ప్రముఖ భారతీయ షూటింగ్ దిగ్గజం, అత్యుత్తమ క్రీడా శిక్షకుడు జస్పాల్ రాణా (49 ఏళ్లు) జూన్ 11, 2026న న్యూఢిల్లీలో కన్నుమూశారు. ఆసియా క్రీడలు మరియు కామన్వెల్త్ క్రీడల్లో భారతదేశానికి ఎన్నో స్వర్ణ పతకాలు సాధించిపెట్టిన ఆయన మృతి పట్ల కేంద్ర హోం మరియు సహకార శాఖ మంత్రి శ్రీ అమిత్ షా తీవ్ర దిగ్భ్రాంతిని, ప్రగాఢ సంతాపం వ్యక్తం చేశారు. 2024 పారిస్ ఒలింపిక్స్లో చరిత్ర సృష్టించిన మను భాకర్కు కోచ్గా వ్యవహరించిన ఆయన, భారతీయ షూటింగ్ రంగాన్ని అంతర్జాతీయ స్థాయికి తీసుకెళ్లడంలో విశేష కృషి చేశారు. పోటీ పరీక్షల్లో 'క్రీడలు-ప్రముఖ వ్యక్తులు' విభాగంలో ఈ అంశం అత్యంత కీలకం.
భారతదేశం గర్వించదగ్గ షూటింగ్ క్రీడాకారుడు మరియు ప్రముఖ కోచ్ అయిన జస్పాల్ రాణా తన 49వ ఏట కన్నుమూశారు. ఈ విషాద ఘటనపై కేంద్ర హోం మరియు సహకార శాఖ మంత్రి అమిత్ షా జూన్ 12, 2026న ప్రగాఢ సంతాపం వ్యక్తం చేశారు. రాణా తన జీవితాంతం భారతీయ షూటింగ్ రంగానికి చేసిన అపారమైన సేవలను కేంద్ర మంత్రి స్మరించుకున్నారు.
ఈ పత్రికా ప్రకటన న్యూఢిల్లీలోని ప్రెస్ ఇన్ఫర్మేషన్ బ్యూరో (PIB) ద్వారా జూన్ 12, 2026 మధ్యాహ్నం 12:54 గంటలకు విడుదలైంది. జర్మనీలోని మ్యూనిచ్ నుండి తిరిగి వస్తుండగా అనారోగ్యానికి గురైన జస్పాల్ రాణా న్యూఢిల్లీలోని ఒక ఆసుపత్రిలో చికిత్స పొందుతూ తుదిశ్వాస విడిచారు.
ఒక అత్యుత్తమ షూటింగ్ కోచ్గా జస్పాల్ రాణా అనుసరించిన శిక్షణా పద్ధతులు (Mechanism):
1. సాంకేతిక నైపుణ్యాల పెంపు: 25 మీటర్ల పిస్టల్ షూటింగ్లో శ్వాస నియంత్రణ, ట్రిగ్గర్ కంట్రోల్ వంటి అంశాలపై అథ్లెట్లకు కఠిన శిక్షణ ఇవ్వడం.
2. మానసిక దృఢత్వం (Mental Toughness): ఒలింపిక్స్ లాంటి అంతర్జాతీయ వేదికలపై ఉండే తీవ్రమైన ఒత్తిడిని (pressure) జయించేందుకు సిమ్యులేషన్ వాతావరణాన్ని సృష్టించడం.
3. యక్తిగత ప్రణాళికలు: ప్రతి షూటర్ బలాలు మరియు బలహీనతలను విశ్లేషించి, వారికి తగిన అనుకూలమైన శిక్షణా విధానాలను రూపొందించడం.
4. నిరంతర మూల్యాంకనం: దేశవాళీ పోటీల ద్వారా యువ ప్రతిభను గుర్తించి, వారిని దశలవారీగా అంతర్జాతీయ టోర్నమెంట్ల కోసం సన్నద్ధం చేయడం.
1990ల కాలంలో అంతర్జాతీయ షూటింగ్ (ISSF) ఈవెంట్లలో భారతదేశ ప్రాతినిధ్యం చాలా తక్కువగా ఉండేది. ఐరోపా, చైనా దేశాల ఆధిపత్యం నడిచే ఆ దశలో జస్పాల్ రాణా ఒంటరి పోరాటం చేసి భారత పతాకాన్ని ఎగురవేశారు. నేడు షూటింగ్ క్రీడలో చైనా, అమెరికాల సరసన భారతదేశం ఒక అగ్రశ్రేణి పవర్హౌస్గా మారడానికి రాణా వేసిన పునాదులే కారణం.
Core Concept: ద్రోణాచార్య అవార్డు (Dronacharya Award)
Q1. ఇటీవల కన్నుమూసిన దిగ్గజ క్రీడాకారుడు జస్పాల్ రాణా ఏ క్రీడకు చెందినవారు? [Easy]
A) ఆర్చరీ
B) షూటింగ్
C) వెయిట్ లిఫ్టింగ్
D) రెజ్లింగ్
Answer: B
Explanation: జస్పాల్ రాణా భారతీయ షూటింగ్ క్రీడాకారుడు. 25 మీటర్ల పిస్టల్ విభాగంలో ఆయన ఎన్నో అంతర్జాతీయ పతకాలు సాధించారు.
Q2. ఏ క్రీడల చరిత్రలో అత్యధికంగా 15 పతకాలు సాధించిన భారతీయ అథ్లెట్గా జస్పాల్ రాణా రికార్డు సృష్టించారు? [Easy]
A) ఆసియా క్రీడలు
B) ఒలింపిక్ క్రీడలు
C) కామన్వెల్త్ క్రీడలు
D) దక్షిణాసియా క్రీడలు
Answer: C
Explanation: ఆయన నాలుగు కామన్వెల్త్ క్రీడల (1994, 1998, 2002, 2006) ఎడిషన్లలో పాల్గొని ఏకంగా 15 పతకాలు (9 స్వర్ణాలు) సాధించారు.
Q3. జస్పాల్ రాణా మృతికి సంబంధించి పత్రికా ప్రకటన (PIB) ద్వారా అధికారికంగా ప్రగాఢ సంతాపం వ్యక్తం చేసిన కేంద్ర మంత్రి ఎవరు? [Moderate]
A) కేంద్ర క్రీడల మంత్రి మన్సుఖ్ మాండవీయ
B) ప్రధాన మంత్రి నరేంద్ర మోదీ
C) కేంద్ర హోం మరియు సహకార శాఖ మంత్రి అమిత్ షా
D) రక్షణ మంత్రి రాజ్నాథ్ సింగ్
Answer: C
Explanation: PIB ప్రెస్ రిలీజ్ 2272021 ప్రకారం, కేంద్ర హోం మరియు సహకార శాఖ మంత్రి శ్రీ అమిత్ షా ఆయన మృతికి అధికారిక సంతాపం తెలిపారు.
Q4. 2024 పారిస్ ఒలింపిక్స్లో ఏ భారతీయ షూటర్కు శిక్షణ ఇచ్చినందుకు గాను జస్పాల్ రాణా ప్రపంచవ్యాప్త ప్రశంసలు అందుకున్నారు? [Moderate]
A) అభినవ్ బింద్రా
B) సౌరభ్ చౌదరి
C) మను భాకర్
D) హీనా సిద్ధూ
Answer: C
Explanation: 2024 పారిస్ ఒలింపిక్స్లో డబుల్ బ్రాంజ్ మెడల్ సాధించిన మను భాకర్కు రాణా పర్సనల్ మరియు ప్రధాన కోచ్గా వ్యవహరించారు.
Q5. జస్పాల్ రాణా సాధించిన అవార్డుల క్రమానికి సంబంధించి క్రింది వాటిలో సరైనది ఏది? [Moderate]
A) పద్మశ్రీ (1994), అర్జున (1997), ద్రోణాచార్య (2020)
B) అర్జున (1994), పద్మశ్రీ (1997), ద్రోణాచార్య (2020)
C) ద్రోణాచార్య (1994), అర్జున (1997), పద్మశ్రీ (2020)
D) పద్మభూషణ్ (1994), అర్జున (2000), ద్రోణాచార్య (2020)
Answer: B
Explanation: జస్పాల్ రాణా తన క్రీడా విజయాలకు 1994లో అర్జున అవార్డు, 1997లో పద్మశ్రీ అందుకున్నారు. అనంతరం కోచ్గా 2020లో ద్రోణాచార్య అవార్డు పొందారు.
Q6. ఏ ఆసియా క్రీడలలో జస్పాల్ రాణా 3 స్వర్ణ పతకాలు గెలుచుకుని, 25 మీటర్ల సెంటర్ ఫైర్ పిస్టల్ విభాగంలో ప్రపంచ రికార్డును సమం చేశారు? [Tricky]
A) 1994 హిరోషిమా
B) 1998 బ్యాంకాక్
C) 2002 బుసాన్
D) 2006 దోహా
Answer: D
Explanation: 2006లో ఖతార్ రాజధాని దోహాలో జరిగిన ఆసియా క్రీడలలో రాణా అత్యుత్తమ ప్రదర్శన కనబరిచి, ప్రపంచ రికార్డును సమం చేశారు.
Q7. ద్రోణాచార్య అవార్డు గురించి క్రింది వాటిలో సరికాని వ్యాఖ్య ఏది? [Tricky]
A) ఇది 1985లో ప్రారంభించబడింది.
B) ఇది క్రీడా శిక్షకులకు ప్రదానం చేయబడుతుంది.
C) దీనిని కేంద్ర యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ ప్రకటిస్తుంది.
D) ఈ అవార్డును జీవితంలో ఒక క్రీడాకారుడు ఎన్నిసార్లైనా అందుకోవచ్చు.
Answer: D
Explanation: ద్రోణాచార్య అవార్డు క్రీడా శిక్షకులకు జీవితకాలంలో ఒకసారి మాత్రమే ప్రదానం చేయబడుతుంది, ప్రతి సంవత్సరం ఎన్నిసార్లైనా ఇచ్చే పురస్కారం కాదు.
Q8. కేంద్ర ప్రభుత్వ క్రీడా పురస్కారాల పంపిణీకి బాధ్యత వహించే నోడల్ మినిస్ట్రీ ఏది? [Tricky]
A) హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ
B) యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ
C) సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ
D) మానవ వనరుల అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ
Answer: B
Explanation: జాతీయ క్రీడా పురస్కారాలన్నీ (రాజీవ్/మేజర్ ధ్యాన్ చంద్ ఖేల్ రత్న, అర్జున, ద్రోణాచార్య) యువజన వ్యవహారాలు మరియు క్రీడల మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోకి వస్తాయి.
PYQ 1:
కామన్వెల్త్ క్రీడల చరిత్రలో ఏ క్రీడాకారుడు భారతదేశం తరపున అత్యధిక పతకాలను (15 పతకాలు) గెలుచుకుని రికార్డు నెలకొల్పారు?
A) అభినవ్ బింద్రా
B) జస్పాల్ రాణా
C) సుశీల్ కుమార్
D) శరత్ కమల్
Answer: B
Explanation: షూటింగ్ దిగ్గజం జస్పాల్ రాణా 1994, 1998, 2002, 2006 కామన్వెల్త్ క్రీడల్లో మొత్తం 15 పతకాలు (9 స్వర్ణాలు) సాధించి అగ్రస్థానంలో ఉన్నారు.
PYQ 2:
జస్పాల్ రాణాకు సంబంధించి క్రింది వ్యాఖ్యలను పరిశీలించండి:
1. ఆయన ఆసియా క్రీడలలో పలు బంగారు పతకాలను సాధించిన ప్రముఖ వెయిట్ లిఫ్టర్.
2. క్రీడాకారుడిగా ఆయన సేవలకు పద్మశ్రీ పురస్కారం లభించింది.
3. పారిస్ ఒలింపిక్స్లో పతకాలు సాధించిన మను భాకర్కు ఈయన కోచ్గా వ్యవహరించారు.
పై వ్యాఖ్యలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?
A) 1 మరియు 2 మాత్రమే
B) 2 మరియు 3 మాత్రమే
C) 1 మరియు 3 మాత్రమే
D) పైవన్నీ
Answer: B
Explanation: స్టేట్మెంట్ 1 తప్పు ఎందుకంటే జస్పాల్ రాణా షూటింగ్ క్రీడాకారుడు, వెయిట్ లిఫ్టర్ కాదు. స్టేట్మెంట్ 2 మరియు 3 పూర్తిగా సరైనవి.
PYQ 3:
కింది వాటిని జతపరచండి:
(జాబితా-I: క్రీడా పురస్కారం)
P. ద్రోణాచార్య అవార్డు
Q. అర్జున అవార్డు
R. ఖేలో ఇండియా స్కీమ్
(జాబితా-II: ప్రారంభించిన సంవత్సరం / ఉద్దేశం)
1. 1961
2. 2018 (గ్రాస్ రూట్స్ టాలెంట్)
3. 1985
సరైన జవాబును ఎంచుకోండి:
A) P-3, Q-1, R-2
B) P-1, Q-3, R-2
C) P-3, Q-2, R-1
D) P-2, Q-1, R-3
Answer: A
Explanation: ద్రోణాచార్య అవార్డు కోచ్ల కోసం 1985లో ప్రారంభమైంది (P-3). అర్జున అవార్డు క్రీడాకారుల కోసం 1961లో మొదలైంది (Q-1). ఖేలో ఇండియా 2018లో స్థానిక ప్రతిభను వెలికితీసేందుకు ప్రారంభమైంది (R-2).
Question 1 (150 words): భారతీయ క్రీడారంగంలో జస్పాల్ రాణా పాత్రను మరియు శిక్షకుడిగా ఆయన సాధించిన విజయాలను అంచనా వేయండి.
Answer: భారతీయ షూటింగ్ క్రీడను అంతర్జాతీయ పటంలో ఒక అగ్రగామి శక్తిగా నిలపడంలో జస్పాల్ రాణా (1976-2026) పాత్ర చిరస్మరణీయమైనది. 1990ల దశకంలో అంతర్జాతీయ ఈవెంట్లలో భారతదేశ ప్రాతినిధ్యం నామమాత్రంగా ఉన్న సమయంలో, ఆయన ఒంటరి పోరాటం చేశారు. నాలుగు కామన్వెల్త్ గేమ్స్ ఎడిషన్లలో 15 పతకాలు (9 స్వర్ణాలు) సాధించి, ఇప్పటికీ చెక్కుచెదరని రికార్డును నెలకొల్పారు. 2006 దోహా ఆసియా క్రీడల్లో 3 స్వర్ణాలు గెలిచి ప్రపంచ రికార్డును సమం చేయడం ఆయన క్రీడా నైపుణ్యానికి నిదర్శనం.
రెండవ దశలో, ఆయన ఒక శిక్షకుడిగా (కోచ్గా) మారడం భారతీయ క్రీడా పర్యావరణ వ్యవస్థకు ఎంతో మేలు చేసింది. ఒలింపిక్స్ ఒత్తిడిని తట్టుకునేలా యువ క్రీడాకారుల మనస్తత్వాన్ని ఆయన తీర్చిదిద్దారు. దీని ఫలితమే 2024 పారిస్ ఒలింపిక్స్లో మను భాకర్ సాధించిన రెండు చారిత్రక కాంస్య పతకాలు. ఆయన సేవలకు గాను ప్రభుత్వం 1994లో అర్జున, 1997లో పద్మశ్రీ, 2020లో ద్రోణాచార్య అవార్డులను అందించింది. క్రీడాకారులు తమ కెరీర్ అనంతరం కోచ్లుగా మారి దేశానికి సేవ చేయడానికి జస్పాల్ రాణా జీవితం ఒక ఉదాహరణ మరియు భవిష్యత్ తరాలకు మార్గదర్శకం.
Question 2 (250 words): ఒలింపిక్స్ లాంటి అంతర్జాతీయ వేదికలపై భారతదేశ క్రీడా ప్రతిభను పెంపొందించడంలో "ద్రోణాచార్య అవార్డు" గ్రహీతల పాత్రను విశ్లేషించండి. క్రీడా మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిలో ఉన్న సవాళ్లను చర్చించండి.
Answer: ఒలింపిక్స్, ఆసియా క్రీడలు వంటి అంతర్జాతీయ వేదికలపై ఒక అథ్లెట్ పతకం సాధించడం వెనుక అదృశ్యంగా నిరంతరం శ్రమించేది వారి కోచ్లు. భారత క్రీడా పర్యావరణ వ్యవస్థలో గురువులకు సముచిత గౌరవం ఇస్తూ 1985లో ప్రారంభించిన 'ద్రోణాచార్య అవార్డు' ఇందుకు నిదర్శనం. ఇటీవల కన్నుమూసిన దిగ్గజ షూటర్, ద్రోణాచార్య అవార్డు గ్రహీత (2020) జస్పాల్ రాణా జీవితమే దీనికి ఒక స్పష్టమైన ఉదాహరణ. 2024 పారిస్ ఒలింపిక్స్లో మను భాకర్ అద్భుత ప్రదర్శన వెనుక ఉన్నది ఆయన వ్యూహరచనే.
ద్రోణాచార్య అవార్డు గ్రహీతలు కేవలం సాంకేతిక అంశాలను నేర్పించడమే కాకుండా, క్రీడాకారులలో మానసిక దృఢత్వాన్ని (Mental Toughness) పెంచుతారు. అంతర్జాతీయ టోర్నమెంట్ల ఒత్తిడిని ఎలా జయించాలో వారి స్వీయ అనుభవాల ద్వారా నేర్పుతారు. సౌరభ్ చౌదరి, అనీష్ భాన్వాలా వంటి యువతను జస్పాల్ రాణా తీర్చిదిద్దిన విధానం జాతీయస్థాయిలో ప్రతిభను ఎలా వెలికితీయొచ్చో స్పష్టం చేస్తోంది.
అయినప్పటికీ, భారతదేశంలో క్రీడా మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధిలో అనేక సవాళ్లు ఉన్నాయి. గ్రామీణ మరియు టైర్-2 నగరాల్లో అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలతో కూడిన శిక్షణా కేంద్రాలు లోపించడం మొదటి ప్రధాన సమస్య. ప్రభుత్వ నిధుల కేటాయింపులు ఉన్నప్పటికీ, ఖేలో ఇండియా (Khelo India) వంటి పథకాల ఫలాలు కింది స్థాయికి చేరడంలో బ్యూరోక్రటిక్ జాప్యం జరుగుతోంది. అంతేకాకుండా క్రీడను వృత్తిగా ఎంచుకునే యువతకు ఆర్థిక భద్రత లేకపోవడం పెద్ద అడ్డంకి.
ఈ సవాళ్లను అధిగమించడానికి, ప్రభుత్వ-ప్రైవేట్ భాగస్వామ్యం (PPP) మోడల్లో స్పోర్ట్స్ అకాడమీలను స్థాపించాలి. జస్పాల్ రాణా వంటి అంకితభావం కలిగిన కోచ్ల సేవలను గ్రామీణ స్థాయిలో విస్తరించాలి. క్రీడాకారులతో పాటు కోచ్లకు కూడా సమగ్ర ఆర్థిక మరియు ఆరోగ్య భద్రతను కల్పిస్తేనే, భవిష్యత్తులో భారతదేశం ఒలింపిక్స్ పతకాల పట్టికలో అగ్రస్థానానికి చేరుకోగలదు.
ప్రిలిమ్స్ పరీక్షలలో జస్పాల్ రాణా సాధించిన అవార్డుల క్రమం (అర్జున - 1994, పద్మశ్రీ - 1997, ద్రోణాచార్య - 2020) మరియు ఆయన సాధించిన ప్రపంచ రికార్డు (25m సెంటర్ ఫైర్ పిస్టల్) పై నేరుగా ఫ్యాక్ట్-బేస్డ్ ప్రశ్నలు వస్తాయి. మెయిన్స్ (GS-2, Essay) లో స్పోర్ట్స్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్, క్రీడలలో గురువుల (కోచ్ల) పాత్ర మరియు ప్రభుత్వ క్రీడా పురస్కారాల ఆవశ్యకతపై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు ఆశించవచ్చు. ఇంటర్వ్యూలలో స్పోర్ట్స్ పాలసీని మెరుగుపరచడానికి మీరిచ్చే సలహాలు అడగవచ్చు, అప్పుడు రాణా కేస్ స్టడీ వాడండి. భవిష్యత్తు పరీక్షల్లో "ద్రోణాచార్య అవార్డు" గురించి ఒక డైరెక్ట్ MCQ కచ్చితంగా వస్తుంది.