ప్రపంచ పర్యావరణ దినోత్సవం (జూన్ 5) సందర్భంగా, కేంద్ర పర్యావరణ, అటవీ, వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC) మరియు జాతీయ జీవవైవిధ్య అథారిటీ (NBA) ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి సారిగా 'వాలంటరీ సర్టిఫికేషన్ స్కీమ్ ఫర్ యాక్సెస్ అండ్ బెనిఫిట్ షేరింగ్ (VCS-I-ABS)'ను ప్రారంభించాయి. జీవవైవిధ్య చట్టం 2002 కింద రూపొందిన ఈ పథకం ద్వారా, దేశీయ జీవ వనరులను స్థిరంగా వాడుకుంటూ, వాటి ప్రయోజనాలను స్థానిక ప్రజలతో పంచుకునే వ్యాపార సంస్థలకు ప్రత్యేకమైన 'ABS లోగో' మరియు సర్టిఫికేట్ అందిస్తారు. వనరుల పరిరక్షణను మార్కెట్ ప్రోత్సాహకాలతో అనుసంధానం చేయడంలో ఇది గ్లోబల్-ఫస్ట్ ఇనిషియేటివ్.
What Happened
పర్యావరణ వనరులను వాణిజ్యపరంగా వాడుకునే సంస్థలు పర్యావరణ పరిరక్షణకు, స్థానికులకు ఎలా మేలు చేయాలనే దానికి సంబంధించి భారత ప్రభుత్వం ఒక కొత్త స్వచ్ఛంద ధృవీకరణ (Voluntary Certification) పథకాన్ని ప్రారంభించింది. దీని పేరు వాలంటరీ సర్టిఫికేషన్ స్కీమ్ ఫర్ ఇన్సెంటివైజేషన్ ఆఫ్ యాక్సెస్ అండ్ బెనిఫిట్ షేరింగ్ (VCS-I-ABS). ఈ పథకం కింద అర్హత సాధించిన వ్యాపారాలకు ఒక ప్రత్యేకమైన 'ABS' లోగోను కేటాయిస్తారు. ఇది పర్యావరణహిత ఉత్పత్తుల మార్కెటింగ్కు ఎంతగానో ఉపయోగపడుతుంది.
When & Where
ఈ స్కీమ్ను 2026 జూన్ 5 వ తేదీన, ప్రపంచ పర్యావరణ దినోత్సవం సందర్భంగా న్యూఢిల్లీలో జరిగిన ఒక ప్రత్యేక కార్యక్రమంలో లాంఛనంగా ప్రారంభించారు. దీని అమలును చెన్నై కేంద్రంగా పనిచేసే జాతీయ జీవవైవిధ్య అథారిటీ (NBA) దేశవ్యాప్తంగా పర్యవేక్షిస్తుంది.
Who Is Involved
- MoEFCC: పర్యావరణ, అటవీ, మరియు వాతావరణ మార్పుల మంత్రిత్వ శాఖ దీనికి ప్రాథమిక పాలసీ మద్దతునిస్తుంది.
- National Biodiversity Authority (NBA): ఈ స్కీమ్ అమలుకు ప్రధాన నోడల్ ఏజెన్సీ.
- UNDP (BIOFIN): బయోడైవర్సిటీ ఫైనాన్స్ ఇనిషియేటివ్ (BIOFIN) ద్వారా ఈ స్కీమ్ రూపకల్పనకు ఆర్థిక, సాంకేతిక సహకారం అందించింది.
- Quality Council of India (QCI): QCI కింద ఉండే నాబ్ సిబి (NABCB) ద్వారా థర్డ్ పార్టీ సర్టిఫికేషన్ చేయబడుతుంది.
- వ్యాపార సంస్థలు: ఆయుష్, ఫార్మా, కాస్మెటిక్స్, మరియు విత్తన రంగాల పరిశ్రమలు.
How It Works
- స్వచ్ఛంద దరఖాస్తు: జీవవైవిధ్య చట్టం, 2002 ప్రకారం ABS నిబంధనలను (స్థానికులతో లాభాల పంపకం) ఇప్పటికే పాటిస్తున్న సంస్థలు ఈ స్కీమ్ కోసం దరఖాస్తు చేసుకోవచ్చు.
- థర్డ్ పార్టీ ఆడిట్: NABCB చేత గుర్తింపు పొందిన మూడవ పక్ష సంస్థలు (Third-party bodies) ఆ కంపెనీల కార్యకలాపాలను తనిఖీ చేస్తాయి.
- సర్టిఫికేషన్ జారీ: అన్ని నిబంధనలను సంస్థలు ఖచ్చితంగా పాటిస్తే వారికి NBA ద్వారా సర్టిఫికేట్ మంజూరు చేయబడుతుంది.
- లోగో వినియోగం: సర్టిఫై చేయబడిన సంస్థలు తమ ఉత్పత్తులపై "ABS లోగో" ముద్రించుకోవచ్చు, ఇది కస్టమర్ల నమ్మకాన్ని పెంచుతుంది మరియు బ్రాండ్ వాల్యూని ఇస్తుంది.
Why It Matters
ఈ పరిణామం యూపీఎస్సీ (UPSC) మరియు ఇతర పబ్లిక్ సర్వీస్ పరీక్షల 'పర్యావరణం (Environment)' విభాగానికి అత్యంత ముఖ్యమైనది. వనరుల రక్షణను వాణిజ్య ప్రయోజనాలతో ముడిపెట్టే 'మార్కెట్ ఆధారిత పరిష్కారం (Market-based instrument)' ఇది. ఇది స్థానిక ప్రజల హక్కులను కాపాడటంతో పాటు (Governance dimension), వ్యవసాయ, ఆయుష్ రంగాల్లో సుస్థిరమైన వ్యాపార పద్ధతులను ప్రోత్సహిస్తుంది (Economic dimension). దేశ జీవ సంపద దుర్వినియోగాన్ని అడ్డుకోవడంలో చట్టబద్ధమైన అథారిటీల పాత్రను ఇది మరింత పెంచుతుంది.
Historical Background
- 1992: బ్రెజిల్లోని రియో డి జెనీరోలో ఎర్త్ సమ్మిట్ జరిగింది. అక్కడే కన్వెన్షన్ ఆన్ బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ (CBD) ఆవిర్భవించింది.
- 2002: CBD మార్గదర్శకాలకనుగుణంగా భారతదేశం 'బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ యాక్ట్, 2002' ను ఆమోదించింది.
- 2010: జపాన్ లోని నగోయా నగరంలో "నగోయా ప్రొటోకాల్" ఆమోదించబడింది, ఇది జన్యు వనరుల వినియోగ లాభాల సమాన పంపిణీ గురించి మాట్లాడుతుంది.
- 2023: జీవవైవిధ్య సవరణ చట్టం, 2023 ని పార్లమెంట్ ఆమోదించింది. ఇది ఆయుష్ పరిశోధకులకు, పెట్టుబడులకు విధానాలను సరళీకృతం చేసింది.
Previous Related Events
- 2023: 'బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ (అమెండ్మెంట్) యాక్ట్ 2023' తీసుకురావడం. దీని ద్వారా విదేశీ పెట్టుబడులకు మార్గం సుగమం చేస్తూనే, దేశీయ పరిశోధనలపై నిబంధనలు కొంత సడలించారు.
- 2024: నగోయా ప్రొటోకాల్ అమలుపై భారతదేశం తన తొలి జాతీయ నివేదికను (National Report-1) సమర్పించింది.
- 2025-26: ABS ఈ-ఫైలింగ్ పోర్టల్ ద్వారా నిధుల సేకరణలో రికార్డు నమోదు కావడం. విత్తన మరియు ఆయుష్ రంగం నుంచి 21 కోట్ల పైచిలుకు ఫండ్స్ వచ్చాయి.
Static GK Connection
- జాతీయ జీవవైవిధ్య అథారిటీ (NBA): ఇది 2003 లో ఏర్పాటైన ఒక చట్టబద్ధ సంస్థ (Statutory Body). దీని ప్రధాన కార్యాలయం చెన్నైలో ఉంది.
- మూడంచెల వ్యవస్థ: 2002 చట్టం ప్రకారం పర్యావరణ పరిరక్షణకు జాతీయ స్థాయిలో NBA, రాష్ట్ర స్థాయిలో State Biodiversity Boards (SBB), మరియు స్థానిక పంచాయతీ స్థాయిలో Biodiversity Management Committees (BMCs) పనిచేస్తాయి.
India & World Comparison
జీవవైవిధ్య ఒప్పందంలో (CBD) భాగస్వాములైన 196 దేశాలలో, ఏ ఒక్క దేశమూ ఇలా వ్యాపారాలకు ప్రోత్సాహం (లేబుల్/లోగో) ఇచ్చే వాలంటరీ స్కీమ్ను ప్రారంభించలేదు. ఈ VCS-I-ABS స్కీమ్తో భారతదేశం గ్లోబల్ పయనీర్ (Global Pioneer) గా నిలిచింది. ఆఫ్రికా, లాటిన్ అమెరికాలోని ఇతర బయో-డైవర్స్ దేశాలకు ఇది ఆదర్శంగా నిలువనుంది.
Future Impact
- బయో-ఎకానమీ వృద్ధి: వినియోగదారులు ABS లేబుల్ ఉన్న పర్యావరణ-స్నేహపూర్వక బ్రాండ్ల వైపు మొగ్గు చూపుతారు, తద్వారా పచ్చటి ఆర్థిక వ్యవస్థ (Green Economy) వృద్ధి చెందుతుంది.
- స్థానికులకు ఆర్ధిక చేయూత: ఎక్కువ కంపెనీలు రిజిస్టర్ అయితే, ఫండ్ సేకరణ పెరిగి గ్రామ పంచాయతీలు మరియు గిరిజన సంఘాలకు ఎక్కువ రాయల్టీ అందుతుంది.
- అంతర్జాతీయ పెట్టుబడులు: పారదర్శకమైన ధృవీకరణ విధానం ఉండటం వల్ల, సుస్థిరమైన వ్యాపారాల కోసం గ్లోబల్ ఈఎస్జీ (ESG - Environmental, Social, and Governance) ఫండ్స్ భారతదేశానికి తరలివచ్చే అవకాశం ఉంది.
🔑 Key Points for Revision
- ప్రపంచంలోనే తొలి యాక్సెస్ అండ్ బెనిఫిట్ షేరింగ్ స్కీమ్: VCS-I-ABS.
- దీనిని ప్రారంభించిన వారు: MoEFCC మరియు జాతీయ జీవవైవిధ్య అథారిటీ (NBA).
- ప్రారంభించిన తేదీ: జూన్ 5, 2026 (ప్రపంచ పర్యావరణ దినోత్సవం).
- ఈ పథకం చట్టపరమైన ఆధారం: భారత జీవవైవిధ్య చట్టం, 2002.
- సహకారం అందించిన గ్లోబల్ సంస్థ: GoI-UNDP బయోడైవర్సిటీ ఫైనాన్స్ ఇనిషియేటివ్ (BIOFIN).
- ఈ స్కీమ్ ఏ స్వభావం కలది: వాలంటరీ (స్వచ్ఛందమైనది - తప్పనిసరి కాదు).
- సర్టిఫికెట్ మరియు 'ABS లోగో' పొందేందుకు వ్యాపార సంస్థలు దరఖాస్తు చేసుకోవాలి.
- 'ABS లోగో' అనేది ట్రేడ్మార్క్ నిబంధనలు (క్లాస్ 31 & 44) కింద నమోదైంది.
- మూడవ పక్ష తనిఖీ (Third-party certification) కింద: NABCB గుర్తింపు పొందిన సంస్థలు పనిచేస్తాయి.
- 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో NBA ₹21.26 కోట్లను ABS ద్వారా సేకరించింది.
- ఈ నిధుల సేకరణలో మొదటి స్థానంలో ఉన్న రంగం: సీడ్ (విత్తన) సెక్టార్ (₹11.75 కోట్లు).
- నిధుల సేకరణలో రెండవ స్థానం: ఆయుష్ (AYUSH) రంగం (₹5.56 కోట్లు).
- ఈ స్కీమ్ ద్వారా కున్మింగ్-మాంట్రియల్ గ్లోబల్ ఫ్రేమ్వర్క్ మరియు నేషనల్ టార్గెట్ 13 చేరుకోనున్నారు.
- జీవవైవిధ్య పరిపాలన (Governance) భారతదేశంలో మూడు అంచెలుగా (NBA, SBB, BMC) ఉంటుంది.
- నగోయా ప్రొటోకాల్ (2010) అనేది నేరుగా జన్యు వనరుల ప్రయోజనాల భాగస్వామ్యం (ABS) గురించి నిర్దేశిస్తుంది.
🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)
Core Concept: Access and Benefit Sharing (ABS)
- Definition: అటవీ/జీవ వనరులను మరియు స్థానిక సాంప్రదాయ పరిజ్ఞానాన్ని వాణిజ్యపరంగా వాడుకున్న వ్యాపార సంస్థలు, ఆ ద్వారా పొందిన లాభాలలో కొంత భాగాన్ని న్యాయబద్ధంగా ఆ వనరులను కాపాడే స్థానిక ప్రజలతో పంచుకోవడాన్ని యాక్సెస్ అండ్ బెనిఫిట్ షేరింగ్ అంటారు.
- Constitutional / Legal Basis: భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 48A మరియు 51A(g) (పర్యావరణ పరిరక్షణ బాధ్యత) మరియు భారత జీవవైవిధ్య చట్టం, 2002.
- Scientific / Economic Principle: సహజ మూలధన విలువను (Valuation of Natural Capital) లెక్కించడం మరియు పర్యావరణ వ్యవస్థ సేవలకు పరిహారం చెల్లించడం దీని ముఖ్య సూత్రం.
- How it connects to this event: కొత్తగా వచ్చిన VCS-I-ABS సర్టిఫికేషన్ ఈ ABS నిబంధనలను స్వచ్ఛందంగా పాటిస్తున్న సంస్థలను గుర్తించి వారికి బ్రాండింగ్ లోగోను ఇస్తుంది.
- Origin & History: 1992లో జరిగిన ఎర్త్ సమ్మిట్ (రియో డి జెనీరో) లో ఆమోదించిన కన్వెన్షన్ ఆన్ బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ (CBD) లో ఇది ప్రధాన భాగం.
- Key milestone 1: 2010 లో జపాన్లో "నగోయా ప్రొటోకాల్" ఆమోదించబడింది. ఇది పూర్తిగా ABS లక్ష్యాల సాధన కోసమే రూపొందించబడిన అంతర్జాతీయ ఒప్పందం.
- Key milestone 2: 2023 లో జీవవైవిధ్య సవరణ చట్టం తీసుకురావడం ద్వారా ABS యంత్రాంగాన్ని మరింత క్రమబద్ధీకరించారు.
- Related Acts / Schemes / Treaties: ప్రొటెక్షన్ ఆఫ్ ప్లాంట్ వెరైటీస్ అండ్ ఫార్మర్స్ రైట్స్ చట్టం (PPV&FR Act, 2001) మరియు కున్మింగ్-మాంట్రియల్ ఫ్రేమ్వర్క్.
- Nodal Ministry / Body: జాతీయ జీవవైవిధ్య అథారిటీ (NBA), చెన్నై (పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ ఆధ్వర్యంలో).
- India-specific relevance: మెగా-బయోడైవర్సిటీ దేశమైన భారత్లో, ఆయుర్వేద, యూనాని వంటి సాంప్రదాయ వైద్య వ్యవస్థలు పూర్తిగా స్థానిక అటవీ మూలికలపై ఆధారపడి ఉంటాయి కాబట్టి స్థానికులకు రాయల్టీ దక్కడం చాలా ముఖ్యం.
- Global comparison: జన్యు వనరుల పంపిణీలో 196 దేశాలలో మొదటి సారిగా ఈ సర్టిఫికేషన్ వ్యవస్థను ప్రారంభించి భారత్ ప్రపంచానికి ఆదర్శంగా నిలిచింది.
- Data point: ఇప్పటివరకు భారతదేశంలో ABS ద్వారా మొత్తం ₹266 కోట్లు వసూలు అవగా, అందులో ₹145 కోట్లు నేరుగా స్థానిక బయోడైవర్సిటీ కమిటీలకు (BMCs) బదిలీ చేశారు.
- Common exam angle: గ్రూప్స్ మరియు సివిల్స్ లో "బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ ఆక్ట్ కింద ఉన్న మూడంచెల వ్యవస్థ ఏమిటి?", "నగోయా ప్రొటోకాల్ దేనికి సంబంధించినది?" అని కచ్చితంగా అడుగుతారు.
- Easy memory hook: A.B.S = A - Access (వనరులను యాక్సెస్ చేయడం), B.S - Benefit Sharing (లాభాలను స్థానికులతో న్యాయంగా పంచుకోవడం).
❓ Practice MCQs
Q1. ప్రపంచంలోనే మొట్టమొదటి యాక్సెస్ అండ్ బెనిఫిట్ షేరింగ్ (ABS) కోసం వాలంటరీ సర్టిఫికేషన్ స్కీమ్ (VCS-I-ABS) ను ఏ దేశం ప్రారంభించింది? [Easy]
A) బ్రెజిల్
B) ఆస్ట్రేలియా
C) కెనడా
D) భారతదేశం
Answer: D
Explanation: పర్యావరణ దినోత్సవం సందర్భంగా 196 దేశాలలో భారతదేశం మాత్రమే మొట్టమొదటిసారిగా ఈ సర్టిఫికేషన్ స్కీమ్ను ప్రారంభించింది.
Q2. జాతీయ జీవవైవిధ్య అథారిటీ (National Biodiversity Authority) ప్రధాన కార్యాలయం ఎక్కడ ఉంది? [Easy]
A) న్యూఢిల్లీ
B) డెహ్రాడూన్
C) చెన్నై
D) బెంగళూరు
Answer: C
Explanation: బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ చట్టం 2002 కింద, 2003లో ఏర్పాటైన NBA ప్రధాన కార్యాలయం చెన్నైలో ఉంది.
Q3. "వాలంటరీ సర్టిఫికేషన్ స్కీమ్ (VCS-I-ABS)" కు సంబంధించి కింది ఏ సంస్థలు భాగస్వాములుగా ఉన్నాయి? [Moderate]
A) వ్యవసాయ మంత్రిత్వ శాఖ మరియు ICAR
B) పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ (MoEFCC) మరియు NBA
C) సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ శాఖ (DST) మరియు CSIR
D) నీతి ఆయోగ్ మరియు UNDP
Answer: B
Explanation: ఈ పథకాన్ని MoEFCC మరియు జాతీయ జీవవైవిధ్య అథారిటీ (NBA) సంయుక్తంగా లాంచ్ చేశాయి.
Q4. అంతర్జాతీయ స్థాయిలో జన్యు వనరుల వినియోగం మరియు లాభాల సమాన పంపిణీ (Fair and Equitable Benefit Sharing) కి సంబంధించిన ప్రొటోకాల్ ఏది? [Moderate]
A) కార్టెజీనా ప్రొటోకాల్
B) క్యోటో ప్రొటోకాల్
C) నగోయా ప్రొటోకాల్
D) మాంట్రియల్ ప్రొటోకాల్
Answer: C
Explanation: 2010లో ఆమోదించిన నగోయా ప్రొటోకాల్ ముఖ్య ఉద్దేశ్యం యాక్సెస్ అండ్ బెనిఫిట్ షేరింగ్ (ABS).
Q5. కింది ఏ అంతర్జాతీయ ప్రాజెక్టు మద్దతుతో భారతదేశం ఈ VCS-I-ABS పధకాన్ని అభివృద్ధి చేసింది? [Moderate]
A) ప్రపంచ బ్యాంక్ గ్రీన్ ఫండ్
B) ఆసియా డెవలప్మెంట్ బ్యాంక్ (ADB)
C) GoI-UNDP బయోడైవర్సిటీ ఫైనాన్స్ ఇనిషియేటివ్ (BIOFIN)
D) UNEP క్లైమేట్ యాక్షన్ ఫండ్
Answer: C
Explanation: వనరుల రక్షణకు నిధుల సేకరణలో భాగంగా గోఐ-యూఎన్డీపీ బయోఫిన్ (BIOFIN) మద్దతుతో ఈ స్కీమ్ రూపొందింది.
Q6. బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ చట్టం, 2002 కింద భారతదేశంలో ఎన్ని అంచెల (Tiers) జీవవైవిధ్య పాలనా వ్యవస్థ ఉంది? [Tricky]
A) ఒకే అంచె (జాతీయ స్థాయిలో మాత్రమే)
B) రెండు అంచెలు (కేంద్రం మరియు రాష్ట్రం)
C) మూడు అంచెలు (జాతీయ, రాష్ట్ర, మరియు స్థానిక స్థాయి)
D) నాలుగు అంచెలు
Answer: C
Explanation: జాతీయ స్థాయిలో NBA, రాష్ట్ర స్థాయిలో SBB, స్థానిక స్థాయిలో బయోడైవర్సిటీ మేనేజ్మెంట్ కమిటీలు (BMCs) గా ఇది మూడు అంచెల వ్యవస్థ.
Q7. 2025-26 ఆర్ధిక సంవత్సరంలో NBA సేకరించిన ABS నిధులలో అత్యధిక కంట్రిబ్యూషన్ (సుమారు ₹11.75 కోట్లు) ఏ రంగం నుంచి వచ్చింది? [Tricky]
A) ఆయుష్ (AYUSH) రంగం
B) ఫార్మాస్యూటికల్స్ (Pharmaceuticals)
C) కాస్మెటిక్స్ (Cosmetics)
D) సీడ్ (విత్తన) రంగం
Answer: D
Explanation: 2025-26లో అగ్రి-సీడ్ కంపెనీల నుండి అత్యధికంగా ₹11.75 కోట్లు లభించగా, రెండవ స్థానంలో ఆయుష్ రంగం (₹5.56 కోట్లు) నిలిచింది.
Q8. ఈ సర్టిఫికేషన్ స్కీమ్పై వచ్చే "ABS లోగో" ఎవరికి ఉద్దేశించబడింది? [Tricky]
A) ఆర్గానిక్ వ్యవసాయం చేసే ప్రతి ఒక్క రైతుకు తప్పనిసరి
B) ABS నిబంధనలు పాటించే వ్యాపార సంస్థలకు స్వచ్ఛంద బ్రాండింగ్ కోసం
C) కేవలం విదేశాలకు ఎగుమతి చేసే ఉత్పత్తుల కోసం
D) అటవీ జంతువులను సంరక్షించే ఎన్జీవో (NGO) లకు
Answer: B
Explanation: ఈ స్కీమ్ స్వచ్ఛందమైనది (Voluntary). నిబంధనలు పాటించే వ్యాపార సంస్థలు మార్కెట్లో ప్రత్యేక గుర్తింపు పొందడానికి ఈ బ్రాండింగ్ లోగో వాడుకోవచ్చు.
📜 Previous Year Question Style (PYQ)
PYQ 1:
కింది వాటిలో నగోయా ప్రొటోకాల్ (Nagoya Protocol) యొక్క ప్రధాన లక్ష్యం ఏమిటి?
A) గ్రీన్హౌస్ వాయువుల ఉద్గారాలను తగ్గించడం
B) ఓజోన్ పొరను దెబ్బతీసే పదార్థాల ఉత్పత్తిని ఆపడం
C) జన్యుపరమైన వనరుల వినియోగం ద్వారా వచ్చే ప్రయోజనాలను న్యాయంగా పంచుకోవడం
D) అంతరించిపోతున్న వన్యప్రాణుల అక్రమ రవాణాను అరికట్టడం
Answer: C
Explanation: నగోయా ప్రొటోకాల్ అనేది 1992 నాటి కన్వెన్షన్ ఆన్ బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ (CBD) కి అనుబంధ ఒప్పందం. దీని లక్ష్యం కేవలం 'యాక్సెస్ అండ్ బెనిఫిట్ షేరింగ్ (ABS)' మాత్రమే.
PYQ 2:
జాతీయ జీవవైవిధ్య అథారిటీ (NBA) కి సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:
1. ఇది పర్యావరణ పరిరక్షణ చట్టం (EPA), 1986 కింద ఏర్పడిన సంస్థ.
2. జీవవైవిధ్య వనరులకు సంబంధించిన మేధో సంపత్తి హక్కుల (IPR) మంజూరుకు NBA ముందస్తు అనుమతి అవసరం.
3. జీవవైవిధ్య నిధుల (ABS Funds) ద్వారా సేకరించిన డబ్బు కేవలం కేంద్ర ప్రభుత్వ ఖాతాకే చేరుతుంది.
పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?
A) 1 మరియు 2 మాత్రమే
B) 2 మాత్రమే
C) 2 మరియు 3 మాత్రమే
D) 1, 2 మరియు 3
Answer: B
Explanation: స్టేట్మెంట్ 1 తప్పు (ఇది బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ చట్టం 2002 కింద ఏర్పడింది). స్టేట్మెంట్ 3 తప్పు (సమకూరిన ఫండ్స్ని నేరుగా స్థానిక BMC లకు పంపిణీ చేస్తారు). కాబట్టి స్టేట్మెంట్ 2 మాత్రమే సరైనది.
PYQ 3:
కింది వాటిని జతపరచండి:
1. కార్టెజీనా ప్రొటోకాల్ (Cartagena Protocol) - P. యాక్సెస్ అండ్ బెనిఫిట్ షేరింగ్
2. నగోయా ప్రొటోకాల్ (Nagoya Protocol) - Q. బయో-సేఫ్టీ (వన్యప్రాణుల/LMOs భద్రత)
3. కున్మింగ్-మాంట్రియల్ ఫ్రేమ్వర్క్ - R. 2030 నాటికి జీవవైవిధ్య లక్ష్యాలు
సరైన జవాబు ఏది?
A) 1-P, 2-Q, 3-R
B) 1-Q, 2-P, 3-R
C) 1-R, 2-P, 3-Q
D) 1-Q, 2-R, 3-P
Answer: B
Explanation: కార్టెజీనా ప్రొటోకాల్ జీవ భద్రత (Biosafety) కి సంబంధించినది. నగోయా ప్రొటోకాల్ ABS కి సంబంధించినది. కున్మింగ్-మాంట్రియల్ కొత్త గ్లోబల్ బయోడైవర్సిటీ ఫ్రేమ్వర్క్ (2030 లక్ష్యాలు).
✍️ Mains Answer Pointers
Question 1 (150 words): జీవవైవిధ్య పరిరక్షణలో యాక్సెస్ అండ్ బెనిఫిట్ షేరింగ్ (ABS) యొక్క ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తూ, ఇటీవలే ప్రారంభించిన 'VCS-I-ABS' పథకం స్థానిక వర్గాలకు ఎలా ప్రయోజనం చేకూరుస్తుందో చర్చించండి.
- Introduction: యాక్సెస్ అండ్ బెనిఫిట్ షేరింగ్ (ABS) అనగా పర్యావరణ వనరులను వాడుకున్నందుకు గాను ఆ వనరుల స్థానిక సంరక్షకులకు న్యాయమైన వాటాను ఇవ్వడం. ఇటీవలే MoEFCC ప్రారంభించిన VCS-I-ABS పథకం ఇందులో ఒక విప్లవాత్మక అడుగు.
- Body Point 1: (పర్యావరణ కోణం): వనరుల మితిమీరిన దోపిడీ ఆగి, జీవవైవిధ్యం స్థిరంగా (Sustainable use) వాడుకోబడుతుంది.
- Body Point 2: (ఆర్థిక కోణం): వాలంటరీ సర్టిఫికేషన్ వల్ల వ్యాపార సంస్థలు ప్రత్యేక "ABS లోగో" పొందుతాయి. ఇది ఎకో-ఫ్రెండ్లీ మార్కెట్లో వాళ్లకి లాభం చేకూరుస్తుంది.
- Body Point 3: (సామాజిక కోణం): వసూలైన నిధులను (ఉదాహరణకు 2025-26లో వచ్చిన ₹21 కోట్లు) స్థానిక బయోడైవర్సిటీ మేనేజ్మెంట్ కమిటీల (BMCs) ద్వారా పల్లెల్లో మౌలిక సదుపాయాలకు, రైతుల సంక్షేమానికి వాడతారు.
- Conclusion: మార్కెట్ ప్రోత్సాహకాలను (Market Incentives) మరియు పర్యావరణ పరిరక్షణను కలపడం ద్వారా ఈ పథకం కున్మింగ్-మాంట్రియల్ లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి సులభమైన మార్గం ఏర్పరుస్తుంది.
- Data/Diagram to include: "కంపెనీ వనరుల వినియోగం ➔ సర్టిఫికేషన్ & లోగో ➔ ఫండ్ జనరేషన్ (NBA) ➔ స్థానిక కమ్యూనిటీల అభివృద్ధి" అనే చిన్న ఫ్లో చార్ట్ వేయాలి.
Question 2 (250 words): భారతదేశంలో బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ చట్టం, 2002 పనితీరును విశ్లేషించండి. ఈ చట్టం కింద జీవవైవిధ్య నిర్వహణ కోసం ఉన్న మూడంచెల వ్యవస్థ (Three-tier structure) ఏ మేరకు విజయవంతమైంది?
- Introduction: 1992 నాటి CBD ఒప్పందం ఆధారంగా భారత్ బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ యాక్ట్, 2002 ని తీసుకువచ్చింది. జీవ వనరుల పరిరక్షణ, సుస్థిర వినియోగం, ప్రయోజనాల సమాన పంపిణీ (ABS) దీని ప్రధాన లక్ష్యాలు.
- Body Point 1: చట్టం యొక్క చారిత్రక ప్రాముఖ్యత మరియు బయో-పైరసీ (Biopiracy) అడ్డుకోవడంలో దీని పాత్ర.
- Body Point 2: మూడంచెల వ్యవస్థ నిర్మాణం: జాతీయ స్థాయిలో NBA (చెన్నై), రాష్ట్ర స్థాయిలో 28 SBB లు, గ్రామ/స్థానిక సంస్థల స్థాయిలో 2.7 లక్షలకు పైగా BMC లు (Biodiversity Management Committees).
- Body Point 3: విజయాలు (Economic / Conservation): People’s Biodiversity Registers (PBRs) తయారీ. ఇటీవల ప్రారంభించిన దేశపు మొట్టమొదటి వాలంటరీ సర్టిఫికేషన్ స్కీమ్ (VCS-I-ABS) ద్వారా పరిశ్రమలను చట్ట పరిధిలోకి తేవడం.
- Body Point 4: అంతర్జాతీయ కోణం: నగోయా ప్రొటోకాల్ నిబంధనలను పాటించడంలో గ్లోబల్ సౌత్ (Global South) కు భారత్ ఒక మోడల్ గా మారడం.
- Body Point 5: సవాళ్లు (Criticism): చాలా గ్రామాల్లో BMC లు కేవలం కాగితాలకే పరిమితం అవ్వడం. కంపెనీల నుండి ABS నిధుల సేకరణలో పారదర్శకత లోపం. 2023 సవరణ చట్టంపై ఆయుష్ కంపెనీలకు ఇచ్చిన మినహాయింపుల పట్ల అభ్యంతరాలు.
- Conclusion: మూడంచెల వ్యవస్థ అద్భుతమైన ఫ్రేమ్వర్క్ అయినప్పటికీ, కింది స్థాయిలోని BMC లకు ఆర్థిక, సాంకేతిక స్వయంప్రతిపత్తి ఇస్తేనే జీవవైవిధ్య చట్టం నూటికి నూరు శాతం విజయవంతం అవుతుంది.
- Data/Diagram to include: మూడంచెల వ్యవస్థ పంపిణీ గురించి పిరమిడ్ ఆకారం (Top: NBA, Middle: SBBs, Bottom: BMCs).
⚠️ Examiner Trap
- Trap 1: పరీక్షల్లో విద్యార్థులు తరచుగా కార్టెజీనా (Cartagena) మరియు నగోయా (Nagoya) ప్రొటోకాల్స్ మధ్య కన్ఫ్యూజ్ అవుతారు. కార్టెజీనా ప్రొటోకాల్ అనేది "జీవ భద్రత" (Biosafety - LMOs) కోసం, కాగా నగోయా ప్రొటోకాల్ అనేది "లాభాల పంపిణీ" (Access and Benefit Sharing - ABS) కోసం అని గుర్తుపెట్టుకోవాలి.
- Trap 2: కొత్త సర్టిఫికేషన్ స్కీమ్ గురించి ప్రశ్న వచ్చినప్పుడు, పర్యావరణ వనరులు వాడుకునే ప్రతి కంపెనీకీ ఇది 'తప్పనిసరి' (Mandatory) అని అనుకుంటారు. కానీ వాస్తవం ఏమిటంటే, ఈ VCS-I-ABS స్కీమ్ కేవలం ఒక "వాలంటరీ" (స్వచ్ఛంద) సర్టిఫికేషన్ మాత్రమే.
- Trap 3: జీవవైవిధ్య చట్టం కింద వచ్చే ABS నిధులు కేంద్ర ప్రభుత్వ ఖజానాకి (Consolidated Fund of India) కి వెళ్తాయని విద్యార్థులు పొరబడతారు. ఎప్పుడూ గుర్తుంచుకోండి, ఆ డబ్బు "నేషనల్ బయోడైవర్సిటీ ఫండ్" కి చేరి అక్కడినుండి రాష్ట్ర మరియు స్థానిక కమ్యూనిటీలకు (BMCs) బదిలీ అవుతుంది.
🧭 Exam Tip
ప్రిలిమ్స్ పరీక్షల దృక్కోణంలో, సంస్థల నిర్మాణాలు (NBA చట్టబద్ధమైనదా కాదా), నగోయా ప్రొటోకాల్ అర్థం, మరియు ఈ కొత్త VCS-I-ABS లోగో స్వచ్ఛందమా లేక తప్పనిసరా అనే ఫ్యాక్ట్స్ మీద ప్రశ్నలు పడతాయి. మెయిన్స్ కి వచ్చేసరికి వ్యాపారం (Economy) పర్యావరణం (Environment) ఎలా సమన్వయపరుచుకోవాలి (సుస్థిర అభివృద్ధి - Sustainable Development) అన్న విశ్లేషణాత్మక కోణం ముఖ్యం. ఇంటర్వ్యూ రౌండ్లో ఈ-కాలంలో కంపెనీలు చేస్తున్న లాభాల కోసం అడవులు ధ్వంసం అవుతున్నాయి, దీన్ని అడ్డుకోవడానికి ఈ "ABS సర్టిఫికేషన్ మార్కెట్" ఎలా పనికివస్తుంది అని అడిగే ఆస్కారం ఎక్కువగా ఉంది.