హార్ముజ్ జలసంధి మూసివేత: ఇరాన్ - అమెరికా మధ్య తీవ్రస్థాయికి చేరిన ఉద్రిక్తతలు

What Happened

జూన్ 10, 2026న అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఆదేశాలతో, అమెరికా సైన్యం ఇరాన్ పై వైమానిక దాడులు ప్రారంభించింది. ఇరాన్ దక్షిణ తీర ప్రాంతాలు, ముఖ్యంగా హార్ముజ్ జలసంధికి సమీపంలో ఉన్న బండార్ అబ్బాస్, కేశ్మ్ దీవి, సిరిక్, మినాబ్ ప్రాంతాలను లక్ష్యంగా చేసుకొని ఈ దాడులు జరిగాయి. దీనికి ప్రతిస్పందనగా, ఇరాన్ సైన్యం హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేస్తున్నట్లు ప్రకటించి, ఆ మార్గంలో వెళ్తున్న రెండు వాణిజ్య నౌకలపై దాడులు చేసింది.

When & Where

ఈ పరిణామాలు జూన్ 9, 2026 (హెలికాప్టర్ కూల్చివేత) మరియు జూన్ 10-11, 2026 (అమెరికా దాడులు, జలసంధి మూసివేత) మధ్య కాలంలో చోటుచేసుకున్నాయి. దాడులు ప్రధానంగా ఇరాన్ దక్షిణ తీర ప్రాంతం, పర్షియన్ గల్ఫ్ మరియు ఒమన్ గల్ఫ్‌లను కలిపే అత్యంత వ్యూహాత్మక ప్రాంతమైన హార్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz) చుట్టూ జరిగాయి.

Who Is Involved

• అమెరికా సెంట్రల్ కమాండ్ (CENTCOM): ఇరాన్ పై దాడులను పర్యవేక్షించింది. డొనాల్డ్ ట్రంప్ దాడులకు ఆదేశాలు జారీ చేశారు.
• ఇరాన్ సైన్యం (IRGC): అపాచీ హెలికాప్టర్‌ను కూల్చివేయడంతో పాటు, హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేసింది.
• అమీర్ సయీద్ ఇరవాణి: ఐక్యరాజ్యసమితిలో ఇరాన్ రాయబారి, అమెరికా చర్యలను వ్యతిరేకించారు.
• పొరుగు గల్ఫ్ దేశాలు (ఒమన్, బహ్రెయిన్, కువైట్): ఈ దాడుల వల్ల ప్రభావితమవుతున్న ఇతర దేశాలు.

How It Works

1. జూన్ 9, 2026న అమెరికా ఆర్మీకి చెందిన ఒక అపాచీ అటాక్ హెలికాప్టర్‌ను ఒమన్ తీరంలో ఇరాన్ దళాలు కూల్చివేశాయి.
2. ఈ చర్యను అకారణ దుడుకు చర్యగా పేర్కొంటూ, జూన్ 10న అమెరికా ఇరాన్‌లోని బహుళ సైనిక, రాడార్ స్థావరాలపై "అనుపాత (proportional) దాడులు" చేసింది.
3. వెంటనే అప్రమత్తమైన ఇరాన్ దేశ అత్యున్నత సైనిక కమాండ్, వ్యూహాత్మక హార్ముజ్ జలసంధిని మూసివేస్తూ, ఆ మార్గంలో వెళ్లే ఏ నౌక పైనైనా దాడులు చేస్తామని ప్రకటించింది.
4. అమెరికా దాడులకు మద్దతు ఇస్తే తమ భూభాగం నుండి ప్రతీకారం తప్పదని గల్ఫ్ దేశాలకు ఇరాన్ విదేశాంగ శాఖ స్పష్టమైన హెచ్చరికలు జారీ చేసింది.

Why It Matters

ఈ వివాదం యూపీఎస్సీ మెయిన్స్ జిఎస్ పేపర్ 2 (అంతర్జాతీయ సంబంధాలు - భారత ప్రయోజనాలపై అభివృద్ధి చెందిన దేశాల విధానాల ప్రభావం) మరియు జిఎస్ పేపర్ 3 (ఆర్థిక వ్యవస్థ, ఇంధన భద్రత) లకు చాలా ముఖ్యం. ప్రపంచ చమురులో 20 శాతం హార్ముజ్ జలసంధి గుండానే రవాణా అవుతుంది. ఈ మార్గం మూసుకుపోతే, చమురు సరఫరా నిలిచిపోయి భారతదేశం లాంటి భారీ దిగుమతి దేశాల్లో ద్రవ్యోల్బణం విపరీతంగా పెరుగుతుంది. అలాగే పశ్చిమాసియాలో ఉండే లక్షలాది భారతీయ వలస కార్మికుల భద్రతకు తీవ్ర ముప్పు ఏర్పడుతుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 1980ల కాలం: ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధ సమయంలో హార్ముజ్ జలసంధిలో వాణిజ్య నౌకలపై దాడులు (ట్యాంకర్ వార్) జరిగాయి. ఇది ప్రపంచ చమురు మార్కెట్లను కుదిపేసింది.
• 2019: ఇదే ప్రాంతంలో అమెరికాకు చెందిన భారీ నిఘా డ్రోన్‌ను ఇరాన్ కూల్చివేసింది, అప్పుడు కూడా రెండు దేశాలు యుద్ధం అంచుకు వెళ్లాయి.
• 1988 (ఆపరేషన్ ప్రేయింగ్ మాంటిస్): ఇరాన్ మైన్ కు గురై అమెరికా నౌక ధ్వంసమైన తర్వాత, అమెరికా నౌకాదళం ఇరాన్ నావికాదళంపై భారీ దాడి చేసింది. ప్రస్తుత దాడులు ఈ చరిత్రను గుర్తు చేస్తున్నాయి.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• ఏప్రిల్ 2026: ఇజ్రాయెల్, ఇరాన్ మధ్య ముఖాముఖి దాడులు జరిగాయి. ఒక అమెరికా ఎఫ్-15 ఫైటర్ జెట్ కూడా కూల్చివేయబడింది.
• ఏప్రిల్ 8, 2026: తీవ్ర ప్రయత్నాల అనంతరం పశ్చిమాసియాలో తాత్కాలిక కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం అమలులోకి వచ్చింది.
• మే-జూన్ 2026: లెబనాన్‌లో హిజ్బుల్లా పై దాడులు ఆపడానికి ఇజ్రాయెల్ నిరాకరించడంతో ఈ శాంతి చర్చలు పక్కదారి పట్టాయి.

Static GK Connection

• హార్ముజ్ జలసంధి (Strait of Hormuz): భౌగోళికంగా ఇది అరేబియా ద్వీపకల్పం మరియు ఇరాన్ మధ్య ఉంది. ఇది పర్షియన్ గల్ఫ్‌ను గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్ మరియు అరేబియా సముద్రంతో కలుపుతుంది. ప్రపంచంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన "చోక్ పాయింట్".
• UNCLOS (United Nations Convention on the Law of the Sea): 1982 లో ఏర్పడిన ఈ అంతర్జాతీయ చట్టం జలసంధుల గుండా "ట్రాన్సిట్ ప్యాసేజ్" (Transit Passage) లేదా స్వేచ్ఛా నౌకాయాన హక్కును కల్పిస్తుంది.

India & World Comparison

భారతదేశం తన ముడి చమురు అవసరాల్లో 85 శాతానికి పైగా దిగుమతులపై ఆధారపడుతుంది, ఇందులో ప్రధాన భాగం పశ్చిమాసియా దేశాల నుండే హార్ముజ్ జలసంధి ద్వారా వస్తుంది. అమెరికా, చైనా వంటి దేశాలు తమ వ్యూహాత్మక చమురు నిల్వలను (SPR) వందల రోజుల అవసరాలకు సరిపడా దాచుకోగా, భారతదేశ నిల్వలు కేవలం కొద్ది రోజులకు మాత్రమే సరిపోతాయి. కాబట్టి హార్ముజ్ జలసంధి సంక్షోభం భారత్‌పై తక్షణ మరియు తీవ్ర ప్రభావాన్ని చూపుతుంది.

Future Impact

హార్ముజ్ జలసంధి మూసివేత సుదీర్ఘకాలం కొనసాగితే, రాబోయే రోజుల్లో బ్రెంట్ క్రూడ్ ఆయిల్ ధర బ్యారెల్‌కు 100 డాలర్లు దాటి ప్రపంచవ్యాప్త ఆర్థిక మాంద్యానికి దారితీయవచ్చు. ఇజ్రాయెల్-లెబనాన్ (హిజ్బుల్లా) మరియు ఇరాన్-అమెరికా మధ్య జరుగుతున్న దాడులు ఏకమై పూర్తి స్థాయి ప్రాంతీయ యుద్ధంగా (Regional War) మారే అత్యంత ప్రమాదకరమైన పరిస్థితి ఉంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• జూన్ 11, 2026న ఇరాన్ అత్యున్నత సైనిక కమాండ్ హార్ముజ్ జలసంధిని వాణిజ్య నౌకల కోసం మూసివేసింది.
• దాడులకు ప్రధాన కారణం: అమెరికా అపాచీ హెలికాప్టర్‌ను ఇరాన్ కూల్చివేయడం.
• అమెరికా దాడుల లక్ష్యాలు: ఇరాన్ దక్షిణ తీరంలోని కేశ్మ్ దీవి, బండార్ అబ్బాస్, మినాబ్, సిరిక్.
• ప్రతిస్పందనగా, ఇరాన్ దళాలు రెండు వాణిజ్య నౌకలపై దాడులు జరిపాయి.
• బ్రెంట్ క్రూడ్ ఆయిల్ ధర ఈ పరిణామాలతో 0.9% పెరిగి బ్యారెల్‌కు $92.29 కు చేరుకుంది.
• హార్ముజ్ జలసంధి గుండా ప్రపంచ చమురు వాణిజ్యంలో 20% రవాణా అవుతుంది.
• ఏప్రిల్ 8, 2026న పశ్చిమాసియాలో కుదిరిన కాల్పుల విరమణ విఫలమయ్యే దశకు చేరింది.
• అమెరికా దాడులకు అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ నేరుగా ఆదేశాలు జారీ చేశారు.
• ఇదే సమయంలో అమెరికాలో దేశీయ క్రూడ్ నిల్వలు 9.12 మిలియన్ బ్యారెళ్ల మేర తగ్గాయి.
• ఒమన్, ఇరాన్ దేశాల మధ్య హార్ముజ్ జలసంధి కీలక సముద్ర మార్గంగా ఉంది.
• దాడులకు తమ భూభాగాన్ని ఇవ్వవద్దని గల్ఫ్ పొరుగు దేశాలను ఇరాన్ హెచ్చరించింది.
• ఐక్యరాజ్యసమితిలో ఇరాన్ రాయబారి అమీర్ సయీద్ ఇరవాణి అమెరికాను తప్పుబట్టారు.
• చమురు సరఫరా ఆగిపోవడం వల్ల భారతదేశ కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (CAD) పెరుగుతుంది.
• పశ్చిమాసియాలో దాడులు తీవ్రమైతే ప్రవాస భారతీయుల భద్రతకు పెను ముప్పు ఉంటుంది.
• UNCLOS నిబంధనల ప్రకారం కీలక జలసంధుల్లో అంతర్జాతీయ నౌకాయాన స్వేచ్ఛ ఉండాలి.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Strait of Hormuz (హార్ముజ్ జలసంధి భౌగోళిక వ్యూహం)

• Definition: పర్షియన్ గల్ఫ్‌ను ఒమన్ గల్ఫ్, అరేబియా సముద్రంతో కలిపే "U" ఆకారపు ఇరుకైన సముద్ర మార్గం.
• Constitutional / Legal Basis: UNCLOS (United Nations Convention on the Law of the Sea) ఆర్టికల్ 38 కింద "రైట్ ఆఫ్ ట్రాన్సిట్ ప్యాసేజ్" (Right of Transit Passage).
• Scientific / Economic Principle: సప్లై చైన్ చోక్ పాయింట్ థియరీ (Supply Chain Chokepoint Theory) - ఒక ఇరుకైన మార్గం మూసుకుపోతే మొత్తం వ్యవస్థ స్తంభించడం.
• How it connects to this event: ఇరాన్ ఈ జలసంధిని వాణిజ్య నౌకలకు మూసివేయడంతో, గల్ఫ్ దేశాల చమురు ఎగుమతులు నిలిచిపోయాయి.
• Origin & History: 20వ శతాబ్దంలో పశ్చిమాసియాలో చమురు నిక్షేపాలు బయటపడినప్పటి నుంచి ఇది ప్రపంచ ఇంధన నాడీ కేంద్రంగా మారింది.
• Key milestone 1: 1980లలో ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధంలో "ట్యాంకర్ వార్" జరిగి చమురు నౌకలు ధ్వంసమయ్యాయి.
• Key milestone 2: 2019లో ఇదే జలసంధిలో అమెరికా డ్రోన్‌ను ఇరాన్ కూల్చివేయడం వల్ల తీవ్ర ఉద్రిక్తతలు ఏర్పడ్డాయి.
• Related Acts / Schemes / Treaties: కార్టర్ సిద్ధాంతం (Carter Doctrine) - పర్షియన్ గల్ఫ్‌ను కాపాడుకోవడానికి అమెరికా సైనిక శక్తిని వాడుకోవడం.
• Nodal Ministry / Body: ఇంటర్నేషనల్ మారిటైమ్ ఆర్గనైజేషన్ (IMO) అంతర్జాతీయ సముద్ర మార్గాల భద్రతను పర్యవేక్షిస్తుంది.
• India-specific relevance: భారతదేశం తన దిగుమతి చేసుకునే ముడి చమురులో 60 శాతానికి పైగా ఈ మార్గం గుండానే తెచ్చుకుంటుంది.
• Global comparison: ఇది ఈజిప్ట్‌లోని సూయజ్ కాలువ, ఆగ్నేయాసియాలోని మలక్కా జలసంధి వలె ప్రపంచ వాణిజ్యానికి అత్యంత కీలకమైన చోక్ పాయింట్.
• Data point: ప్రపంచ ముడి చమురు రవాణాలో ఐదవ వంతు (సుమారు 20%) ప్రతిరోజూ దీని గుండానే వెళ్తుంది.
• Common exam angle: ఈ జలసంధికి సరిహద్దుగా ఉన్న దేశాలు (ఇరాన్, ఒమన్, యూఏఈ) మ్యాప్ పాయింటింగ్ ఆధారంగా అడుగుతారు.
• Easy memory hook: HORMUZ - Holds Oil Reserves Mostly Under Zone.

---

❓ Practice MCQs

Q1. ఇరాన్ వైమానిక దాడులకు కేంద్రమైన బండార్ అబ్బాస్, కేశ్మ్ దీవి ఏ జలసంధికి సమీపంలో ఉన్నాయి? [Easy]

A) బాబ్ అల్-మాండెబ్ జలసంధి

B) హార్ముజ్ జలసంధి

C) మలక్కా జలసంధి

D) జిబ్రాల్టర్ జలసంధి

Answer: B

Explanation: బండార్ అబ్బాస్ మరియు కేశ్మ్ దీవి ఇరాన్ దక్షిణ తీరంలో హార్ముజ్ జలసంధికి ఆనుకుని ఉన్నాయి.

---

Q2. ఇటీవల (జూన్ 2026) హార్ముజ్ జలసంధి వివాదం సమయంలో అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో బ్రెంట్ క్రూడ్ ఆయిల్ ధర బ్యారెల్‌కు సుమారు ఎంతకు చేరుకుంది? [Easy]

A) $72.50

B) $85.00

C) $92.29

D) $105.10

Answer: C

Explanation: ఇరాన్, అమెరికా మధ్య దాడుల నేపథ్యంలో బ్రెంట్ క్రూడ్ ఆయిల్ ధర 0.9% పెరిగి బ్యారెల్‌కు $92.29కు చేరుకుంది.

---

Q3. ఏప్రిల్ 8, 2026 న ఇరాన్ మరియు అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ కూటమి మధ్య కుదిరిన తాత్కాలిక కాల్పుల విరమణ ఏ ఘటనతో తీవ్ర ప్రమాదంలో పడింది? [Moderate]

A) ఇరాన్ అణు పరీక్ష నిర్వహించడం వల్ల

B) ఇజ్రాయెల్ లెబనాన్ నుండి సైన్యాన్ని వెనక్కి తీసుకోవడం వల్ల

C) అమెరికాకు చెందిన అపాచీ అటాక్ హెలికాప్టర్‌ను ఇరాన్ కూల్చివేయడం వల్ల

D) ఐక్యరాజ్యసమితి ఇరాన్‌పై కొత్త ఆంక్షలు విధించడం వల్ల

Answer: C

Explanation: జూన్ 9, 2026న ఇరాన్ అమెరికా అపాచీ హెలికాప్టర్‌ను కూల్చివేయడంతో శాంతి ఒప్పందం విఫలమయ్యే స్థితికి చేరింది.

---

Q4. ప్రపంచ ముడి చమురు రవాణాకు సంబంధించి హార్ముజ్ జలసంధి ప్రాముఖ్యత ఏమిటి? [Moderate]

A) ప్రపంచంలోని 50% చమురు దీని గుండా వెళ్తుంది.

B) ఆసియా దేశాలకు మాత్రమే ఇది ఏకైక చమురు మార్గం.

C) ప్రపంచంలోని మొత్తం ముడి చమురు రవాణాలో 20% దీని గుండా వెళ్తుంది.

D) అమెరికా తన చమురును ఐరోపాకు ఎగుమతి చేసే ప్రధాన మార్గం ఇది.

Answer: C

Explanation: ప్రపంచ చమురు రవాణాలో ఐదవ వంతు (20%) హార్ముజ్ జలసంధి గుండానే జరుగుతుంది.

---

Q5. భౌగోళికంగా హార్ముజ్ జలసంధి ఏ రెండు జలభాగాలను కలుపుతుంది? [Moderate]

A) ఎర్ర సముద్రం మరియు అరేబియా సముద్రం

B) పర్షియన్ గల్ఫ్ మరియు గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్

C) మధ్యధరా సముద్రం మరియు ఎర్ర సముద్రం

D) నల్ల సముద్రం మరియు కాస్పియన్ సముద్రం

Answer: B

Explanation: హార్ముజ్ జలసంధి పర్షియన్ గల్ఫ్‌ను గల్ఫ్ ఆఫ్ ఒమన్ మరియు తద్వారా అరేబియా సముద్రంతో కలుపుతుంది.

---

Q6. అంతర్జాతీయ సముద్ర చట్టం (UNCLOS) ప్రకారం, హార్ముజ్ జలసంధి వంటి చోక్ పాయింట్ల గుండా అంతర్జాతీయ వాణిజ్య నౌకలకు ఉండే చట్టపరమైన హక్కు ఏది? [Tricky]

A) రైట్ ఆఫ్ ఇన్నోసెంట్ ప్యాసేజ్ (Right of Innocent Passage) మాత్రమే

B) రైట్ ఆఫ్ ట్రాన్సిట్ ప్యాసేజ్ (Right of Transit Passage)

C) జలసంధి సరిహద్దు దేశాల ముందస్తు అనుమతి తప్పనిసరి

D) సైనిక నౌకలకు మాత్రమే స్వేచ్ఛా రవాణా ఉంటుంది

Answer: B

Explanation: రెండు అంతర్జాతీయ జలాల మధ్య ఉన్న ఇరుకైన సముద్ర మార్గాల్లో వాణిజ్య మరియు సైనిక నౌకలకు UNCLOS ఆర్టికల్ 38 ప్రకారం "ట్రాన్సిట్ ప్యాసేజ్" హక్కు ఉంటుంది.

---

Q7. ఇటీవల అమెరికా-ఇరాన్ ఉద్రిక్తతల దృష్ట్యా ఇరాన్ విదేశాంగ శాఖ పొరుగు గల్ఫ్ దేశాలకు ఇచ్చిన చట్టపరమైన, నైతిక హెచ్చరిక దేని గురించి? [Tricky]

A) ఇరాన్ కు వ్యతిరేకంగా అమెరికా దాడులకు తమ భూభాగాన్ని ఉపయోగించనివ్వకూడదు.

B) పొరుగు దేశాలు తమ చమురు ఎగుమతులను ఆపివేయాలి.

C) అమెరికాతో అన్ని దౌత్య సంబంధాలను తెంచుకోవాలి.

D) UNCLOS చట్టం నుండి వైదొలగాలి.

Answer: A

Explanation: ఇరాన్ పై దాడులు చేయడానికి అమెరికా సైన్యం గల్ఫ్ దేశాల భూభాగాన్ని లేదా సదుపాయాలను వాడకుండా చూడాల్సిన నైతిక, చట్టపరమైన బాధ్యత ఆ దేశాలపై ఉందని ఇరాన్ హెచ్చరించింది.

---

Q8. జూన్ 2026లో హార్ముజ్ జలసంధి మూసివేత ప్రకటనకు సంబంధించి సరైన పరిణామ క్రమం ఏది? [Tricky]

A) ఇరాన్ దాడులు -> హెలికాప్టర్ కూల్చివేత -> వాణిజ్య నౌకలపై దాడులు

B) హెలికాప్టర్ కూల్చివేత -> అమెరికా దాడులు -> జలసంధి మూసివేత & వాణిజ్య నౌకలపై దాడులు

C) వాణిజ్య నౌకలపై దాడులు -> అమెరికా దాడులు -> హెలికాప్టర్ కూల్చివేత

D) జలసంధి మూసివేత -> అమెరికా దాడులు -> హెలికాప్టర్ కూల్చివేత

Answer: B

Explanation: మొదట ఇరాన్ అమెరికా అపాచీ హెలికాప్టర్‌ను కూల్చింది, దానికి ప్రతీకారంగా అమెరికా ఇరాన్‌పై దాడులు చేసింది, ఆ తర్వాత ఇరాన్ జలసంధిని మూసివేసి నౌకలపై దాడులు చేసింది.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

హార్ముజ్ జలసంధి భౌగోళిక సరిహద్దులకు సంబంధించి కింది వాటిలో ఏ దేశాలు ప్రత్యక్షంగా అనుసంధానించబడి ఉన్నాయి?

A) ఇరాన్ మరియు ఇరాక్

B) ఇరాన్ మరియు ఒమన్

C) సౌదీ అరేబియా మరియు ఇరాన్

D) యెమెన్ మరియు సోమాలియా

Answer: B

Explanation: హార్ముజ్ జలసంధి ఉత్తరాన ఇరాన్, దక్షిణాన ఒమన్ దేశాల భౌగోళిక సరిహద్దుల మధ్య ఇరుకైన మార్గంగా ఉంది.

---

PYQ 2:

జూన్ 2026లో జరిగిన ఇరాన్-అమెరికా దాడులకు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. అమెరికా అపాచీ హెలికాప్టర్‌ను ఇరాన్ కూల్చివేయడం తాజా వివాదానికి తక్షణ కారణం.
2. ఈ దాడుల వల్ల బ్రెంట్ క్రూడ్ ఆయిల్ ధర బ్యారెల్‌కు 92 డాలర్ల పైకి చేరుకుంది.
3. పశ్చిమాసియా సంక్షోభం కారణంగా ప్రపంచ వాణిజ్యంలో 50% రవాణా జరిగే హార్ముజ్ జలసంధిని ఇరాన్ మూసివేసింది.

పై వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1, 2 మాత్రమే

B) 2, 3 మాత్రమే

C) 1, 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: A

Explanation: వాక్యం 1, 2 సరైనవి. వాక్యం 3 తప్పు, ఎందుకంటే హార్ముజ్ జలసంధి గుండా ప్రపంచ చమురు రవాణాలో 20% (ఐదవ వంతు) జరుగుతుంది, 50% కాదు.

---

PYQ 3:

ప్రకటన (A): ఇరాన్ హార్ముజ్ జలసంధిని వాణిజ్య నౌకలకు మూసివేసిన వెంటనే ప్రపంచ మార్కెట్లో ముడి చమురు ధరలు పెరిగాయి.

కారణం (R): హార్ముజ్ జలసంధి ప్రపంచ చమురు రవాణాకు అత్యంత కీలకమైన భౌగోళిక చోక్ పాయింట్ మరియు దీనికి ప్రత్యామ్నాయ మార్గాలు చాలా తక్కువ.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: జలసంధి గుండా 20% చమురు సరఫరా ఆగిపోవడం వల్లే ధరలు బ్యారెల్‌కు 92 డాలర్లకు పెరిగాయి, కాబట్టి కారణం ప్రకటనను సరిగ్గా వివరిస్తుంది.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): ఇటీవల హార్ముజ్ జలసంధి మూసివేత భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ మరియు ఇంధన భద్రతపై చూపే ప్రభావాలను విశ్లేషించండి.

ఇరాన్ మరియు అమెరికా మధ్య పశ్చిమాసియాలో ముదిరిన సైనిక ఉద్రిక్తతల వల్ల హార్ముజ్ జలసంధి మూసివేయబడటం భారత ఇంధన భద్రతకు పెను ముప్పుగా పరిణమించింది.

ప్రపంచ ముడి చమురు రవాణాలో 20% ఈ జలసంధి గుండానే జరుగుతుండగా, భారతదేశం తన చమురు అవసరాల్లో 85% దిగుమతులపైనే ఆధారపడుతుంది. ప్రధానంగా గల్ఫ్ దేశాల నుంచి వచ్చే చమురు ఈ మార్గం గుండానే రావాలి. ఈ సంక్షోభం వల్ల ఇప్పటికే బ్రెంట్ క్రూడ్ ధర బ్యారెల్‌కు $92.29కు పెరిగింది. చమురు ధరల పెరుగుదల వల్ల భారతదేశంలో రవాణా ఖర్చులు పెరిగి ద్రవ్యోల్బణం తీవ్రమవుతుంది. దీనికి తోడు మన కరెంట్ అకౌంట్ లోటు (CAD) ఊహించని స్థాయికి చేరుకొని రూపాయి విలువ మరింత క్షీణిస్తుంది.

కాబట్టి, భవిష్యత్తులో ఇలాంటి భౌగోళిక రాజకీయ (Geopolitical) సంక్షోభాలను తట్టుకోవడానికి, భారతదేశం తన వ్యూహాత్మక చమురు నిల్వలను (Strategic Petroleum Reserves) పెంచుకోవడంతో పాటు, పునరుత్పాదక ఇంధన వనరుల వాడకాన్ని వేగవంతం చేయాల్సిన అవసరం అత్యవసరం.

---

Question 2 (250 words): ఇరాన్-అమెరికా మధ్య జరుగుతున్న సైనిక దాడులు కేవలం దౌత్యపరమైన వైఫల్యం మాత్రమే కాకుండా, అంతర్జాతీయ సముద్ర చట్టాల (UNCLOS) ఉల్లంఘనకు ఎలా దారి తీస్తున్నాయో చారిత్రక నేపథ్యంతో చర్చించండి. ఈ సంక్షోభ పరిష్కారానికి మార్గాలను సూచించండి.

జూన్ 2026లో అమెరికాకు చెందిన అపాచీ హెలికాప్టర్‌ను ఇరాన్ కూల్చివేయడం, దానికి ప్రతీకారంగా ఇరాన్ దక్షిణ తీరం (బండార్ అబ్బాస్, కేశ్మ్) పై అమెరికా వైమానిక దాడులు చేయడం పశ్చిమాసియాలో దౌత్య వ్యవస్థల ఘోర వైఫల్యాన్ని సూచిస్తోంది. ఏప్రిల్ 8న కుదిరిన తాత్కాలిక కాల్పుల విరమణ ఒప్పందం విఫలం కావడంతో, ఇరాన్ హార్ముజ్ జలసంధిని వాణిజ్య నౌకలకు మూసివేసింది.

ఈ చర్య నేరుగా UNCLOS (అంతర్జాతీయ సముద్ర చట్టం) కింద ఉన్న 'ట్రాన్సిట్ ప్యాసేజ్' (Transit Passage) నిబంధనల ఉల్లంఘన కిందకు వస్తుంది. చారిత్రక నేపథ్యాన్ని పరిశీలిస్తే, 1980లలో ఇరాన్-ఇరాక్ యుద్ధంలో జరిగిన 'ట్యాంకర్ వార్' మరియు 2019లో జరిగిన చమురు నౌకల దాడుల సమయంలో కూడా ఇదే విధమైన అంతర్జాతీయ చట్టాల ఉల్లంఘనలు జరిగాయి. హార్ముజ్ జలసంధి కేవలం ఒమన్, ఇరాన్‌ల మధ్య ఉన్న సముద్ర భాగమే అయినప్పటికీ, ప్రపంచ చమురులో 20% రవాణా జరిగే ఈ మార్గాన్ని మూసివేయడం వల్ల ఇతర తటస్థ దేశాల ఆర్థిక భద్రత కూడా దెబ్బతింటోంది. బ్రెంట్ క్రూడ్ ధరలు బ్యారెల్‌కు $92.29కు పెరగడం దీనికి ప్రత్యక్ష ఉదాహరణ. రాజకీయంగా, అమెరికా తన మిత్రదేశమైన ఇజ్రాయెల్ ప్రయోజనాలను కాపాడే క్రమంలో గల్ఫ్ దేశాలను కూడా ఈ యుద్ధంలోకి లాగే ప్రమాదం ఉంది.

ఈ సంక్షోభాన్ని నివారించడానికి తక్షణ మార్గం దౌత్యమే. ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి (UNSC) తక్షణమే జోక్యం చేసుకుని అంతర్జాతీయ సముద్ర మార్గాల భద్రతను నిర్ధారించాలి. పాకిస్తాన్ లేదా ఇతర తటస్థ దేశాల ద్వారా ఆగిపోయిన శాంతి చర్చలను పునరుద్ధరించడం ద్వారా మాత్రమే ప్రాంతీయ అస్థిరతను అరికట్టవచ్చు.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: Students often confuse బ్రెంట్ క్రూడ్ (Brent Crude) with డబ్ల్యూటీఐ క్రూడ్ (WTI Crude) ఆయిల్ ధర. The correct fact is తాజా ఘటనలో బ్రెంట్ క్రూడ్ ధర $92.29కు చేరుకుంది. డబ్ల్యూటీఐ ధర దీనికన్నా తక్కువగా $88.97 వద్ద ఉంది.
• Trap 2: A common wrong assumption is హార్ముజ్ జలసంధి మొత్తం ఒకే దేశం (ఇరాన్) నియంత్రణలో ఉందని భావించడం. The reality is భౌగోళికంగా ఇది ఇరాన్ మరియు ఒమన్ దేశాల సరిహద్దు జలాల మధ్య ఉన్న ఇరుకైన ప్రాంతం.
• Trap 3: Many students miss UNCLOS నిబంధనలలోని స్వేచ్ఛాయుత నౌకాయాన భావన (Freedom of Navigation) when answering questions on this topic. Always remember ఏ దేశమూ ఏకపక్షంగా అంతర్జాతీయ చోక్ పాయింట్లను మూసివేసే చట్టపరమైన హక్కును కలిగి ఉండదు.

---

🧭 Exam Tip

ప్రిలిమ్స్ పరీక్షలకు, హార్ముజ్ జలసంధికి ఆనుకుని ఉన్న దేశాలు (మ్యాప్ పాయింటింగ్) మరియు UNCLOS లోని ట్రాన్సిట్ ప్యాసేజ్ నిబంధనల మీద నేరుగా ప్రశ్నలు వచ్చే అవకాశం ఉంది. మెయిన్స్ కోసం, ఈ భౌగోళిక-రాజకీయ సంక్షోభం భారత ఇంధన భద్రత, చమురు ధరల పెరుగుదల మరియు రూపాయి మారకం విలువపై చూపే ప్రతికూల ప్రభావాలపై లోతైన విశ్లేషణను ఆశిస్తారు. ఇంటర్వ్యూ రౌండ్‌లో, "భారతదేశం తటస్థ వైఖరిని ప్రదర్శిస్తూనే తన ఇంధన భద్రతను ఎలా కాపాడుకోవాలి?" అనే కోణంలో మీ అభిప్రాయాన్ని అడగవచ్చు. రాబోయే పరీక్షల్లో "గ్లోబల్ సప్లై చైన్ చోక్ పాయింట్స్" (Global Supply Chain Chokepoints) పై ఒక ఖచ్చితమైన ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం ఉంది.