact
ఈ సదస్సు ముగింపుతో రాబోయే కాలంలో 3 ప్రధాన మార్పులు ఆశించవచ్చు:
- 2028 ముగింపు సమీక్ష: నీటి దశాబ్దం యొక్క చివరి సమగ్ర సమీక్ష 2028 ఐక్యరాజ్యసమితి సమావేశంలో జరగనుంది.
- పోస్ట్-2030 ఎజెండా: 2030 తర్వాత ప్రపంచ నీటి సంరక్షణ అజెండాకు "దుషన్బే వాటర్ ఫ్రేమ్వర్క్" ఒక ఇంజిన్లా పనిచేస్తుంది.
- ఆహార భద్రత సవాళ్లు: 2050 నాటికి ప్రపంచ జనాభాకు అదనంగా 50 శాతం ఆహార ఉత్పత్తి అవసరం అవుతుంది, దీని కోసం వ్యవసాయ నీటి వినియోగ విధానాలలో విప్లవాత్మక మార్పులు రానున్నాయి.
🔑 Key Points for Revision
- నాల్గవ ఉన్నత స్థాయి అంతర్జాతీయ నీటి సదస్సు 2026 మే 25-28 వరకు తజికిస్తాన్లోని దుషన్బేలో జరిగింది.
- ఈ సదస్సు ప్రధాన లక్ష్యం ఐక్యరాజ్యసమితి యొక్క SDG 6 లక్ష్యాల సాధనను వేగవంతం చేయడం.
- అంతర్జాతీయ నీటి కార్యాచరణ దశాబ్దం కాలం 2018 నుండి 2028 వరకు పదేళ్ల పాటు కొనసాగుతుంది.
- తజికిస్తాన్ ప్రెసిడెంట్ ఈ సమావేశంలో సరికొత్త "దుషన్బే వాటర్ ఫ్రేమ్వర్క్" ను ప్రతిపాదించారు.
- ఐక్యరాజ్యసమితి ద్వారా 2005-2015 కాలాన్ని "జీవనం కోసం నీరు" దశాబ్దంగా గతంలో నిర్వహించారు.
- ప్రస్తుత సదస్సును ఐక్యరాజ్యసమితి (UN DESA) మరియు తజికిస్తాన్ సంయుక్తంగా నిర్వహించాయి.
- ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాదాపు 4 బిలియన్ల ప్రజలు ఏటా కనీసం ఒక నెల తీవ్రమైన నీటి కొరతను అనుభవిస్తున్నారు.
- 2050 నాటికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా తాగునీటి డిమాండ్ కనీసం 25 శాతం పెరుగుతుందని అంచనా.
- భారతదేశంలో ప్రపంచ జనాభాలో 18% మంది ఉండగా, స్వచ్ఛమైన నీటి వనరులు కేవలం 4% మాత్రమే ఉన్నాయి.
- భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 262 అంతరాష్ట్ర నదీ జలాల వివాదాల పరిష్కారానికి సంబంధించినది.
- ఈ సదస్సు రాబోయే 2026 యుఎన్ వాటర్ కాన్ఫరెన్స్ (సెనెగల్, యుఎఇ) కు సన్నాహక వేదిక.
- షాంఘై సహకార సంస్థ (SCO) కూడా ఈ నీటి సంరక్షణ చర్చలలో చురుగ్గా పాల్గొంది.
- 2040 నాటికి తజికిస్తాన్ 90% జనాభాకు కేంద్రీకృత పైపుల ద్వారా నీటి సరఫరాను అందించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
- గ్లోబల్ రిస్క్ రిపోర్ట్ 2026 ప్రకారం నీటి సంక్షోభం అత్యంత ప్రమాదకరమైన అంశంగా గుర్తించబడింది.
- నీటి నిర్వహణలో వాతావరణం, ఇంధనం మరియు ఆహార వ్యవస్థలను అనుసంధానించాలని సదస్సు పిలుపునిచ్చింది.
🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)
Core Concept: సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యం 6 (SDG 6 - Clean Water and Sanitation)
- Definition: ప్రపంచంలోని ప్రజలందరికీ సురక్షితమైన, సరసమైన తాగునీరు మరియు పరిశుభ్రమైన పారిశుధ్య సేవలను నిరంతరం అందించడం.
- Constitutional / Legal Basis: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 21 (జీవించే హక్కు) పరిధిలోకి స్వచ్ఛమైన తాగునీటి హక్కు కూడా వస్తుందని సుప్రీంకోర్టు తీర్పుల ద్వారా స్పష్టమైంది.
- Scientific / Economic Principle: సమగ్ర జలవనరుల నిర్వహణ (Integrated Water Resources Management - IWRM) సూత్రంపై ఇది ఆధారపడి ఉంటుంది.
- How it connects to this event: దుషన్బే సదస్సు ప్రధాన అజెండా SDG 6 సాధనలో వెనుకబడిన దేశాల పురోగతిని వేగవంతం చేయడం.
- Origin & History: 2015 సెప్టెంబర్లో జరిగిన ఐక్యరాజ్యసమితి సదస్సులో "ట్రాన్స్ఫార్మింగ్ అవర్ వరల్డ్: 2030 అజెండా" లో భాగంగా SDGs ఆమోదించబడ్డాయి.
- Key milestone 1: 1992లో జరిగిన రియో డి జనీరో ఎర్త్ సమిట్ (అజెండా 21) నీటి వనరుల పరిరక్షణకు పునాది వేసింది.
- Key milestone 2: 2000 సంవత్సరంలో ప్రవేశపెట్టిన మిలీనియం డెవలప్మెంట్ గోల్స్ (MDG 7) నీటి కొరతను తగ్గించడాన్ని ఒక లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
- Related Acts / Schemes / Treaties: భారతదేశంలో 'జలజీవన్ మిషన్' (2019) మరియు 'అటల్ భూజల్ యోజన' నేరుగా SDG 6 లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా పనిచేస్తున్నాయి.
- Nodal Ministry / Body: భారతదేశంలో కేంద్ర జలశక్తి మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Jal Shakti) ఈ కార్యక్రమాలను పర్యవేక్షిస్తుంది.
- India-specific relevance: 2024 నాటికి ప్రతి గ్రామీణ ఇంటికి పైపుల ద్వారా తాగునీరు అందించాలనే జలజీవన్ మిషన్ లక్ష్యం దీనికి అనుసంధానించబడింది.
- Global comparison: ఐరోపా మరియు ఉత్తర అమెరికా దేశాలు SDG 6 సాధనలో ముందంజలో ఉండగా, సబ్-సహారన్ ఆఫ్రికా మరియు దక్షిణాసియా దేశాలు వెనుకబడి ఉన్నాయి.
- Data point: నీతి అయోగ్ విడుదల చేసే 'SDG ఇండియా ఇండెక్స్' లో నీటి నిర్వహణ మరియు పారిశుధ్యంలో గోవా, కేరళ రాష్ట్రాలు ఉత్తమ ప్రదర్శన కనబరుస్తున్నాయి.
- Common exam angle: పోటీ పరీక్షలలో SDG 6 యొక్క ఉప-లక్ష్యాలు (Targets 6.1 to 6.6) మరియు భారతదేశ జలశక్తి అభయాన్ కార్యక్రమాలపై ప్రశ్నలు అడుగుతారు.
- Easy memory hook: "SDG 6 అంటే Safe Water & Sanitation" (ఆరు - అందరికీ నీరు).
❓ Practice MCQs
Q1. [Easy] సుస్థిర అభివృద్ధి కోసం నీరు అంతర్జాతీయ కార్యాచరణ దశాబ్దంగా ఐక్యరాజ్యసమితి ఏ కాలాన్ని ప్రకటించింది?
A) 2015 - 2025
B) 2018 - 2028
C) 2020 - 2030
D) 2022 - 2032
Answer: B
Explanation: ఐక్యరాజ్యసమితి సాధారణ అసెంబ్లీ 2018 నుండి 2028 వరకు ఉన్న పదేళ్ల కాలాన్ని అంతర్జాతీయ నీటి కార్యాచరణ దశాబ్దంగా ప్రకటించింది.
Q2. [Easy] సుస్థిర అభివృద్ధి కోసం నీరు నాల్గవ ఉన్నత స్థాయి అంతర్జాతీయ సదస్సు 2026 మే నెలలో ఏ నగరంలో జరిగింది?
A) న్యూయార్క్
B) న్యూఢిల్లీ
C) దుషన్బే
D) జెనీవా
Answer: C
Explanation: ఈ నాల్గవ ఉన్నత స్థాయి నీటి అంతర్జాతీయ సదస్సు తజికిస్తాన్ రాజధాని అయిన దుషన్బే నగరంలో నిర్వహించబడింది.
Q3. [Moderate] ఐక్యరాజ్యసమితి నిర్దేశించిన సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలలో (SDGs) స్వచ్ఛమైన నీరు మరియు పారిశుధ్యం ఎన్నో లక్ష్యంగా ఉంది?
A) SDG 3
B) SDG 5
C) SDG 6
D) SDG 7
Answer: C
Explanation: సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల జాబితాలో ఆరవ లక్ష్యం (SDG 6) అందరికీ స్వచ్ఛమైన నీరు మరియు పరిశుభ్రత కల్పించడాన్ని నిర్దేశిస్తుంది.
Q4. [Moderate] సదస్సు సందర్భంగా అంతర్జాతీయ నీటి సహకారాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ప్రతిపాదించబడిన కొత్త ఫ్రేమ్వర్క్ పేరు ఏమిటి?
A) తజికిస్తాన్ వాటర్ అలయన్స్
B) దుషన్బే వాటర్ ఫ్రేమ్వర్క్
C) గ్లోబల్ వాటర్ అజెండా 2030
D) యుఎన్ వాటర్ ప్రోటోకాల్
Answer: B
Explanation: తజికిస్తాన్ ప్రెసిడెంట్ అంతర్జాతీయ భాగస్వామ్యాన్ని బలోపేతం చేయడానికి "దుషన్బే వాటర్ ఫ్రేమ్వర్క్" ను ప్రతిపాదించారు.
Q5. [Moderate] భారతదేశంలో అంతరాష్ట్ర నదీ జలాల వివాదాల పరిష్కారానికి సంబంధించిన రాజ్యాంగ నిబంధన ఏది?
A) ఆర్టికల్ 243
B) ఆర్టికల్ 262
C) ఆర్టికల్ 280
D) ఆర్టికల్ 300
Answer: B
Explanation: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 262 అంతరాష్ట్ర నదులు లేదా నదీ లోయల జలాలకు సంబంధించిన వివాదాల పరిష్కారానికి పార్లమెంటుకు అధికారాన్ని ఇస్తుంది.
Q6. [Tricky] అంతర్జాతీయ నీటి అజెండా మరియు తజికిస్తాన్ పాత్రకు సంబంధించి క్రింది వాటిని పరిశీలించి సరైన సమాధానాన్ని ఎంచుకోండి:
A) తజికిస్తాన్ ప్రతిపాదన మేరకే ఐక్యరాజ్యసమితి 2018-2028 కాలాన్ని నీటి దశాబ్దంగా ప్రకటించింది.
B) నీరు అనేది భారత రాజ్యాంగం ప్రకారం కేంద్ర జాబితాలోని అంశం.
C) ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద స్వచ్ఛమైన నీటి వనరులు తజికిస్తాన్ దేశంలోనే ఉన్నాయి.
D) దుషన్బే సదస్సు కేవలం ఆసియా దేశాల మధ్య సరిహద్దు నదీ వివాదాల పరిష్కారం కోసమే ఉద్దేశించబడింది.
Answer: A
Explanation: అంతర్జాతీయ నీటి అజెండాలో తజికిస్తాన్ కీలక పాత్ర పోషించింది మరియు దాని చొరవతోనే UN consensus ద్వారా ఈ దశాబ్దాన్ని ప్రకటించింది; నీరు అనేది భారతదేశంలో రాష్ట్ర జాబితా అంశం.
Q7. [Tricky] రాబోయే కాలంలో ప్రపంచ నీటి డిమాండ్కు సంబంధించి సదస్సు నివేదిక వెల్లడించిన అంచనా ఏది?
A) 2050 నాటికి తాగునీటి డిమాండ్ 50 శాతం తగ్గుతుంది.
B) 2050 నాటికి ప్రపంచవ్యాప్తంగా తాగునీటి డిమాండ్ కనీసం 25 శాతం పెరుగుతుంది.
C) పారిశ్రామికీకరణ వల్ల నీటి వినియోగం పూర్తిగా నిలిచిపోతుంది.
D) పట్టణ జనాభాకు నీటి కొరత సమస్యలు 2030 నాటికే పూర్తిగా పరిష్కారమవుతాయి.
Answer: B
Explanation: నిపుణుల తాజా పరిశోధనల ప్రకారం, 2050 నాటికి ప్రపంచ తాగునీటి అవసరాలు కనీసం 25 శాతం పెరుగుతాయని సదస్సులో స్పష్టం చేశారు.
Q8. [Tricky] దుషన్బే వాటర్ ప్రాసెస్ (Dushanbe Water Process) యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశం ఏమిటి?
A) మధ్య ఆసియా దేశాలలో జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుల నిర్మాణానికి నిధులు సేకరించడం.
B) ఐక్యరాజ్యసమితి నీటి దశాబ్దపు లక్ష్యాల అమలుకు ప్రతి రెండేళ్లకొకసారి ఉన్నత స్థాయి సదస్సుల ద్వారా వేదికను కల్పించడం.
C) పసిఫిక్ మహాసముద్రంలోని నీటి కాలుష్యాన్ని నియంత్రించడం.
D) ప్రపంచ బ్యాంక్ సహాయంతో నదుల అనుసంధాన ప్రక్రియను చేపట్టడం.
Answer: B
Explanation: దుషన్బే వాటర్ ప్రాసెస్ అనేది తజికిస్తాన్ ప్రభుత్వం ప్రతి రెండేళ్లకు ఒకసారి నిర్వహించే అంతర్జాతీయ కాన్ఫరెన్స్ సిరీస్, ఇది యుఎన్ నీటి దశాబ్దపు లక్ష్యాల సాధనకు కట్టుబడి ఉంటుంది.
📜 Previous Year Question Style (PYQ)
PYQ 1:
With reference to the Sustainable Development Goals (SDGs) set up by the United Nations, which of the following is correct regarding SDG 6?
A) It aims to achieve gender equality and empower all women.
B) It focuses on ensuring availability and sustainable management of water and sanitation for all.
C) It relates to taking urgent action to combat climate change and its impacts.
D) It ensures access to affordable, reliable, sustainable and modern energy.
Answer: B
Explanation: SDG 6 is dedicated exclusively to clean water and sanitation access globally by the year 2030.
PYQ 2:
Consider the following statements regarding water resources and governance in India:
1. Water supply, irrigation, and canals fall under the State List of the Seventh Schedule of the Constitution of India.
2. The Central Government has the absolute power to legislate on intra-state rivers without any state consultation.
3. National Water Development Agency (NWDA) functions under the Ministry of Jal Shakti.
Which of the above statements is/are correct?
A) 1 only
B) 1 and 3 only
C) 2 and 3 only
D) 1, 2 and 3
Answer: B
Explanation: Statement 1 is correct as water is a state subject. Statement 2 is incorrect because the central government cannot arbitrarily intervene in purely intra-state rivers. Statement 3 is correct as NWDA is under the Ministry of Jal Shakti.
PYQ 3:
Match the following international years/decades declared by the United Nations with their respective timelines:
| List I (International Observation) | List II (Timeline) |
| --- | --- |
| P. International Decade for Action "Water for Life" | 1. 2018 - 2028 |
| Q. International Decade for Action "Water for Sustainable Development" | 2. 2005 - 2015 |
| R. International Year of Freshwater | 3. 2003 |
Select the correct matching code:
A) P-1, Q-2, R-3
B) P-2, Q-1, R-3
C) P-3, Q-1, R-2
D) P-2, Q-3, R-1
Answer: B
Explanation: "Water for Life" was from 2005-2015. "Water for Sustainable Development" is from 2018-2028. International Year of Freshwater was celebrated in 2003.
✍️ Mains Answer Pointers
Question 1 (150 words): Explain the significance of the 'Dushanbe Water Process' in accelerating the progress of UN Sustainable Development Goal 6 (SDG 6).
- Introduction: 1–2 lines defining the Dushanbe Water Process as a platform led by Tajikistan to review and push the global water action agenda (2018-2028).
- Body Point 1: [Governance dimension] It bridges regional policies with global platforms, aligning national commitments with the upcoming UN 2026 Water Conference.
- Body Point 2: [Economic dimension] Promotes investments in sustainable infrastructure, addressing the projected 25% increase in global water demand by 2050.
- Body Point 3: [Social dimension] Focuses on the Global South, aiming to eliminate disparities where billions still lack basic drinking water and sanitation.
- Conclusion: The Dushanbe Water Framework provides a balanced approach to integrating water security with climate and food systems post-2030.
- Data/Diagram to include: Flowchart linking Water Security $\rightarrow$ Food Production $\rightarrow$ Economic Stability.
Question 2 (250 words): Analyze the cross-border challenges of water diplomacy (Water Diplomacy) in the context of climate change and melting glaciers, with specific reference to India's neighborhood.
- Introduction: Define water diplomacy as the use of diplomatic instruments to manage shared transboundary water resources, highly critical in 2026 due to rapid climate risks.
- Body Point 1: [Historical background] Treaties like the Indus Waters Treaty (1960) and Ganges Water Sharing Treaty (1996) have governed regional geopolitics but face ecological strains today.
- Body Point 2: [Current event analysis] The 4th Dushanbe Conference highlights that global warming is depleting third-pole glaciers (Himalayas/Pamirs), changing seasonal river flows.
- Body Point 3: [Political dimension] Asymmetric water availability leads to a trust deficit between upper-riparian (e.g., China) and lower-riparian nations (e.g., India, Bangladesh).
- Body Point 4: [Economic dimension] Agriculture and hydropower in South Asia depend on these glaciated rivers; changes jeopardize energy security and livelihood for over a billion people.
- Body Point 5: [International dimension] Global frameworks like the UN Water Action Agenda lack binding enforcement mechanisms, making bilateral compliance difficult.
- Body Point 6: [Challenges or criticism] Lack of real-time data sharing and institutional rigidities in old treaties fail to incorporate modern environmental and climate data.
- Conclusion: Moving from "water sharing" to "benefit sharing" and upgrading bilateral treaties into data-driven climate compacts is the path forward.
- Data/Diagram to include: A comparison table showing Upper Riparian vs Lower Riparian challenges in major Asian river basins.
⚠️ Examiner Trap
- Trap 1: Students often confuse "Water for Life" decade with the current "Water for Sustainable Development" decade. The correct fact is that "Water for Life" was from 2005-2015, whereas the current ongoing decade is from 2018-2028.
- Trap 2: A common wrong assumption is that Water is a Subject in the Concurrent List of the Indian Constitution because central agencies manage rivers. The reality is that Water is explicitly in the State List (Entry 17), though Article 262 gives Parliament power over transboundary river disputes.
- Trap 3: Many students miss checking the specific co-hosts of upcoming UN water events when studying declarations. Always remember that the 4th Dushanbe conference is a precursor to the 2026 UN Water Conference which will be co-hosted by Senegal and the UAE, not Tajikistan alone.
🧭 Exam Tip
- Prelims Perspective: Focus heavily on the exact timeline of the Water Action Decade (2018-2028), the core theme of SDG 6, and the location of the Dushanbe Water Process. Questions on nodal bodies like UN DESA and Ministry of Jal Shakti are highly recurring.
- Mains Perspective: Examiners look for multi-dimensional linkage. Combine environmental data (glacier melting) with geopolitical angles (transboundary water agreements in South/Central Asia). Use terms like Water-Energy-Food Nexus.
- Interview Round: Be prepared to give balanced views on whether water can become a cause for future wars or if it acts as a tool for peace. Highlight India’s neighborhood water diplomacy initiatives.
- High-Probability Prediction: In the next exam cycle, a question regarding SDG 6 targets or a case study mapping global glacier depletion and its economic impact on downstream nations is highly probable.