Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

పశ్చిమాసియాలో మళ్లీ ఉద్రిక్తతలు: ఇరాన్-ఇజ్రాయెల్ దాడులు మరియు హార్ముజ్ జలసంధి సంక్షోభం

ఏప్రిల్‌లో కుదిరిన కాల్పుల విరమణ ఒప్పందాన్ని ఉల్లంఘిస్తూ జూన్ 7, 2026న ఇజ్రాయెల్‌పై ఇరాన్ భారీ ఎత్తున బాలిస్టిక్ క్షిపణులతో దాడులు చేసింది. లెబనాన్‌లోని హిజ్బుల్లా స్థావరాలపై ఇజ్రాయెల్ జరిపిన వైమానిక దాడులకు ప్రతీకారంగా ఇరాన్ ఈ చర్యకు పాల్పడింది. అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ జోక్యం చేసుకుని తక్షణ కాల్పుల విరమణ పాటించాలని ఇరు దేశాలను కోరారు. అయితే, హార్ముజ్ జలసంధిలో అమెరికా నావికా దిగ్బంధం కొనసాగుతుందని ఆయన స్పష్టం చేశారు. ఈ పరిణామాలతో ప్రపంచ చమురు ధరలు ఒక్కసారిగా పెరిగాయి. పౌరులు వెంటనే ఇరాన్ విడిచి రావాలని భారత విదేశాంగ శాఖ (MEA) హెచ్చరిక జారీ చేసింది. ఇది భారతీయ ఆర్థిక వ్యవస్థపై (చమురు ధరల పెంపు) ప్రత్యక్ష ప్రభావం చూపనుంది.

What Happened

జూన్ 7, 2026న లెబనాన్‌ రాజధాని బీరుట్‌లోని హిజ్బుల్లా (Hezbollah) స్థావరాలపై ఇజ్రాయెల్ వైమానిక దాడులు చేసింది. దీనికి ఆగ్రహించిన ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్‌పై భారీ ఎత్తున బాలిస్టిక్ క్షిపణులను ప్రయోగించింది. ఇజ్రాయెల్ సైన్యం (IDF) వాటిని అడ్డుకుని, ఇరాన్‌లోని పెట్రోకెమికల్ ప్లాంట్లపై ప్రతి దాడులు ప్రారంభించింది. ఈ ఘర్షణలతో ఏప్రిల్ 2026లో కుదిరిన కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం పూర్తిగా విచ్ఛిన్నమైంది.

When & Where

ఈ పరిణామాలు జూన్ 7 మరియు 8, 2026 తేదీలలో పశ్చిమాసియా (Middle East) అంతటా చోటుచేసుకున్నాయి. ముఖ్యంగా ఇజ్రాయెల్ (టెల్ అవివ్ ప్రాంతం), ఇరాన్, లెబనాన్ (బీరుట్) ప్రధాన ఘర్షణా కేంద్రాలు. దీని ప్రభావం పర్షియన్ గల్ఫ్, హార్ముజ్ జలసంధి మరియు ఎర్ర సముద్రం (Red Sea) సముద్ర మార్గాలపై తీవ్రంగా పడింది.

Who Is Involved

  • ఇరాన్ (Iran): ఇస్లామిక్ రివల్యూషనరీ గార్డ్ కార్ప్స్ (IRGC) ఆధ్వర్యంలో దాడులు జరిగాయి.
  • ఇజ్రాయెల్ (Israel): ఐడిఎఫ్ (IDF - ఇజ్రాయెల్ డిఫెన్స్ ఫోర్సెస్) ప్రతిదాడులకు నాయకత్వం వహించింది.
  • అమెరికా (USA): అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ కాల్పుల విరమణను ప్రతిపాదించారు, కానీ నావికా దిగ్బంధనాన్ని సమర్థించారు.
  • ప్రాక్సీ గ్రూపులు: లెబనాన్‌లోని హిజ్బుల్లా (Hezbollah) మరియు యెమెన్‌లోని హౌతీ (Houthi) రెబల్స్.
  • భారతదేశం (India): శాంతిని కోరుతూ విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ (MEA) ప్రకటన చేసింది.

How It Works

1. లెబనాన్‌లోని ఇరాన్ మద్దతుగల హిజ్బుల్లా దళాలు ఉత్తర ఇజ్రాయెల్‌పై రాకెట్లను ప్రయోగించాయి.
2. ఇందుకు ప్రతిగా ఇజ్రాయెల్ బీరుట్‌ (లెబనాన్ రాజధాని) పై తీవ్రమైన బాంబు దాడులు చేసింది.
3. ఇజ్రాయెల్ చర్యలకు హెచ్చరికగా ఇరాన్ ప్రత్యక్షంగా బాలిస్టిక్ క్షిపణులతో ఇజ్రాయెల్‌పై దాడికి దిగింది.
4. అమెరికా జోక్యం చేసుకుని ఇజ్రాయెల్‌ను ప్రతిదాడులు చేయవద్దని కోరింది, అదే సమయంలో హార్ముజ్ జలసంధిలో ఇరాన్ నౌకలపై ఆంక్షలు విధించింది.

Why It Matters

ఈ అంశం UPSC సిలబస్‌లోని GS Paper 2 (అంతర్జాతీయ సంబంధాలు) మరియు GS Paper 3 (ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఇంధన భద్రత) లకు నేరుగా కనెక్ట్ అవుతుంది. గల్ఫ్ ప్రాంతంలో యుద్ధం జరిగితే ప్రపంచవ్యాప్తంగా చమురు సరఫరా ఆగిపోతుంది. ఇది భారతదేశపు ముడి చమురు దిగుమతులపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతుంది, ఫలితంగా దేశంలో ద్రవ్యోల్బణం (Inflation) మరియు కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (CAD) పెరుగుతాయి.

Historical Background

ఇరాన్-ఇజ్రాయెల్ శత్రుత్వం దశాబ్దాలుగా ఉంది. 1979 ఇరాన్ ఇస్లామిక్ విప్లవం తర్వాత ఇరాన్ అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ లను శత్రువులుగా ప్రకటించింది. 2023 అక్టోబర్ 7న ఇజ్రాయెల్‌పై హమాస్ దాడితో మొదలైన తాజా యుద్ధం, క్రమంగా ప్రాంతీయ యుద్ధంగా (Regional War) మారింది. ఫిబ్రవరి 2026లో అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య ప్రత్యక్ష పోరు మొదలైనా, ఏప్రిల్ 8న తాత్కాలిక కాల్పుల విరమణ కుదిరింది. ఆ ఒప్పందం ఇప్పుడు మళ్లీ విఫలమైంది.

Previous Related Events

  • అక్టోబర్ 2023: ఇజ్రాయెల్‌పై హమాస్ ఉగ్రవాద దాడి, గాజా యుద్ధం ప్రారంభం.
  • ఫిబ్రవరి 2026: అమెరికా మరియు ఇజ్రాయెల్ సంయుక్తంగా ఇరాన్‌పై దాడులు చేయడం.
  • ఏప్రిల్ 2026: తీవ్ర ప్రాణనష్టం తర్వాత ఇరుపక్షాల మధ్య కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం.

Static GK Connection

  • హార్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz): ఇది పర్షియన్ గల్ఫ్‌ను, గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్‌ను కలిపే సముద్ర మార్గం. దీని గుండా ప్రపంచ చమురులో 20% రవాణా అవుతుంది.
  • ఆపరేషన్ సంకల్ప్ (Operation Sankalp): పర్షియన్ గల్ఫ్ మరియు గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమాన్ గుండా ప్రయాణించే భారతీయ జెండా ఉన్న నౌకలకు భద్రత కల్పించడానికి ఇండియన్ నేవీ చేపట్టిన ఆపరేషన్.

India & World Comparison

భారతదేశం 'డి-హైఫనేషన్' (De-hyphenation) విధానాన్ని పాటిస్తూ, ఇజ్రాయెల్ తో టెక్నాలజీ, డిఫెన్స్ సంబంధాలు, ఇరాన్ తో ఇంధన మరియు చాబహార్ పోర్ట్ (Chabahar Port) సంబంధాలు సమతుల్యంగా కొనసాగిస్తోంది. అమెరికా, యూరప్ దేశాలు పూర్తిగా ఇజ్రాయెల్‌కు మద్దతు ఇస్తుండగా, రష్యా, చైనా వంటి దేశాలు ఇరాన్‌కు పరోక్ష మద్దతు పలుకుతున్నాయి.

Future Impact

ఈ సంక్షోభం మరింత ముదిరితే బ్రెంట్ క్రూడ్ ధర 100 డాలర్లు దాటవచ్చు. అగ్రరాజ్యమైన అమెరికా ఇరాన్‌తో కొత్త అణు ఒప్పందం (Nuclear Deal) కోసం ప్రయత్నాలు ముమ్మరం చేసే అవకాశం ఉంది. భారత్ ప్రత్యామ్నాయ ఇంధన వనరులపై (గ్రీన్ ఎనర్జీ, ఇతర దేశాల నుండి చమురు) మరింత దృష్టి సారించాల్సి వస్తుంది.

🔑 Key Points for Revision

  • జూన్ 7, 2026న ఇజ్రాయెల్‌పై ఇరాన్ ప్రత్యక్ష క్షిపణి దాడులు చేసింది.
  • లెబనాన్‌లోని బీరుట్‌పై ఇజ్రాయెల్ దాడులకు ప్రతిగా ఇరాన్ ఈ చర్యకు పాల్పడింది.
  • ఏప్రిల్ 8, 2026 నాటి కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం ఈ ఘటనతో విచ్ఛిన్నమైంది.
  • అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఇరు దేశాలను సంయమనం పాటించాలని కోరారు.
  • ఉద్రిక్తతల కారణంగా బ్రెంట్ క్రూడ్ ఆయిల్ ధర బ్యారెల్‌కు 96.15 డాలర్లకు పెరిగింది.
  • యెమెన్‌లోని హౌతీ (Houthi) తిరుగుబాటుదారులు ఎర్ర సముద్రంలో ఇజ్రాయెల్ నౌకలను అడ్డుకుంటున్నారు.
  • హార్ముజ్ జలసంధి ప్రపంచ ముడి చమురు రవాణాలో 20% వాటాను నియంత్రించే 'చోక్ పాయింట్'.
  • ఈ పరిణామాలు భారతదేశంలో కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (CAD) పెరగడానికి దారితీస్తాయి.
  • ఆర్టికల్ 51 ద్వారా భారత్ అంతర్జాతీయ వివాదాలను శాంతియుతంగా పరిష్కరించుకోవాలని పిలుపునిచ్చింది.
  • పౌరులు వెంటనే ఇరాన్ విడిచి రావాలని భారత విదేశాంగ శాఖ (MEA) హెచ్చరించింది.
  • కువైట్, బహ్రెయిన్ దేశాలు కూడా ఇరాన్ దాడులను తీవ్రంగా ఖండించాయి.
  • ఆపరేషన్ సంకల్ప్ ద్వారా భారత నావికా దళం వాణిజ్య నౌకలకు రక్షణ కల్పిస్తోంది.
  • ఇరాన్‌ మద్దతుగల సాయుధ గ్రూపుల నెట్‌వర్క్‌ను 'యాక్సిస్ ఆఫ్ రెసిస్టెన్స్' (Axis of Resistance) అంటారు.
  • నౌకల రాకపోకలపై ఇరాన్ ఆంక్షల వల్ల అమెరికా నావికా దిగ్బంధం విధిస్తోంది.
  • అమెరికా-ఇరాన్ మధ్య భవిష్యత్తులో సమగ్ర అణు ఒప్పందం కుదిరే అవకాశం ఉంది.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: హార్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz) మరియు గ్లోబల్ చోక్ పాయింట్స్

  • Definition: పర్షియన్ గల్ఫ్ (Persian Gulf) ను మరియు గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్‌ (Gulf of Oman) ను కలిపే ఇరుకైన సముద్ర మార్గాన్ని హార్ముజ్ జలసంధి అంటారు.
  • Constitutional / Legal Basis: ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి సముద్ర చట్టం (UNCLOS, 1982) ప్రకారం 'ట్రాన్సిట్ ప్యాసేజ్' కిందకు వస్తుంది, నౌకల స్వేచ్ఛా ప్రయాణానికి హక్కు ఉంటుంది.
  • Scientific / Economic Principle: సప్లయ్-డిమాండ్ సిద్ధాంతం. సప్లయ్ మార్గం (చోక్ పాయింట్) మూసుకుపోతే గ్లోబల్ మార్కెట్లో వస్తువు (చమురు) ధర విపరీతంగా పెరుగుతుంది.
  • How it connects to this event: ఇరాన్ అమెరికాపై ఒత్తిడి తెచ్చేందుకు ఈ జలసంధి ద్వారా చమురు రవాణాను అడ్డుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తోంది.
  • Origin & History: 1970ల నుండి గల్ఫ్ చమురు ఉత్పత్తి పెరిగాక ఈ జలసంధి ప్రాముఖ్యత ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెరిగింది.
  • Key milestone 1: 1980లలో జరిగిన ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధంలో మొదటిసారి ఈ జలసంధి చమురు నౌకల (Tanker War) దాడులకు వేదికైంది.
  • Key milestone 2: 2019లో ఒమన్ గల్ఫ్ లో వాణిజ్య నౌకలపై దాడుల తర్వాత దీని భద్రతపై గ్లోబల్ అలర్ట్ ఏర్పడింది.
  • Related Acts / Schemes / Treaties: ఇంటర్నేషనల్ మారిటైమ్ సెక్యూరిటీ కన్స్ట్రక్ట్ (IMSC), UNCLOS.
  • Nodal Ministry / Body: ఇంటర్నేషనల్ మారిటైమ్ ఆర్గనైజేషన్ (IMO) గ్లోబల్ నావిగేషన్ నియమాలను పర్యవేక్షిస్తుంది.
  • India-specific relevance: భారతదేశం తన చమురు అవసరాల్లో 60% పైగా మిడిల్ ఈస్ట్ నుండి దిగుమతి చేసుకుంటుంది, ఇదంతా హార్ముజ్ గుండానే వస్తుంది.
  • Global comparison: ఇది మలక్కా జలసంధి (Strait of Malacca) మరియు సూయజ్ కెనాల్ (Suez Canal) తో సమానమైన అత్యంత కీలకమైన గ్లోబల్ చోక్ పాయింట్.
  • Data point: ప్రతిరోజూ దాదాపు 21 మిలియన్ బ్యారెళ్ల చమురు ఈ జలసంధి గుండా రవాణా అవుతుంది (ప్రపంచ చమురు వినియోగంలో 20%).
  • Common exam angle: మ్యాప్ పాయింటింగ్ ఆధారంగా ప్రశ్నలు (హార్ముజ్ జలసంధి ఏ రెండు జలభాగాలను కలుపుతుంది/ఏ దేశాల మధ్య ఉంది) ఎక్కువగా వస్తాయి.
  • Easy memory hook: "Hormuz: P-O" (Persian Gulf ని Gulf of Oman తో కలుపుతుంది).

❓ Practice MCQs

Q1. ఇటీవల ఇజ్రాయెల్‌పై ఇరాన్ క్షిపణి దాడులకు దిగడానికి తక్షణ కారణం ఏమిటి? [Easy]

A) ఇరాన్ అణు కేంద్రాలపై ఇజ్రాయెల్ దాడులు

B) లెబనాన్‌ రాజధాని బీరుట్‌లో హిజ్బుల్లా స్థావరాలపై ఇజ్రాయెల్ దాడులు

C) ఎర్ర సముద్రంలో నౌకల దిగ్బంధం

D) గాజాలో ఇజ్రాయెల్ పదాతి దళాల ప్రవేశం

Answer: B

Explanation: జూన్ 7న బీరుట్‌లోని హిజ్బుల్లా హెడ్‌క్వార్టర్స్‌పై ఇజ్రాయెల్ జరిపిన దాడులే ఇరాన్ ప్రతీకార దాడికి తక్షణ కారణం.

Q2. హార్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz) ఈ క్రింది ఏ రెండు జలభాగాలను కలుపుతుంది? [Easy]

A) ఎర్ర సముద్రం మరియు అడెన్ గల్ఫ్

B) మధ్యధరా సముద్రం మరియు ఎర్ర సముద్రం

C) పర్షియన్ గల్ఫ్ మరియు గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్

D) నల్ల సముద్రం మరియు అజోవ్ సముద్రం

Answer: C

Explanation: హార్ముజ్ జలసంధి పర్షియన్ గల్ఫ్‌ను మరియు అరేబియా సముద్రంలో భాగమైన గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్‌ను కలుపుతుంది.

Q3. పశ్చిమాసియా సంక్షోభం నేపథ్యంలో భారత నావికా దళం అరేబియా సముద్రంలో నౌకల భద్రత కోసం నిర్వహిస్తున్న ఆపరేషన్ పేరు ఏమిటి? [Moderate]

A) ఆపరేషన్ కావేరి

B) ఆపరేషన్ సముద్ర సేతు

C) ఆపరేషన్ దేవి శక్తి

D) ఆపరేషన్ సంకల్ప్

Answer: D

Explanation: గల్ఫ్ ప్రాంతంలో భద్రతా క్షీణత దృష్ట్యా భారతీయ నౌకల రక్షణ కోసం ఇండియన్ నేవీ 'ఆపరేషన్ సంకల్ప్' ను ప్రారంభించింది.

Q4. అంతర్జాతీయ వివాదాలను శాంతియుతంగా పరిష్కరించుకోవడాన్ని ప్రోత్సహించే భారత రాజ్యాంగంలోని అధికరణ (Article) ఏది? [Moderate]

A) ఆర్టికల్ 50

B) ఆర్టికల్ 51

C) ఆర్టికల్ 48A

D) ఆర్టికల్ 253

Answer: B

Explanation: ఆదేశిక సూత్రాల్లోని (DPSP) ఆర్టికల్ 51 అంతర్జాతీయ శాంతి మరియు భద్రతలను ప్రోత్సహించడం గురించి తెలుపుతుంది.

Q5. పశ్చిమాసియా ఉద్రిక్తతల ప్రభావం భారతదేశ స్థూల ఆర్థిక వ్యవస్థపై ఏ రూపంలో ఎక్కువగా పడుతుంది? [Moderate]

A) ఐటి ఎగుమతులు పెరగడం

B) వ్యవసాయోత్పత్తి తగ్గడం

C) కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (CAD) మరియు ద్రవ్యోల్బణం పెరగడం

D) విదేశీ ప్రత్యక్ష పెట్టుబడులు (FDI) రెట్టింపు అవ్వడం

Answer: C

Explanation: ముడి చమురు ధరలు పెరగడం వల్ల దిగుమతి బిల్లు పెరిగి కరెంట్ అకౌంట్ లోటు మరియు దేశీయంగా రవాణా ఖర్చులు పెరిగి ద్రవ్యోల్బణం వస్తుంది.

Q6. ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన 'యాక్సిస్ ఆఫ్ రెసిస్టెన్స్' (Axis of Resistance) అనగానేమి? [Tricky]

A) పశ్చిమాసియాలో అమెరికా ఏర్పాటు చేసిన కూటమి

B) ఇజ్రాయెల్ మరియు అరబ్ దేశాల మధ్య శాంతి ఒప్పందం నెట్‌వర్క్

C) పశ్చిమాసియాలో ఇజ్రాయెల్ మరియు అమెరికా వ్యతిరేకంగా ఇరాన్ మద్దతునిచ్చే సాయుధ గ్రూపుల కూటమి

D) ఇంధన ధరలను నియంత్రించడానికి OPEC తీసుకున్న చర్య

Answer: C

Explanation: ఇరాన్ మద్దతునిచ్చే హిజ్బుల్లా, హమాస్, హౌతీ తదితర సాయుధ గ్రూపుల నెట్‌వర్క్‌ను 'యాక్సిస్ ఆఫ్ రెసిస్టెన్స్' అని పిలుస్తారు.

Q7. ఎర్ర సముద్రం (Red Sea) మరియు గల్ఫ్ ఆఫ్ అడెన్‌ (Gulf of Aden) ను కలిపే జలసంధి ఏది? (ఈ మార్గంలోనే హౌతీల దాడులు జరుగుతున్నాయి) [Tricky]

A) బాబ్ ఎల్-మండబ్ (Bab el-Mandeb)

B) హార్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz)

C) బాస్పోరస్ జలసంధి (Bosporus Strait)

D) జిబ్రాల్టర్ జలసంధి (Strait of Gibraltar)

Answer: A

Explanation: బాబ్ ఎల్-మండబ్ జలసంధి ఎర్ర సముద్రాన్ని అడెన్ గల్ఫ్‌తో కలుపుతుంది. ఇది హౌతీ తిరుగుబాటుదారుల దాడులకు ప్రధాన కేంద్రంగా ఉంది.

Q8. ప్రస్తుత అమెరికా-ఇరాన్ ఉద్రిక్తతలకు సంబంధించి ఈ క్రింది వాటిలో సరైనది ఏది? [Tricky]

A) ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్‌కు చమురు సరఫరా చేస్తోంది

B) ఏప్రిల్ 2026 నాటి కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం ఇప్పటికీ అమలులో ఉంది

C) హార్ముజ్ జలసంధిలో అమెరికా నావికా దిగ్బంధనం విధించింది

D) ఐక్యరాజ్యసమితి ఇరాన్‌ను శాశ్వత భద్రతా మండలి సభ్యదేశంగా చేర్చింది

Answer: C

Explanation: ఇరాన్ దుశ్చర్యలను నివారించడానికి హార్ముజ్ జలసంధిలో అమెరికా నావికా దిగ్బంధనాన్ని ప్రయోగిస్తోంది.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

అంతర్జాతీయ వాణిజ్యానికి అత్యంత కీలకమైన 'హార్ముజ్ జలసంధి' (Strait of Hormuz) భౌగోళికంగా ఏ దేశాల మధ్య ఉంది?

A) సౌదీ అరేబియా మరియు యెమెన్

B) ఇరాన్ మరియు ఒమన్

C) ఈజిప్ట్ మరియు సుడాన్

D) యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ (UAE) మరియు ఖతార్

Answer: B

Explanation: హార్ముజ్ జలసంధి ఉత్తరాన ఇరాన్ మరియు దక్షిణాన ఒమన్ (ముసందమ్ ద్వీపకల్పం) మధ్య ఉంది.

PYQ 2:

ఇటీవలి పశ్చిమాసియా పరిణామాలకు సంబంధించి క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. లెబనాన్‌లోని హిజ్బుల్లా దళాలకు ఇరాన్ మద్దతు ఇస్తోంది.
2. ఎర్ర సముద్రంలో వాణిజ్య నౌకలపై హౌతీ తిరుగుబాటుదారులు దాడులు చేస్తున్నారు.
3. పశ్చిమాసియా ఉద్రిక్తతల వల్ల అంతర్జాతీయ బ్రెంట్ క్రూడ్ (Brent Crude) ధరలు తగ్గుముఖం పట్టాయి.

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: A

Explanation: ముడి చమురు ధరలు పెరిగాయి (తగ్గలేదు), కాబట్టి మూడవ వాక్యం తప్పు. 1 మరియు 2 సరైనవి.

PYQ 3:

Assertion (A): పశ్చిమాసియాలో ఇరాన్-ఇజ్రాయెల్ యుద్ధం భారతదేశంలో ద్రవ్యోల్బణం పెరగడానికి దారితీస్తుంది.

Reason (R): భారతదేశం తన అవసరాలకు సరిపడా ముడి చమురును అధికంగా గల్ఫ్ దేశాల నుండి దిగుమతి చేసుకుంటుంది, యుద్ధం వల్ల సరఫరాకు అంతరాయం ఏర్పడుతుంది.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: చమురు దిగుమతులపై ఆధారపడటం వల్లే అంతర్జాతీయ ఉద్రిక్తతలు నేరుగా భారత్‌లో ఇంధన ధరలను, తద్వారా ద్రవ్యోల్బణాన్ని పెంచుతాయి.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశ ఇంధన భద్రతపై ప్రస్తుత ఇరాన్-ఇజ్రాయెల్ ఘర్షణల ప్రభావాన్ని విశ్లేషించండి.

  • Introduction: జూన్ 2026 నాటి ఇరాన్-ఇజ్రాయెల్ క్షిపణి దాడుల ఉద్రిక్తతలను ప్రస్తావిస్తూ, గ్లోబల్ సప్లయ్ చైన్‌పై వాటి ప్రభావాన్ని పరిచయం చేయండి.
  • Body Point 1: భారత్ ముడి చమురు అవసరాల్లో 80% దిగుమతులపై ఆధారపడి ఉంది, ఇందులో సింహభాగం మిడిల్ ఈస్ట్ (హార్ముజ్ జలసంధి గుండా) నుండే వస్తుంది.
  • Body Point 2: ముడి చమురు ధరల పెరుగుదల వల్ల దిగుమతి బిల్లు (Import Bill) విపరీతంగా పెరిగి కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (CAD) పై ఒత్తిడి పడుతుంది.
  • Body Point 3: దేశీయంగా పెట్రోల్/డీజిల్ ధరలు పెరిగి, లాజిస్టిక్స్ ఖర్చులు అధికమై, నిత్యావసర వస్తువుల ద్రవ్యోల్బణం (Inflation) పెరుగుతుంది.
  • Conclusion: స్వల్పకాలంలో ఇంధన నిల్వలను (Strategic Petroleum Reserves) వాడుకోవడం, దీర్ఘకాలంలో గ్రీన్ ఎనర్జీ (Green Energy) వైపు మారడం అవసరం.
  • Data/Diagram to include: హార్ముజ్ జలసంధి గుండా వెళ్లే భారతీయ చమురు దిగుమతుల శాతాన్ని చూపే చిన్న ఫ్లోచార్ట్.

Question 2 (250 words): పశ్చిమాసియాలో మారుతున్న భౌగోళిక రాజకీయాలు (Geopolitics) మరియు ఉద్రిక్తతల మధ్య భారతదేశ 'డి-హైఫనేషన్' (De-hyphenation) విదేశాంగ విధానం యొక్క ప్రాముఖ్యతను చర్చించండి.

  • Introduction: ఇటీవల ఏప్రిల్ కాల్పుల విరమణ విఫలమై, ఇరాన్-ఇజ్రాయెల్ మధ్య ప్రత్యక్ష దాడులు ప్రారంభమైన నేపథ్యాన్ని వివరించండి.
  • Body Point 1: చారిత్రకంగా పశ్చిమాసియాలో మతపరమైన, రాజకీయ శత్రుత్వాలు (ఇరాన్ vs ఇజ్రాయెల్, షియా vs సున్నీ కూటములు) ఎలా ఉన్నాయో తెలపండి.
  • Body Point 2: తాజా ఘర్షణలలో అమెరికా జోక్యం, హౌతీల దాడులు ఈ ప్రాంతాన్ని అస్థిరపరుస్తున్న తీరును విశ్లేషించండి.
  • Body Point 3: 'డి-హైఫనేషన్' విధానం: ఇజ్రాయెల్ తో రక్షణ, టెక్నాలజీ సంబంధాలు, మరియు ఇరాన్ తో చాబహార్ పోర్ట్ (కనెక్టివిటీ) లాంటి సంబంధాలను భారత్ ఎలా వేరువేరుగా నిర్వహిస్తుందో వివరించండి.
  • Body Point 4: గల్ఫ్ దేశాలలో పనిచేస్తున్న 8 మిలియన్ల భారతీయ ప్రవాసుల భద్రత (Diaspora security) మరియు విదేశీ మారక ద్రవ్య చెల్లింపులు (Remittances) భారత ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఎంత కీలకమో తెలపండి.
  • Body Point 5: అంతర్జాతీయ వేదికలపై (UN లో) భారత్ శాంతియుత పరిష్కారం కోసం (Article 51) ఎలా వాదిస్తుందో ఉదహరించండి.
  • Body Point 6: తటస్థ వైఖరిని కొనసాగించడంలో ఇరు వర్గాల నమ్మకాన్ని నిలబెట్టుకోవడంలో ఎదురయ్యే సవాళ్లను ప్రస్తావించండి.
  • Conclusion: శాంతియుత చర్చల ద్వారా మాత్రమే పశ్చిమాసియాలో స్థిరత్వం సాధ్యమని, ఇందులో భారత్ మధ్యవర్తిగా కూడా వ్యవహరించగలదని ముగించండి.
  • Data/Diagram to include: అబ్రహాం అకార్డ్స్ (Abraham Accords) మరియు I2U2 గ్రూపింగ్ లను ప్రస్తావిస్తూ ఒక పోలిక పట్టిక.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: Students often confuse హార్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz) with బాబ్ ఎల్-మండబ్ (Bab el-Mandeb). The correct fact is హార్ముజ్ జలసంధి పర్షియన్ గల్ఫ్ వద్ద ఉంటుంది, బాబ్ ఎల్-మండబ్ ఎర్ర సముద్రం వద్ద ఉంటుంది. హౌతీల దాడులు ఎర్ర సముద్రంలో జరుగుతున్నాయి.
  • Trap 2: A common wrong assumption is దాడులు జరిగిన వెంటనే భారత్ ఒక పక్షానికి (ఇజ్రాయెల్ లేదా ఇరాన్) సైనిక మద్దతు ఇస్తుందని అనుకోవడం. The reality is భారతదేశం కచ్చితమైన తటస్థ వైఖరి (Strategic Autonomy) మరియు డి-హైఫనేషన్ పద్ధతిని పాటిస్తుంది.
  • Trap 3: Many students miss 'ఆపరేషన్ సంకల్ప్' (Operation Sankalp) when answering questions on this topic. Always remember ఇది అరేబియా సముద్రం మరియు గల్ఫ్ ప్రాంతంలో భారత నౌకల భద్రత కోసం ఇండియన్ నేవీ చేపట్టిన ముఖ్యమైన ఆపరేషన్.

🧭 Exam Tip

  • Prelims: హార్ముజ్ జలసంధి చుట్టూ ఉన్న భౌగోళిక మ్యాప్ పాయింటింగ్, ఇరాన్ సరిహద్దు దేశాలు, 'ఆపరేషన్ సంకల్ప్' మరియు ఎర్ర సముద్రం భౌగోళిక అంశాలపై ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఎక్కువ.
  • Mains: IR (GS-2) లో భారత విదేశాంగ విధానం 'డి-హైఫనేషన్' ప్రాముఖ్యత మరియు GS-3 లో చమురు ధరల పెరుగుదల వల్ల భారత్‌పై పడే ఆర్థిక భారం గురించి విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు ఆశించవచ్చు.
  • Interview: ఇంటర్వ్యూ బోర్డ్ ఇజ్రాయెల్-ఇరాన్ వివాదంలో భారత్ ఎవరికి మద్దతు ఇవ్వాలి అనే నైతిక, వ్యూహాత్మక (Strategic) ప్రశ్న అడగవచ్చు. బ్యాలెన్సింగ్ అప్రోచ్ (Balancing Approach) సూచించాలి.
  • Prediction: రాబోయే గ్రూప్స్ లేదా UPSC ఎగ్జామ్స్ లో గ్లోబల్ 'చోక్ పాయింట్స్' (Choke Points) మరియు వాటి జియో-పొలిటికల్ ప్రాముఖ్యతపై జతపరచుము (Match the following) ప్రశ్న కచ్చితంగా ఆశించవచ్చు.