కేంద్ర వ్యవసాయ, రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో 2026 మే 28, 29 తేదీలలో న్యూఢిల్లీలోని NASC కాంప్లెక్స్లో 'ఖరీఫ్ ప్రచారం 2026 కొరకు జాతీయ వ్యవసాయ సదస్సు' (National Conference on Agriculture for Kharif Campaign 2026) జరుగుతోంది. కేంద్ర వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ దీనికి అధ్యక్షత వహిస్తున్నారు. ఈ సదస్సు ముఖ్య ఉద్దేశం వచ్చే ఖరీఫ్ సీజన్కు సన్నద్ధమవడం, స్థిరమైన వ్యవసాయం, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే వ్యవసాయ పద్ధతులు (Climate-Resilient Agriculture), పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజల ఉత్పత్తిని పెంచడం. పోటీ పరీక్షల దృష్ట్యా వ్యవసాయ విధానాలు, ఆహార భద్రత, ఆర్థికాభివృద్ధికి సంబంధించిన అంశాలకు ఇది చాలా కీలకం.
What Happened
కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతు సంక్షేమ శాఖ మంత్రి శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ ఆధ్వర్యంలో 'ఖరీఫ్ ప్రచారం 2026' కోసం జాతీయ వ్యవసాయ సదస్సు ప్రారంభమైంది. రాబోయే ఖరీఫ్ సీజన్ (Kharif Season) కోసం దేశవ్యాప్తంగా రాష్ట్రాల సన్నద్ధతను సమీక్షించడం, వ్యవసాయ ఉత్పాదకతను పెంచడం ఈ కార్యక్రమ ముఖ్యోద్దేశం. వర్షాకాలం ప్రారంభానికి ముందు విత్తనాలు, ఎరువుల లభ్యత మరియు వ్యవసాయ ప్రణాళికలను సిద్ధం చేయడానికి ప్రతి సంవత్సరం ఇలాంటి జాతీయ సదస్సును నిర్వహిస్తారు.
When & Where
ఈ సదస్సు 2026 మే 28 మరియు 29 తేదీలలో న్యూఢిల్లీలోని NASC (నేషనల్ అగ్రికల్చరల్ సైన్స్ సెంటర్) కాంప్లెక్స్లో జరుగుతుంది. భారతదేశ వ్యవసాయ విధాన నిర్ణయాలకు ఢిల్లీ కేంద్ర బిందువు కావడం వల్ల అన్ని రాష్ట్రాల వ్యవసాయ శాఖ మంత్రులు, అధికారులతో ఇక్కడ సదస్సును ఏర్పాటు చేశారు.
Who Is Involved
- కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ: ఈ కార్యక్రమాన్ని సమన్వయం చేసే నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
- శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్: కేంద్ర వ్యవసాయ శాఖ మంత్రి, సదస్సుకు అధ్యక్షత వహిస్తున్నారు.
- ICAR (ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్): వ్యవసాయ శాస్త్రవేత్తలు మరియు పరిశోధకులు, వీరు వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే విత్తనాలపై సూచనలు చేస్తారు.
- రాష్ట్ర వ్యవసాయ మంత్రులు మరియు అధికారులు: రాజ్యాంగం ప్రకారం వ్యవసాయం రాష్ట్ర పరిధిలోని అంశం కావడంతో కేంద్ర విధానాలను క్షేత్రస్థాయిలో అమలు చేయడానికి వీరే కీలకం.
How It Works
- ముందస్తు ప్రణాళిక (Preparedness): ఖరీఫ్ పంటల సాగు కోసం అవసరమైన విత్తనాలు, ఎరువుల లభ్యతపై రాష్ట్రాలతో కేంద్రం సమీక్షలు జరుపుతుంది.
- థీమాటిక్ చర్చలు (Thematic Discussions): ఉత్పత్తి వృద్ధి, ఆత్మనిర్భరత, వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే వ్యవసాయం (Climate-Resilient Agriculture), మౌలిక సదుపాయాలు మరియు రిస్క్ మేనేజ్మెంట్పై సెషన్లు జరుగుతాయి.
- సమస్యల పరిష్కారం (Zonal Consultations): ప్రాంతాల వారీగా ఉన్న వ్యవసాయ సమస్యలను గుర్తించి, డిజిటల్ అగ్రికల్చర్ మరియు నాచురల్ ఫార్మింగ్ (సహజ వ్యవసాయం) విధానాలను రాష్ట్రాలకు పరిచయం చేస్తారు.
- ఆర్థిక మరియు బీమా సహాయం: పంట నష్టాలను ఎదుర్కోవడానికి పీఎం ఫసల్ బీమా యోజన (PMFBY), వ్యవసాయ పరపతి వంటి పథకాల అమలు కార్యాచరణను ఖరారు చేస్తారు.
Why It Matters
ఈ సదస్సు UPSC GS Paper 2 (పాలన, కేంద్ర-రాష్ట్ర సంబంధాలు), GS Paper 3 (ఆర్థికాభివృద్ధి, వ్యవసాయం) లకు అత్యంత కీలకం. దేశ జనాభాలో సగానికి పైగా వ్యవసాయంపై ఆధారపడినందున ఖరీఫ్ సీజన్ విజయవంతం కావడం దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థకు వెన్నెముక. పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజల ఉత్పత్తిలో 'ఆత్మనిర్భరత' సాధించడం వల్ల విదేశీ మారక ద్రవ్యం ఆదా అవ్వడమే కాకుండా, ద్రవ్యోల్బణం (Food Inflation) అదుపులో ఉంటుంది.
Historical Background
భారతదేశంలో వ్యవసాయ ప్రణాళికలకు స్వాతంత్ర్యం వచ్చినప్పటి నుంచీ విశేష ప్రాధాన్యత ఉంది.
- 1960ల కాలం: హరిత విప్లవం (Green Revolution) ద్వారా గోధుమ, వరి ఉత్పత్తిలో దేశం స్వయం సమృద్ధి సాధించింది.
- 2007: రాష్ట్రీయ కృషి వికాస్ యోజన (RKVY) ప్రారంభం, ఇది రాష్ట్రాలకు వ్యవసాయ ప్రణాళికల్లో ఎక్కువ స్వేచ్ఛనిచ్చింది.
- 2016: రైతుల ఆదాయం పెంపు లక్ష్యంతో 'ప్రధానమంత్రి ఫసల్ బీమా యోజన' (PMFBY), e-NAM వంటి పథకాల ప్రారంభం. ప్రతి ఏటా ఖరీఫ్, రబీ సీజన్లకు ముందు ఈ తరహా సదస్సులు నిర్వహించడం ఆనవాయితీ.
Previous Related Events
- 2023: అంతర్జాతీయ చిరుధాన్యాల సంవత్సరం (International Year of Millets). గత సదస్సుల్లో మిల్లెట్స్ సాగుకు అత్యధిక ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు.
- 2024: పర్యావరణ పరిరక్షణ మరియు ఎరువుల సబ్సిడీ భారాన్ని తగ్గించే ఉద్దేశ్యంతో నానో యూరియా (Nano Urea) వాడకంపై ప్రచారాలు జరిగాయి.
- 2025 రబీ క్యాంపెయిన్: ఆవాలు, శనగల దిగుబడిని పెంచడానికి అక్టోబర్లో శీతాకాల పంటల సదస్సును ఇలాగే నిర్వహించారు.
Static GK Connection
- ఖరీఫ్ పంటలు (Kharif Crops): నైరుతి రుతుపవనాల సమయంలో (జూన్-అక్టోబర్) సాగు చేసే పంటలు. ఉదాహరణ: వరి, మొక్కజొన్న, జొన్న, పత్తి, వేరుశెనగ.
- రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ (7th Schedule): వ్యవసాయం అనేది రాష్ట్ర జాబితా (State List - Entry 14) లోని అంశం. అయినప్పటికీ దేశవ్యాప్త సమన్వయం మరియు ఆహార ఉత్పత్తుల వాణిజ్యం (Concurrent List - Entry 33) కోసం కేంద్రం జాతీయ విధానాలను రూపొందిస్తుంది.
India & World Comparison
పాలు, పప్పుధాన్యాలు, జనపనార ఉత్పత్తిలో భారతదేశం ప్రపంచంలో నంబర్ వన్ స్థానంలో ఉండగా, వరి, గోధుమలు, పత్తి ఉత్పత్తిలో రెండవ స్థానంలో ఉంది. అయితే, వంటనూనెల (Edible Oils) విషయంలో భారతదేశం ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద దిగుమతిదారులలో ఒకటిగా ఉంది. వాతావరణ మార్పులను ఎదుర్కోవడంలో కూడా అభివృద్ధి చెందుతున్న దేశాలకు భారతదేశ క్లైమేట్-రెసిలియంట్ వ్యవసాయ నమూనాలు ఆదర్శంగా మారుతున్నాయి.
Future Impact
- ఆత్మనిర్భర భారత్: పప్పుధాన్యాలు మరియు నూనెగింజల దిగుమతులను తగ్గించి, రాబోయే ఐదేళ్లలో గణనీయమైన స్వయం సమృద్ధి సాధించడం.
- క్లైమేట్ రెసిలియెన్స్ (Climate Resilience): ఎల్-నినో మరియు అకాల వర్షాల వల్ల పంట నష్టపోకుండా ఆధునిక వంగడాలను (Climate Resilient Varieties) ప్రవేశపెట్టడం.
- డిజిటల్ అగ్రికల్చర్ విస్తరణ: AI, డ్రోన్ల వినియోగం ద్వారా భూసార పరీక్షలు, క్రిమిసంహారక పిచికారీ వంటి వాటిలో సాంకేతికతను జోడించడం.
🔑 Key Points for Revision
- ఖరీఫ్ ప్రచారం 2026 జాతీయ సదస్సు మే 28, 29 తేదీల్లో న్యూఢిల్లీలో జరుగుతోంది.
- దీనికి కేంద్ర వ్యవసాయ మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ అధ్యక్షత వహిస్తున్నారు.
- ప్రధాన థీమ్ 1: ఆత్మనిర్భరత, డైవర్సిఫికేషన్ (విభిన్న పంటల సాగు) మరియు ఉత్పత్తి వృద్ధి.
- ప్రధాన థీమ్ 2: 'ఖేత్ బచావో' (Khet Bachao) మరియు క్లైమేట్-రెసిలియంట్ వ్యవసాయం.
- ప్రధాన థీమ్ 3: మౌలిక సదుపాయాలు, రిస్క్ మేనేజ్మెంట్ మరియు ఆర్థిక సాయం.
- ఖరీఫ్ సీజన్ జూన్-జూలై లో మొదలై, సెప్టెంబర్-అక్టోబర్ లో ముగుస్తుంది.
- వ్యవసాయం అనేది రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్లో రాష్ట్ర జాబితా (Entry 14) కిందకు వస్తుంది.
- వరి, పత్తి, వేరుశెనగ, జొన్న, మొక్కజొన్న ముఖ్యమైన ఖరీఫ్ పంటలు.
- దేశ ఆహార భద్రతలో అత్యధిక శాతం ఖరీఫ్ పంటల దిగుబడిపైనే ఆధారపడి ఉంది.
- పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజల ఉత్పత్తిలో దిగుమతులను తగ్గించి స్వయం సమృద్ధి సాధించడం లక్ష్యం.
- ICAR (ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ అగ్రికల్చరల్ రీసెర్చ్) ఇందులో సాంకేతిక భాగస్వామిగా వ్యవహరిస్తోంది.
- వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే (Climate-Resilient) విత్తన రకాలను ప్రోత్సహించడం.
- సహజ వ్యవసాయం (Natural Farming) మరియు డిజిటల్ వ్యవసాయాన్ని క్షేత్రస్థాయిలోకి తీసుకువెళ్లడం.
- వ్యవసాయ రంగాన్ని ప్రకృతి విపత్తుల నుండి కాపాడేందుకు PMFBY వంటి బీమా పథకాలను విస్తరించడం.
- కేంద్ర-రాష్ట్రాల మధ్య మెరుగైన సమన్వయానికి ఈ సదస్సు ఒక వేదికగా నిలుస్తుంది.
🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)
Core Concept: ఖరీఫ్ సీజన్ మరియు భారతీయ వ్యవసాయ వ్యవస్థ (Kharif Season & Indian Cropping System)
- Definition: భారతదేశంలో నైరుతి రుతుపవనాల రాకతో (జూన్) ప్రారంభమై శరదృతువు (అక్టోబర్) తో ముగిసే వర్షాధార పంటకాలాన్ని ఖరీఫ్ సీజన్ అంటారు.
- Constitutional / Legal Basis: ఆర్టికల్ 246 కింద 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం వ్యవసాయం రాష్ట్ర ప్రభుత్వ పరిధిలోని అంశం (State List, Entry 14).
- Scientific / Economic Principle: రుతుపవనాలపై ఆధారపడిన వ్యవసాయం (Monsoon-dependent agriculture). మట్టిలో సరైన తేమ మరియు సమయానుకూల వర్షాలు ఖరీఫ్ పంటల ఆర్థిక సాఫల్యానికి కీలకం.
- How it connects to this event: సదస్సులో రాబోయే ఖరీఫ్ సీజన్కు ఎరువుల పంపిణీ మరియు వాతావరణ ముందస్తు అంచనాలపై జాతీయ స్థాయి కార్యాచరణ రూపొందిస్తారు.
- Origin & History: 'ఖరీఫ్' అనేది అరబిక్ పదం, దీని అర్థం 'శరదృతువు' (Autumn). మొఘలుల కాలం నుంచి భారత ఉపఖండంలో ఈ పదం వాడుకలో ఉంది.
- Key milestone 1: 1966-67: హరిత విప్లవం (Green Revolution) ప్రారంభం, అధిక దిగుబడినిచ్చే వరి (ఖరీఫ్) వంగడాల ప్రవేశపెట్టడం.
- Key milestone 2: 2016: ఫసల్ బీమా యోజన (PMFBY) అమలు. ఇందులో ఖరీఫ్ పంటలకు రైతులు చెల్లించాల్సిన ప్రీమియం 2% గా నిర్ణయించారు.
- Related Acts / Schemes / Treaties: జాతీయ ఆహార భద్రతా చట్టం (NFSA), PM-KISAN, మరియు మద్దతు ధరల (MSP) విధానం.
- Nodal Ministry / Body: కేంద్ర వ్యవసాయ మరియు రైతు సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ మరియు కమిషన్ ఫర్ అగ్రికల్చరల్ కాస్ట్స్ అండ్ ప్రైసెస్ (CACP).
- India-specific relevance: దేశ ఆహార ఉత్పత్తిలో 50 శాతానికి పైగా వాటా ఒక్క ఖరీఫ్ సీజన్ (ముఖ్యంగా వరి సాగు) నుండే వస్తుంది, ఇది గ్రామీణ జీవనోపాధికి మూలాధారం.
- Global comparison: ఆగ్నేయాసియా దేశాలు (చైనా, థాయ్లాండ్, వియత్నాం) లాగానే భారతదేశం కూడా వేసవి రుతుపవనాల ఆధారిత వ్యవసాయం చేస్తుంది.
- Data point: భారతదేశ వార్షిక ఆహార ధాన్యాల ఉత్పత్తిలో (సుమారు 330 మిలియన్ టన్నులు) సగం కంటే ఎక్కువ ఖరీఫ్ పంటల ద్వారానే లభిస్తుంది.
- Common exam angle: ఖరీఫ్ మరియు రబీ పంటల మధ్య వ్యత్యాసం, ఉమ్మడి ఉదాహరణలు, మరియు CACP సూచించే కనీస మద్దతు ధర (MSP).
- Easy memory hook: ఖరీఫ్ పంటల కొరకు "RCBM" గుర్తుంచుకోండి - Rice (వరి), Cotton (పత్తి), Bajra (సజ్జలు), Maize (మొక్కజొన్న).
❓ Practice MCQs
Q1. వ్యవసాయం భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్లో ఏ జాబితా కిందకు వస్తుంది? [Easy]
A) కేంద్ర జాబితా (Union List)
B) రాష్ట్ర జాబితా (State List)
C) ఉమ్మడి జాబితా (Concurrent List)
D) అవశిష్ట అధికారాలు (Residuary Powers)
Answer: B
Explanation: రాజ్యాంగం ప్రకారం వ్యవసాయం రాష్ట్ర జాబితాలో (Entry 14) ఉంది. అయినప్పటికీ జాతీయ స్థాయి ప్రణాళికల కోసం కేంద్రం రాష్ట్రాలతో సదస్సులు నిర్వహిస్తుంది.
Q2. కింది వాటిలో ఏది ఖరీఫ్ పంట కాదు? [Easy]
A) వరి (Rice)
B) వేరుశెనగ (Groundnut)
C) గోధుమ (Wheat)
D) పత్తి (Cotton)
Answer: C
Explanation: గోధుమ అనేది చలికాలంలో పండించే రబీ పంట. వరి, వేరుశెనగ, పత్తి ఖరీఫ్ సీజన్ పంటలు.
Q3. ప్రధానమంత్రి ఫసల్ బీమా యోజన (PMFBY) కింద ఖరీఫ్ పంటలకు రైతులు చెల్లించాల్సిన గరిష్ట ప్రీమియం శాతం ఎంత? [Moderate]
A) 1.5%
B) 2.0%
C) 5.0%
D) 3.0%
Answer: B
Explanation: పీఎం ఫసల్ బీమా యోజన కింద ఖరీఫ్ పంటలకు 2%, రబీ పంటలకు 1.5%, వాణిజ్య మరియు ఉద్యాన పంటలకు 5% ప్రీమియంను రైతులు చెల్లిస్తారు.
Q4. 'ఖరీఫ్ ప్రచారం 2026' జాతీయ సదస్సు యొక్క ప్రధాన ఇతివృత్తం (Theme) దేనిపై కేంద్రీకరించబడింది? [Moderate]
A) వ్యవసాయ భూములను పరిశ్రమలకు కేటాయించడం
B) పర్యావరణహిత స్థిరమైన వ్యవసాయం మరియు నూనెగింజలలో ఆత్మనిర్భరత
C) కేవలం రసాయన ఎరువుల పంపిణీ పెంచడం
D) సేంద్రియ వ్యవసాయాన్ని పూర్తిగా నిషేధించడం
Answer: B
Explanation: ఈ సదస్సు స్థిరమైన వ్యవసాయం, క్లైమేట్-రెసిలియంట్ (వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే) వ్యవసాయం మరియు పప్పులు, నూనెగింజల ఉత్పత్తిలో స్వయం సమృద్ధి సాధించడంపై దృష్టి సారించింది.
Q5. వ్యవసాయ విధానాల్లో 'ఖేత్ బచావో' (Khet Bachao) అనే పదం దేనిని సూచిస్తుంది? [Moderate]
A) అడవుల నరికివేతను పెంచడం
B) వ్యవసాయ భూములను పారిశ్రామికీకరణ నుండి రక్షించడం మరియు స్థిరమైన సాగు పద్ధతులను అవలంబించడం
C) వ్యవసాయ ఉత్పత్తులపై పన్నులు విధించడం
D) ఉచిత కరెంటును రద్దు చేయడం
Answer: B
Explanation: 'ఖేత్ బచావో' అంటే నేల సారాన్ని కాపాడటం మరియు వాతావరణ మార్పుల నుండి వ్యవసాయ రంగాన్ని స్థిరమైన పద్ధతుల్లో రక్షించడం.
Q6. భారతదేశం వ్యవసాయ ఉత్పత్తులలో అగ్రగామిగా ఉన్నప్పటికీ, ఈ క్రింది ఏ ఉత్పత్తిలో స్వయం సమృద్ధి కోసం అత్యధికంగా దిగుమతులపై ఆధారపడుతోంది? [Tricky]
A) పాలు (Milk)
B) వంట నూనెలు (Edible Oils)
C) పప్పుధాన్యాలు (Pulses)
D) గోధుమలు (Wheat)
Answer: B
Explanation: పప్పుధాన్యాల ఉత్పత్తిలో ముందంజలో ఉన్నప్పటికీ, పామాయిల్ మరియు సన్ఫ్లవర్ నూనెల వంటి వంట నూనెల విషయంలో భారతదేశం భారీగా దిగుమతులపై ఆధారపడుతోంది.
Q7. వ్యవసాయ ఖర్చులు మరియు ధరల కమిషన్ (CACP) కి సంబంధించి సరైన వాక్యం ఏది? [Tricky]
A) CACP కేవలం రబీ పంటలకు మాత్రమే కనీస మద్దతు ధరను (MSP) ప్రకటిస్తుంది.
B) CACP సిఫార్సులు కేంద్ర ప్రభుత్వం తప్పనిసరిగా పాటించాల్సిన చట్టబద్ధమైన ఆదేశాలు.
C) CACP ఒక సలహా సంఘం మాత్రమే, ఇది MSP పై కేంద్ర ప్రభుత్వానికి సిఫార్సులు చేస్తుంది.
D) CACPని 2014లో మాత్రమే ఏర్పాటు చేశారు.
Answer: C
Explanation: CACP అనేది 1965లో స్థాపించబడిన అడ్వైజరీ బాడీ. ఇది MSP ని సిఫార్సు చేస్తుంది కానీ ప్రభుత్వానికి ఇది బైండింగ్ (తప్పనిసరి) కాదు.
Q8. ఈ క్రింది వాతావరణ పరిస్థితులలో ఖరీఫ్ పంటల దిగుబడిపై అత్యంత ప్రతికూల (నెగిటివ్) ప్రభావం చూపేది ఏది? [Tricky]
A) లా-నినా (La Nina)
B) పశ్చిమ విక్షోభాలు (Western Disturbances)
C) ఎల్-నినో (El Nino)
D) ఈశాన్య రుతుపవనాలు (Northeast Monsoon)
Answer: C
Explanation: ఎల్-నినో పరిస్థితుల వల్ల భారతదేశంలో నైరుతి రుతుపవనాలు బలహీనపడి, వర్షాభావ పరిస్థితులు (కరువు) ఏర్పడతాయి. ఇది ఖరీఫ్ పంటల దిగుబడిని తీవ్రంగా తగ్గిస్తుంది.
📜 Previous Year Question Style (PYQ)
PYQ 1:
భారత వ్యవసాయ రంగంలో కనీస మద్దతు ధర (MSP) విధానానికి సంబంధించి, వ్యవసాయ వ్యయాలు మరియు ధరల కమిషన్ (CACP) సాధారణంగా ఎన్ని పంటలకు ఎంఎస్పిని సిఫార్సు చేస్తుంది?
A) 14 ఖరీఫ్, 6 రబీ మరియు 2 వాణిజ్య పంటలు (మొత్తం 22)
B) కేవలం 15 ఆహార ధాన్యాలు మాత్రమే
C) మొత్తం 30 పంటలకు పైన
D) కేవలం వాణిజ్య పంటలకు మాత్రమే
Answer: A
Explanation: CACP ప్రస్తుతం 22 వ్యవసాయ పంటలకు (14 ఖరీఫ్, 6 రబీ మరియు 2 వాణిజ్య పంటలు) MSPని మరియు చెరకుకు FRP (Fair and Remunerative Price)ని సిఫార్సు చేస్తుంది.
PYQ 2:
ఖరీఫ్ సీజన్ మరియు భారతీయ వ్యవసాయం గురించి ఈ క్రింది వాక్యాలను పరిగణించండి:
1. పత్తి మరియు జనుము (Jute) రెండూ భారతదేశంలో ఖరీఫ్ సీజన్లోనే సాగు చేస్తారు.
2. ప్రధానమంత్రి ఫసల్ బీమా యోజన కింద అన్ని ఖరీఫ్ పంటలకు ప్రీమియం 5% గా నిర్ణయించబడింది.
3. రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం వ్యవసాయం ఉమ్మడి జాబితాలో (Concurrent List) ఉంది.
పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
A) 1 మాత్రమే
B) 1 మరియు 2 మాత్రమే
C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
D) 1, 2 మరియు 3
Answer: A
Explanation: పత్తి, జనుము ఖరీఫ్ పంటలు (వాక్యం 1 సరైనది). ఖరీఫ్ పంటలకు బీమా ప్రీమియం 2% మాత్రమే, 5% కాదు (వాక్యం 2 తప్పు). వ్యవసాయం రాష్ట్ర జాబితాలో ఉంది (వాక్యం 3 తప్పు).
PYQ 3:
కింది వాటిని జతపరచండి:
పంటలు - సీజన్/రకం:
1. వేరుశెనగ (Groundnut) - a. జైద్ పంట (Zaid crop)
2. శనగలు (Gram) - b. ఖరీఫ్ పంట (Kharif crop)
3. పుచ్చకాయ (Watermelon) - c. రబీ పంట (Rabi crop)
సరైన ఎంపికను ఎంచుకోండి:
A) 1-b, 2-c, 3-a
B) 1-c, 2-b, 3-a
C) 1-b, 2-a, 3-c
D) 1-a, 2-c, 3-b
Answer: A
Explanation: వేరుశెనగ వర్షాకాలంలో పండే ఖరీఫ్ పంట, శనగలు (Gram) చలికాలంలో పండే రబీ పంట, మరియు పుచ్చకాయ వేసవిలో పండే జైద్ (Zaid) పంట.
✍️ Mains Answer Pointers
Question 1 (150 words): భారతదేశ వ్యవసాయ రంగంలో 'ఆత్మనిర్భరత' (స్వయం సమృద్ధి) సాధించడంలో ఉన్న సవాళ్లను విశ్లేషించండి, ముఖ్యంగా నూనెగింజలు మరియు పప్పుధాన్యాల ఉత్పత్తిని దృష్టిలో ఉంచుకుని.
- Introduction: 1960ల నాటి హరిత విప్లవం గోధుమలు, వరిలో స్వయం సమృద్ధి తెచ్చినప్పటికీ, భారతదేశం నేటికీ తన వంట నూనెల అవసరాలలో 55-60% దిగుమతులపైనే ఆధారపడుతుందని పేర్కొంటూ ప్రారంభించండి.
- Body Point 1: [లాభదాయకత] రైతులకు వరి, గోధుమలతో పోలిస్తే పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలపై కచ్చితమైన ఆదాయ భద్రత (గ్యారంటీడ్ MSP సేకరణ) లేకపోవడం.
- Body Point 2: [సాంకేతిక లోపాలు] నూనెగింజల్లో వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే (Climate Resilient) మరియు అధిక దిగుబడినిచ్చే దేశీయ వంగడాల కొరత.
- Body Point 3: [నీటిపారుదల వసతులు] పప్పుధాన్యాలు ఎక్కువగా వర్షాధార (Dryland) ప్రాంతాల్లో పండిస్తుండటం వల్ల వాతావరణ మార్పుల ప్రభావం ఎక్కువ.
- Conclusion: నూనెగింజలపై నేషనల్ మిషన్ (NMEO-OP) ని పటిష్టంగా అమలు చేస్తూ, ఈ పంటలకు మార్కెట్ గ్యారంటీ కల్పించడం ద్వారా ఆత్మనిర్భరత సాధించవచ్చు.
- Data/Diagram to include: వంట నూనెల దిగుమతులు ఏటా వేలకోట్ల విదేశీ మారక ద్రవ్యాన్ని ఖర్చు చేస్తున్నాయని చూపే ఫ్లోచార్ట్ లేదా డేటా పాయింట్.
Question 2 (250 words): భారతీయ వ్యవసాయాన్ని వాతావరణ మార్పులు (Climate Change) ఏ విధంగా ప్రభావితం చేస్తున్నాయి? "ఖరీఫ్ ప్రచారం 2026 సదస్సు" వంటి జాతీయ ప్రయత్నాలు ఈ సమస్యను పరిష్కరించడంలో ఎలా సహాయపడతాయి?
- Introduction: భారత వ్యవసాయం ఇప్పటికీ 50% పైగా వర్షాధారమేనని, వాతావరణ మార్పుల వల్ల పెరుగుతున్న ఉష్ణోగ్రతలు, అకాల వర్షాలు ఆహార భద్రతకు తీవ్ర ముప్పుగా పరిణమించాయని నిర్వచించండి.
- Body Point 1: [సమస్య] రుతుపవనాల అనిశ్చితి, ఎల్-నినో (El Nino) ప్రభావం వల్ల ఖరీఫ్ సీజన్ లో వర్షాభావ పరిస్థితులు తలెత్తి దిగుబడులు పడిపోవడం.
- Body Point 2: [ఆర్థిక కోణం] పంట నష్టం వల్ల రైతుల ఆదాయం పడిపోవడం మరియు దేశవ్యాప్తంగా ఆహార ద్రవ్యోల్బణం (Food Inflation) అమాంతం పెరగడం.
- Body Point 3: [సదస్సు పాత్ర] జాతీయ సదస్సులో 'ఖేత్ బచావో' (Khet Bachao) మరియు సస్టైనబుల్ అగ్రికల్చర్ను ప్రధాన థీమ్గా తీసుకోవడం ద్వారా రాష్ట్రాలకు ముందస్తు వ్యూహాలు అందుతాయి.
- Body Point 4: [సాంకేతికత వినియోగం] డిజిటల్ వ్యవసాయం, కిసాన్ డ్రోన్లు, ముందస్తు వాతావరణ సూచనలు (Early Warning Systems) ద్వారా రైతులను విపత్తులకు సన్నద్ధం చేయడం.
- Body Point 5: [అంతర్జాతీయ సమన్వయం] ICAR ద్వారా వాతావరణాన్ని తట్టుకునే నూతన విత్తన రకాలను వేగంగా రైతులకు చేరవేయడం.
- Body Point 6: [సవాళ్లు] కేంద్ర పథకాలను రాష్ట్రాలు క్షేత్రస్థాయిలో అమలు చేయడంలో ఉన్న పరిపాలనాపరమైన, మౌలిక లోపాలు మరియు నిధుల కొరత.
- Conclusion: కేవలం జాతీయ స్థాయి ప్రణాళికలు మాత్రమే సరిపోవని, గ్రామ పంచాయతీ స్థాయిలో క్లైమేట్ స్మార్ట్ అగ్రికల్చర్ (CSA) పద్ధతులను ప్రోత్సహించడమే సుస్థిర పరిష్కారం అని ముగించండి.
- Data/Diagram to include: ఎకనామిక్ సర్వే ప్రకారం, వాతావరణ మార్పుల వల్ల రాబోయే దశాబ్దంలో వ్యవసాయ దిగుబడులు 10-15% తగ్గే అవకాశం ఉందన్న రిపోర్ట్.
⚠️ Examiner Trap
- Trap 1: Students often confuse ఖరీఫ్ మరియు రబీ సీజన్ పంటలతో. The correct fact is పత్తి (Cotton) మరియు వేరుశెనగ (Groundnut) ఖరీఫ్ పంటలు, కాగా ఆవాలు మరియు గోధుమలు రబీ పంటలు.
- Trap 2: A common wrong assumption is వ్యవసాయం కేంద్ర లేదా ఉమ్మడి జాబితాలోని అంశం అని భావించడం. The reality is రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ ప్రకారం వ్యవసాయం అనేది రాష్ట్ర జాబితా (State List - Entry 14) లోని అంశం.
- Trap 3: Many students miss కనీస మద్దతు ధర (MSP) చట్టబద్ధమైన హక్కు కాదని, అది కేవలం ప్రభుత్వ విధానపరమైన నిర్ణయం మాత్రమే అన్న విషయాన్ని. Always remember CACP సిఫార్సులు కేంద్రానికి బైండింగ్ (తప్పనిసరిగా పాటించాల్సినవి) కావు.
🧭 Exam Tip
- Prelims: ఖరీఫ్ పంటల జాబితాలు, ఏ పంటకు ఎంత MSP ఇస్తున్నారు, PMFBY బీమా ప్రీమియం శాతాలు, మరియు వ్యవసాయ జాబితాల పంపిణీపై ఫ్యాక్ట్ బేస్డ్ ప్రశ్నలు తరచుగా వస్తాయి.
- Mains: వాతావరణ మార్పులు భారతీయ వ్యవసాయంపై చూపుతున్న ప్రభావం, ఆహార భద్రతలో మిల్లెట్స్ లేదా నూనెగింజల పాత్ర (ఆత్మనిర్భరత) వంటి అంశాలపై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు ఆశించవచ్చు. GS 3 కి ఇది అత్యంత కోర్ టాపిక్.
- Interview: ఇంటర్వ్యూలలో రైతుల ఆదాయం రెట్టింపు చేయడం, డిజిటల్ అగ్రికల్చర్ ప్రయోజనాలు, ఎరువుల సబ్సిడీ మరియు స్థానిక వ్యవసాయ సమస్యలపై మీ అభిప్రాయాన్ని అడిగే అవకాశం ఉంది.
- High-Probability Prediction: రాబోయే పరీక్షల్లో వాతావరణ మార్పులను తట్టుకునే వ్యవసాయ పద్ధతులు (Climate Resilient Agriculture) మరియు వ్యవసాయ ఉమ్మడి/రాష్ట్ర జాబితా వివాదాలపై పాలిటీ-ఎకానమీ లింక్డ్ ప్రశ్న పడే అవకాశం చాలా ఎక్కువగా ఉంది.