ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ (MoHFW) 2023–24 కాలానికి సంబంధించి నేషనల్ ఫ్యామిలీ హెల్త్ సర్వే-6 (NFHS-6) నివేదికను విడుదల చేసింది. ఈ సర్వేను దేశవ్యాప్తంగా 715 జిల్లాల్లో నిర్వహించారు. మాతా-శిశు ఆరోగ్యం, పిల్లల పోషణ, ఆరోగ్య బీమా వంటి రంగాల్లో భారతదేశం సాధించిన పురోగతిని ఈ నివేదిక హైలైట్ చేసింది. అయితే, పెరుగుతున్న ఊబకాయం, నాన్-కమ్యూనికేబుల్ వ్యాధుల (NCDs) గురించి తీవ్రంగా హెచ్చరించింది. ఈ నివేదిక ప్రభుత్వ విధానాల రూపకల్పనకు మరియు సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల (SDGs) పర్యవేక్షణకు అత్యంత కీలకం.
What Happened
ఇటీవల, ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ (MoHFW) జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే-6 (NFHS-6) నివేదికను అధికారికంగా విడుదల చేసింది. ఈ నివేదికలో 2023–24 నాటి డేటాను పొందుపరిచారు. మాతా-శిశు ఆరోగ్యం, పోషకాహారం, వ్యాధి నిరోధక టీకాలు మరియు ఆరోగ్య బీమా రంగాలలో భారతదేశం ఎంతో మెరుగైన ఫలితాలు సాధించిందని ఈ నివేదిక స్పష్టం చేసింది. అయితే, జీవనశైలి వ్యాధుల (NCDs) ఆకస్మిక పెరుగుదల ఆందోళన కలిగిస్తోంది.
When & Where
ఈ సర్వే డేటాను 2023–24 కాలానికి సేకరించారు. సర్వేను భారతదేశ వ్యాప్తంగా ఉన్న 715 జిల్లాల్లో పూర్తి స్థాయిలో నిర్వహించారు. ఇందులో మొత్తం 6.79 లక్షల గృహాలను ఫీల్డ్ లెవల్లో పరిశీలించారు. భారతదేశ జనాభా ఆరోగ్యం గురించి క్షేత్రస్థాయిలో వాస్తవాలను తెలుసుకోవడానికి ఇది ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సర్వేలలో ఒకటి.
Who Is Involved
- ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ (MoHFW): నివేదికను ఫండ్ చేసి, అధికారికంగా విడుదల చేసిన కేంద్ర సంస్థ.
- ఇంటర్నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ పాపులేషన్ సైన్సెస్ (IIPS): ముంబైకి చెందిన ఈ ప్రతిష్టాత్మక సంస్థ సర్వేను సమన్వయం చేసే నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరించింది.
- రాష్ట్ర ఆరోగ్య విభాగాలు: సర్వే నిర్వహణలో స్థానిక మద్దతు మరియు డేటా సేకరణలో కీలక భాగస్వాములు.
How It Works
- నోడల్ ఏజెన్సీ నియామకం: సర్వే రూపకల్పన, డిజైన్ మరియు సమన్వయం కోసం కేంద్ర ప్రభుత్వం IIPS (ముంబై) ని నోడల్ ఏజెన్సీగా ఎంపిక చేస్తుంది.
- డేటా సేకరణ (Data Collection): కఠినమైన శిక్షణ పొందిన ఫీల్డ్ వర్కర్లు ఎంపిక చేసిన ఇళ్లకు వెళ్లి మహిళలు, పురుషులు మరియు పిల్లల ఆరోగ్య వివరాలను నేరుగా నమోదు చేస్తారు.
- బయోమార్కర్ టెస్టింగ్: ఇళ్ల వద్దనే ఎత్తు, బరువు కొలవడంతో పాటు రక్తహీనత (Anemia), బ్లడ్ ప్రెజర్, బ్లడ్ షుగర్ వంటి ప్రాథమిక క్లినికల్ పరీక్షలు నిర్వహిస్తారు.
- నివేదిక తయారీ: సేకరించిన డేటాను శాస్త్రీయ పద్ధతుల్లో విశ్లేషించి, జిల్లా, రాష్ట్ర మరియు జాతీయ స్థాయిలో సమగ్ర నివేదికలను ప్రచురిస్తారు.
Why It Matters
- విధానాల రూపకల్పన (Policy Importance): కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు తమ ఆరోగ్య పథకాలను (ఉదా: ఆయుష్మాన్ భారత్, పోషణ్ అభియాన్) మరింత పకడ్బందీగా అమలు చేయడానికి ఈ డేటా చాలా కీలకం.
- సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలు (SDGs): ఐక్యరాజ్యసమితి నిర్దేశించిన SDG-2 (జీరో హంగర్), SDG-3 (మంచి ఆరోగ్యం మరియు శ్రేయస్సు) లక్ష్యాలను సాధించడంలో దేశం ఏ స్థాయిలో ఉందో ఇది కచ్చితంగా తెలుపుతుంది.
- UPSC సిలబస్ కి సంబంధం: GS Paper 2 - సామాజిక న్యాయం (Social Justice), ఆరోగ్యం (Health) మరియు మానవ వనరుల అభివృద్ధికి ఇది నేరుగా కనెక్ట్ అవుతుంది.
Historical Background
- 1992-93: మొదటి జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే (NFHS-1) దేశంలో నిర్వహించబడింది.
- 2015-16: NFHS-4 ద్వారా మొదటిసారిగా జిల్లా స్థాయిలో డేటా సేకరణ ప్రారంభమై స్థానిక నిర్ణయాలకు బాటలు వేసింది.
- 2019-21: NFHS-5 లో కోవిడ్-19 సమయంలో భారతదేశ ఆరోగ్య ముఖచిత్రం, రక్తహీనత పెరుగుదల వంటివి రికార్డ్ అయ్యాయి. ప్రస్తుత NFHS-6 విధానాల దీర్ఘకాలిక మార్పులను సూచిస్తోంది.
Previous Related Events
- పోషణ్ అభియాన్ 2.0 (2021): పిల్లలు మరియు మహిళల్లో పౌష్టికాహార లోపాన్ని సమూలంగా నివారించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం దీనిని ప్రారంభించింది.
- U-WIN పోర్టల్ లాంచ్ (2023): గర్భిణీలు మరియు పిల్లలకు ఇచ్చే టీకాలను డిజిటల్ గా రికార్డ్ చేయడానికి కో-విన్ (Co-WIN) తరహాలో దీన్ని తీసుకువచ్చారు.
- ఆయుష్మాన్ భారత్ విస్తరణ (2024): 70 ఏళ్లు దాటిన వృద్ధులకు కూడా ఉచిత ఆరోగ్య బీమాను అందించేలా ఈ మెగా స్కీమ్ ను విస్తరించారు.
Static GK Connection
- మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు (Total Fertility Rate - TFR): ఒక మహిళ తన జీవితకాలంలో జన్మనిచ్చే సగటు పిల్లల సంఖ్య. దేశ జనాభా స్థిరంగా ఉండాలంటే TFR 2.1 (Replacement level) ఉండాలి. ప్రస్తుతం భారతదేశ TFR 2.0 గా నమోదు కావడం విశేషం.
- స్టంటింగ్ (Stunting): దీర్ఘకాలిక పోషకాహార లోపం వల్ల పిల్లల్లో వయసుకు తగ్గ ఎత్తు లేకపోవడాన్ని 'స్టంటింగ్' అంటారు. ఇది మానసిక, శారీరక ఎదుగుదలను దెబ్బతీస్తుంది.
India & World Comparison
అంతర్జాతీయ స్థాయి (TFR 2.1) కంటే భారతదేశ సంతానోత్పత్తి రేటు (2.0) తక్కువగా ఉండటం జనాభా స్థిరీకరణలో ఒక గొప్ప మైలురాయి. అయితే, పాశ్చాత్య దేశాలతో పోలిస్తే, భారతదేశంలో నాన్-కమ్యూనికేబుల్ వ్యాధులు (మధుమేహం, బీపీ) మరియు స్థూలకాయం (Obesity) వేగంగా పెరుగుతుండటం ఆందోళనకరం. వ్యాక్సినేషన్లో 87.1% కవరేజ్ తో భారత్ ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద ప్రజారోగ్య విజయాలలో ఒకదాన్ని నమోదు చేసింది.
Future Impact
- AI ఆధారిత ప్లానింగ్: U-WIN డిజిటల్ డేటా ద్వారా టీకాలు వేయించుకోని పిల్లలను గుర్తించి 100% వ్యాక్సినేషన్ లక్ష్యాన్ని దేశం త్వరలో సాధించవచ్చు.
- పోషణ్ 2.0 బలోపేతం: 6-8 నెలల పిల్లలకు సరైన ఘన ఆహారం అందించడంపై అంగన్వాడీల ద్వారా ప్రత్యేక కార్యాచరణ మొదలవుతుంది.
- NCD స్క్రీనింగ్ ముమ్మరం: గ్రామాల్లోని హెల్త్ అండ్ వెల్నెస్ కేంద్రాల (HWCs) ద్వారా బీపీ, షుగర్ వ్యాధుల ఉచిత స్క్రీనింగ్ మరియు నివారణా చర్యలు రాబోయే కాలంలో మరింత విస్తృతం అవుతాయి.
🔑 Key Points for Revision
- NFHS-6 రిపోర్ట్ను ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ శాఖ (MoHFW) దేశవ్యాప్తంగా విడుదల చేసింది.
- సర్వే సమన్వయం కోసం ముంబైలోని IIPS (International Institute for Population Sciences) నోడల్ ఏజెన్సీగా పనిచేసింది.
- దేశవ్యాప్తంగా 715 జిల్లాల్లోని 6.79 లక్షల ఇళ్లలో ఈ మెగా సర్వే జరిగింది.
- ఆసుపత్రి ప్రసవాలు (Institutional deliveries) విజయవంతంగా 90.6% కి పెరిగాయి.
- యాంటీ-నాటల్ కేర్ (ANC) రిజిస్ట్రేషన్ ఏకంగా 95.9% కు చేరి రికార్డ్ సృష్టించింది.
- భారతదేశం యొక్క Total Fertility Rate (TFR) 2.0 వద్ద స్థిరపడింది.
- రిప్లేస్మెంట్ లెవెల్ (Replacement Level) TFR 2.1 కంటే మన దేశ రేటు తక్కువగా ఉండటం ఒక చారిత్రక ఘట్టం.
- పిల్లల్లో స్టంటింగ్ (Stunting) రేటు 35.5% (NFHS-5) నుండి 29.3% కి గణనీయంగా తగ్గింది.
- పిల్లల్లో తీవ్రమైన వేస్టింగ్ (Severe Wasting) 7.7% నుండి 5.2% కి పడిపోయింది.
- 12-23 నెలల పిల్లలలో పూర్తి టీకాల (Immunization) శాతం 87.1% కి పెరిగింది.
- రోటావైరస్ వ్యాక్సిన్ కవరేజ్ 36.4% నుండి 85.4% కి అతి భారీగా పెరిగింది.
- ఆయుష్మాన్ భారత్ (PM-JAY) వల్ల హెల్త్ ఇన్సూరెన్స్ కవరేజ్ 60.2% కి చేరుకుంది.
- ఇంటర్నెట్ వాడే మహిళల సంఖ్య 64.3% కి పెరగడం మహిళా డిజిటల్ సాధికారతకు నిదర్శనం.
- సిజేరియన్ (C-Section) ప్రసవాలు 27.2% కి అనూహ్యంగా పెరగడం అత్యంత ఆందోళనకరం.
- పెరుగుతున్న స్థూలకాయం, జీవనశైలి వ్యాధులు (NCDs) ఆరోగ్య రంగానికి రాబోయే పెద్ద సవాలు.
🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)
Core Concept: మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు (Total Fertility Rate - TFR)
- Definition: ఒక మహిళ తన పునరుత్పత్తి వయస్సులో (సాధారణంగా 15-49 సంవత్సరాలు) కనే సగటు పిల్లల సంఖ్యను TFR అంటారు.
- Constitutional / Legal Basis: రాజ్యాంగంలో నేరుగా లేకపోయినా, 'జాతీయ జనాభా విధానం' (National Population Policy) 2000 కింద జనాభా స్థిరీకరణ ప్రభుత్వ ప్రధాన లక్ష్యం.
- Scientific / Economic Principle: TFR తక్కువగా ఉంటే జనాభా పెరుగుదల రేటు తగ్గుతుంది. దీని ద్వారా దేశ సహజ వనరులపై ఒత్తిడి తగ్గి తలసరి ఆదాయం పెరుగుతుంది.
- How it connects to this event: తాజా NFHS-6 నివేదిక ప్రకారం భారతదేశ TFR 2.0 కి చేరి ఒక స్థిరమైన మార్గంలో ప్రయాణిస్తోంది.
- Origin & History: 1952 లో భారతదేశం ప్రపంచంలోనే మొదటిసారిగా జాతీయ కుటుంబ నియంత్రణ కార్యక్రమాన్ని అధికారికంగా ప్రారంభించింది.
- Key milestone 1: 2000 సంవత్సరంలో నూతన జాతీయ జనాభా విధానం (NPP) తీసుకువచ్చి, మాతా-శిశు మరణాల తగ్గింపుపై ఫోకస్ పెట్టారు.
- Key milestone 2: NFHS-5 (2019-21) లో భారతదేశ TFR మొదటిసారిగా 2.0 కి చేరిందని అధికారికంగా ప్రకటించారు.
- Related Acts / Schemes / Treaties: మిషన్ పరివార్ వికాస్ (Mission Parivar Vikas) - సంతానోత్పత్తి రేటు ఎక్కువగా ఉన్న జిల్లాల్లో (ముఖ్యంగా ఉత్తరాది రాష్ట్రాల్లో) దీనిని అమలు చేస్తున్నారు.
- Nodal Ministry / Body: కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ.
- India-specific relevance: 1.4 బిలియన్ల అత్యధిక జనాభా ఉన్న దేశంలో, వనరుల సమతుల్యత మరియు పేదరిక నిర్మూలన కోసం TFR నియంత్రణ అత్యంత కీలకం.
- Global comparison: అంతర్జాతీయ రిప్లేస్మెంట్ రేటు 2.1. ఆఫ్రికా దేశాల్లో ఇది ఎక్కువగా ఉండగా, జపాన్, దక్షిణ కొరియా దేశాల్లో ఇది 1 కంటే తక్కువగా (Population Decline) ఉండి ఆ దేశాలకు వృద్ధాప్య జనాభా సమస్యను తెచ్చిపెట్టింది.
- Data point: NFHS-6 నివేదిక ప్రకారం ప్రస్తుత భారత దేశ TFR స్థిరంగా 2.0 వద్ద నిలిచింది.
- Common exam angle: UPSC మరియు స్టేట్ PSC పరీక్షల్లో "Replacement Level Fertility" అంటే ఏమిటి (2.1) అని నేరుగా అడుగుతారు.
- Easy memory hook: TFR 2.1 అంటే: భార్యాభర్తల స్థానంలో ఇద్దరు పిల్లలు + బాల్య మరణాలను భర్తీ చేయడానికి అదనంగా ఒక చిన్న మార్జిన్ (0.1).
❓ Practice MCQs
Q1. జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే (NFHS-6) నిర్వహణకు ఏ సంస్థ నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరించింది?
A) NITI Aayog
B) ఇంటర్నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ పాపులేషన్ సైన్సెస్ (IIPS)
C) ఇండియన్ కౌన్సిల్ ఆఫ్ మెడికల్ రీసెర్చ్ (ICMR)
D) ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ (WHO)
Answer: B
Explanation: ముంబైకి చెందిన IIPS సంస్థ NFHS-6 సర్వే నిర్వహణకు మరియు సమన్వయానికి నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరించింది.
Q2. ఏ మంత్రిత్వ శాఖ NFHS-6 నివేదికను అధికారికంగా విడుదల చేసింది?
A) మహిళా శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ
B) గణాంకాలు మరియు కార్యక్రమ అమలు మంత్రిత్వ శాఖ
C) ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ (MoHFW)
D) హోమ్ మంత్రిత్వ శాఖ
Answer: C
Explanation: కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ (MoHFW) 2023-24 కాలానికి గాను ఈ నివేదికను విడుదల చేసింది.
Q3. జనాభా స్థిరంగా ఉండటానికి (Replacement Level) అవసరమైన కనీస సంతానోత్పత్తి రేటు (TFR) అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల ప్రకారం ఎంత?
A) 1.5
B) 2.0
C) 2.1
D) 2.5
Answer: C
Explanation: అంతర్జాతీయ ప్రమాణాల ప్రకారం దేశ జనాభా స్థిరంగా ఉండాలంటే రిప్లేస్మెంట్ లెవెల్ TFR 2.1 గా ఉండాలి (ప్రస్తుతం భారత్లో ఇది 2.0 గా ఉంది).
Q4. NFHS-6 నివేదిక ప్రకారం, భారతదేశంలో రోటావైరస్ వ్యాక్సిన్ కవరేజ్ ఏ స్థాయికి పెరిగింది?
A) 36.4%
B) 60.2%
C) 85.4%
D) 95.6%
Answer: C
Explanation: పిల్లలకు ఇచ్చే కీలకమైన రోటావైరస్ వ్యాక్సిన్ కవరేజ్ గణనీయంగా మెరుగుపడి 36.4% నుండి 85.4% కు చేరుకుంది.
Q5. దీర్ఘకాలిక పోషకాహార లోపం వల్ల చిన్న పిల్లలలో "వయసుకు తగిన ఎత్తు లేకపోవడాన్ని" ఏమంటారు?
A) Wasting (వేస్టింగ్)
B) Stunting (స్టంటింగ్)
C) Underweight (అండర్ వెయిట్)
D) Obesity (స్థూలకాయం)
Answer: B
Explanation: వయసుకు తగిన ఎత్తు లేకపోవడాన్ని స్టంటింగ్ (Stunting) అంటారు, తాజా NFHS-6 లో ఇది 35.5% నుంచి 29.3% కి తగ్గింది.
Q6. ఆయుష్మాన్ భారత్ (PM-JAY) లాంటి పథకాల వల్ల గృహస్థాయిలో ఆరోగ్య బీమా (Health Insurance) కవరేజ్ ఏ విధంగా మెరుగుపడింది?
A) 20% నుండి 40%
B) 41% నుండి 60.2%
C) 50% నుండి 75.5%
D) 30% నుండి 55%
Answer: B
Explanation: ఆరోగ్య బీమా కవరేజ్ దేశంలో క్రమంగా విస్తరించి 41% నుండి 60.2% కి పెరిగింది.
Q7. NFHS-6 నివేదిక పరోక్షంగా హెచ్చరించిన ప్రధాన ఆరోగ్య సవాలు ఏది?
A) ఆసుపత్రి ప్రసవాలు పడిపోవడం
B) ఇంటర్నెట్ వినియోగించే మహిళల శాతం తగ్గడం
C) సిజేరియన్ (C-Section) ప్రసవాలు అనూహ్యంగా పెరగడం మరియు NCD లు ప్రబలడం
D) మాతృ మరణాల రేటు ఒక్కసారిగా పెరగడం
Answer: C
Explanation: సంస్థాగత ప్రసవాలు పెరిగినా, సిజేరియన్ (C-Section) ఆపరేషన్లు దేశవ్యాప్తంగా 27.2% కి పెరగడం మరియు జీవనశైలి వ్యాధులు (NCDs) పెరగడం ప్రధాన సవాళ్లుగా నివేదిక పేర్కొంది.
Q8. 12-23 నెలల వయసున్న పిల్లలకు "పూర్తి రోగనిరోధక టీకాల కవరేజ్ (Full Immunization)" శాతం ప్రస్తుతం ఎంతుకు చేరుకుంది?
A) 75.5%
B) 83.8%
C) 87.1%
D) 90.5%
Answer: C
Explanation: పూర్తి వ్యాక్సినేషన్ తీసుకున్న పిల్లల శాతం 83.8% (NFHS-5) నుండి 87.1% (NFHS-6) కి పెరిగింది.
📜 Previous Year Question Style (PYQ)
PYQ 1:
'ఆయుష్మాన్ భారత్ ప్రధాన మంత్రి జన్ ఆరోగ్య యోజన' (PM-JAY) ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?
A) గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో అందరికీ ఉచిత ఇళ్లు అందించడం
B) దారిద్య్ర రేఖకు దిగువన ఉన్న కుటుంబాలకు సెకండరీ మరియు టెర్షియరీ కేర్ కోసం సంవత్సరానికి 5 లక్షల రూపాయల ఉచిత ఆరోగ్య బీమాను అందించడం
C) గర్భిణీ స్త్రీలకు ఉచిత పౌష్టికాహారం మరియు మందులు అందించడం
D) గ్రామీణ యువతకు వైద్య రంగంలో ఉపాధి కల్పన
Answer: B
Explanation: సెకండరీ మరియు టెర్షియరీ కేర్ కోసం ఎంపిక చేసిన కుటుంబాలకు ఏటా 5 లక్షల ఉచిత ఆరోగ్య బీమాను PM-JAY అందిస్తుంది. దీనివల్లే NFHS-6 లో ఆరోగ్య బీమా కవరేజ్ 60.2% కి చేరింది.
PYQ 2:
నేషనల్ ఫ్యామిలీ హెల్త్ సర్వే-6 (NFHS-6) నివేదికకు సంబంధించి క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
1. ఈ భారీ సర్వేకి NITI Aayog నోడల్ ఏజెన్సీగా పనిచేసింది.
2. భారతదేశ మొత్తం సంతానోత్పత్తి రేటు (TFR) అంతర్జాతీయ రిప్లేస్మెంట్ స్థాయి కంటే తక్కువగా నమోదైంది.
3. దేశంలో పిల్లల్లో ఎదుగుదల లోపం (Stunting) మరియు తీవ్రమైన వేస్టింగ్ (Wasting) గత సర్వే కంటే తగ్గుముఖం పట్టాయి.
పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
A) 1 మరియు 2 మాత్రమే
B) 2 మరియు 3 మాత్రమే
C) 1 మరియు 3 మాత్రమే
D) పైవన్నీ
Answer: B
Explanation: వాక్యం 1 తప్పు ఎందుకంటే ముంబైకి చెందిన IIPS నోడల్ ఏజెన్సీగా పనిచేసింది. TFR 2.0 కు చేరింది (2.1 కంటే తక్కువ) మరియు స్టంటింగ్ (29.3%), వేస్టింగ్ (5.2%) కి తగ్గాయి కాబట్టి 2 మరియు 3 వాక్యాలు సరైనవి.
PYQ 3:
క్రింది వాటిని సరిగ్గా జతపరచండి:
1. Stunting (స్టంటింగ్)
2. Wasting (వేస్టింగ్)
3. Total Fertility Rate (TFR)
a. తీవ్రమైన పోషకాహార లోపం వల్ల ఎత్తుకు తగ్గ బరువు లేకపోవడం
b. మహిళ తన జీవిత కాలంలో కనే సగటు పిల్లల సంఖ్య
c. దీర్ఘకాలిక పోషకాహార లోపం వల్ల వయసుకు తగ్గ ఎత్తు లేకపోవడం
సరైన కోడ్ను ఎంచుకోండి:
A) 1-c, 2-a, 3-b
B) 1-a, 2-c, 3-b
C) 1-b, 2-a, 3-c
D) 1-c, 2-b, 3-a
Answer: A
Explanation: స్టంటింగ్ (c) అంటే వయసుకు తగ్గ ఎత్తు పెరగకపోవడం. వేస్టింగ్ (a) అంటే ఎత్తుకు తగ్గ బరువు లేకపోవడం. TFR (b) అనేది సగటు పిల్లల సంఖ్య.
✍️ Mains Answer Pointers
Question 1 (150 words): భారతదేశంలో మాతా-శిశు ఆరోగ్యం మెరుగుపడటంలో జాతీయ కుటుంబ ఆరోగ్య సర్వే (NFHS-6) వెల్లడించిన సానుకూల అంశాలను మరియు మిగిలి ఉన్న సవాళ్లను క్లుప్తంగా వివరించండి.
- Introduction: NFHS-6 నివేదిక భారతీయ ఆరోగ్య రంగం సాధించిన పురోగతికి ఒక స్పష్టమైన అద్దం. ఇది మాతృత్వ, శిశు మరియు పోషకాహార సూచికల్లో వచ్చిన గణనీయమైన మార్పులను అద్భుతంగా నమోదు చేసింది.
- Body Point 1: ఆసుపత్రి ప్రసవాలు 90.6% కి పెరగడం, మరియు పూర్తి టీకాలు వేయించుకున్న పిల్లల శాతం 87.1% కి చేరడం ప్రభుత్వ వ్యవస్థల సమర్థతను తెలుపుతుంది.
- Body Point 2: పోషణ్ అభియాన్ వంటి పథకాల వల్ల స్టంటింగ్ 29.3% కి, వేస్టింగ్ 5.2% కి తగ్గడం ఆహార భద్రతలో సానుకూల మార్పు.
- Body Point 3: సిజేరియన్ ప్రసవాలు అసాధారణంగా 27.2% కి పెరగడం, పెద్దవారిలో స్థూలకాయం, నాన్-కమ్యూనికేబుల్ వ్యాధులు (NCDs) పెరుగుతుండటం కొత్త సవాళ్లు.
- Conclusion: కేవలం ఆరోగ్య సదుపాయాల అందుబాటు మాత్రమే కాకుండా, నాణ్యమైన జీవనశైలి, ఆరోగ్య విద్య పట్ల కఠినమైన విధానపరమైన మార్పులు అత్యవసరం.
- Data/Diagram to include: ఆసుపత్రి ప్రసవాల పెరుగుదల: 88.6% (NFHS-5) → 90.6% (NFHS-6) అని చూపే చిన్న డేటా పాయింట్.
Question 2 (250 words): భారతదేశం "డ్యూయల్ బర్డెన్ ఆఫ్ మాల్న్యూట్రిషన్" (పోషకాహార లోపం మరియు స్థూలకాయం రెండూ) సమస్యను తీవ్రంగా ఎదుర్కొంటోంది. NFHS-6 గణాంకాలను ఉటంకిస్తూ దీనికి గల కారణాలు మరియు తీసుకోవలసిన చర్యలను విశ్లేషించండి.
- Introduction: ఒకవైపు పిల్లల్లో పౌష్టికాహార లోపం, మరోవైపు పెద్దల్లో విపరీతంగా పెరుగుతున్న స్థూలకాయం కలగలిసిన "Dual burden of Malnutrition" భారతదేశ ప్రజారోగ్య వ్యవస్థకు పెను ముప్పుగా మారుతోందని NFHS-6 డేటా స్పష్టం చేస్తోంది.
- Body Point 1: పిల్లల్లో స్టంటింగ్ (29.3%), వేస్టింగ్ (5.2%) తగ్గినప్పటికీ, ప్రపంచ సగటుతో పోలిస్తే ఇవి ఇంకా ఎక్కువే. దీనికి ప్రధాన కారణం గర్భిణీలకు సరైన సూక్ష్మపోషకాలు అందకపోవడం (ఉదా: కేవలం 37.8% మందే 180 రోజుల పాటు ఐరన్ సప్లిమెంట్స్ వాడుతున్నారు).
- Body Point 2: జీవనశైలి మార్పులు, శారీరక శ్రమ తగ్గడం, జంక్ ఫుడ్ వాడకం వల్ల పెద్దలలో స్థూలకాయం, మధుమేహం, బీపీ వంటి నాన్-కమ్యూనికేబుల్ వ్యాధులు (NCDs) విపరీతంగా పెరుగుతున్నాయి.
- Body Point 3: గ్రామీణ మరియు పట్టణ మురికివాడల్లో సరైన అవగాహన లేకపోవడం వల్ల 6-8 నెలల వయసు గల పిల్లలకు తల్లిపాలతో పాటు సరిగ్గా ఘన ఆహారం అందించలేకపోతున్నారు.
- Body Point 4: డిజిటల్ విభజన తగ్గడం, ఆరోగ్య బీమా (60.2%) పెరగడం లాంటివి ఆర్థిక రక్షణ కల్పిస్తున్నా.. నివారణ (Preventive Care) కన్నా జబ్బు వచ్చిన తర్వాత చికిత్సకే (Curative Care) అధిక ప్రాధాన్యత ఇస్తున్నారు.
- Body Point 5: ఆరోగ్య రంగంలో కేటాయింపులు (GDP లో దాదాపు 2.1%) ప్రపంచ సగటు కంటే ఇంకా తక్కువగానే ఉండటం వ్యవస్థాగత లోపం.
- Conclusion: గ్రామాల్లోని 'హెల్త్ అండ్ వెల్నెస్ సెంటర్ల'ను మరింత పటిష్టం చేసి, పాఠశాల స్థాయి నుంచే పోషకాహారం, యోగా, క్రీడల పట్ల విస్తృత అవగాహన కల్పించాలి. ప్రివెంటివ్ హెల్త్కేర్ వైపు మన విధానాలు మారాలి.
- Data/Diagram to include: డ్యూయల్ బర్డెన్: అండర్ న్యూట్రిషన్ (Stunting 29.3%) vs ఓవర్ న్యూట్రిషన్ (పెరుగుతున్న NCDs మరియు స్థూలకాయం).
⚠️ Examiner Trap
- Trap 1: Students often confuse Replacement Level TFR with Current TFR. The correct fact is అంతర్జాతీయ రిప్లేస్మెంట్ రేటు 2.1 కాగా, భారతదేశం ప్రస్తుత రేటు 2.0 వద్ద ఉంది.
- Trap 2: A common wrong assumption is NFHS-6 ను NITI Aayog లేదా రిజిస్ట్రార్ జనరల్ నిర్వహిస్తారు అనుకోవడం. The reality is ఇది కేంద్ర ఆరోగ్య మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ (MoHFW) నిధుల ద్వారా ముంబైకి చెందిన IIPS నోడల్ ఏజెన్సీగా నిర్వహిస్తుంది.
- Trap 3: Many students miss Stunting మరియు Wasting మధ్య ఉన్న సాంకేతిక తేడాను గుర్తించడం when answering questions on this topic. Always remember Stunting అనేది ఎత్తుకు సంబంధించింది (Height for age), Wasting అనేది బరువుకు సంబంధించింది (Weight for height).
🧭 Exam Tip
ప్రిలిమ్స్ పరీక్షల్లో (UPSC/APPSC/TSPSC/SSC) ప్రధానంగా NFHS-6 సేకరించిన కీలక డేటా (ఉదాహరణకు: TFR 2.0 కి చేరింది, స్టంటింగ్ శాతం, రోటావైరస్ వ్యాక్సిన్ కవరేజ్) మరియు సర్వే నిర్వహించే నోడల్ ఏజెన్సీ (IIPS) పేర్లపై డైరెక్ట్ ప్రశ్నలు వస్తాయి. మెయిన్స్ పరీక్షల్లో "ఆరోగ్య రంగం సాధించిన ప్రగతి vs సిజేరియన్లు/NCD ల పెరుగుదల" అనే విశ్లేషణాత్మక (Analytical) కోణంలో ప్రశ్నలు వస్తాయి. ఇంటర్వ్యూ దశలో "సిజేరియన్ ప్రసవాలు ఎందుకు పెరుగుతున్నాయి? ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల కంటే ప్రైవేట్ ఆసుపత్రుల్లో ఇవి ఎందుకు ఎక్కువ?" అనే విమర్శనాత్మక ప్రశ్నలు ఎదురుకావచ్చు. తదుపరి పరీక్షల్లో "Dual burden of Malnutrition" పై మెయిన్స్ ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం చాలా ఎక్కువ.