Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

జూలై 1 నుండి కేంద్ర ప్రభుత్వ ₹1.25 లక్షల కోట్ల నూతన గ్రామీణాభివృద్ధి విధానం (Viksit Bharat GRAM G) అమలు

గ్రామీణ ఉపాధి, కార్మికుల భద్రత, మరియు గ్రామాల సమగ్ర అభివృద్ధి లక్ష్యంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం ₹1.25 లక్షల కోట్లతో నూతన గ్రామీణాభివృద్ధి విధానాన్ని ప్రకటించింది. కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ రాష్ట్ర మంత్రులతో నిర్వహించిన సమావేశంలో 'వికసిత్ భారత్ గ్రామ్ జి (Viksit Bharat GRAM G)' అమలుపై చర్చించారు. ఈ విధానం జూలై 1 నుంచి దేశవ్యాప్తంగా అమల్లోకి వస్తుంది. గ్రామ పంచాయతీలకు నేరుగా నిధులు చేరవేయడం, ఫేస్ ఆథెంటికేషన్ సహా 100% e-KYC విధానాలను అమలు చేస్తూ "ఒక్క కార్మికుడు కూడా పని లేకుండా ఉండకూడదు" అనే లక్ష్యంతో ఇది రూపొందించబడింది.

What Happened

కేంద్ర ప్రభుత్వం జూలై 1 నుండి 'వికసిత్ భారత్ గ్రామ్ జి (Viksit Bharat GRAM G)' పేరుతో కొత్త గ్రామీణాభివృద్ధి ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను అమలు చేయనుంది. దీనికోసం ₹1.25 లక్షల కోట్ల భారీ ప్యాకేజీని ప్రకటించింది. ఇందులో భాగంగా గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రి శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ రాష్ట్రాల మంత్రులతో సమీక్షా సమావేశం నిర్వహించారు. పనుల కల్పనలో అంతరాయం కలగకుండా, "ఒక్క కార్మికుడు కూడా పని లేకుండా ఉండకూడదు" అనే ప్రధాన లక్ష్యంతో ఈ నూతన విధానాన్ని తీసుకువచ్చారు.

When & Where

ఈ నూతన విధానం జూలై 1, 2026 న దేశవ్యాప్తంగా అమల్లోకి వస్తుంది. ఈ పథకం తదుపరి కార్యాచరణ మరియు సమర్థవంతమైన అమలు వ్యూహాలపై చర్చించేందుకు జూన్ 28, 29 తేదీల్లో న్యూఢిల్లీలోని ప్రతిష్టాత్మక పూసా (PUSA) ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో 'జాతీయ గ్రామీణాభివృద్ధి సదస్సు'ను నిర్వహిస్తున్నారు.

Who Is Involved

  • కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ: శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ నేతృత్వంలో ఈ పథకానికి నిధుల విడుదల మరియు పర్యవేక్షణ చేస్తుంది.
  • రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు: నూతన మార్గదర్శకాలను అమలు చేసి, పనులకు ముందస్తు ఆమోదాలు తెలుపుతాయి (ఆంధ్రప్రదేశ్, మిజోరం తదితర రాష్ట్రాలు ఇప్పటికే నోటిఫికేషన్లు ఇచ్చాయి).
  • గ్రామ పంచాయతీలు మరియు గ్రామ సభలు: గ్రామ స్థాయి అభివృద్ధి పనులను స్వయంగా ఎంపిక చేసి తీర్మానించే కీలక వ్యవస్థలు.

How It Works

1. ప్రతి గ్రామ పంచాయతీ పరిధిలో అవసరమైన పనుల గుర్తింపును నేరుగా గ్రామ సభలు సమావేశమై తీర్మానిస్తాయి.
2. సంబంధిత రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు ఆయా పనులకు ముందస్తు అనుమతులు మంజూరు చేస్తాయి.
3. కార్మికులందరికీ వేతనాలు సకాలంలో చెల్లించడానికి నేరుగా వారి బ్యాంకు ఖాతాల్లోకి (DBT విధానం ద్వారా) నగదు బదిలీ జరుగుతుంది.
4. నిధుల దుర్వినియోగాన్ని అరికట్టడానికి 100% e-KYC, SMS ఆధారిత సమాచార వ్యవస్థలు మరియు ఫేస్ ఆథెంటికేషన్ (Face Authentication) సాంకేతికతను ఉపయోగిస్తారు.

Why It Matters

  • ఆర్థిక ప్రభావం: ₹1.25 లక్షల కోట్ల ఉద్దీపన గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేసి, ప్రజల కొనుగోలు శక్తిని పెంపొందిస్తుంది.
  • సామాజిక భద్రత: "ఒక్క కార్మికుడు కూడా పని లేకుండా ఉండకూడదు" అనే నియమం గ్రామీణ పేదరిక నిర్మూలనకు మరియు పట్టణాలకు జరిగే వలసల నివారణకు తోడ్పడుతుంది.
  • పాలనా ప్రాముఖ్యత: గ్రామ సభల ద్వారా పనుల ఎంపిక రాజ్యాంగంలోని 73వ సవరణ (పంచాయతీ రాజ్) స్ఫూర్తిని, క్షేత్ర స్థాయి ప్రజాస్వామ్యాన్ని (UPSC GS Paper 2 - Governance) సజీవంగా ఉంచుతుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently]

  • 2005: మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం (MGNREGA) ఆమోదించబడింది, ఇది గ్రామీణ కుటుంబాలకు 100 రోజుల ఉపాధిని చట్టబద్ధంగా హామీ ఇస్తుంది.
  • 2014 తర్వాత: జన్ ధన్-ఆధార్-మొబైల్ (JAM) ట్రినిటీ ద్వారా గ్రామీణ పథకాలలో లీకేజీలు అరికట్టడానికి DBT విధానం ప్రవేశపెట్టబడింది.
  • 2026 (ప్రస్తుతం): ఆధునిక సాంకేతికత (e-KYC, ఫేస్ ఆథెంటికేషన్) ని వినియోగిస్తూ "వికసిత్ భారత్ గ్రామ్ జి" గా గ్రామీణ ఉపాధి పనులు రూపాంతరం చెందాయి.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

  • ABPS (2024): జనవరి 2024 నుండి ఉపాధి హామీ కార్మికులకు ఆధార్ ఆధారిత చెల్లింపుల వ్యవస్థను (ABPS) కేంద్రం తప్పనిసరి చేసింది.
  • అమృత్ సరోవర్ (2022): గ్రామీణ నీటి వనరుల పెంపు మరియు ఉపాధి కల్పనను అనుసంధానం చేస్తూ ప్రతి జిల్లాలో 75 చెరువుల నిర్మాణ కార్యక్రమం.
  • NMMS యాప్: ఉపాధి హామీ పనుల ప్రదేశంలో పని చేసే కార్మికుల డిజిటల్ హాజరు (జియో ట్యాగింగ్ తో) నమోదును నేషనల్ మొబైల్ మానిటరింగ్ సిస్టమ్ ద్వారా తప్పనిసరి చేయడం.

Static GK Connection

  • ఆర్టికల్ 41 (Article 41): భారత రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాలు (DPSP) నిరుద్యోగ సమయంలో "పని హక్కును (Right to Work)" కల్పించేలా ప్రభుత్వానికి నిర్దేశిస్తాయి. ఈ తాజా విధానం ఈ ఆర్టికల్ స్ఫూర్తితో అమలవుతుంది.
  • ఆర్టికల్ 243G: గ్రామ పంచాయతీలకు ఆర్థిక అభివృద్ధి మరియు సామాజిక న్యాయం కోసం ప్రణాళికలు రూపొందించే అధికారాలను రాజ్యాంగం కల్పించింది. గ్రామ సభల ప్రాముఖ్యత ఈ ఆర్టికల్ కింద పరిగణించబడుతుంది.

India & World Comparison

భారతదేశంలో అమలయ్యే పబ్లిక్ వర్క్స్ ప్రోగ్రామ్ పరిమాణం (₹1.25 లక్షల కోట్లు) ప్రపంచంలోనే అత్యంత భారీది. ఇది లాటిన్ అమెరికాలోని బ్రెజిల్ దేశం అమలుచేసే 'బోల్సా ఫ్యామిలియా (Bolsa Familia)' వంటి సామాజిక భద్రతా నగదు బదిలీ పథకాల కంటే భౌగోళికంగా మరియు నిధుల పరంగా చాలా విస్తృతమైనది. ఇక్కడ నగదుతో పాటు స్థిరమైన భౌతిక ఆస్తుల (Rural Assets) సృష్టి జరుగుతుంది.

Future Impact

  • జూలై 1 తర్వాత కొత్త సాంకేతికతల (ఫేస్ ఆథెంటికేషన్) ద్వారా వేతనాల చెల్లింపులో నకిలీ ఖాతాలు, లీకేజీలు నూరు శాతం తగ్గుతాయి.
  • గ్రామ పంచాయతీలకు నేరుగా నిధులు చేరడం వల్ల దాదాపు 2.80 లక్షల గ్రామాల్లో స్థిరమైన ఆస్తులైన చెరువులు, రోడ్ల నిర్మాణం వేగవంతమై "వికసిత్ గావ్" లక్ష్యానికి దారితీస్తుంది.
  • "వ్యవసాయ పీక్ సీజన్ల (Agricultural peak seasons)" గుర్తింపు వల్ల రైతులకు వ్యవసాయ పనుల సమయంలో కూలీల కొరత తలెత్తకుండా సమన్వయం జరుగుతుంది.

🔑 Key Points for Revision

  • నూతన ఫ్రేమ్‌వర్క్ పేరు: వికసిత్ భారత్ గ్రామ్ జి (Viksit Bharat GRAM G).
  • ప్యాకేజీ మొత్తం విలువ: ₹1.25 లక్షల కోట్లు.
  • కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ మంత్రి: శ్రీ శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్.
  • రాష్ట్రాలు, యూటీలు, పరిపాలనకు తాత్కాలిక కేటాయింపు: ₹95,692.31 కోట్లు.
  • విధానం అమల్లోకి వచ్చే తేదీ: 1 జూలై 2026.
  • పనుల ఎంపిక బాధ్యత: గ్రామ సభలు మరియు గ్రామ పంచాయతీలు.
  • నోటిఫికేషన్ ఇచ్చిన మొదటి రాష్ట్రాలు: మిజోరం, పుదుచ్చేరి, ఆంధ్రప్రదేశ్.
  • దేశవ్యాప్త గ్రామ పంచాయతీల సంఖ్య: సుమారు 2.80 లక్షలు.
  • పరిపాలన, సామాజిక తనిఖీ (Social Audit) కొరకు కేటాయింపు: ₹1,850.62 కోట్లు.
  • కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల్లో అత్యధిక నిధులు పొందింది: జమ్మూ కాశ్మీర్ (₹1,151.02 కోట్లు).
  • జాతీయ గ్రామీణాభివృద్ధి సదస్సు: జూన్ 28-29 (పూసా ఇన్‌స్టిట్యూట్, న్యూఢిల్లీ).
  • ముఖ్యమైన సాంకేతికత: 100% e-KYC, ఫేస్ ఆథెంటికేషన్.
  • పాలసీ నినాదం: "ఒక్క కార్మికుడు కూడా పని లేకుండా ఉండకూడదు".
  • అంతిమ లక్ష్యం: వికసిత్ గావ్ సాధన ద్వారా వికసిత్ భారత్ (Viksit Bharat) నిర్మాణం.
  • రాజ్యాంగ ప్రాతిపదిక: ఆర్టికల్ 41 (పని హక్కు), ఆర్టికల్ 243G (పంచాయతీల అధికారాలు).

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: వికేంద్రీకృత గ్రామీణాభివృద్ధి మరియు సామాజిక భద్రత (Decentralized Rural Development & Social Security)

  • Definition: స్థానిక స్వపరిపాలనా సంస్థల (పంచాయతీలు) ద్వారా క్షేత్ర స్థాయిలో మౌలిక వసతులు నిర్మిస్తూ, పేదలకు ఉపాధి భద్రత కల్పించే పారదర్శక విధానమే వికేంద్రీకృత గ్రామీణాభివృద్ధి.
  • Constitutional / Legal Basis: ఆర్టికల్ 41 (పని హక్కు), ఆర్టికల్ 43 (కార్మికులకు జీవన వేతనం), ఆర్టికల్ 243G (పంచాయతీల అధికారాలు).
  • Scientific / Economic Principle: కీన్సియన్ ఎకనామిక్స్ (Keynesian Economics) ప్రకారం అట్టడుగు వర్గాల చేతికి డబ్బులు నేరుగా అందించడం (Wage payments) వల్ల మార్కెట్లో డిమాండ్ పెరిగి, ఆర్థిక వ్యవస్థ వృద్ధి చెందుతుంది.
  • How it connects to this event: ₹1.25 లక్షల కోట్ల తాజా ప్యాకేజీ మరియు 'వికసిత్ భారత్ గ్రామ్ జి' ఈ వికేంద్రీకరణను e-KYC టెక్నాలజీతో అనుసంధానం చేస్తోంది.
  • Origin & History: గ్రామీణ ఉపాధి పథకాలు 1980ల నాటి NREP నుండి ఉన్నప్పటికీ, 2005లో ఉపాధి హామీ చట్టం ద్వారా ఇది మొట్టమొదటిసారిగా "చట్టబద్ధమైన హక్కుగా (Legal Right)" మారింది.
  • Key milestone 1: 2013 నాటికి డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (DBT) విధానాన్ని ఉపాధి చెల్లింపులలో ప్రవేశపెట్టడం.
  • Key milestone 2: 2024 లో ఆధార్ ఆధారిత చెల్లింపుల వ్యవస్థ (ABPS) ను 100% తప్పనిసరి చేయడం.
  • Related Acts / Schemes / Treaties: ప్రధాన మంత్రి ఆవాస్ యోజన - గ్రామీణ్ (PMAY-G), జాతీయ గ్రామీణ జీవనోపాధి మిషన్ (NRLM).
  • Nodal Ministry / Body: కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Rural Development).
  • India-specific relevance: భారతదేశ జనాభాలో సగానికి పైగా నేటికీ వ్యవసాయ, గ్రామీణ రంగాలపై ఆధారపడి ఉండటం వలన ఈ వ్యూహం అత్యంత కీలకం.
  • Global comparison: ఈ స్థాయి సాంకేతికత (ఫేస్ ఆథెంటికేషన్, e-KYC) తో కూడిన కచ్చితమైన సామాజిక తనిఖీ వ్యవస్థ ఉన్న ఉపాధి కార్యక్రమం ప్రపంచంలో మరెక్కడా లేదు.
  • Data point: తాజా నిర్ణయంతో దేశంలోని దాదాపు 2.80 లక్షల గ్రామ పంచాయతీలకు నేరుగా అభివృద్ధి నిధులు అందుతాయి.
  • Common exam angle: ఈ పథకాల అమలులో రాష్ట్రాల నిష్పత్తి, నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ, మరియు సోషల్ ఆడిట్ ప్రాముఖ్యతపై ప్రశ్నలు ఎక్కువగా వస్తాయి.
  • Easy memory hook: "Viksit Gaon = DBT + e-KYC + Gram Sabha".

❓ Practice MCQs

Q1. కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రకటించిన నూతన గ్రామీణాభివృద్ధి విధానం 'వికసిత్ భారత్ గ్రామ్ జి' ఎప్పటి నుండి దేశవ్యాప్తంగా అమలులోకి వస్తుంది? [Easy]

A) జూన్ 1, 2026

B) జూలై 1, 2026

C) ఆగస్టు 15, 2026

D) అక్టోబర్ 2, 2026

Answer: B

Explanation: 'వికసిత్ భారత్ గ్రామ్ జి' అమలు జూలై 1, 2026 నుండి ప్రారంభమవుతుందని మంత్రి శివరాజ్ సింగ్ చౌహాన్ అధికారికంగా ప్రకటించారు.

Q2. తాజా గ్రామీణాభివృద్ధి ప్యాకేజీలో కేంద్రం ఎంత మొత్తాన్ని (బడ్జెట్) కేటాయించింది? [Easy]

A) ₹75,000 కోట్లు

B) ₹1.00 లక్షల కోట్లు

C) ₹1.25 లక్షల కోట్లు

D) ₹1.50 లక్షల కోట్లు

Answer: C

Explanation: కేంద్ర ప్రభుత్వం గ్రామీణాభివృద్ధి పురోగతి కోసం ₹1.25 లక్షల కోట్ల బృహత్తర ప్యాకేజీని ప్రకటించింది.

Q3. 'వికసిత్ భారత్ గ్రామ్ జి' కి సంబంధించి రాష్ట్ర స్థాయి నోటిఫికేషన్లు ముందుగా జారీ చేసిన రాష్ట్రాల్లో కింది వాటిలో ఏది లేదు? [Moderate]

A) మిజోరం

B) పుదుచ్చేరి

C) ఆంధ్రప్రదేశ్

D) మహారాష్ట్ర

Answer: D

Explanation: పథకం అమలుపై ముందుగా నోటిఫికేషన్లు జారీ చేసిన రాష్ట్రాలు/యూటీలు మిజోరం, పుదుచ్చేరి, మరియు ఆంధ్రప్రదేశ్. మహారాష్ట్ర ఈ జాబితాలో లేదు.

Q4. ఈ నూతన ఫ్రేమ్‌వర్క్ కింద స్థానిక అభివృద్ధి పనులను ఎవరు ఎంపిక చేస్తారు? [Moderate]

A) సంబంధిత జిల్లా కలెక్టర్

B) రాష్ట్ర ముఖ్యమంత్రి కార్యాలయం

C) గ్రామ పంచాయతీలు మరియు గ్రామ సభలు

D) కేంద్ర గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ జాయింట్ సెక్రటరీ

Answer: C

Explanation: స్థానికంగా ఏ పనులు చేపట్టాలనేది గ్రామ పంచాయతీలు మరియు గ్రామ సభల ద్వారానే తీర్మానించబడుతుందని మార్గదర్శకాలు చెబుతున్నాయి.

Q5. పరిపాలన మరియు సామాజిక తనిఖీ (Social Audit) కోసం కేంద్రం ప్రత్యేకంగా కేటాయించిన మొత్తం ఎంత? [Moderate]

A) ₹1,151.02 కోట్లు

B) ₹1,850.62 కోట్లు

C) ₹2,500.00 కోట్లు

D) ₹3,000.50 కోట్లు

Answer: B

Explanation: పరిపాలన ఖర్చులు మరియు సోషల్ ఆడిట్ కోసం తాత్కాలిక కేటాయింపుల్లో ₹1,850.62 కోట్లు కేటాయించబడ్డాయి.

Q6. జూన్ 28, 29 తేదీల్లో జాతీయ గ్రామీణాభివృద్ధి సదస్సు ఎక్కడ నిర్వహించబడుతుంది? [Tricky]

A) నేషనల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ రూరల్ డెవలప్‌మెంట్, హైదరాబాద్

B) విజ్ఞాన్ భవన్, న్యూఢిల్లీ

C) పూసా (PUSA) ఇన్‌స్టిట్యూట్, న్యూఢిల్లీ

D) లాల్ బహదూర్ శాస్త్రి అకాడమీ, ముస్సోరి

Answer: C

Explanation: గ్రామీణాభివృద్ధి విధానాల సమర్థవంతమైన అమలుపై చర్చించేందుకు ఈ సదస్సును న్యూఢిల్లీలోని పూసా (PUSA) ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో నిర్వహిస్తున్నారు.

Q7. కింది వాటిలో 'వికసిత్ భారత్ గ్రామ్ జి' పథకం అమలులో పారదర్శకతను పెంచేందుకు వాడే సాంకేతికత ఏది? [Tricky]

A) కేవలం SMS ఆధారిత సమాచారం

B) కేవలం బయోమెట్రిక్ వేలిముద్ర

C) 100% e-KYC మరియు ఫేస్ ఆథెంటికేషన్ (Face Authentication)

D) ఐరిస్ స్కానింగ్ (Iris Scanning) మాత్రమే

Answer: C

Explanation: నూతన మార్గదర్శకాల ప్రకారం పారదర్శకత కోసం 100 శాతం e-KYC, SMS సిస్టమ్ మరియు ప్రధానంగా ఫేస్ ఆథెంటికేషన్ వాడాలని నిర్ణయించారు.

Q8. యూటీలకు (Union Territories) చేసిన తాత్కాలిక కేటాయింపులలో, అత్యధిక నిధులు (₹1,151.02 కోట్లు) ఏ కేంద్రపాలిత ప్రాంతానికి దక్కాయి? [Tricky]

A) ఢిల్లీ

B) లక్షద్వీప్

C) జమ్మూ కాశ్మీర్

D) లడఖ్

Answer: C

Explanation: యూటీల జాబితాలో జమ్మూ కాశ్మీర్‌కు అత్యధికంగా ₹1,151.02 కోట్లు కేటాయించబడ్డాయి. (లడఖ్ కి ₹85.98 కోట్లు కేటాయించారు).

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

గ్రామీణ ఉపాధి పథకాలలో పారదర్శకత తీసుకురావడానికి రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ గ్రామ పంచాయతీలకు మరియు గ్రామ సభలకు ఆర్థిక ప్రణాళికలు రూపొందించే సాధికారతను కల్పిస్తుంది?

A) ఆర్టికల్ 41

B) ఆర్టికల్ 243G

C) ఆర్టికల్ 280

D) ఆర్టికల్ 324

Answer: B

Explanation: ఆర్టికల్ 243G పంచాయతీలకు ఆర్థిక అభివృద్ధి మరియు సామాజిక న్యాయం కోసం ప్రణాళికలు సిద్ధం చేసే అధికారాన్ని ఇస్తుంది.

PYQ 2:

జూలై 1, 2026 నుండి అమల్లోకి రానున్న గ్రామీణాభివృద్ధి నూతన విధానం గురించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. ఈ విధానం కోసం కేంద్రం ₹1.25 లక్షల కోట్లను కేటాయించింది.
2. ఈ విధానంలో పనుల ఎంపిక బాధ్యతను పూర్తిగా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అధికారులకు అప్పగించారు.
3. ఇందులో వంద శాతం e-KYC మరియు ఫేస్ ఆథెంటికేషన్‌ను తప్పనిసరి చేశారు.

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: పనుల ఎంపిక బాధ్యత రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అధికారులది కాదు, గ్రామ సభలు మరియు గ్రామ పంచాయతీలది. కాబట్టి 2వ వాక్యం తప్పు. 1, 3 వాక్యాలు సరైనవి.

PYQ 3:

Assertion (A): ప్రభుత్వం 'వికసిత్ భారత్ గ్రామ్ జి' అమలులో ఫేస్ ఆథెంటికేషన్ మరియు 100% e-KYC విధానాలను తప్పనిసరి చేసింది.

Reason (R): ఉపాధి హామీ పథకాలలో నకిలీ లబ్ధిదారులను తొలగించి, సకాలంలో అర్హులకు వేతనాలు చెల్లించడం ద్వారా కార్మికుల హక్కులను రక్షించడమే ప్రభుత్వ ఉద్దేశం.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R, A కు సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R, A కు సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: నకిలీ చెల్లింపులు అరికట్టి పారదర్శకత (Reason) పెంచడానికే టెక్నాలజీ (Assertion) వాడుతున్నారు. కాబట్టి R సరైన వివరణ ఇస్తోంది.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశ గ్రామీణాభివృద్ధి పథకాలలో సాంకేతిక పరిజ్ఞానం (టెక్నాలజీ) వినియోగం పారదర్శకతను ఏ విధంగా పెంచుతుందో 'వికసిత్ భారత్ గ్రామ్ జి' ప్యాకేజీ నేపథ్యంలో విశ్లేషించండి.

భారత గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థ అభివృద్ధిలో పారదర్శకత అనేది అత్యంత కీలకం. ₹1.25 లక్షల కోట్ల భారీ ప్యాకేజీతో కేంద్రం జూలై 1, 2026 నుండి తీసుకువచ్చిన 'వికసిత్ భారత్ గ్రామ్ జి' విధానం టెక్నాలజీ ఆధారిత పాలనకు సరైన ఉదాహరణ. గతంలో ఉపాధి పథకాలలో నకిలీ జాబ్ కార్డులు, దొంగ హాజరు ద్వారా నిధులు పక్కదారి పట్టేవి.

కానీ ప్రస్తుత విధానంలో వంద శాతం e-KYC మరియు ఫేస్ ఆథెంటికేషన్ (Face Authentication) తప్పనిసరి చేయడం వల్ల కేవలం అసలైన లబ్ధిదారుడే పని ప్రదేశంలో నమోదు చేయబడతాడు. దీనికి తోడు డైరెక్ట్ బెనిఫిట్ ట్రాన్స్‌ఫర్ (DBT) వల్ల దళారుల ప్రమేయం లేకుండా వేతనాలు నేరుగా కార్మికుల బ్యాంకు ఖాతాలకు చేరుతున్నాయి. పథకం సమాచారం ఎప్పటికప్పుడు SMS సిస్టమ్ ద్వారా లబ్ధిదారులకు తెలియజేయబడుతుంది. పనుల ఎంపికను గ్రామ సభలకు అప్పగించడం ద్వారా క్షేత్ర స్థాయిలో నిధుల వినియోగంపై నిఘా ఏర్పడుతుంది. తద్వారా సాంకేతికత పాలనాపరమైన జాప్యాన్ని నివారించి గ్రామీణ స్వపరిపాలనను మరింత పటిష్టం చేస్తుందని చెప్పవచ్చు.

Question 2 (250 words): రాజ్యాంగంలోని 73వ సవరణ ద్వారా లభించిన వికేంద్రీకృత పాలనాధికారాలు (Decentralized Governance) సామాజిక భద్రతను పెంపొందించడంలో ఎలా తోడ్పడతాయి? "ఒక్క కార్మికుడు కూడా పని లేకుండా ఉండకూడదు" అనే లక్ష్య సాధనకు గ్రామ సభల పాత్రను చర్చించండి.

రాజ్యాంగంలోని 73వ సవరణ భారత ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలో గ్రామ పంచాయతీలకు, గ్రామ సభలకు రాజ్యాంగపరమైన గుర్తింపు (ఆర్టికల్ 243G) ఇచ్చి పరిపాలనను అట్టడుగు స్థాయికి తీసుకెళ్లింది. సామాజిక భద్రతా పథకాలను ఢిల్లీ నుండి నియంత్రించడం కంటే, స్థానికంగా నిర్ణయాలు తీసుకోవడం ఎప్పుడూ మెరుగైన ఫలితాలను ఇస్తుంది.

కేంద్ర ప్రభుత్వం జూలై 1, 2026 నుండి అమల్లోకి తెచ్చిన ₹1.25 లక్షల కోట్ల 'వికసిత్ భారత్ గ్రామ్ జి' దీనికి ఒక ప్రధాన ఉదాహరణ. ఏ గ్రామానికి వ్యవసాయ కుంటలు కావాలి, ఏ గ్రామానికి రోడ్లు కావాలి అనేది ఆయా గ్రామ సభలకు స్పష్టంగా తెలుస్తుంది. పనుల గుర్తింపు అధికారాన్ని గ్రామ సభలకు ఇవ్వడం ద్వారా, నిరుపయోగమైన ఆస్తుల సృష్టిని నివారించవచ్చు. రాజకీయ, పాలనాపరంగా చూస్తే, నిర్ణయాధికారం స్థానికుల చేతుల్లో ఉండటం వల్ల ప్రజల భాగస్వామ్యం పెరుగుతుంది. ఆర్థికపరంగా, దాదాపు 2.80 లక్షల గ్రామ పంచాయతీలకు నిధులు నేరుగా చేరడం వల్ల, గ్రామీణ మార్కెట్లలో నగదు ప్రవాహం (Liquidity) పెరిగి స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థ ఊపందుకుంటుంది.

"ఒక్క కార్మికుడు కూడా పని లేకుండా ఉండకూడదు" అనే లక్ష్యం వలసల నివారణకు అత్యంత ముఖ్యం. వ్యవసాయ పీక్ సీజన్లను (agricultural peak seasons) రాష్ట్రాలు నోటిఫై చేసి పనులను సమన్వయం చేయడం వల్ల వ్యవసాయ రంగానికి కూలీల కొరత తీరుతుంది. భవిష్యత్తులో, ఈ వికేంద్రీకరణకు తోడు సామాజిక తనిఖీ (Social Audit - దీనికోసం ₹1,850.62 కోట్లు ప్రత్యేకంగా కేటాయించారు) మరియు టెక్నాలజీ (e-KYC) జోడించడం ద్వారా సుస్థిరమైన 'వికసిత్ గావ్' సాధన సాధ్యమవుతుంది.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: పనుల ఎంపిక ఎవరు చేస్తారు అన్న దగ్గర విద్యార్థులు 'జిల్లా కలెక్టర్' లేదా 'రాష్ట్ర ప్రభుత్వం' అని పొరబడే అవకాశం ఉంది. కానీ ఈ కొత్త విధానంలో కచ్చితంగా పనుల ఎంపిక బాధ్యత గ్రామ పంచాయతీలు మరియు గ్రామ సభలదే.
  • Trap 2: ఈ నిధులు కేవలం వేతనాలకు మాత్రమే ఇస్తున్నారని భావించడం తప్పు. వాస్తవానికి ఈ నిధులు వేతనాలతో పాటు గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో స్థిరమైన ఆస్తుల (Rural Assets) సృష్టి మరియు సామాజిక తనిఖీల కోసం కూడా ఉద్దేశించబడ్డాయి.
  • Trap 3: విద్యార్థులు సదస్సు జరిగే ప్రదేశం గురించి కన్ఫ్యూజ్ అవ్వొచ్చు. జాతీయ గ్రామీణాభివృద్ధి సదస్సు NIRD హైదరాబాద్‌లో కాకుండా, న్యూఢిల్లీలోని పూసా (PUSA) ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో జరుగుతుందని గుర్తుంచుకోవాలి.

🧭 Exam Tip

ప్రిలిమ్స్‌లో ఈ పథకం బడ్జెట్ (₹1.25 లక్షల కోట్లు), అమలు తేదీ (జూలై 1), మరియు టెక్నాలజీలు (e-KYC, ఫేస్ ఆథెంటికేషన్) పై నేరుగా ఫ్యాక్ట్ ఆధారిత ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఉంది. మెయిన్స్‌లో GS Paper-2 (Governance) కింద గ్రామ సభల ప్రాముఖ్యత మరియు 'సామాజిక తనిఖీ (Social Audit)' పై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడగవచ్చు. ఇంటర్వ్యూ దశలో "ఉపాధి హామీ పథకం వ్యవసాయ రంగాన్ని ఎలా దెబ్బతీస్తుంది లేదా సహాయపడుతుంది?" అనే కోణంలో అడిగితే 'అగ్రికల్చరల్ పీక్ సీజన్ నోటిఫికేషన్' గురించి చెప్పడం మంచిది. ఈ పథకం ద్వారా వలసల నివారణ అంశం ఈ ఏడాది ప్రధానాంశంగా ఉండే అవకాశముంది.