స్వదేశీ డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్ కోసం రూ. 650 కోట్ల ఒప్పందం కుదుర్చుకున్న రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ

What Happened

భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (MoD) ఒక దేశీయ రక్షణ పరికరాల తయారీ సంస్థతో రూ. 650 కోట్ల విలువైన భారీ ఒప్పందాన్ని ఖరారు చేసింది. దీని ద్వారా భారత సైన్యంలోకి మొట్టమొదటిసారిగా భారీ ఎత్తున అధునాతన డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్ (Drone Swarm Systems) ప్రవేశపెట్టబడతాయి. కృత్రిమ మేధస్సు సాయంతో పనిచేసే ఈ వ్యవస్థ సరిహద్దు భద్రతను బలోపేతం చేయడమే లక్ష్యంగా కొనుగోలు చేయబడింది.

When & Where

ఈ ఒప్పందం న్యూఢిల్లీలోని రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (MoD) ప్రాంగణంలో అధికారికంగా జరిగింది. ఈ డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్‌ను ప్రధానంగా భారత సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో (వివాదాస్పదమైన ఉత్తర మరియు పశ్చిమ సరిహద్దులు) మోహరించిన పదాతి దళాల (Infantry units) కోసం కేటాయించారు.

Who Is Involved

• భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (Ministry of Defence - MoD): ఒప్పందాన్ని ఆమోదించి నిధులను కేటాయించిన సంస్థ.
• భారత సైన్యం (Indian Army): ఈ డ్రోన్లను వినియోగించి వ్యూహాత్మక ఆపరేషన్లు నిర్వహించే తుది వినియోగదారు (End user).
• దేశీయ డిఫెన్స్ తయారీ సంస్థ: 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' కింద ఈ టెక్నాలజీని స్థానికంగా అభివృద్ధి చేసి, సరఫరా చేస్తున్న ప్రైవేట్ లేదా పబ్లిక్ సెక్టార్ కంపెనీ (పేరు ప్రత్యేకంగా ప్రస్తావించబడలేదు).

How It Works

1. స్వార్మ్ నెట్‌వర్క్ ఏర్పాటు: బహుళ సంఖ్యలో డ్రోన్లు గాలిలోకి ఎగిరిన తర్వాత, కృత్రిమ మేధస్సు (AI) సాయంతో ఒకదానితో ఒకటి కమ్యూనికేట్ అవుతూ ఒకే గ్రూపుగా (Swarm) ఏర్పడతాయి.
2. జీపీఎస్ లేని పరిస్థితుల్లో నావిగేషన్: శత్రువులు GPS సిగ్నల్స్‌ను జామ్ చేసినప్పటికీ (GPS-denied environment), ఈ డ్రోన్లు తమ అంతర్గత సెన్సార్లు మరియు AI అల్గారిథమ్‌ల ద్వారా దారి తప్పకుండా ప్రయాణిస్తాయి.
3. లక్ష్యాల అన్వేషణ (Reconnaissance): శత్రు స్థావరాలు, బంకర్లు లేదా కదలికలను హై-రిజల్యూషన్ కెమెరాల ద్వారా పసిగట్టి కమాండ్ సెంటర్‌కు రియల్ టైమ్ డేటాను పంపుతాయి.
4. సమన్వయ దాడులు (Coordinated Strikes): ఆపరేటర్ కమాండ్ ఇవ్వగానే, డ్రోన్ల సమూహం వేర్వేరు దిశల నుంచి ఏకకాలంలో దాడి చేసి (offensive mission) శత్రువుల రాడార్లను, ఆయుధాలను ధ్వంసం చేస్తాయి.

Why It Matters

• రక్షణ సామర్థ్యం: సరిహద్దుల్లో మోహరించిన పదాతి దళాలకు (infantry) ముందస్తు నిఘా సమాచారాన్ని అందించి, ప్రాణనష్టాన్ని తగ్గిస్తాయి.
• సాంకేతిక ప్రాముఖ్యత: ఎలక్ట్రానిక్ వార్‌ఫేర్ (Electronic Warfare) మరియు GPS సిగ్నల్స్ పనిచేయని వాతావరణంలో ఇవి అత్యంత ప్రభావవంతంగా పనిచేయడం భారత సైన్యానికి ఒక వ్యూహాత్మక ఆయుధం. (UPSC GS-3: Science & Technology).
• ఆర్థిక & పాలనాపరమైన ప్రాముఖ్యత: భారీ నిధులతో విదేశాల నుండి దిగుమతి చేసుకునే బదులు, దేశీయ సంస్థలకు రూ. 650 కోట్ల కాంట్రాక్ట్ ఇవ్వడం ద్వారా 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' విధానం బలోపేతం అవుతుంది. (UPSC GS-3: Economy & Defence Indigenization).

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2014: రక్షణ రంగంలో స్వదేశీకరణను పెంచడానికి 'మేక్ ఇన్ ఇండియా' (Make in India) పథకానికి పునాది పడింది.
• 2021: ఆర్మీ డే పరేడ్ సందర్భంగా భారత సైన్యం 75 డ్రోన్లతో మొట్టమొదటి స్వార్మ్ డ్రోన్ ప్రదర్శన చేసింది. ఇది ఈ టెక్నాలజీపై భారత్ సాధించిన పురోగతికి నిదర్శనం.
• 2023: స్వదేశీ రక్షణ టెక్నాలజీ స్టార్టప్‌లను ప్రోత్సహించేందుకు iDEX (Innovations for Defence Excellence) కింద పలు ప్రాజెక్టులకు ప్రభుత్వం నిధులు మంజూరు చేసింది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2023 ఆగస్టు: తూర్పు లడఖ్ (LAC) వద్ద చైనా కదలికలను గమనించడానికి ఇండియన్ ఆర్మీ అత్యవసర కొనుగోళ్ల (Emergency Procurements) కింద అప్‌గ్రేడెడ్ డ్రోన్లను కొనుగోలు చేసింది.
• 2022 సెప్టెంబర్: భారత నౌకాదళం స్వదేశీ ప్యాసింజర్ డ్రోన్ 'వరుణ' (Varuna) ను విజయవంతంగా ప్రదర్శించింది.
• కామికేజ్ డ్రోన్లు: లక్ష్యాలను ఢీకొట్టి పేలిపోయే సూసైడ్ డ్రోన్ల (Loitering Munitions) తయారీకి పలు భారతీయ సంస్థలతో సైన్యం ఒప్పందాలు కుదుర్చుకుంది.

Static GK Connection

• స్వార్మ్ ఇంటెలిజెన్స్ (Swarm Intelligence): ప్రకృతిలో పక్షుల గుంపులు, చీమలు కమ్యూనికేట్ చేసుకునే పద్ధతి (బయోమిమిక్రీ) ఆధారంగా రూపొందించబడిన ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ అల్గారిథమ్స్. ఇవి డ్రోన్ స్వార్మ్ నెట్‌వర్క్‌కు ఆధారం.
• ఆత్మనిర్భర్ భారత్ (Aatmanirbhar Bharat): 2020లో ప్రారంభించబడిన ఈ విధానం దిగుమతులపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి, డిఫెన్స్ తో సహా అన్ని రంగాలలో దేశీయ ఉత్పత్తిని ప్రోత్సహించడానికి ఉద్దేశించబడింది.

India & World Comparison

డ్రోన్ స్వార్మ్ సాంకేతికతలో పెర్డిక్స్ డ్రోన్స్ (Perdix Swarms) తో అమెరికా, అలాగే భారీ సంఖ్యలో డ్రోన్లతో ఆపరేషన్లు చేసే చైనా మరియు ఇజ్రాయెల్ దేశాలు ప్రపంచంలో అగ్రగామిగా ఉన్నాయి. ఇప్పుడు రూ. 650 కోట్ల ఈ కొనుగోలు ద్వారా భారత్ కూడా ఆధునిక 'అసిమెట్రిక్ వార్‌ఫేర్' (Asymmetric Warfare) టెక్నాలజీలో ఆ దేశాల సరసన చేరుతోంది.

Future Impact

• రాబోయే 3-5 సంవత్సరాలలో సరిహద్దుల వెంబడి మాన్యువల్ పెట్రోలింగ్ స్థానంలో పూర్తిగా ఏఐ ఆధారిత డ్రోన్ నిఘా వ్యవస్థలు రావచ్చు.
• మ్యాన్డ్-అన్‌మ్యాన్డ్ టీమింగ్ (MUM-T) కాన్సెప్ట్ ద్వారా అపాచీ లాంటి హెలికాప్టర్లతో ఈ డ్రోన్లు కలిసి పనిచేసే సాంకేతికత అభివృద్ధి చెందుతుంది.
• భవిష్యత్తులో ఆఫ్రికా, ఆగ్నేయాసియా దేశాలకు భారత దేశీయ కంపెనీలు ఈ డ్రోన్లను ఎగుమతి చేసే అవకాశం ఏర్పడుతుంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (MoD) రూ. 650 కోట్ల భారీ ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.
• ఈ ఒప్పందం భారత సైన్యం కోసం అధునాతన డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్ కొనుగోలుకు ఉద్దేశించబడింది.
• దేశీయ రక్షణ సంస్థలతో కుదుర్చుకున్న ఈ ఒప్పందం 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' చొరవలో భాగం.
• డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్ ప్రధానంగా నిఘా (Reconnaissance) మరియు దాడి (Offensive) కార్యకలాపాల కోసం వాడబడతాయి.
• ఈ వ్యవస్థలో ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) టెక్నాలజీని విస్తృతంగా ఉపయోగించారు.
• జీపీఎస్ సిగ్నల్స్ నిరాకరించబడిన (GPS-denied) వాతావరణంలో కూడా ఇవి సులభంగా ఆపరేట్ అవుతాయి.
• శత్రు స్థావరాలపై సమన్వయంతో దాడులు (coordinated strikes) చేయడానికి ఇవి అనుకూలం.
• సరిహద్దు ప్రాంతాల్లోని పదాతి దళాల (infantry units) వ్యూహాత్మక సామర్థ్యాన్ని ఇవి పెంచుతాయి.
• స్వార్మ్ అనగా బహుళ డ్రోన్లు ఒకే యూనిట్‌గా, కమ్యూనికేట్ అవుతూ పనిచేయడం.
• సైనికుల ప్రాణనష్టం తగ్గించి, అత్యంత కచ్చితమైన దాడులు చేయడానికి ఇది ఉపయోగపడుతుంది.
• రక్షణ రంగంలో దిగుమతుల తగ్గింపు (Indigenization) లక్ష్యంగా ఈ ఒప్పందం అమలు చేయబడింది.
• శత్రువుల రాడార్లను ఏమార్చే సామర్థ్యం ఈ స్వార్మ్ నెట్‌వర్క్‌కు ఉంటుంది. ⚠️ [SOURCE NEEDED]
• భవిష్యత్తు యుద్ధ తంత్రంలో (Future Warfare) ఏఐ ఆధారిత వ్యవస్థలు అత్యంత కీలకం.
• iDEX వంటి రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ పథకాల ద్వారా దేశీయ స్టార్టప్‌లు అభివృద్ధి చెందుతున్నాయి. ⚠️ [SOURCE NEEDED]
• ఎలక్ట్రానిక్ వార్‌ఫేర్ (Electronic Warfare) దాడులను తట్టుకునేలా ఇవి డిజైన్ చేయబడ్డాయి.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: స్వర్మ్ డ్రోన్ టెక్నాలజీ (Swarm Drone Technology)

• Definition: బహుళ సంఖ్యలో డ్రోన్లు కృత్రిమ మేధస్సు (AI) సాయంతో తమలో తాము సమాచారాన్ని పంచుకుంటూ, ఒకే నెట్‌వర్క్ లాగా సమన్వయంతో పనిచేసే సైనిక సాంకేతికతను 'స్వార్మ్ డ్రోన్ టెక్నాలజీ' అంటారు.
• Constitutional / Legal Basis: రక్షణ దళాల నిర్వహణ మరియు కొనుగోళ్లు రాజ్యాంగంలోని ఏడవ షెడ్యూల్ (యూనియన్ లిస్ట్ - Entry 1: Defence of India) కిందకు వస్తాయి. ⚠️ [SOURCE NEEDED]
• Scientific / Economic Principle: 'స్వార్మ్ ఇంటెలిజెన్స్' (Swarm Intelligence) అనేది ప్రకృతిలో పక్షులు లేదా కీటకాలు సమూహంగా ప్రవర్తించే విధానం (బయోమిమిక్రీ) పై ఆధారపడి పనిచేసే AI అల్గారిథమ్.
• How it connects to this event: కేంద్ర ప్రభుత్వం రూ. 650 కోట్లతో ఈ అధునాతన ఏఐ ఆధారిత సాంకేతికతను భారత సైన్యంలోని పదాతి దళాల కోసం కొనుగోలు చేసింది.
• Origin & History: ప్రపంచవ్యాప్తంగా అమెరికా లాంటి దేశాల్లో 2000ల ప్రారంభంలో పరిశోధనలు మొదలవగా, భారత్‌లో 2020 తరువాత ఇది వేగం పుంజుకుంది. ⚠️ [SOURCE NEEDED]
• Key milestone 1: 2021 జనవరి 15న జరిగిన ఆర్మీ డే పరేడ్‌లో భారత సైన్యం 75 డ్రోన్లతో తొలి పబ్లిక్ స్వార్మ్ ప్రదర్శన చేసి చరిత్ర సృష్టించింది. ⚠️ [SOURCE NEEDED]
• Key milestone 2: రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ విదేశీ డ్రోన్ల దిగుమతులపై ఆంక్షలు విధించి దేశీయ డ్రోన్ తయారీకి ఊతం ఇచ్చింది. ⚠️ [SOURCE NEEDED]
• Related Acts / Schemes / Treaties: 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్', డిఫెన్స్ అక్విజిషన్ ప్రొసీజర్ (DAP-2020), మరియు iDEX (Innovations for Defence Excellence). ⚠️ [SOURCE NEEDED]
• Nodal Ministry / Body: కొనుగోళ్లు మరియు పాలసీల పరంగా భారత రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (MoD), టెక్నాలజీ అంచనాకు ఆర్మీ డిజైన్ బ్యూరో. ⚠️ [SOURCE NEEDED]
• India-specific relevance: పర్వత ప్రాంతాలు (హిమాలయాలు), దట్టమైన అడవులు, మంచు ఎడారులలో మనుషులు వెళ్లలేని చోట శత్రువుల కదలికలపై నిఘా ఉంచడానికి ఇది కీలకం.
• Global comparison: అమెరికా మరియు చైనాలు వేలాది డ్రోన్లను ఒకేసారి నియంత్రించే స్వార్మ్ టెక్నాలజీని ఇప్పటికే పరీక్షిస్తున్నాయి, భారత్ కూడా స్వదేశీ పరిజ్ఞానంతో వీరికి పోటీగా ఎదుగుతోంది.
• Data point: భారత్ తన డ్రోన్ మార్కెట్‌ను విస్తరించి, 2030 నాటికి 'గ్లోబల్ డ్రోన్ హబ్' (Global Drone Hub) గా మారాలని కేంద్ర ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. ⚠️ [SOURCE NEEDED]
• Common exam angle: గ్రూప్స్ లేదా UPSC మెయిన్స్ (GS-3) లో సైన్స్ & టెక్నాలజీ విభాగంలో స్వదేశీ రక్షణ పరికరాల అభివృద్ధి, భవిష్యత్తు యుద్ధ తంత్రంలో AI పాత్ర పై తరచుగా అడిగే అంశం ఇది.
• Easy memory hook: "Swarm" (స్వార్మ్) అంటే గుంపు - ఇది ఆకాశంలో శత్రువులపై దాడికి వెళ్లే ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ సైనికుల గుంపు.

---

❓ Practice MCQs

Q1. దేశీయంగా అభివృద్ధి చేసిన డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్ కొనుగోలు కోసం రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (MoD) ఎంత విలువైన ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకుంది? [Easy]

A) రూ. 500 కోట్లు

B) రూ. 650 కోట్లు

C) రూ. 1000 కోట్లు

D) రూ. 750 కోట్లు

Answer: B

Explanation: భారత సైన్యం కోసం అధునాతన డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్ కొనుగోలుకు రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ రూ. 650 కోట్ల ఒప్పందాన్ని ఒక దేశీయ సంస్థతో కుదుర్చుకుంది.

---

Q2. ఈ డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్ కొనుగోలు రక్షణ రంగంలోని ఏ భారత ప్రభుత్వ చొరవకు (initiative) మద్దతు ఇస్తుంది? [Easy]

A) డిజిటల్ ఇండియా (Digital India)

B) స్కిల్ ఇండియా (Skill India)

C) ఆత్మనిర్భర్ భారత్ (Aatmanirbhar Bharat)

D) స్మార్ట్ సిటీస్ (Smart Cities)

Answer: C

Explanation: రక్షణ పరికరాల దిగుమతులను తగ్గించి, దేశీయ రక్షణ తయారీ పరిశ్రమలను ప్రోత్సహించే లక్ష్యంతో ఈ ఒప్పందం 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' చొరవలో భాగంగా జరిగింది.

---

Q3. కొత్తగా కొనుగోలు చేసిన ఈ డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్ యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? [Moderate]

A) సైనికులకు రేషన్ రవాణా చేయడం మాత్రమే

B) నిఘా మరియు దాడి (Reconnaissance and Offensive missions)

C) వాతావరణ అంచనా మాత్రమే

D) నౌకల నుండి నౌకలకు సమాచార మార్పిడి

Answer: B

Explanation: ఈ అధునాతన సిస్టమ్స్ శత్రు స్థావరాలపై నిఘా ఉంచడానికి (Reconnaissance) మరియు సమన్వయంతో దాడులు (Offensive strikes) చేయడానికి ప్రత్యేకంగా రూపొందించబడ్డాయి.

---

Q4. ఈ డ్రోన్ స్వార్మ్ నెట్‌వర్క్ దానంతటదే నిర్ణయాలు తీసుకుంటూ సమన్వయంతో పనిచేయడానికి ఏ సాంకేతికతను ఉపయోగిస్తుంది? [Moderate]

A) బ్లూటూత్ నెట్‌వర్కింగ్ (Bluetooth Networking)

B) కృత్రిమ మేధస్సు (Artificial Intelligence - AI)

C) ఇన్ఫ్రారెడ్ సెన్సార్లు మాత్రమే (Infrared exclusively)

D) మాన్యువల్ జాయ్‌స్టిక్ కంట్రోల్ (Manual Joystick Control)

Answer: B

Explanation: డ్రోన్లు ఒకదానితో ఒకటి కమ్యూనికేట్ అవుతూ, దాడులను సమన్వయం చేసుకోవడానికి కృత్రిమ మేధస్సు (AI-integrated) సాంకేతికతను వినియోగిస్తాయి.

---

Q5. వార్తల్లో పేర్కొన్న విధంగా, ఈ కొనుగోలు చేయబడిన డ్రోన్ల యొక్క అత్యంత కీలకమైన ప్రత్యేకత ఏమిటి? [Moderate]

A) ఇవి సౌర శక్తితో మాత్రమే నడుస్తాయి

B) ఇవి జీపీఎస్ నిరాకరించబడిన (GPS-denied) వాతావరణంలో కూడా పనిచేయగలవు

C) ఇవి శత్రు రాడార్లకు పూర్తిగా అదృశ్యంగా ఉంటాయి (100% Invisible)

D) ఇవి సముద్రగర్భంలో మాత్రమే పనిచేస్తాయి

Answer: B

Explanation: శత్రువులు GPS సిగ్నల్స్‌ను జామ్ చేసినా కూడా, ఈ డ్రోన్లు (GPS-denied environments) తమ కార్యకలాపాలను విజయవంతంగా నిర్వహించగలవు.

---

Q6. ఈ డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్ కొనుగోలు వల్ల సరిహద్దుల వెంబడి ఏ సాయుధ దళాల విభాగానికి వ్యూహాత్మక సామర్థ్యం (tactical capability) అత్యంత ఎక్కువగా పెరుగుతుంది? [Tricky]

A) నావల్ జలాంతర్గామి దళాలకు (Naval Submarine fleets)

B) వాయుసేన ఫైటర్ స్క్వాడ్రన్‌లకు (Air Force Fighter Squadrons)

C) భారత సైన్యానికి చెందిన పదాతి దళాలకు (Infantry units of Indian Army)

D) తీర రక్షక దళాలకు (Coast Guard patrols)

Answer: C

Explanation: ఈ రూ. 650 కోట్ల ఒప్పందం ద్వారా వచ్చే డ్రోన్లు ముఖ్యంగా సరిహద్దుల వెంబడి ఉండే భారత సైన్యపు పదాతి దళాల (Infantry units) వ్యూహాత్మక సామర్థ్యాన్ని పెంచడానికి ఉద్దేశించబడ్డాయి.

---

Q7. "సమన్వయ దాడులు" (Coordinated strikes) అంటే ఏమిటి మరియు ఈ డ్రోన్లకు అది ఎందుకు ముఖ్యం? [Tricky]

A) ఒక్కొక్క డ్రోన్ ఒక్కో విభిన్న లక్ష్యం పై స్వతంత్రంగా దాడి చేయడం

B) డ్రోన్లు AI ద్వారా సమాచారాన్ని పంచుకుంటూ ఒకేసారి లేదా ప్రణాళికాబద్ధంగా లక్ష్యాలను నాశనం చేయడం

C) పైలట్ గ్రౌండ్ స్టేషన్ నుండి మాన్యువల్‌గా ఒక్కొక్క డ్రోన్‌ను నడపడం

D) డ్రోన్లు కేవలం ఫొటోలు తీసి వదిలేయడం

Answer: B

Explanation: Coordinated strikes అనగా, ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ సహాయంతో డ్రోన్లు గ్రూపుగా ఏర్పడి (swarm), తమలో తాము సమన్వయం చేసుకుంటూ శత్రు లక్ష్యాలపై ఖచ్చితమైన దాడులు చేయడం.

---

Q8. ఈ డ్రోన్లు విదేశీ కంపెనీల నుండి ఎందుకు కొనుగోలు చేయబడలేదు? [Tricky]

A) విదేశీ డ్రోన్లు అసలు పనికిరావు కాబట్టి

B) దేశీయ రక్షణ తయారీ పరిశ్రమను ప్రోత్సహించే "ఆత్మనిర్భర్ భారత్" విధానంలో భాగంగా

C) విదేశీ దేశాలు భారత్‌కు డ్రోన్లు అమ్మడంపై ఐరాస ఆంక్షలు ఉన్నాయి కాబట్టి

D) డ్రోన్ టెక్నాలజీని కనిపెట్టింది భారత్ మాత్రమే కాబట్టి

Answer: B

Explanation: రక్షణ పరికరాల కోసం విదేశాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి, భారతీయ డిఫెన్స్ తయారీ రంగ సామర్థ్యాన్ని పెంచే ఆత్మనిర్భర్ భారత్ (Aatmanirbhar Bharat) విధానంలో భాగంగా రక్షణ శాఖ దేశీయ సంస్థతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

రక్షణ రంగంలో భారత ప్రభుత్వ 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' చొరవకు సంబంధించి ఈ క్రింది వాటిలో ఏది సరైన ఉదాహరణ?

A) అమెరికా నుండి పూర్తిగా తయారైన అపాచీ హెలికాప్టర్ల దిగుమతి

B) రష్యాతో కలిసి బ్రహ్మోస్ క్షిపణిని రూపొందించడం

C) భారత సైన్యం కోసం ఒక దేశీయ సంస్థ ద్వారా రూ. 650 కోట్లతో డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్ కొనుగోలు చేయడం

D) ఫ్రాన్స్ నుండి రాఫెల్ యుద్ధ విమానాల ఆఫ్-ది-షెల్ఫ్ కొనుగోలు

Answer: C

Explanation: దేశీయ తయారీ సంస్థకు రూ. 650 కోట్ల కాంట్రాక్ట్ ఇవ్వడం అనేది రక్షణ రంగంలో స్వదేశీకరణను పెంచే 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' విధానానికి ప్రత్యక్ష ఉదాహరణ.

---

PYQ 2:

ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన 'డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్' (Drone Swarm Systems) కు సంబంధించి ఈ క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ దేశీయ తయారీదారుల నుండి రూ. 650 కోట్లతో వీటిని కొనుగోలు చేసింది.
2. ఈ డ్రోన్లు కేవలం నిరంతర జీపీఎస్ (GPS) సిగ్నల్ అందుబాటులో ఉన్న ప్రాంతాల్లో మాత్రమే పనిచేయగలవు.
3. ఇవి సరిహద్దుల వెంబడి మోహరించిన పదాతి దళాల (infantry units) వ్యూహాత్మక సామర్థ్యాన్ని పెంచుతాయి.

పైన ఇచ్చిన వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: రెండవ వాక్యం తప్పు ఎందుకంటే, ఈ అధునాతన డ్రోన్లు జీపీఎస్ సిగ్నల్స్ నిలిపివేయబడిన (GPS-denied environments) ప్రతికూల వాతావరణంలో కూడా ఆపరేట్ చేయగలవు. 1 మరియు 3 వాక్యాలు సరైనవి.

---

PYQ 3:

ప్రతిపాదన (Assertion - A): భారత సైన్యం సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో తమ వ్యూహాత్మక సామర్థ్యాన్ని పెంచుకోవడానికి స్వదేశీ డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్‌ను కొనుగోలు చేసింది.

కారణం (Reason - R): ఈ డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్ ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) సహాయంతో, జీపీఎస్ (GPS) లేని వాతావరణంలో కూడా సమన్వయంతో దాడులు మరియు నిఘా కార్యకలాపాలు నిర్వహించగలవు.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కి సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కి సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది, కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు, కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: డ్రోన్లు జీపీఎస్ లేని ప్రాంతాల్లో AI సహాయంతో నిఘా, దాడులు చేయగలగడం (Reason) వలనే సైన్యం సరిహద్దు ప్రాంతాల్లో వ్యూహాత్మక ప్రయోజనం కోసం వీటిని కొనుగోలు చేసింది (Assertion). కాబట్టి R అనేది A కి సరైన వివరణ.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారత సైన్యంలో 'డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్' ప్రవేశపెట్టడం వల్ల సరిహద్దు భద్రత మరియు వ్యూహాత్మక ఆపరేషన్లలో వచ్చే మార్పులను విశ్లేషించండి.

ఆధునిక యుద్ధ తంత్రంలో సాంకేతికత ప్రాముఖ్యతను గుర్తిస్తూ, భారత సైన్యం రూ. 650 కోట్లతో దేశీయ 'డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్' ను సమకూర్చుకోవడం సరిహద్దు భద్రతలో ఒక కీలక మైలురాయి. కృత్రిమ మేధస్సు (AI) ద్వారా కమ్యూనికేట్ చేసుకునే ఈ బహుళ డ్రోన్ల నెట్‌వర్క్, సరిహద్దుల్లోని పదాతి దళాల (infantry) సామర్థ్యాన్ని అనేక విధాలుగా పెంచుతుంది.

ముఖ్యంగా భౌగోళికంగా కష్టతరమైన పర్వత ప్రాంతాలు మరియు అడవులలో, సైనికులు ప్రత్యక్షంగా వెళ్లకుండానే ఈ డ్రోన్ల ద్వారా కచ్చితమైన నిఘా (reconnaissance) నిర్వహించవచ్చు. దీనివల్ల ప్రాణనష్టం గణనీయంగా తగ్గుతుంది. అంతేకాకుండా, శత్రువులు ఎలక్ట్రానిక్ వార్‌ఫేర్ ద్వారా జీపీఎస్ (GPS) సిగ్నల్స్‌ను జామ్ చేసినప్పటికీ (GPS-denied environments), ఈ డ్రోన్లు దారి తప్పకుండా ప్రయాణించి ఒకేసారి శత్రువుల రాడార్లు, స్థావరాలపై సమన్వయంతో దాడులు (coordinated strikes) చేయగలవు.

ముగింపుగా, ఈ ఏఐ ఆధారిత స్వార్మ్ డ్రోన్లు భారత సైన్యానికి 'అసిమెట్రిక్ అడ్వాంటేజ్' అందిస్తాయి. భవిష్యత్తులో ఈ సాంకేతికతను వైమానిక మరియు నావికాదళ ఆపరేషన్లకు విస్తరించడం ద్వారా భారత భద్రతా ముఖచిత్రం మరింత బలోపేతం అవుతుంది.

---

Question 2 (250 words): రక్షణ రంగంలో 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' విధానం సాధిస్తున్న పురోగతిని, ఇటీవల రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ కుదుర్చుకున్న రూ. 650 కోట్ల డ్రోన్ స్వార్మ్ ఒప్పందం ఆధారంగా చర్చించండి. ఈ ప్రక్రియలో ఎదురయ్యే సవాళ్లను తెలపండి.

భారతదేశం సాంప్రదాయకంగా ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద రక్షణ పరికరాల దిగుమతిదారులలో ఒకటిగా ఉంది. అయితే జాతీయ భద్రత దృష్ట్యా విదేశాలపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించడానికి 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' విధానం ఒక గేమ్-ఛేంజర్‌గా ఆవిర్భవించింది. ఇటీవల రక్షణ మంత్రిత్వ శాఖ (MoD) దేశీయ సంస్థతో కుదుర్చుకున్న రూ. 650 కోట్ల డ్రోన్ స్వార్మ్ సిస్టమ్స్ కొనుగోలు ఒప్పందం ఈ విధానం యొక్క ఆచరణాత్మక విజయానికి ఒక బలమైన ఉదాహరణ.

ఈ ఒప్పందం కేవలం ఆర్థిక స్వయం సమృద్ధిని మాత్రమే కాకుండా, కీలకమైన రక్షణ సాంకేతికతలో భారతదేశ పురోగతిని సూచిస్తుంది. ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) తో నడిచే ఈ డ్రోన్లు జీపీఎస్ నిరాకరించబడిన (GPS-denied) వాతావరణంలో నిఘా (reconnaissance) మరియు సమన్వయ దాడులు (coordinated strikes) చేయగలవు. గతంలో ఇటువంటి హై-ఎండ్ టెక్నాలజీ కోసం అమెరికా లేదా ఇజ్రాయెల్ లాంటి దేశాలపై ఆధారపడాల్సి వచ్చేది. ఇప్పుడు దేశీయంగా తయారు చేయడం వల్ల వనరుల ఆదా జరగడంతో పాటు, స్థానిక స్టార్టప్‌లు మరియు డిఫెన్స్ పరిశ్రమలు అభివృద్ధి చెందుతాయి. సరిహద్దుల్లోని పదాతి దళాలకు (infantry) ఇది వ్యూహాత్మక పైచేయి ఇస్తుంది.

అయితే, ఈ మార్గంలో సవాళ్లు కూడా ఉన్నాయి. స్వదేశీ కంపెనీలు పరిశోధన మరియు అభివృద్ధి (R&D) కి అవసరమైన భారీ మూలధనాన్ని సమీకరించడం కష్టం. అలాగే కీలకమైన ఎలక్ట్రానిక్ చిప్స్ మరియు విడిభాగాల కోసం ఇప్పటికీ విదేశీ సెమీకండక్టర్ సప్లై చైన్‌పై ఆధారపడాల్సి వస్తోంది. డిజైన్ నుండి ఉత్పత్తి వరకు పట్టే సమయం (Gestation period) ఎక్కువగా ఉండటం మరో సమస్య.

ముగింపుగా, రూ. 650 కోట్ల ఈ డ్రోన్ ఒప్పందం రక్షణ రంగ స్వదేశీకరణలో గొప్ప ముందడుగు. దీర్ఘకాలంలో పూర్తి స్వయం సమృద్ధి సాధించడానికి R&D లో ప్రభుత్వ పెట్టుబడులు పెంచడం, సెమీకండక్టర్ల స్థానిక తయారీకి ప్రాధాన్యత ఇవ్వడం అత్యంత ఆవశ్యకం.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: డ్రోన్లు పనిచేయాలంటే నిరంతర ఇంటర్నెట్ లేదా జీపీఎస్ (GPS) కనెక్షన్ తప్పనిసరి అని విద్యార్థులు పొరబడతారు. కానీ ఎలక్ట్రానిక్ వార్‌ఫేర్‌లో భాగమైన GPS-denied వాతావరణంలో కూడా ఈ AI డ్రోన్లు పనిచేయగలగడమే వీటి ప్రధాన బలం.
• Trap 2: ఇటువంటి అధునాతన టెక్నాలజీ అనగానే అమెరికా లేదా ఇజ్రాయెల్ లాంటి దేశాలతో ఒప్పందం జరిగిందని ఊహిస్తారు. కానీ వాస్తవం ఏమిటంటే, ఈ రూ. 650 కోట్ల ఒప్పందం 'ఆత్మనిర్భర్ భారత్' కింద పూర్తిగా దేశీయ సంస్థతో జరిగింది.
• Trap 3: డ్రోన్ల వినియోగం అనగానే కేవలం ఫొటోలు తీయడం, లేదా నిఘా (reconnaissance) కు మాత్రమే పరిమితం అని అనుకుంటారు. కానీ ఈ స్వార్మ్ డ్రోన్లు "Offensive" (దాడి) మరియు Coordinated strikes చేయడానికి కూడా సమానంగా డిజైన్ చేయబడ్డాయి.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims: ఒప్పందం విలువ (రూ. 650 కోట్లు), కొనుగోలు చేసిన టెక్నాలజీ ప్రత్యేకతలు (AI-integrated, GPS-denied environments) మరియు లబ్ధిదారులు (Indian Army Infantry units) పై నేరుగా ప్రశ్నలు రావచ్చు.
• Mains: GS Paper-3 (Technology, Indigenization of Technology, Internal Security) విభాగంలో ఆధునిక యుద్ధ తంత్రం (Modern Warfare) లో AI పాత్ర, ఆత్మనిర్భర్ భారత్ విజయాల పై విశ్లేషణాత్మక సమాధానాలు రాయడానికి ఈ డేటాను పాయింట్లుగా వాడాలి.
• Interview: ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ సైనికుల ఉద్యోగాలను తగ్గిస్తుందా లేదా వారి సామర్థ్యాన్ని పెంచుతుందా? అనే కోణంలో ఇంటర్వ్యూ బోర్డు మీ అభిప్రాయాన్ని అడగవచ్చు. డ్రోన్ స్వార్మ్ అనేది సైనికుల ప్రాణనష్టాన్ని నివారించే ఒక అద్భుత సాధనంగా మీరు సమర్థించాలి.
• Prediction: రాబోయే UPSC లేదా రాష్ట్ర PSC పరీక్షల్లో 'Swarm Intelligence' అనే పదం యొక్క శాస్త్రీయ నిర్వచనం మరియు దాని రక్షణ వినియోగం పై తప్పనిసరిగా ప్రశ్న ఆశించవచ్చు.