సార్వత్రిక ఐటీఐ (ITI) సంస్కరణల కోసం 'సారథి' (SARTHI) తొలి సమావేశం

What Happened

కేంద్ర నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు వ్యవస్థాపకత మంత్రిత్వ శాఖ (MSDE) 'సారథి' (SARTHI - Strategic Advisory and Reforms Taskforce for Holistic ITI Transformation) తొలి సమావేశాన్ని ప్రతిష్టాత్మకంగా నిర్వహించింది. దేశంలో వృత్తి విద్యా శిక్షణా సంస్థలైన ఐటీఐ (ITI) వ్యవస్థను సమూలంగా మార్చి, ఆధునిక పరిశ్రమల అవసరాలకు తగ్గట్టుగా తీర్చిదిద్దేందుకు ఈ టాస్క్‌ఫోర్స్ ఏర్పాటు చేయబడింది.

When & Where

ఈ సమావేశం జూన్ 12, 2026న న్యూఢిల్లీలోని ప్రతిష్టాత్మక విజ్ఞాన్ భవన్‌లో జరిగింది. జాతీయ స్థాయి నిర్ణయాలు తీసుకునే వేదికగా ఇది నిలిచింది.

Who Is Involved

• కేంద్ర నైపుణ్యాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ (MSDE): నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• శ్రీ జయంత్ చౌదరి: నైపుణ్యాభివృద్ధి, వ్యవస్థాపకత (స్వతంత్ర హోదా) మరియు విద్యా శాఖ సహాయ మంత్రి (సమావేశ అధ్యక్షులు).
• స్టేక్‌హోల్డర్స్: కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ఉన్నతాధికారులు, పరిశ్రమల ప్రతినిధులు మరియు నియంత్రణ సంస్థల సభ్యులు పాల్గొన్నారు.

How It Works

• సలహా వేదిక (Advisory Platform): సారథి అనేది క్రాఫ్ట్స్‌మెన్ ట్రైనింగ్ స్కీమ్ (CTS) పరిధిలో విధానపరమైన సలహాలు ఇచ్చే ఒక అత్యున్నత యంత్రాంగం.
• కరిక్యులమ్ మరియు గ్రేడింగ్: పాత సిలబస్‌ను ఇండస్ట్రీ 4.0 కి అనుగుణంగా మారుస్తూ, నేషనల్ ఐటీఐ గ్రేడింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ ద్వారా ఐటీఐలకు ర్యాంకింగ్స్ కేటాయిస్తారు.
• సాంకేతిక మదింపు (Tech-enabled Assessments): పరీక్షల నిర్వహణలో ఆవకతవకలు నిరోధించడానికి టెక్నాలజీ ఆధారిత మూల్యాంకన పద్ధతులను ప్రవేశపెడతారు.
• కేంద్ర-రాష్ట్ర సమన్వయం: పరిశ్రమల భాగస్వామ్యంతో కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు కలిసి భవిష్యత్తుకు అవసరమైన కార్మికులను తయారుచేస్తాయి.

Why It Matters

• పాలనాపరమైన ప్రాముఖ్యత (Governance): ఇది వికేంద్రీకృత నైపుణ్యాభివృద్ధికి (UPSC GS-2 పాలన కింద) ఒక గొప్ప ఉదాహరణ. రాష్ట్రాలు మరియు పరిశ్రమల మధ్య సమన్వయం పెంచుతుంది.
• ఆర్థిక ప్రభావం (Economic Impact): డిమాండ్-ఆధారిత నైపుణ్యాలను అందించడం ద్వారా నిరుద్యోగ సమస్య తగ్గుతుంది మరియు తయారీ రంగం (Make in India) బలోపేతమవుతుంది.
• సామాజిక కోణం (Social Implications): ఐటీఐ కోర్సులలో మహిళల నమోదును పెంచడం ద్వారా స్త్రీ సాధికారతకు మరియు జెండర్ సమానత్వానికి ఇది ఊతం ఇస్తుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 1950: పారిశ్రామిక రంగానికి అవసరమైన నైపుణ్యం గల కార్మికులను తయారు చేయడానికి ఉపాధి మరియు శిక్షణ డైరెక్టరేట్ జనరల్ (DGET) ఆధ్వర్యంలో క్రాఫ్ట్స్‌మెన్ ట్రైనింగ్ స్కీమ్ (CTS) ప్రారంభమైంది.
• 2015: యువతకు వివిధ రంగాల్లో నైపుణ్య శిక్షణ అందించే బృహత్తర లక్ష్యంతో స్కిల్ ఇండియా మిషన్ ప్రారంభించబడింది.
• 2018: వృత్తి విద్యలో నాణ్యతను పెంచేందుకు జాతీయ స్థాయిలో 'నేషనల్ కౌన్సిల్ ఫర్ వొకేషనల్ ఎడ్యుకేషన్ అండ్ ట్రైనింగ్' (NCVET) అనే రెగ్యులేటరీ సంస్థను కేంద్రం ఏర్పాటు చేసింది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2023 (PM Vishwakarma): సంప్రదాయ చేతివృత్తుల వారి నైపుణ్యాలను మెరుగుపరచడానికి 'పీఎం విశ్వకర్మ' యోజన ప్రారంభం.
• 2023 (Skill India Digital): దేశవ్యాప్తంగా నైపుణ్య కార్యక్రమాలను ఒకే వేదికపైకి తీసుకురావడానికి 'స్కిల్ ఇండియా డిజిటల్ హబ్' ప్రారంభం.
• 2017 (STRIVE Project): ప్రపంచ బ్యాంకు ఆర్థిక సహాయంతో ఐటీఐల పనితీరును మెరుగుపరచడానికి STRIVE (Skills Strengthening for Industrial Value Enhancement) ప్రాజెక్టును అమలు చేశారు.

Static GK Connection

• NSQF (National Skills Qualifications Framework): ఇది నైపుణ్యాలను ఒక ప్రామాణిక గ్రిడ్ ద్వారా 1 నుండి 10 స్థాయిల వరకు వర్గీకరిస్తుంది. దీని ద్వారా అభ్యర్థి నైపుణ్యానికి దేశవ్యాప్త గుర్తింపు లభిస్తుంది.
• Demographic Dividend (జనాభా డివిడెండ్): మొత్తం జనాభాలో పని చేసే వయసు (15-59 ఏళ్లు) ఉన్న వారి శాతం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల కలిగే ఆర్థిక వృద్ధి. దీనిని సాధించాలంటే నైపుణ్యాభివృద్ధి తప్పనిసరి.

India & World Comparison

భారతదేశం 13,888 ఐటీఐలతో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద సంస్థాగత నెట్‌వర్క్ కలిగి ఉన్నప్పటికీ, లాంఛనప్రాయంగా నైపుణ్యం పొందిన శ్రామికశక్తి దేశంలో సుమారు 5% మాత్రమే ఉంది. దీనిని జర్మనీ (దాదాపు 75%) మరియు దక్షిణ కొరియా (96%) వంటి దేశాలతో పోలిస్తే చాలా తక్కువ. జర్మనీ యొక్క 'డ్యూయల్ ఒకేషనల్ ట్రైనింగ్ సిస్టమ్' (తరగతి గది విద్య + ఆన్-ది-జాబ్ శిక్షణ) ప్రపంచానికే ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది.

Future Impact

• నాణ్యతా ప్రమాణాలు: గ్రేడింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ ద్వారా ప్రైవేట్ మరియు ప్రభుత్వ ఐటీఐల మధ్య నాణ్యత విషయంలో పోటీ ఏర్పడుతుంది.
• కృత్రిమ మేధ మరియు డిజిటల్ స్కిల్స్: భవిష్యత్తులో పరిశ్రమలకు అవసరమయ్యే AI, రోబోటిక్స్ వంటి నూతన కోర్సులు ఐటీఐలలో ప్రవేశపెట్టబడతాయి.
• మహిళా ప్రాతినిధ్యం: ఎంపిక చేసిన ట్రేడ్‌లలో మహిళలకు ప్రత్యేక సదుపాయాలు మరియు ప్రోత్సాహకాలు పెరిగే అవకాశం ఉంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• సారథి (SARTHI) అనేది ITI ల సమగ్ర పరివర్తన కోసం ఏర్పాటు చేసిన సలహా మరియు సంస్కరణల టాస్క్‌ఫోర్స్.
• దీని తొలి సమావేశం జూన్ 12, 2026న న్యూఢిల్లీలో జరిగింది.
• సమావేశానికి MSDE సహాయ మంత్రి శ్రీ జయంత్ చౌదరి అధ్యక్షత వహించారు.
• భారతదేశంలో మొత్తం 13,888 ఐటీఐలు (3,326 ప్రభుత్వ, 10,562 ప్రైవేట్) ఉన్నాయి.
• ఈ నెట్‌వర్క్ ద్వారా 169 NSQF (జాతీయ నైపుణ్య అర్హతల ఫ్రేమ్‌వర్క్) కంప్లైంట్ ట్రేడ్‌లలో శిక్షణ ఇస్తున్నారు.
• సారథి అనేది క్రాఫ్ట్స్‌మెన్ ట్రైనింగ్ స్కీమ్ (CTS) కింద ఒక అత్యున్నత అపెక్స్ మెకానిజం.
• కరిక్యులమ్, పరీక్షలు, నాణ్యత, పాలన వంటి అంశాల్లో దీర్ఘకాలిక మార్గదర్శకత్వం ఇస్తుంది.
• నేషనల్ ఐటీఐ గ్రేడింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ అమలు సారథి ప్రధాన అజెండాలో ఒకటి.
• జాతీయ స్థాయిలో వార్షిక ఆల్ ఇండియా ఐటీఐ స్కిల్ కాంపిటీషన్‌ను సంస్థాగతం చేయనున్నారు.
• టెక్నాలజీ ఆధారిత మూల్యాంకనం (అసెస్మెంట్) ద్వారా ఐటీఐ పరీక్షల్లో పారదర్శకత తేనున్నారు.
• ఐటీఐ వ్యవస్థలో మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడంపై ప్రత్యేక దృష్టి ఉంది.
• కేంద్ర-రాష్ట్రాల సమన్వయం మరియు పారిశ్రామిక భాగస్వామ్యం బలోపేతం చేయడమే లక్ష్యం.
• పరిశ్రమల భవిష్యత్ అవసరాలకు తగ్గట్లుగా శ్రామికశక్తిని (future-ready workforce) సిద్ధం చేయడం దీని ఉద్దేశ్యం.
• ఇది నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు వ్యవస్థాపకత మంత్రిత్వ శాఖ (MSDE) పరిధిలోకి వస్తుంది.
• ఇది మేక్ ఇన్ ఇండియా లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి కావాల్సిన నైపుణ్య కార్మికులను అందిస్తుంది.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Craftsmen Training Scheme (CTS) / వృత్తివిద్యా శిక్షణ పథకం

• Definition: పారిశ్రామిక రంగానికి అవసరమైన నైపుణ్యం గల కార్మికులను తయారు చేయడానికి ఉద్దేశించిన భారతదేశపు జాతీయస్థాయి వృత్తివిద్యా శిక్షణా పథకమే CTS.
• Constitutional / Legal Basis: విద్యా మరియు వృత్తివిద్యా శిక్షణ అనేది భారత రాజ్యాంగంలోని 7వ షెడ్యూల్ (ఉమ్మడి జాబితా) లోని Entry 25 కిందకు వస్తుంది.
• Scientific / Economic Principle: Human Capital Theory (మానవ మూలధన సిద్ధాంతం) – పౌరుల నైపుణ్యాలు మరియు ఆరోగ్యంపై చేసే పెట్టుబడి నేరుగా దేశ ఆర్థికాభివృద్ధికి దారితీస్తుందనే సూత్రం.
• How it connects to this event: దేశంలోని 13,888 ఐటీఐలు ఈ CTS స్కీమ్ కిందనే నడుస్తాయి; వీటి పనితీరును మెరుగుపరిచేందుకే 'సారథి' (SARTHI) టాస్క్‌ఫోర్స్ ఏర్పాటైంది.
• Origin & History: ఉపాధి మరియు శిక్షణ డైరెక్టరేట్ జనరల్ (DGET) ఆధ్వర్యంలో 1950లో ఈ పథకం ప్రారంభమైంది.
• Key milestone 1: 1952లో వృత్తి విద్యా విధానాలను పర్యవేక్షించడానికి నేషనల్ కౌన్సిల్ ఫర్ ట్రైనింగ్ ఇన్ వొకేషనల్ ట్రేడ్స్ (NCTVT) ఏర్పాటైంది, తర్వాత ఇది NCVT గా మారింది.
• Key milestone 2: వృత్తి విద్యా సంస్థలను రెగ్యులేట్ చేయడానికి 2018లో స్వయంప్రతిపత్తి గల NCVET ని ఏర్పాటు చేశారు.
• Related Acts / Schemes: అప్రెంటిస్ చట్టం 1961 (Apprentices Act 1961), స్కిల్ ఇండియా మిషన్, ప్రధాన మంత్రి కౌశల్ వికాస్ యోజన (PMKVY).
• Nodal Ministry / Body: కేంద్ర నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు వ్యవస్థాపకత మంత్రిత్వ శాఖ (MSDE).
• India-specific relevance: ప్రతి సంవత్సరం లక్షలాది మంది యువత లేబర్ మార్కెట్‌లోకి ప్రవేశిస్తున్న దేశంలో, కేవలం అకడమిక్ డిగ్రీలు కాకుండా ఉద్యోగావకాశాలు కల్పించే ఐటీఐ నైపుణ్యాలు అత్యంత కీలకం.
• Global comparison: ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రశంసలు పొందిన జర్మనీ 'డ్యూయల్ ఒకేషనల్ ట్రైనింగ్' సిస్టమ్‌ (చదువుతో పాటే పరిశ్రమల్లో శిక్షణ) తరహాలో భారత్‌లో CTS విధానాన్ని మార్చాలని నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
• Data point: పత్రికా ప్రకటన ప్రకారం, ప్రస్తుతం దేశవ్యాప్తంగా 13,888 ఐటీఐల ద్వారా 169 ట్రేడ్‌లలో శిక్షణ అందిస్తున్నారు.
• Common exam angle: CTS కింద పనిచేస్తున్న ఐటీఐలు మరియు వాటిని ఏ మంత్రిత్వ శాఖ నియంత్రిస్తుంది అనే దానిపై ఎక్కువగా ప్రశ్నలు వస్తాయి.
• Easy memory hook: SARTHI = Skills And Reforms Taskforce for Holistic ITIs (సారథి అంటే ఐటీఐ వ్యవస్థను ముందుకు నడిపించే రథసారధి అని గుర్తుంచుకోండి).

---

❓ Practice MCQs

Q1. ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన 'సారథి' (SARTHI) టాస్క్‌ఫోర్స్ కింది వాటిలో దేని సమగ్ర మార్పునకు ఉద్దేశించబడింది? [Easy]

A) జాతీయ రహదారుల భద్రత

B) పారిశ్రామిక శిక్షణా సంస్థలు (ITIs)

C) అంగన్‌వాడీ కేంద్రాలు

D) ఉన్నత విద్యా విశ్వవిద్యాలయాలు

Answer: B

Explanation: సారథి (SARTHI - Strategic Advisory and Reforms Taskforce for Holistic ITI Transformation) భారతదేశంలోని ఐటీఐ (ITI) వ్యవస్థ సమగ్ర మార్పు కోసం కేంద్ర నైపుణ్యాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ ఏర్పాటు చేసిన టాస్క్‌ఫోర్స్.

---

Q2. ఏ కేంద్ర మంత్రిత్వ శాఖ 'సారథి' (SARTHI) తొలి సమావేశాన్ని నిర్వహించింది? [Easy]

A) కేంద్ర విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ

B) కేంద్ర కార్మిక మరియు ఉపాధి మంత్రిత్వ శాఖ

C) కేంద్ర భారీ పరిశ్రమల మంత్రిత్వ శాఖ

D) కేంద్ర నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు వ్యవస్థాపకత మంత్రిత్వ శాఖ (MSDE)

Answer: D

Explanation: కేంద్ర నైపుణ్యాభివృద్ధి మరియు వ్యవస్థాపకత మంత్రిత్వ శాఖ (MSDE) 2026 జూన్ 12న న్యూఢిల్లీలో 'సారథి' తొలి సమావేశాన్ని నిర్వహించింది.

---

Q3. 'క్రాఫ్ట్స్‌మెన్ ట్రైనింగ్ స్కీమ్' (CTS) కు సంబంధించి పత్రికా ప్రకటనలో పేర్కొన్న అధికారిక డేటా ప్రకారం కింది వాటిలో ఏది సరైనది? [Moderate]

A) భారతదేశంలో కేవలం ప్రభుత్వ రంగంలో మాత్రమే ఐటీఐలు ఉన్నాయి.

B) భారతదేశంలో ప్రస్తుతం 13,888 ఐటీఐలు 169 ట్రేడ్‌లలో శిక్షణ అందిస్తున్నాయి.

C) ఐటీఐలు ఉన్నత విద్యా శాఖ నియంత్రణలో పనిచేస్తాయి.

D) ఈ స్కీమ్ కింద కేవలం పట్టణ ప్రాంత యువతకు మాత్రమే శిక్షణ ఇస్తారు.

Answer: B

Explanation: పత్రికా ప్రకటన ప్రకారం, భారతదేశంలో 3,326 ప్రభుత్వ మరియు 10,562 ప్రైవేట్ ఐటీఐలు కలుపుకుని మొత్తం 13,888 ఐటీఐలు 169 NSQF కంప్లైంట్ ట్రేడ్‌లలో శిక్షణ అందిస్తున్నాయి.

---

Q4. 'సారథి' (SARTHI) తొలి సమావేశం అజెండాలో కింది వాటిలో ఏ అంశం లేదు? [Moderate]

A) నేషనల్ ఐటీఐ గ్రేడింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ అమలు

B) వార్షిక ఆల్ ఇండియా ఐటీఐ స్కిల్ కాంపిటీషన్‌ను ప్రారంభించడం

C) ఐటీఐలలో మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడం

D) ఐటీఐ విద్యార్థులందరికీ నెలకు రూ.5000 నిరుద్యోగ భృతి కల్పించడం

Answer: D

Explanation: సారథి అజెండాలో ఐటీఐ గ్రేడింగ్, స్కిల్ కాంపిటీషన్, మరియు మహిళల భాగస్వామ్యం పెంపు వంటి విధానపరమైన సంస్కరణలు ఉన్నాయి, కానీ నిరుద్యోగ భృతి గురించి పత్రికా ప్రకటనలో పేర్కొనలేదు.

---

Q5. క్రాఫ్ట్స్‌మెన్ ట్రైనింగ్ స్కీమ్ (CTS) కింద శిక్షణ పొందే కోర్సులు కింది వాటిలో దేని ఆధారంగా ప్రామాణీకరించబడతాయి? [Moderate]

A) CBSE ఫ్రేమ్‌వర్క్

B) UGC మార్గదర్శకాలు

C) NSQF (National Skills Qualifications Framework)

D) AICTE నిబంధనలు

Answer: C

Explanation: భారతదేశంలోని 13,888 ఐటీఐలలో అందించబడే 169 ట్రేడ్‌లు NSQF (నేషనల్ స్కిల్స్ క్వాలిఫికేషన్స్ ఫ్రేమ్‌వర్క్) కు అనుగుణంగా (NSQF-compliant) ప్రామాణీకరించబడ్డాయి.

---

Q6. సారథి (SARTHI) లోని 'S' మరియు 'R' అక్షరాలు దేనిని సూచిస్తాయి? [Tricky]

A) System, Rehabilitation

B) Strategic, Reforms

C) Skill, Reconstruction

D) Standard, Regulation

Answer: B

Explanation: SARTHI పూర్తి రూపం 'Strategic Advisory and Reforms Taskforce for Holistic ITI Transformation'. కాబట్టి S అంటే Strategic, R అంటే Reforms.

---

Q7. ఐటీఐ పరీక్షల్లో నాణ్యతను మరియు జవాబుదారీతనాన్ని పెంచడానికి సారథి ప్రధానంగా దేనిని సూచించింది? [Tricky]

A) పరీక్షల రద్దు మరియు నేరుగా ఉద్యోగ నియామకం

B) సాంకేతికత ఆధారిత మూల్యాంకన విధానం (Technology-enabled assessment)

C) కేవలం రాత పరీక్షలు మాత్రమే నిర్వహించడం

D) రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల ప్రమేయం లేకుండా కేంద్రమే పరీక్షలు నిర్వహించడం

Answer: B

Explanation: సమావేశ అజెండాలో సాంకేతికత ఆధారిత సంస్కరణల ద్వారా అసెస్‌మెంట్ (పరీక్షల) ప్రక్రియలను బలోపేతం చేయడం (strengthening assessment processes through technology-enabled reforms) ఒక ముఖ్యమైన అంశంగా పేర్కొనబడింది.

---

Q8. కేంద్ర-రాష్ట్ర సమన్వయం దృష్ట్యా 'సారథి' ఎందుకు అత్యంత కీలకం? [Tricky]

A) వృత్తి విద్యా శిక్షణ అనేది కేంద్ర జాబితాలోని అంశం కాబట్టి

B) ఐటీఐల నిధులన్నీ కేవలం రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలే భరిస్తాయి కాబట్టి

C) వృత్తివిద్యా శిక్షణ ఉమ్మడి జాబితాలో ఉండి, క్షేత్రస్థాయిలో అమలు రాష్ట్రాలు చేస్తాయి కాబట్టి

D) పరిశ్రమలన్నీ కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆధీనంలో మాత్రమే ఉంటాయి కాబట్టి

Answer: C

Explanation: వృత్తి విద్యా శిక్షణ రాజ్యాంగంలోని ఉమ్మడి జాబితాలో (Concurrent List) ఉంది. జాతీయ స్థాయిలో నిబంధనలు MSDE రూపొందించినా, ఐటీఐల వాస్తవ నిర్వహణ రాష్ట్రాలు చేస్తాయి, కాబట్టి Centre-State coordination చాలా అవసరం.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

భారతదేశంలో నైపుణ్యాభివృద్ధికి సంబంధించి 'సారథి' (SARTHI) చొరవ దేనిని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది?

A) ఉన్నత విద్యా సంస్థలకు అంతర్జాతీయ ర్యాంకింగ్స్ సాధించడం

B) అసంఘటిత రంగ కార్మికులకు సామాజిక భద్రత కల్పించడం

C) పరిశ్రమల అవసరాలకు అనుగుణంగా ఐటీఐ (ITI) వ్యవస్థను ఆధునీకరించి బలోపేతం చేయడం

D) ఐటీ రంగంలోని ప్రొఫెషనల్స్‌కు విదేశాల్లో ఉపాధి అవకాశాలు కల్పించడం

Answer: C

Explanation: కేంద్ర నైపుణ్యాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ ప్రారంభించిన సారథి చొరవ, పారిశ్రామిక శిక్షణా సంస్థలను (ITIs) బలోపేతం చేయడం మరియు వృత్తి శిక్షణా వ్యవస్థలు భవిష్యత్ వర్క్‌ఫోర్స్ అవసరాలకు అనుగుణంగా ఉండేలా చేయడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.

---

PYQ 2:

'క్రాఫ్ట్స్‌మెన్ ట్రైనింగ్ స్కీమ్' (CTS) మరియు 'సారథి' (SARTHI) కి సంబంధించి కింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:

1. భారతదేశంలోని ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్ ఐటీఐలు రెండు రకాలు CTS కింద పనిచేస్తాయి.
2. సారథి (SARTHI) అనేది CTS కింద ఏర్పాటు చేయబడిన ఒక సలహా యంత్రాంగం.
3. సారథి సమావేశంలో నేషనల్ ఐటీఐ గ్రేడింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ మరియు మహిళల భాగస్వామ్యం పెంపుపై ప్రధానంగా చర్చించారు.

పై వ్యాఖ్యలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?

A) 1, 2 మాత్రమే

B) 2, 3 మాత్రమే

C) 1, 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: D

Explanation: పై మూడు వ్యాఖ్యలూ సరైనవే. పత్రికా ప్రకటన ప్రకారం 3,326 ప్రభుత్వ మరియు 10,562 ప్రైవేట్ ఐటీఐలు CTS కింద ఉన్నాయి. సారథి అనేది CTS పరిధిలోని సలహా వేదిక, ఇందులో గ్రేడింగ్ మరియు మహిళా ప్రాతినిధ్యంపై చర్చించారు.

---

PYQ 3:

ప్రతిపాదన (A): భారతదేశం నైపుణ్యాభివృద్ధి ద్వారా తన జనాభా ప్రయోజనాన్ని (Demographic Dividend) సంపూర్ణంగా ఉపయోగించుకోవడానికి ఐటీఐల సిలబస్ ఆధునికీకరణ అత్యవసరం.
కారణం (R): టెక్నాలజీ వేగంగా మారుతున్న ప్రస్తుత ఇండస్ట్రీ 4.0 యుగంలో పాత సిలబస్‌తో శిక్షణ పొందిన కార్మికులకు పరిశ్రమల్లో డిమాండ్ తగ్గుతోంది.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: జనాభా ప్రయోజనాన్ని పొందాలంటే యువతకు ఉపాధి లభించాలి. మారుతున్న టెక్నాలజీకి (Industry 4.0) తగ్గట్టుగా పాత సిలబస్‌ను మారిస్తేనే (ఇదే సారథి లక్ష్యం) పరిశ్రమలకు కావాల్సిన నైపుణ్యాలు అభ్యర్థులకు వస్తాయి. కాబట్టి R సరైన వివరణ.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశ వృత్తి విద్యా పర్యావరణ వ్యవస్థను (vocational training ecosystem) మార్చడంలో ఇటీవలే కేంద్రం ఏర్పాటు చేసిన 'సారథి' (SARTHI) చొరవ యొక్క ప్రాముఖ్యతను చర్చించండి.

సారథి (Strategic Advisory and Reforms Taskforce for Holistic ITI Transformation) అనేది భారతదేశంలోని ఐటీఐల సమగ్ర మార్పు కోసం నైపుణ్యాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ తీసుకువచ్చిన అత్యున్నత సలహా యంత్రాంగం. యువతకు ఉపాధి కల్పించడంలో ఎదురవుతున్న నైపుణ్య అంతరాలను తగ్గించడంలో దీని పాత్ర అత్యంత కీలకం.

పాలనాపరంగా చూస్తే, ఇది కేంద్ర-రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల మధ్య సమన్వయాన్ని మరియు విధానపరమైన ఏకాభిప్రాయాన్ని పెంచుతుంది. ప్రస్తుతం దేశంలో 13,888 ఐటీఐల నెట్‌వర్క్ ఉన్నప్పటికీ, పరిశ్రమల అవసరాలకు తగ్గ నైపుణ్యాలు విద్యార్థుల్లో లోపించాయి. సారథి ద్వారా తీసుకువస్తున్న నేషనల్ ఐటీఐ గ్రేడింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ విద్యాసంస్థల మధ్య ఆరోగ్యకరమైన పోటీని పెంచి నాణ్యతను మెరుగుపరుస్తుంది. అలాగే కరిక్యులమ్, మూల్యాంకన విధానాల్లో సాంకేతికతను (tech-enabled assessments) జోడించడం ద్వారా పారదర్శకత పెరుగుతుంది.

సామాజిక కోణంలో ఐటీఐలలో మహిళల భాగస్వామ్యాన్ని పెంపొందించడం ద్వారా లింగ సమానత్వానికి ఇది దోహదపడుతుంది. జనాభా ప్రయోజనాన్ని (Demographic Dividend) సద్వినియోగం చేసుకొని ఆర్థికాభివృద్ధి సాధించాలంటే సారథి నిర్దేశించిన మార్గదర్శకాలను చిత్తశుద్ధితో క్షేత్రస్థాయిలో అమలు చేయాల్సిన అవసరం ఉంది.

---

Question 2 (250 words): "ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద వృత్తి శిక్షణా నెట్‌వర్క్‌లలో ఒకదాన్ని కలిగి ఉన్నప్పటికీ, భారతదేశం గణనీయమైన నైపుణ్య అంతరాన్ని (skill gap) ఎదుర్కొంటోంది." ఇటీవలి 'సారథి' (SARTHI) చొరవ నేపథ్యంలో ఈ వ్యాఖ్యను విశ్లేషించి, జనాభా ప్రయోజనాన్ని పొందడానికి అవసరమైన నిర్మాణాత్మక సంస్కరణలను సూచించండి.

భారతదేశం పని చేసే వయస్సున్న యువ జనాభాతో (Demographic Dividend) అపారమైన ఆర్థికాభివృద్ధి సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది. ఉపాధి మరియు శిక్షణ కోసం క్రాఫ్ట్స్‌మెన్ ట్రైనింగ్ స్కీమ్ (CTS) కింద సుమారు 13,888 పారిశ్రామిక శిక్షణా సంస్థల (ITIs) నెట్‌వర్క్ ఉన్నప్పటికీ, పరిశ్రమలు కోరుకుంటున్న నైపుణ్యాలకు మరియు యువత వద్ద ఉన్న స్కిల్స్ కు మధ్య భారీ అంతరం (Skill Gap) ఉంది. పాత సిలబస్, పరిశ్రమలతో సమన్వయం లేకపోవడం, నాణ్యతా లోపాలు దీనికి ప్రధాన కారణాలు.

ఈ సమస్యలను అధిగమించడానికి కేంద్ర నైపుణ్యాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ 'సారథి' (SARTHI) టాస్క్‌ఫోర్స్‌ను ఏర్పాటు చేసింది. కరిక్యులమ్ మార్పు, నేషనల్ ఐటీఐ గ్రేడింగ్ ఫ్రేమ్‌వర్క్ అమలు, సాంకేతిక ఆధారిత మూల్యాంకనం వంటివి ఇందులో ముఖ్య అజెండాలు. అయితే కేవలం విధానాలు రూపొందిస్తే సరిపోదు, వీటిని విజయవంతం చేయడానికి పలు నిర్మాణాత్మక సంస్కరణలు అవసరం.

మొదటగా, జర్మనీ అనుసరిస్తున్న 'డ్యూయల్ ఒకేషనల్ ట్రైనింగ్' విధానాన్ని భారత్‌లో విస్తృతంగా అమలు చేయాలి. దీని ద్వారా తరగతి గది విద్యతో పాటే పరిశ్రమల్లో ఆన్-ది-జాబ్ ట్రైనింగ్ తప్పనిసరి చేయాలి. రెండవది, వృత్తి విద్య ఉమ్మడి జాబితాలో ఉన్నందున కేంద్రం ఇచ్చే నిధులను మరియు మార్గదర్శకాలను రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు రాజకీయాలకు అతీతంగా అమలు చేసేలా 'కోఆపరేటివ్ ఫెడరలిజం' స్ఫూర్తితో పనిచేయాలి. మూడవది, ఇండస్ట్రీ 4.0 కి అవసరమైన ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్, డేటా అనలిటిక్స్, డ్రోన్ టెక్నాలజీ వంటి ఆధునిక ట్రేడ్‌లలో శిక్షణ ఇవ్వడానికి ప్రైవేట్ రంగాన్ని (PPP మోడల్) భాగస్వామ్యం చేయాలి.

చివరగా, ఐటీఐలలో మహిళల ప్రవేశాలు పెంచడం ద్వారా సమగ్ర వృద్ధి సాధ్యమవుతుంది. భవిష్యత్తు అవసరాలకు అనుగుణంగా సారథి వంటి చొరవలతో ఐటీఐలను ఆధునికీకరిస్తేనే, మేక్ ఇన్ ఇండియా లక్ష్యాలు నెరవేరి, యువతకు నాణ్యమైన ఉపాధి అవకాశాలు లభిస్తాయి.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: విద్యార్థులు తరచుగా 'SARTHI' ని రోడ్డు రవాణా మంత్రిత్వ శాఖ డ్రైవింగ్ లైసెన్సుల కోసం తెచ్చిన 'సారథి (Sarathi)' పోర్టల్‌తో తికమక పడుతుంటారు. కానీ ఇది 'SARTHI' (Strategic Advisory and Reforms Taskforce for Holistic ITI Transformation), నైపుణ్యాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖకు (MSDE) చెందినది.
• Trap 2: భారతదేశంలో ఐటీఐలన్నీ కేంద్ర ప్రభుత్వం లేదా కేవలం ప్రభుత్వ ఆధీనంలోనే నడుస్తాయని ఒక తప్పుడు అంచనా ఉంది. వాస్తవానికి, దేశంలోని 13,888 ఐటీఐలలో 10,562 ప్రైవేట్ ఐటీఐలు (Private ITIs) ఉన్నాయి, ఇవన్నీ CTS కిందనే పనిచేస్తాయి.
• Trap 3: CTS (క్రాఫ్ట్స్‌మెన్ ట్రైనింగ్ స్కీమ్) మరియు అప్రెంటిస్‌షిప్ (Apprenticeship) ఒకటే అని చాలామంది విద్యార్థులు పొరబడతారు. CTS అనేది ఐటీఐలలో ఇచ్చే ఇన్‌స్టిట్యూషనల్ శిక్షణ కాగా, అప్రెంటిస్‌షిప్ అనేది ఫ్యాక్టరీలో పని చేస్తూ నేర్చుకునే ఆన్-ది-జాబ్ శిక్షణ.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims: ఎంసిక్యూ (MCQs) లో ఎక్కువగా SARTHI ఏ మంత్రిత్వ శాఖ కిందకు వస్తుంది (MSDE) మరియు దాని ప్రధాన అజెండా ఏమిటి (ITI transformation, Grading, Women's participation) అనే అంశాలపై ప్రశ్నలు రావచ్చు.
• Mains: GS Paper 2 & 3 లో 'Demographic Dividend' సాధించడంలో, లేదా 'Skill Gap' తగ్గించడంలో ప్రభుత్వం తీసుకుంటున్న చర్యలలో భాగంగా సారథి (SARTHI) గురించి తప్పనిసరిగా ఉదహరించాలి.
• Interview: ఇంటర్వ్యూలలో "మనదేశ ఇంజినీరింగ్ గ్రాడ్యుయేట్లలో నిరుద్యోగం ఎందుకు ఎక్కువగా ఉంది? ఐటీఐలకు, ఇండస్ట్రీకి మధ్య గ్యాప్ ఎలా తగ్గించాలి?" అని అడిగినప్పుడు, సారథి (SARTHI) తీసుకువస్తున్న టెక్-ఎనేబుల్డ్ అసెస్‌మెంట్ మరియు ఇండస్ట్రీ కనెక్ట్ గురించి జవాబు ఇవ్వాలి.
• Prediction: రాబోయే గ్రూప్స్ లేదా UPSC ప్రిలిమ్స్‌లో "National ITI Grading Framework" ఉద్దేశ్యంపై ఒక స్టేట్‌మెంట్-బేస్డ్ ప్రశ్న వచ్చే అవకాశం చాలా ఎక్కువ.