జామ్‌నగర్‌లో 168 మెగావాట్ల AI డేటా సెంటర్ నిర్మించనున్న మెటా మరియు రిలయన్స్

What Happened

మెటా ప్లాట్‌ఫామ్స్, రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్ (RIL) కలిసి భారతదేశపు మొట్టమొదటి ఏఐ ఆధారిత డేటా సెంటర్‌ను నిర్మించేందుకు భాగస్వామ్యం ప్రకటించాయి. 168 మెగావాట్ల సామర్థ్యంతో గుజరాత్‌లో ఈ కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేయనున్నారు. మెటా గ్లోబల్ ఏఐ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్‌ను విస్తరించడం మరియు భారతదేశపు డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థను బలోపేతం చేయడమే ఈ ప్రాజెక్ట్ తక్షణ లక్ష్యం. దీన్ని రిలయన్స్ నిర్మించగా, మెటా లీజుకు తీసుకోనుంది.

When & Where

ఈ ప్రాజెక్ట్ నిర్మాణాన్ని జూన్ 2026లో ప్రకటించారు. గుజరాత్ రాష్ట్రంలోని జామ్‌నగర్‌లో ఇది ఏర్పాటు కానుంది. జామ్‌నగర్‌కు సబ్‌మెరైన్ కేబుల్ ల్యాండింగ్ స్టేషన్లకు దగ్గరగా ఉండటం, జియో ఫైబర్ నెట్‌వర్క్ మరియు పునరుత్పాదక ఇంధన వనరులు అందుబాటులో ఉండటం వల్ల ఈ ప్రాంతాన్ని ఎంచుకున్నారు.

Who Is Involved

• రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ లిమిటెడ్ (RIL): ఈ డేటా సెంటర్‌కు సంబంధించిన డిజైన్, నిర్మాణం, నిర్వహణ మరియు పవర్ సప్లై బాధ్యతలను తీసుకుంటుంది. ముకేశ్ అంబానీ దీనికి చైర్మన్.
• మెటా ప్లాట్‌ఫామ్స్ (Meta): మార్క్ జుకర్‌బర్గ్ నేతృత్వంలోని ఈ సంస్థ డేటా సెంటర్‌ను లీజుకు తీసుకొని, తన ఏఐ అప్లికేషన్ల (ఫేస్‌బుక్, ఇన్‌స్టాగ్రామ్, వాట్సాప్) కోసం ఉపయోగిస్తుంది.
• క్లీన్‌మాక్స్ & ఫోర్త్ పార్టనర్ ఎనర్జీ: డేటా సెంటర్ కు కావలసిన 1 గిగావాట్ (GW) పునరుత్పాదక ఇంధనాన్ని అందించే సోలార్, విండ్ పవర్ సంస్థలు.

How It Works

1. రిలయన్స్ సంస్థ ముందుగా 168 మెగావాట్ల సామర్థ్యంతో డేటా సెంటర్‌ను నిర్మిస్తుంది.
2. ఈ కేంద్రంలో ఏఐ మోడల్స్, శిక్షణ కోసం అవసరమైన సూపర్ కంప్యూటింగ్ సర్వర్లను ఏర్పాటు చేస్తారు.
3. సర్వర్లు వేడెక్కకుండా ఉండేందుకు, స్థానిక మంచినీటికి బదులుగా డీశాలినేట్ చేసిన సముద్రపు నీటిని (Desalinated seawater) కూలింగ్ కోసం ఉపయోగిస్తారు.
4. పూర్తిగా సౌర మరియు పవన విద్యుత్ (పునరుత్పాదక ఇంధనం) తోనే ఈ డేటా సెంటర్ నడుస్తుంది. తద్వారా పర్యావరణానికి హాని జరగదు.

Why It Matters

ఈ ప్రాజెక్ట్ భారతదేశ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ (UPSC GS-3) విభాగానికి చాలా ముఖ్యం. ఏఐ డేటా మోడల్స్ కు భారీ కంప్యూటింగ్ పవర్ అవసరం, కాబట్టి దేశీయంగా ఇలాంటి సెంటర్లు ఉండటం వల్ల డేటా లోకలైజేషన్ సులభతరం అవుతుంది. అలాగే డీశాలినేట్ చేసిన నీటిని, పునరుత్పాదక విద్యుత్‌ను వాడటం ద్వారా పర్యావరణ అనుకూల సాంకేతికతకు ఇది ఆదర్శంగా నిలుస్తుంది. ఇది దేశంలో భారీ ఎత్తున ఏఐ మౌలిక సదుపాయాల పెట్టుబడులను ఆకర్షిస్తుంది.

Historical Background

📌 [BACKGROUND — verify independently] భారతదేశంలో డేటా సెంటర్ల ప్రయాణం 2000ల ప్రారంభంలో చిన్న సర్వర్ రూమ్‌లతో మొదలైంది.

• 2020లో మెటా సంస్థ రిలయన్స్ జియోలో 5.7 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడి పెట్టి వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యానికి పునాది వేసింది.
• 2020 నవంబర్ లో భారత ప్రభుత్వం జాతీయ డేటా సెంటర్ పాలసీ (National Data Centre Policy) ముసాయిదాను విడుదల చేసింది.
• 2023లో ఆమోదించబడిన డిజిటల్ పర్సనల్ డేటా ప్రొటెక్షన్ (DPDP) చట్టం డేటా భద్రతకు ప్రాధాన్యతనిస్తూ, దేశీయ డేటా సెంటర్లకు డిమాండ్ పెంచింది.

Previous Related Events

📌 [BACKGROUND — verify independently]

• 2024 ప్రారంభంలో టాటా గ్రూప్‌తో కలసి 100 మెగావాట్ల సామర్థ్యాన్ని లీజుకు తీసుకునేందుకు ఓపెన్ ఏఐ (OpenAI) ప్రణాళికలు ప్రకటించింది.
• 2023లో ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశాఖపట్నంలో 1 గిగావాట్ సామర్థ్యంతో ఏఐ హబ్ ఏర్పాటు చేసేందుకు గూగుల్ ప్రతిపాదించింది.
• అమెజాన్, మైక్రోసాఫ్ట్ సంస్థలు కూడా ఇటీవల దేశంలో 52 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడులతో తమ క్లౌడ్ మౌలిక సదుపాయాలను విస్తరించనున్నట్లు ప్రకటించాయి.

Static GK Connection

• డేటా లోకలైజేషన్: దేశ పౌరుల డేటాను దేశ సరిహద్దుల్లోనే భద్రపరచడాన్ని డేటా లోకలైజేషన్ అంటారు. ఇది ఆర్టికల్ 21 (Right to Privacy) కింద వ్యక్తుల గోప్యతను కాపాడటానికి ఉపయోగపడుతుంది.
• డీశాలినేషన్ (Desalination): సముద్రపు నీటిలోని ఉప్పు మరియు మలినాలను తొలగించి, ఉపయోగపడే నీరుగా మార్చే ప్రక్రియ. రివర్స్ ఆస్మాసిస్ (Reverse Osmosis) పద్ధతిని ఇందులో విరివిగా వాడతారు.

India & World Comparison

ప్రపంచ డేటా సెంటర్ మార్కెట్లో అమెరికా, యూరప్ దేశాలు ముందున్నాయి. అయితే రాబోయే కాలంలో అత్యంత వేగంగా డేటా వినియోగం పెరిగే దేశం భారత్. గ్లోబల్ రియల్ ఎస్టేట్ సంస్థల నివేదిక ప్రకారం, ఆసియా పసిఫిక్ ప్రాంతంలో ముంబై, చెన్నైలు ముఖ్యమైన డేటా హబ్‌లుగా మారుతున్నాయి. మెటా వంటి బహుళజాతి సంస్థలు భారత్‌లో సొంత సెంటర్లను నిర్మించడం, చైనాకు ప్రత్యామ్నాయంగా భారత్‌ను గ్లోబల్ టెక్ హబ్‌గా మారుస్తోంది.

Future Impact

ఈ డేటా సెంటర్ రాబోయే 2 ఏళ్లలో అందుబాటులోకి వస్తుంది. భవిష్యత్తులో దేశంలో కృత్రిమ మేధస్సుకు సంబంధించిన స్టార్టప్‌లు, పరిశోధనలకు ఇది ఊతం ఇస్తుంది. 2034 నాటికి భారతదేశ డేటా సెంటర్ మార్కెట్ 13.11 బిలియన్ డాలర్లకు చేరుకుంటుందని అంచనా. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఐటీ రంగంలో కొత్త రాయితీలు మరియు "మౌలిక సదుపాయాల" (Infrastructure) హోదాను డేటా సెంటర్లకు అధికారికంగా పూర్తిస్థాయిలో కల్పించే అవకాశం ఉంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• రిలయన్స్, మెటా కలిసి జామ్‌నగర్‌లో 168 MW ఏఐ డేటా సెంటర్‌ను ఏర్పాటు చేయనున్నాయి.
• ఇది మెటా కు భారతదేశంలో తొలి బిల్ట్-టు-సూట్ (built-to-suit) సదుపాయం.
• 2 సంవత్సరాల కాలపరిమితిలో రిలయన్స్ దీనిని నిర్మించి మెటాకు లీజుకు ఇస్తుంది.
• ఈ ప్రాజెక్టును పూర్తిగా పునరుత్పాదక ఇంధనంతో (సోలార్, విండ్) నడుపుతారు.
• మెటా సంస్థ క్లీన్‌మాక్స్ (837 MW), ఫోర్త్ పార్టనర్ ఎనర్జీ (88 MW) లతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది.
• డేటా సెంటర్‌ను చల్లబరచడానికి డీశాలినేట్ చేసిన సముద్రపు నీటిని ఉపయోగిస్తారు.
• మంచినీటి వనరులపై ఒత్తిడి తగ్గించడానికి ఈ గ్రీన్ కూలింగ్ విధానం ఎంచుకున్నారు.
• సబ్‌మెరైన్ కేబుల్ ల్యాండింగ్ స్టేషన్లకు దగ్గరగా ఉన్నందున జామ్‌నగర్ ఎంపికైంది.
• 2020లో మెటా జియో ప్లాట్‌ఫామ్స్‌లో 9.99% వాటాను (5.7 బిలియన్ డాలర్లు) కొనుగోలు చేసింది.
• ఏఐ మోడల్స్‌కు అవసరమైన భారీ డేటా ప్రాసెసింగ్‌కు ఇది ఉపయోగపడుతుంది.
• డేటా లోకలైజేషన్ మరియు జాతీయ భద్రతా కోణంలో ఇది కీలకం.
• భారత్‌లో డేటా సెంటర్ల వృద్ధికి DPDP యాక్ట్ 2023 చట్టబద్ధమైన ఊతం ఇచ్చింది.
• 2034 నాటికి భారత డేటా సెంటర్ మార్కెట్ 13.11 బిలియన్ డాలర్లకు చేరవచ్చు.
• ఈ పరిణామంతో సిలికాన్ వ్యాలీ తరహాలో గ్లోబల్ ఏఐ మ్యాప్‌లో భారత్ స్థానం పటిష్టం అవుతుంది.
• టెక్నాలజీతో పాటు పర్యావరణ పరిరక్షణ లక్ష్యాలను (Net Zero) చేరుకోవడానికి ఇది తోడ్పడుతుంది.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: Data Localization & AI Infrastructure

• Definition: దేశ పౌరులకు సంబంధించిన డేటాను ఇతర దేశాలకు బదిలీ చేయకుండా, భౌతికంగా దేశ సరిహద్దుల్లోని సర్వర్లలో భద్రపరచడాన్ని డేటా లోకలైజేషన్ అంటారు.
• Constitutional / Legal Basis: సుప్రీంకోర్టు పుట్టస్వామి తీర్పు (2017) ప్రకారం గోప్యత హక్కు (Article 21). దానికి అనుగుణంగా Digital Personal Data Protection Act, 2023.
• Scientific / Economic Principle: డిజిటల్ సావరిన్టీ (Digital Sovereignty) మరియు స్కేలబిలిటీ. భారీ ఏఐ ప్రాసెసింగ్‌కు క్లౌడ్ ఇన్‌ఫ్రాస్ట్రక్చర్ కీలకం.
• How it connects to this event: మెటా తన భారతీయ యూజర్ల డేటాను మరియు ఏఐ సేవలను జామ్‌నగర్ డేటా సెంటర్ ద్వారా స్థానికంగానే ప్రాసెస్ చేస్తుంది.
• Origin & History: 2018లో ఆర్బీఐ పేమెంట్స్ డేటాను స్థానికంగానే ఉంచాలని ఆదేశించడంతో భారత్‌లో ఈ చర్చ మొదలైంది.
• Key milestone 1: జస్టిస్ శ్రీకృష్ణ కమిటీ (2018) డేటా ప్రొటెక్షన్ బిల్లుపై మొదటి ముసాయిదాను సమర్పించింది.
• Key milestone 2: 2023లో పార్లమెంటు ఉభయ సభలు డిజిటల్ పర్సనల్ డేటా ప్రొటెక్షన్ చట్టాన్ని ఆమోదించాయి.
• Related Acts / Schemes / Treaties: నేషనల్ ఏఐ పోర్టల్ (INDIAai), ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ యాక్ట్ 2000 (Section 43A).
• Nodal Ministry / Body: మినిస్ట్రీ ఆఫ్ ఎలక్ట్రానిక్స్ అండ్ ఇన్ఫర్మేషన్ టెక్నాలజీ (MeitY).
• India-specific relevance: 800 మిలియన్లకు పైగా ఇంటర్నెట్ వినియోగదారులతో ప్రపంచంలోనే అతిపెద్ద డేటా ఉత్పత్తిదారుల్లో భారత్ ఒకటి.
• Global comparison: యూరోపియన్ యూనియన్ GDPR (General Data Protection Regulation) ద్వారా కఠినమైన డేటా భద్రతా నిబంధనలు అమలు చేస్తోంది.
• Data point: భారతదేశ డేటా సెంటర్ సామర్థ్యం రాబోయే ఐదేళ్లలో రెట్టింపు అవుతుందని క్రిసిల్ (CRISIL) నివేదిక పేర్కొంది.
• Common exam angle: డేటా లోకలైజేషన్ వల్ల కలిగే ఆర్థిక, భద్రతా ప్రయోజనాలు, మరియు సవాళ్లు (వ్యాపార వ్యయం పెరగడం) గురించి మెయిన్స్‌లో అడుగుతారు.
• Easy memory hook: D-A-T-A: Domestic Servers, AI computing, Tech Sovereignty, Act of 2023.

---

❓ Practice MCQs

Q1. మెటా మరియు రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ ఎక్కడ 168 MW AI డేటా సెంటర్‌ను ఏర్పాటు చేయనున్నాయి? [Easy]

A) బెంగళూరు, కర్ణాటక

B) విశాఖపట్నం, ఆంధ్రప్రదేశ్

C) జామ్‌నగర్, గుజరాత్

D) పూణే, మహారాష్ట్ర

Answer: C

Explanation: మెటా మరియు రిలయన్స్ ఒప్పందం ప్రకారం గుజరాత్‌లోని జామ్‌నగర్‌లో 168 మెగావాట్ల సామర్థ్యంతో డేటా సెంటర్ ఏర్పాటు కానుంది.

---

Q2. మెటా ఏఐ డేటా సెంటర్‌ను చల్లబరచడానికి (Cooling) దేనిని ఉపయోగించనున్నారు? [Easy]

A) భూగర్భ జలాలు

B) వర్షపు నీటి నిల్వలు

C) డీశాలినేట్ చేసిన సముద్రపు నీరు

D) నైట్రోజన్ వాయువు

Answer: C

Explanation: పర్యావరణాన్ని కాపాడేందుకు మరియు మంచినీటి కొరత తలెత్తకుండా డీశాలినేట్ చేసిన సముద్రపు నీటిని కూలింగ్ కోసం వాడనున్నారు.

---

Q3. భారతదేశంలో వ్యక్తుల డిజిటల్ డేటా భద్రత కోసం ఇటీవల ఆమోదించబడిన చట్టం ఏది? [Moderate]

A) డేటా ప్రైవసీ యాక్ట్ 2020

B) డిజిటల్ పర్సనల్ డేటా ప్రొటెక్షన్ (DPDP) యాక్ట్ 2023

C) సైబర్ సెక్యూరిటీ అండ్ డేటా యాక్ట్ 2022

D) నేషనల్ ఇన్ఫర్మేషన్ పాలసీ 2021

Answer: B

Explanation: పౌరుల డేటా భద్రత మరియు డేటా లోకలైజేషన్ నిబంధనల కోసం భారత ప్రభుత్వం 2023లో DPDP చట్టాన్ని తీసుకువచ్చింది.

---

Q4. మెటా తన డేటా సెంటర్ల కోసం పునరుత్పాదక ఇంధనాన్ని పొందడానికి భారతదేశంలో ఏ సంస్థలతో ఒప్పందం కుదుర్చుకుంది? [Moderate]

A) అదానీ గ్రీన్ మరియు టాటా పవర్

B) క్లీన్‌మాక్స్ మరియు ఫోర్త్ పార్టనర్ ఎనర్జీ

C) రిలయన్స్ న్యూ ఎనర్జీ మరియు ఎన్టీపీసీ

D) సుజ్లాన్ మరియు గ్రీన్‌కో

Answer: B

Explanation: రాజస్థాన్, కర్ణాటక, యూపీ తదితర రాష్ట్రాల్లో దాదాపు 1 గిగావాట్ క్లీన్ ఎనర్జీ కోసం క్లీన్‌మాక్స్ మరియు ఫోర్త్ పార్టనర్ ఎనర్జీతో మెటా ఒప్పందం చేసుకుంది.

---

Q5. ఒక విదేశీ సంస్థ భారతీయ పౌరుల సమాచారాన్ని భారతదేశంలో ఉన్న సర్వర్లలోనే భద్రపరచడాన్ని ఏమంటారు? [Moderate]

A) డేటా ఎన్‌క్రిప్షన్

B) డేటా మిర్రరింగ్

C) డేటా లోకలైజేషన్

D) క్లౌడ్ హైడింగ్

Answer: C

Explanation: భౌతికంగా దేశ సరిహద్దుల్లో డేటాను నిల్వ చేసే విధానాన్ని డేటా లోకలైజేషన్ అంటారు. ఇది జాతీయ భద్రతకు కీలకం.

---

Q6. జామ్‌నగర్‌ను డేటా సెంటర్ కోసం ఎంపిక చేయడానికి కింది వాటిలో ప్రధాన కారణం కానిది ఏది? [Tricky]

A) పశ్చిమ సబ్‌మెరైన్ కేబుల్ ల్యాండింగ్ స్టేషన్లకు దగ్గరగా ఉండటం

B) పునరుత్పాదక ఇంధన వనరులు మరియు డీశాలినేషన్ సౌకర్యం

C) దేశంలోనే అతిపెద్ద సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్ల పూల్ అక్కడే ఉండటం

D) రిలయన్స్ జియో యొక్క విస్తృతమైన ఫైబర్ నెట్‌వర్క్

Answer: C

Explanation: భారతదేశంలో ఎక్కువ సాఫ్ట్‌వేర్ ఇంజనీర్లు బెంగళూరు, హైదరాబాద్, పూణే లాంటి నగరాల్లో ఉన్నారు, జామ్‌నగర్‌లో కాదు. మిగతావన్నీ జామ్‌నగర్‌ను ఎంచుకోవడానికి గల వాస్తవ కారణాలు.

---

Q7. గోప్యత హక్కు (Right to Privacy) ని ప్రాథమిక హక్కుగా సుప్రీంకోర్టు ఏ తీర్పులో స్పష్టం చేసింది, ఇది డేటా ప్రొటెక్షన్‌కు మూలస్తంభంగా నిలిచింది? [Tricky]

A) కేశవానంద భారతి కేసు

B) జస్టిస్ కె.ఎస్. పుట్టస్వామి వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా

C) మినర్వా మిల్స్ కేసు

D) శ్రేయా సింఘాల్ వర్సెస్ యూనియన్ ఆఫ్ ఇండియా

Answer: B

Explanation: 2017లో జస్టిస్ కె.ఎస్. పుట్టస్వామి కేసులో సుప్రీంకోర్టు గోప్యత హక్కును ఆర్టికల్ 21 కింద ప్రాథమిక హక్కుగా గుర్తించింది.

---

Q8. ఈ ప్రాజెక్ట్ కింద నిర్మిస్తున్న డేటా సెంటర్ రకానికి సంబంధించి సరైన పదం ఏది? [Tricky]

A) కో-లొకేషన్ డేటా సెంటర్ (Colocation)

B) ఎడ్జ్ డేటా సెంటర్ (Edge)

C) బిల్ట్-టు-సూట్ డేటా సెంటర్ (Built-to-suit)

D) మైక్రో డేటా సెంటర్

Answer: C

Explanation: మెటా కోసం ప్రత్యేకంగా నిర్మిస్తున్న ఈ సెంటర్ ఒక "బిల్ట్-టు-సూట్" (Built-to-suit) సదుపాయం అని కంపెనీల సంయుక్త ప్రకటనలో స్పష్టం చేశారు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

డేటా లోకలైజేషన్ (Data Localization) యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి?

A) భారతీయ కంపెనీలకు విదేశాల్లో సర్వర్లు ఏర్పాటు చేసుకోవడానికి రాయితీలు ఇవ్వడం

B) దేశ పౌరుల ఇంటర్నెట్ వినియోగ డేటాను దేశ భౌగోళిక సరిహద్దుల్లోని సర్వర్లలో భద్రపరచడం

C) డేటాను ఉపగ్రహాల ద్వారా మాత్రమే ప్రసారం చేయడం

D) విదేశీ సోషల్ మీడియా యాప్‌లను పూర్తిగా నిషేధించడం

Answer: B

Explanation: జాతీయ భద్రత మరియు గోప్యతా చట్టాల అమలు కోసం డేటాను స్థానికంగా భద్రపరచడమే డేటా లోకలైజేషన్.

---

PYQ 2:

ఇటీవల వార్తల్లో నిలిచిన "ఏఐ డేటా సెంటర్ల" కు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. మెటా తన మొట్టమొదటి భారతీయ ఏఐ డేటా సెంటర్‌ను రిలయన్స్ భాగస్వామ్యంతో జామ్‌నగర్‌లో నిర్మిస్తోంది.
2. ఈ డేటా సెంటర్‌లు పూర్తిగా భూగర్భ జలాలను ఉపయోగించి చల్లబరుస్తారు.
3. డిజిటల్ పర్సనల్ డేటా ప్రొటెక్షన్ చట్టం డేటా భద్రతకు అవసరమైన నిబంధనలను నిర్దేశిస్తుంది.

పైన పేర్కొన్న వాటిలో ఏది/ఏవి సరైనవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 1 మరియు 3 మాత్రమే

C) 2 మరియు 3 మాత్రమే

D) 1, 2 మరియు 3

Answer: B

Explanation: వాక్యం 2 తప్పు, ఎందుకంటే కూలింగ్ కోసం భూగర్భ జలాలు కాకుండా డీశాలినేట్ చేసిన సముద్రపు నీటిని ఉపయోగిస్తున్నారు. 1, 3 వాక్యాలు సరైనవి.

---

PYQ 3:

Assertion (A): అంతర్జాతీయ టెక్ కంపెనీలు భారతదేశంలో భారీ డేటా సెంటర్లను నిర్మించడానికి మొగ్గు చూపుతున్నాయి.
Reason (R): భారతదేశంలో అత్యధిక ఇంటర్నెట్ వినియోగదారులు ఉండటం మరియు ప్రభుత్వం డేటా ప్రొటెక్షన్ చట్టాలను కఠినతరం చేయడం.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: భారీ జనాభా, డేటా వినియోగం పెరగడం మరియు DPDP లాంటి చట్టాల ద్వారా స్థానిక డేటా నిల్వ అవసరం కావడమే డేటా సెంటర్ల ఏర్పాటుకు ప్రధాన కారణం.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో కృత్రిమ మేధస్సు (AI) పురోగతిలో స్వదేశీ డేటా సెంటర్ల పాత్రను వివరించండి.

భారతదేశాన్ని గ్లోబల్ టెక్నాలజీ హబ్‌గా మార్చడంలో స్వదేశీ కృత్రిమ మేధస్సు (AI) డేటా సెంటర్లు అత్యంత కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి. ఏఐ మోడల్స్‌కు శిక్షణ ఇవ్వడానికి మరియు నిర్వహించడానికి భారీ కంప్యూటింగ్ పవర్ మరియు అపారమైన డేటా ప్రాసెసింగ్ సామర్థ్యం అవసరం. డేటాను విదేశాలకు పంపడం ద్వారా లేటెన్సీ (ఆలస్యం) పెరగడమే కాకుండా, భద్రతాపరమైన ముప్పు పొంచి ఉంటుంది.

దేశీయంగా డేటా సెంటర్లు నిర్మించడం వల్ల డేటా లోకలైజేషన్ సులభతరం అవుతుంది. ఉదాహరణకు, ఇటీవల మెటా మరియు రిలయన్స్ ఇండస్ట్రీస్ గుజరాత్‌లోని జామ్‌నగర్‌లో 168 MW సామర్థ్యంతో ఏఐ డేటా సెంటర్‌ను ఏర్పాటు చేయనున్నాయి. దీని వల్ల పౌరుల డేటా దేశ సరిహద్దులు దాటకుండానే (DPDP యాక్ట్ 2023 ప్రకారం) చట్టబద్ధంగా ప్రాసెస్ చేయబడుతుంది. అలాగే ఇంటర్నెట్ వేగం పెరిగి, స్థానిక స్టార్టప్‌లకు ఏఐ మౌలిక సదుపాయాలు సులభంగా అందుబాటులోకి వస్తాయి. పర్యావరణ స్పృహతో పునరుత్పాదక ఇంధనాన్ని వినియోగిస్తూ భవిష్యత్తు అవసరాలకు అనుగుణంగా ప్రభుత్వం డేటా సెంటర్లకు 'మౌలిక సదుపాయాల హోదా' కల్పిస్తే, ఈ రంగం గణనీయంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది.

---

Question 2 (250 words): గ్లోబల్ టెక్ దిగ్గజాలు భారత్‌లో ఏఐ మౌలిక సదుపాయాలపై పెట్టుబడులు పెట్టడం వెనుక ఉన్న భౌగోళిక రాజకీయ, ఆర్థిక కారణాలను విశ్లేషించండి. ఈ క్రమంలో తలెత్తే పర్యావరణ సవాళ్లను ఎలా ఎదుర్కోవాలి?

ప్రస్తుత ప్రపంచంలో డేటా అనేది "కొత్త చమురు" గా పరిగణించబడుతోంది. గ్లోబల్ టెక్ దిగ్గజాలు భారత్‌ను కేవలం వినియోగ మార్కెట్‌గా కాకుండా, కృత్రిమ మేధస్సు మౌలిక సదుపాయాల (AI Infrastructure) కేంద్రంగా మార్చడానికి భారీ పెట్టుబడులు పెడుతున్నాయి. ఇటీవల రిలయన్స్‌తో మెటా కుదుర్చుకున్న 168 MW ఏఐ డేటా సెంటర్ ఒప్పందం, అమెజాన్ మరియు మైక్రోసాఫ్ట్‌ల 52 బిలియన్ డాలర్ల పెట్టుబడి ప్రణాళికలు దీనికి నిదర్శనం.

భౌగోళిక రాజకీయంగా, అమెరికా-చైనా వాణిజ్య ఉద్రిక్తతల కారణంగా పాశ్చాత్య దేశాలు చైనాకు ప్రత్యామ్నాయంగా (China Plus One వ్యూహం) సురక్షితమైన ప్రజాస్వామ్య దేశంగా భారత్‌ను ఎంచుకుంటున్నాయి. ఆర్థికంగా, 800 మిలియన్లకు పైగా ఇంటర్నెట్ వినియోగదారులు ఉన్న భారత్‌లో డేటా వినియోగం అత్యధికం. అలాగే 2023 డిజిటల్ పర్సనల్ డేటా ప్రొటెక్షన్ చట్టం డేటా లోకలైజేషన్‌ను తప్పనిసరి చేయడంతో, కంపెనీలు స్థానికంగా సర్వర్లు ఏర్పాటు చేయడం తప్పనిసరి అయింది. ఈ పెట్టుబడుల వల్ల దేశంలో ఐటీ రంగ ఉపాధి అవకాశాలు పెరగడంతో పాటు డిజిటల్ ఎకానమీ బలోపేతం అవుతుంది.

అయితే, డేటా సెంటర్ల నిర్వహణ పర్యావరణపరంగా పెద్ద సవాలు. 24 గంటలు నడిచే సర్వర్లు అత్యధిక విద్యుత్‌ను వినియోగిస్తాయి, మరియు వాటిని చల్లబరచడానికి మిలియన్ల గ్యాలన్ల నీరు అవసరం. ఈ సమస్యను అధిగమించడానికి, శిలాజ ఇంధనాలపై ఆధారపడకుండా పునరుత్పాదక ఇంధనం (సౌర, పవన విద్యుత్) వైపు మళ్లాలి. మెటా-రిలయన్స్ జామ్‌నగర్ ప్రాజెక్టులో కూలింగ్ కోసం మంచినీటికి బదులు డీశాలినేట్ చేసిన సముద్రపు నీటిని వాడటం ఒక ఆదర్శవంతమైన నమూనా. ప్రభుత్వం గ్రీన్ డేటా సెంటర్ల (Green Data Centres) ఏర్పాటుకు పన్ను రాయితీలు ఇవ్వడం ద్వారా సాంకేతిక వృద్ధిని, పర్యావరణ సుస్థిరతను సమతుల్యం చేయవచ్చు.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: Students often confuse డేటా సెంటర్ల ప్రదేశం (Location) with బెంగుళూరు లేదా హైదరాబాద్. The correct fact is జామ్‌నగర్, గుజరాత్ (మెటా-రిలయన్స్ ఏఐ డేటా సెంటర్ విషయంలో).
• Trap 2: A common wrong assumption is ఏఐ డేటా సెంటర్ కూలింగ్ కోసం సాధారణ మంచినీటి వనరులు వాడుతున్నారని. The reality is పర్యావరణ పరిరక్షణ కోసం డీశాలినేట్ చేసిన (ఉప్పు తీసివేసిన) సముద్రపు నీటిని ఉపయోగిస్తున్నారు.
• Trap 3: Many students miss డేటా సెంటర్ మరియు డేటా ప్రొటెక్షన్ చట్టం మధ్య సంబంధం when answering questions on this topic. Always remember 2023 డిజిటల్ పర్సనల్ డేటా ప్రొటెక్షన్ (DPDP) చట్టం వల్లే స్థానిక సర్వర్ల (డేటా లోకలైజేషన్) డిమాండ్ అమాంతం పెరిగింది.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims: డేటా సెంటర్ సామర్థ్యం (168 MW), ఏర్పాటు చేసే ప్రాంతం (జామ్‌నగర్), మరియు పర్యావరణ హితంగా వాడుతున్న సాంకేతికతలు (డీశాలినేటెడ్ వాటర్, రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ) పై నేరుగా ప్రశ్నలు రావచ్చు.
• Mains: GS-3 లో సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ విభాగంలో, "డేటా లోకలైజేషన్, ఏఐ మౌలిక సదుపాయాలు భారత డిజిటల్ ఎకానమీని ఎలా మారుస్తాయి?" అనే విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నను ఆశించవచ్చు. పర్యావరణ సవాళ్లను జోడించడం (Green tech) అదనపు పాయింట్.
• Interview: గ్లోబల్ టెక్నాలజీ హబ్‌గా చైనాకి పోటీగా భారత్ ఎలా ఎదుగుతోంది అనే అంశంపై మీ అభిప్రాయం అడగవచ్చు.
• Prediction: రాబోయే ఎగ్జామ్స్ లో "డిజిటల్ పర్సనల్ డేటా ప్రొటెక్షన్ చట్టం - 2023" లేదా గ్రీన్ డేటా సెంటర్ల ఆవశ్యకత మీద ఒక ప్రశ్న కచ్చితంగా వస్తుంది.

Reliance and Meta Partnership Details [1.1.3] This video details the Reliance-Meta AI data centre project in Jamnagar, highlighting its 168 MW capacity and innovative use of desalinated seawater for cooling, which underscores the environmental and technological scope of the initiative.