గ్లోబల్ విండ్ డే 2026: 100 GW లక్ష్యం దిశగా భారతదేశ పవన విద్యుత్ ప్రయాణం

What Happened

2026 జూన్ 15న ప్రపంచ పవన దినోత్సవాన్ని పురస్కరించుకుని, భారతదేశం తన పవన విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని 100 GW కి దాటించే లక్ష్యంతో ఒక కీలక సమీక్షను మరియు కార్యాచరణ ప్రణాళికను సిద్ధం చేసింది. ఈ నేపథ్యంలో గోవాలో "విండ్ ఎనర్జీ: ఫ్రమ్ ఆంబిషన్ టు యాక్సిలరేషన్" అనే థీమ్‌తో జాతీయ సదస్సును నిర్వహించారు. పవన విద్యుత్‌లో దేశం సాధించిన 56.09 GW సామర్థ్యాన్ని సమీక్షించడంతో పాటు, ఆఫ్‌షోర్ ప్రాజెక్టులను వేగవంతం చేసేలా నిర్ణయాలు తీసుకున్నారు.

When & Where

ఈ గ్లోబల్ విండ్ డే సదస్సు 15 జూన్ 2026 న గోవాలో జరిగింది. వాతావరణ మార్పులను అరికట్టేందుకు ప్రపంచ దేశాలు కృషి చేస్తున్న తరుణంలో, భారత పునరుత్పాదక ఇంధన భవిష్యత్తును నిర్ణయించడంలో ఈ సదస్సు కేంద్ర బిందువుగా నిలిచింది. ముఖ్యంగా ఆఫ్‌షోర్ ప్రాజెక్టులకు కేంద్రమైన గుజరాత్, తమిళనాడు రాష్ట్రాలు ప్రధాన పాత్ర పోషించాయి.

Who Is Involved

• మినిస్ట్రీ ఆఫ్ న్యూ అండ్ రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ (MNRE): పవన విద్యుత్ విధానాల రూపకల్పన మరియు ప్రాజెక్టుల అమలుకు నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ.
• సెంట్రల్ ఎలక్ట్రిసిటీ అథారిటీ (CEA): విద్యుత్ ప్రణాళిక మరియు గ్రిడ్ కనెక్టివిటీ భద్రతను పర్యవేక్షించే సంస్థ.
• సోలార్ ఎనర్జీ కార్పొరేషన్ ఆఫ్ ఇండియా (SECI) & IREDA: ప్రాజెక్టులకు నిధులు సమకూర్చడం మరియు టెండరింగ్/బిడ్డింగ్ ప్రక్రియను నిర్వహించే ప్రభుత్వ సంస్థలు.
• రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు: రాజస్థాన్, గుజరాత్, తమిళనాడు లాంటి వనరుల అధిక రాష్ట్రాల ప్రతినిధులు.

How It Works

1. వనరుల మ్యాపింగ్: దేశవ్యాప్తంగా 900 కి పైగా విండ్ మానిటరింగ్ స్టేషన్ల ద్వారా 50 నుంచి 150 మీటర్ల ఎత్తులో గాలి వేగం, నాణ్యత అంచనా వేస్తారు.
2. దేశీయ తయారీ మరియు సప్లై చైన్: బ్లేడ్లు, టవర్లు, గేర్‌బాక్స్‌ల వంటి ముఖ్యమైన భాగాలను స్థానికంగానే తయారు చేస్తున్నారు (ప్రస్తుతం తయారీ సామర్థ్యం 24 GW).
3. ఆన్‌షోర్ మరియు ఆఫ్‌షోర్ ప్రాజెక్టుల అమలు: భూభాగంపై (Onshore) పవన విద్యుత్ ప్రాజెక్టుల నిర్మాణంతో పాటు, VGF నిధులతో సముద్ర జలాల్లో (Offshore) కొత్త ప్రాజెక్టులకు శ్రీకారం చుట్టారు.
4. గ్రిడ్ అనుసంధానం: ఉత్పత్తి అయిన విద్యుత్‌ను 'గ్రీన్ ఎనర్జీ ఓపెన్ యాక్సెస్ రూల్స్' ద్వారా జాతీయ గ్రిడ్‌కు అనుసంధానించి Round-the-Clock (RTC) సరఫరా లక్ష్యంగా ముందుకెళ్తారు.

Why It Matters

• ఎకనామిక్ ఇంపాక్ట్: టర్బైన్ విడిభాగాల్లో 70-80% దేశీయంగా తయారవుతుండటం వల్ల స్థానికంగా ఉద్యోగ సృష్టి, అలాగే ఎగుమతులకు ఊతం లభిస్తుంది.
• ఎన్విరాన్‌మెంటల్ ఇంపాక్ట్: కర్బన ఉద్గారాల తగ్గింపు మరియు వాతావరణ మార్పుల లక్ష్యాలను (Net Zero by 2070) చేరుకోవడానికి ఈ పునరుత్పాదక ఇంధనం అత్యవసరం.
• ఎగ్జామ్ లింక్: యూపీఎస్సీ మెయిన్స్ GS Paper 3 (మౌలిక సదుపాయాలు - ఇంధనం మరియు పర్యావరణం) కు ప్రత్యక్షంగా సంబంధం కలిగి ఉంది.

Historical Background

• 1986: భారతదేశంలో మొదటిసారిగా వాణిజ్యపరంగా పవన విద్యుత్ పైలట్ ప్రాజెక్టులను మహారాష్ట్ర, గుజరాత్, తమిళనాడులో స్థాపించారు.
• 2014: భారతదేశ పవన విద్యుత్ సామర్థ్యం మార్చి 2014 నాటికి కేవలం 21.04 GW మాత్రమే ఉండేది, అది ఇప్పుడు 2.66 రెట్లు పెరిగింది.
• 2015: కేంద్ర ప్రభుత్వం నేషనల్ ఆఫ్‌షోర్ విండ్ ఎనర్జీ పాలసీని తీసుకొచ్చింది, దీని ద్వారా సముద్రపు గాలిని విద్యుత్‌గా మార్చే ప్రయత్నాలకు పునాది పడింది.

Previous Related Events

• ఆగస్టు 2022: 2030 నాటికి 500 GW శిలాజేతర ఇంధన సామర్థ్యాన్ని సాధించాలన్న లక్ష్యంతో భారతదేశం తన NDC (Nationally Determined Contributions) లను అధికారికంగా అప్‌డేట్ చేసింది.
• 2023-24: పునరుత్పాదక ఇంధన ప్రాజెక్టుల కొనుగోలు నిబంధనలను (Renewable Purchase Obligations - RPOs) మరింత కఠినతరం చేస్తూ పవన విద్యుత్‌కు ప్రత్యేక వాటాను కేంద్రం నిర్దేశించింది.
• 2024-25: గత ఏడాదిలో భారతదేశం 4.15 GW పవన విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని అదనంగా జోడించింది, అయితే దీన్ని 2025-26 లో 6.05 GW కి అధిగమించింది.

Static GK Connection

• పవన శక్తి (Wind Energy): గాలిలోని గతిశక్తిని (Kinetic Energy) ఏరోడైనమిక్ బ్లేడ్ల సహాయంతో టర్బైన్ల ద్వారా యాంత్రిక మరియు విద్యుత్ శక్తిగా మార్చే సూత్రం.
• రుతుపవనాలు (Monsoons): భారతదేశంలో పవన విద్యుత్ ఉత్పత్తికి భౌగోళికంగా నైరుతి మరియు ఈశాన్య రుతుపవనాలు అతిపెద్ద కారణం. అందుకే దేశంలో గాలి వేగం ఎప్పుడూ ఒకేలా ఉండదు.

India & World Comparison

భారతదేశం ప్రస్తుతం 56.09 GW పవన విద్యుత్ సామర్థ్యంతో ప్రపంచంలో నాల్గవ స్థానంలో ఉంది. చైనా, అమెరికా, మరియు జర్మనీలు మొదటి మూడు స్థానాల్లో ఉన్నాయి. గ్లోబల్ విండ్ ఎనర్జీ కౌన్సిల్ (GWEC) ప్రకారం, ఆసియా పసిఫిక్ రీజియన్‌లో భారతదేశం అత్యంత వేగంగా వృద్ధి చెందుతున్న పవన విద్యుత్ మార్కెట్.

Future Impact

• రాబోయే ప్రాజెక్టుల అమలు: ప్రస్తుతం సుమారు 28 GW పవన విద్యుత్ ప్రాజెక్టులు వివిధ నిర్మాణ దశల్లో ఉన్నాయి.
• కొత్త మార్కెట్లకు విస్తరణ: పవన ప్రాజెక్టులు సాంప్రదాయకంగా ఉన్న రాష్ట్రాలకే పరిమితం కాకుండా మధ్యప్రదేశ్, తెలంగాణ, ఒడిశా వంటి కొత్త రాష్ట్రాలకు కూడా విస్తరిస్తున్నారు.
• టెక్నాలజీ మరియు ఎగుమతులు: భవిష్యత్తులో ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) ఆధారిత వాతావరణ అంచనా (Forecasting tools) వాడకం పెరగనుంది. అలాగే గ్లోబల్ సప్లై చైన్‌లో భారత్ ఎగుమతిదారుగా మారే అవకాశం ఉంది.

---

🔑 Key Points for Revision

• గ్లోబల్ విండ్ డే ఏటా జూన్ 15 న జరుపుకుంటారు.
• 2026 సదస్సు గోవాలో నిర్వహించబడింది.
• సదస్సు ఇతివృత్తం: "విండ్ ఎనర్జీ: ఫ్రమ్ ఆంబిషన్ టు యాక్సిలరేషన్".
• భారతదేశం పవన విద్యుత్ సామర్థ్యంలో ప్రపంచంలో 4 వ స్థానంలో ఉంది.
• మార్చి 2026 నాటికి భారత స్థాపిత పవన సామర్థ్యం 56.09 GW.
• 150 మీటర్ల ఎత్తు వద్ద స్థూల పవన శక్తి అంచనా 1,163.9 GW.
• వనరుల సామర్థ్యంలో రాజస్థాన్ (284.2 GW), గుజరాత్ (180.8 GW) అగ్రగామిగా ఉన్నాయి.
• 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో గరిష్టంగా 6.05 GW కొత్త పవన సామర్థ్యం జతచేయబడింది.
• గుజరాత్, తమిళనాడులో 1,000 MW ఆఫ్‌షోర్ విండ్ ప్రాజెక్టులకు ₹6,853 కోట్ల VGF ఆమోదం లభించింది.
• దేశీయ పవన టర్బైన్ల తయారీ సామర్థ్యం 24 GW కు చేరింది (70-80% దేశీయ విడిభాగాలు).
• పవన ఉత్పత్తిలో 45% గరిష్ట (పీక్) డిమాండ్ గంటల్లోనే జరుగుతుంది.
• విద్యుత్ ఉత్పత్తి ప్రోత్సాహకానికి GBI (Generation Based Incentive) కింద ₹500 కోట్లు పంపిణీ చేయబడ్డాయి.
• పునరుత్పాదక ఇంధన కొనుగోలు నిబంధనల (RPOs) కింద పవన విద్యుత్‌కు ప్రత్యేక వాటా ఉంది.
• అమలు దశలో మరో 28 GW ప్రాజెక్టులు నిర్మాణంలో ఉన్నాయి.
• పెట్టుబడిదారులను ఆకర్షించడానికి Late Payment Surcharge రూల్స్ అమలులో ఉన్నాయి.

---

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: ఆఫ్‌షోర్ మరియు ఆన్‌షోర్ పవన విద్యుత్ (Offshore and Onshore Wind Energy)

• Definition: భూభాగంపై విండ్ టర్బైన్లు ఏర్పాటు చేస్తే దాన్ని ఆన్‌షోర్ పవన విద్యుత్ అని, సముద్ర జలాల్లో ఏర్పాటు చేస్తే ఆఫ్‌షోర్ పవన విద్యుత్ అని అంటారు.
• Constitutional / Legal Basis: ఎలక్ట్రిసిటీ యాక్ట్, 2003 సెక్షన్ 86 ప్రకారం పునరుత్పాదక ఇంధన అభివృద్ధిని కేంద్ర, రాష్ట్ర రెగ్యులేటరీ కమీషన్లు ప్రోత్సహించాలి.
• Scientific / Economic Principle: భూమి మీద కంటే సముద్రం మీద ఎటువంటి భౌతిక అడ్డంకులు (కొండలు, భవనాలు) ఉండవు కాబట్టి గాలి వేగం నిలకడగా ఉంటుంది, విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం అధికంగా ఉంటుంది.
• How it connects to this event: గుజరాత్, తమిళనాడు తీరాలలో 1000 MW ఆఫ్‌షోర్ ప్రాజెక్టుల ఏర్పాటుకు కేంద్రం ఇటీవల ₹6,853 కోట్ల వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF) ప్రకటించింది.
• Origin & History: ఆన్‌షోర్ పవన విద్యుత్ 1980ల నాటికే మొదలవగా, ఆఫ్‌షోర్ ప్రాజెక్టుల కోసం 2015 లో తొలిసారిగా నేషనల్ ఆఫ్‌షోర్ విండ్ ఎనర్జీ పాలసీని ఆమోదించారు.
• Key milestone 1: మార్చి 2014 నాటికి భారతదేశ పవన విద్యుత్ సామర్థ్యం కేవలం 21.04 GW గా నమోదు కావడం.
• Key milestone 2: 2026 నాటికి ఈ సామర్థ్యం 56.09 GW కి చేరుకుని 2.66 రెట్ల వృద్ధిని సాధించడం.
• Related Acts / Schemes / Treaties: నేషనల్ గ్రీన్ హైడ్రోజన్ మిషన్, పారిస్ వాతావరణ ఒప్పందం (2015), సస్టైనబుల్ డెవలప్‌మెంట్ గోల్ 7 (SDG-7: Affordable and Clean Energy).
• Nodal Ministry / Body: మినిస్ట్రీ ఆఫ్ న్యూ అండ్ రెన్యూవబుల్ ఎనర్జీ (MNRE).
• India-specific relevance: భారతదేశానికి 7,500 కి.మీ కు పైగా సుదీర్ఘ తీరరేఖ ఉన్నందున ఆఫ్‌షోర్ పవన విద్యుత్‌కు అపార భౌగోళిక అవకాశాలు ఉన్నాయి.
• Global comparison: ఆఫ్‌షోర్ పవన విద్యుత్‌లో ప్రస్తుతం యూరప్ (బ్రిటన్) మరియు చైనా దేశాలు అగ్రగామిగా ఉన్నాయి.
• Data point: 150 మీటర్ల ఎత్తులో భారతదేశం అంచనా వేసిన స్థూల వనరుల సామర్థ్యం 1,163.9 GW గా ఉంది.
• Common exam angle: సివిల్స్, గ్రూప్స్ పరీక్షల్లో పునరుత్పాదక ఇంధన లక్ష్యాలు, ర్యాంకింగ్స్, మరియు ఆఫ్‌షోర్ ప్రాజెక్టులకు ఎంపిక చేసిన రాష్ట్రాలపై ప్రశ్నలు వస్తాయి.
• Easy memory hook: "Offshore = Ocean, Onshore = Land" (వనరుల్లో రాజస్థాన్ ఆన్‌షోర్‌లో కింగ్, గుజరాత్ మరియు TN ఆఫ్‌షోర్‌లో టార్గెట్).

---

❓ Practice MCQs

Q1. ప్రపంచ పవన దినోత్సవం 2026 (జూన్ 15) కు సంబంధించి సదస్సు ఎక్కడ నిర్వహించబడింది? [Easy]

A) న్యూఢిల్లీ

B) గోవా

C) చెన్నై

D) గాంధీనగర్

Answer: B

Explanation: గ్లోబల్ విండ్ డే 2026 సదస్సు 15 జూన్ 2026 న గోవాలో "విండ్ ఎనర్జీ: ఫ్రమ్ ఆంబిషన్ టు యాక్సిలరేషన్" అనే థీమ్‌తో జరిగింది.

---

Q2. స్థాపిత పవన విద్యుత్ సామర్థ్యంలో ప్రపంచవ్యాప్తంగా భారతదేశం ర్యాంక్ ఎంత? [Easy]

A) 2వ

B) 3వ

C) 4వ

D) 5వ

Answer: C

Explanation: 56.09 GW సామర్థ్యంతో భారతదేశం ప్రస్తుతం పవన విద్యుత్‌లో ప్రపంచంలో 4 వ స్థానంలో ఉంది.

---

Q3. మార్చి 2026 నాటికి భారతదేశం చేరుకున్న మొత్తం స్థాపిత పవన విద్యుత్ సామర్థ్యం ఎంత? [Moderate]

A) 21.04 GW

B) 28.00 GW

C) 56.09 GW

D) 100.00 GW

Answer: C

Explanation: అధికారిక లెక్కల ప్రకారం మార్చి 2026 నాటికి భారత పవన విద్యుత్ సామర్థ్యం 56.09 GW కు చేరుకుంది.

---

Q4. 150 మీటర్ల ఎత్తు వద్ద అత్యధిక పవన విద్యుత్ వనరుల సామర్థ్యం (Potential) గల రాష్ట్రం ఏది? [Moderate]

A) గుజరాత్

B) రాజస్థాన్

C) తమిళనాడు

D) మహారాష్ట్ర

Answer: B

Explanation: 150 మీటర్ల ఎత్తులో దేశంలోనే అత్యధికంగా 284.2 GW పవన విద్యుత్ వనరుల అంచనా సామర్థ్యం రాజస్థాన్‌లో ఉన్నట్లు గుర్తించారు.

---

Q5. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఇటీవల ఆఫ్‌షోర్ విండ్ (సముద్రంలో) ప్రాజెక్టుల కోసం ₹6,853 కోట్ల వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF) ను ఏ రెండు రాష్ట్రాల్లో ఆమోదించింది? [Moderate]

A) మహారాష్ట్ర మరియు కర్ణాటక

B) గుజరాత్ మరియు తమిళనాడు

C) ఆంధ్రప్రదేశ్ మరియు ఒడిశా

D) కేరళ మరియు గుజరాత్

Answer: B

Explanation: గుజరాత్ మరియు తమిళనాడు తీరాల్లో ఒక్కో చోట 500 MW చొప్పున మొత్తం 1,000 MW ఆఫ్‌షోర్ ప్రాజెక్టులకు ఈ VGF నిధులు ఆమోదించబడ్డాయి.

---

Q6. పవన విద్యుత్‌కు సంబంధించి 'Late Payment Surcharge Rules' అమలు చేయడం వెనుక ఉన్న ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? [Tricky]

A) విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థలను కాలుష్య నియంత్రణకు ప్రోత్సహించడం

B) టర్బైన్ల తయారీ ఖర్చును తగ్గించడం

C) డిస్కంల ద్వారా సకాలంలో చెల్లింపులను నిర్ధారించి పెట్టుబడిదారుల విశ్వాసాన్ని పెంచడం

D) పరిశ్రమలకు రాయితీపై విద్యుత్ అందించడం

Answer: C

Explanation: పంపిణీ సంస్థల (Discoms) నుండి సకాలంలో చెల్లింపులు జరిగేలా చేసి, పెట్టుబడిదారులకు నమ్మకం కలిగించడానికి ఈ నిబంధనలు తెచ్చారు.

---

Q7. భారతదేశ పవన విద్యుత్ ఉత్పాదనలో పీక్ డిమాండ్ (అత్యధిక వినియోగ) గంటలలో ఉత్పత్తి అయ్యే శాతం దాదాపు ఎంత? [Tricky]

A) 20%

B) 35%

C) 45%

D) 60%

Answer: C

Explanation: భారతదేశ పవన ఉత్పత్తిలో సుమారు 45% పీక్ డిమాండ్ ఉన్న సమయంలోనే జరుగుతుంది, ఇది గ్రిడ్ స్థిరత్వానికి అత్యంత కీలకం.

---

Q8. ఈ క్రింది వానిలో పవన శక్తి రంగానికి సంబంధించి సరికాని వాక్యం ఏది? [Tricky]

A) 2025-26 లో రికార్డు స్థాయిలో 6.05 GW కొత్త పవన సామర్థ్యం జతచేయబడింది.

B) భారతదేశం పవన విద్యుత్ టర్బైన్ విడిభాగాల్లో 70-80% దేశీయంగానే తయారుచేస్తోంది.

C) మార్చి 2026 నాటికి దేశీయ విండ్ టర్బైన్ తయారీ సామర్థ్యం 10 GW కి పడిపోయింది.

D) దాదాపు 900 విండ్ మానిటరింగ్ స్టేషన్లు వనరుల అంచనా కోసం ఏర్పాటు చేయబడ్డాయి.

Answer: C

Explanation: 2014 లో 10 GW గా ఉన్న టర్బైన్ తయారీ సామర్థ్యం, పడిపోకుండా మార్చి 2026 నాటికి 24 GW కు పెరిగింది. కాబట్టి ఆప్షన్ C తప్పు.

---

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

గ్లోబల్ విండ్ ఎనర్జీ ర్యాంకింగ్స్‌లో స్థాపిత సామర్థ్యం పరంగా భారతదేశం యొక్క ప్రస్తుత స్థానం ఏమిటి మరియు భారతదేశంలో ఏ రాష్ట్రం అత్యధిక పవన వనరుల సామర్థ్యాన్ని (150m ఎత్తులో) కలిగి ఉంది?

A) 3వ స్థానం, గుజరాత్

B) 4వ స్థానం, రాజస్థాన్

C) 5వ స్థానం, తమిళనాడు

D) 4వ స్థానం, గుజరాత్

Answer: B

Explanation: ప్రపంచ పవన విద్యుత్ సామర్థ్యంలో భారతదేశం 4వ స్థానంలో ఉంది మరియు 150m ఎత్తు వద్ద రాజస్థాన్ అత్యధిక వనరుల సామర్థ్యాన్ని (284.2 GW) కలిగి ఉంది.

---

PYQ 2:

భారతదేశంలో పవన విద్యుత్‌కు సంబంధించి ఈ క్రింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. పవన విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో 45 శాతం పీక్ డిమాండ్ గంటలలోనే జరుగుతుంది.
2. దేశంలో ఆఫ్‌షోర్ పవన ప్రాజెక్టుల అభివృద్ధి కోసం గుజరాత్ మరియు తమిళనాడులను గుర్తించారు.
3. ఏటా జూన్ 15 న 'ప్రపంచ పవన దినోత్సవం' గా జరుపుకుంటారు.

పై వాటిలో సరైన వాక్యం/వాక్యాలు ఏవి?

A) 1 మరియు 2 మాత్రమే

B) 2 మరియు 3 మాత్రమే

C) 1 మరియు 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: D

Explanation: పై మూడు వాక్యాలు ఖచ్చితంగా సరైనవే. పీక్ సమయంలో 45% ఉత్పత్తి అవుతుంది, ఆఫ్‌షోర్ ప్రాజెక్టులు గుజరాత్, TN లో రానున్నాయి మరియు జూన్ 15 గ్లోబల్ విండ్ డే.

---

PYQ 3:

ప్రకటన (A): భారతదేశం సముద్ర జలాల్లో ఆఫ్‌షోర్ పవన విద్యుత్ ప్రాజెక్టులను ప్రోత్సహిస్తూ వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF) ను కేటాయిస్తోంది.

కారణం (R): భూభాగంపై ఉండే ఆన్‌షోర్ పవన ప్రాజెక్టులతో పోలిస్తే సముద్ర జలాల్లో ఉండే ఆఫ్‌షోర్ ప్రాజెక్టులలో విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం మరియు స్థిరత్వం తక్కువగా ఉంటుంది.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు కానీ R సరైనది.

Answer: C

Explanation: ఆఫ్‌షోర్ ప్రాజెక్టులలో గాలికి ఎటువంటి భౌతిక అడ్డంకులు ఉండవు, అందువల్ల ఆన్‌షోర్ కంటే వాటి విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యం మరియు గాలి నిలకడ చాలా ఎక్కువగా ఉంటాయి. కాబట్టి R తప్పు.

---

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశం యొక్క పునరుత్పాదక ఇంధన లక్ష్యాలను సాధించడంలో పవన విద్యుత్ రంగం యొక్క ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తూ, ఇటీవల ఈ రంగంలో సాధించిన మైలురాళ్లను పేర్కొనండి.

భారతదేశం 2070 నాటికి 'నెట్-జీరో' ఉద్గారాల లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడంలో పవన విద్యుత్ ఒక కీలకమైన మూలస్తంభం. మార్చి 2026 నాటికి భారత పవన సామర్థ్యం 56.09 GW కు చేరుకోవడం మరియు ప్రపంచవ్యాప్తంగా 4వ స్థానంలో నిలవడం ఈ రంగంలో దేశ ప్రగతిని స్పష్టంగా సూచిస్తుంది.

2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో దేశం రికార్డు స్థాయిలో 6.05 GW కొత్త సామర్థ్యాన్ని జతచేసింది. దీనికున్న ప్రధాన ప్రాముఖ్యత ఏమిటంటే, పవన ఉత్పత్తిలో సుమారు 45% పీక్ డిమాండ్ (అత్యధిక వినియోగం) సమయంలోనే రావడం. దీనివల్ల సౌర విద్యుత్ అందుబాటులో లేని వేళల్లో కూడా గ్రిడ్ స్థిరత్వం సాధ్యమవుతుంది. ముఖ్యంగా, దేశీయ టర్బైన్ల తయారీ సామర్థ్యం 24 GW కు చేరడం, 70-80% విడిభాగాలు స్థానికంగా తయారవడం మేక్ ఇన్ ఇండియాకు ఊతమిస్తోంది.

భవిష్యత్తులో భూభాగంపైనే కాకుండా సముద్ర తీరాలలో (గుజరాత్, తమిళనాడు) 1000 MW ఆఫ్‌షోర్ ప్రాజెక్టులకు ₹6,853 కోట్ల VGF ఆమోదించడం ద్వారా, ఈ రంగం ఇంధన భద్రతను నిర్ధారించడంలో మరింత క్రియాశీల పాత్ర పోషించనుంది.

---

Question 2 (250 words): భారతదేశ పవన ఇంధన రంగం ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సవాళ్లు ఏమిటి? 100 GW మరియు అంతకు మించిన లక్ష్యాలను చేరుకోవడానికి ప్రభుత్వం తీసుకుంటున్న చర్యలను విశ్లేషించండి.

భారతదేశం వాతావరణ మార్పులను అరికట్టడానికి శిలాజేతర ఇంధన వాటాను వేగంగా పెంచుకుంటోంది. గ్లోబల్ విండ్ డే 2026 నాటికి దేశం 56.09 GW స్థాపిత సామర్థ్యంతో ప్రపంచంలో 4 వ స్థానంలో నిలిచింది. అయినప్పటికీ, భవిష్యత్ లక్ష్యాలను చేరుకోవడంలో ఈ రంగం పలు సవాళ్లను ఎదుర్కొంటోంది.

ప్రధానంగా ఆన్‌షోర్ (భూభాగంపై) ప్రాజెక్టుల కోసం పెద్ద ఎత్తున భూసేకరణ (Land Acquisition) జరగాలి, ఇది క్షేత్రస్థాయిలో సమస్యగా మారుతోంది. ఇక రాజస్థాన్, గుజరాత్ లాంటి రాష్ట్రాల్లో ఉత్పత్తయ్యే విద్యుత్‌ను ఇతర ప్రాంతాలకు తరలించేందుకు తగిన ట్రాన్స్‌మిషన్ నెట్‌వర్క్ కొరత ఉంది. ఆఫ్‌షోర్ (సముద్రంలో) విండ్ ప్రాజెక్టుల విషయానికొస్తే, వాటి సాంకేతికత మరియు నిర్మాణం అత్యంత వ్యయంతో కూడుకున్నది కావడంతో ప్రారంభ పెట్టుబడులు ఒక పెద్ద అవరోధం. విద్యుత్ పంపిణీ సంస్థలు (Discoms) బకాయిలు చెల్లించకపోవడం కూడా పెట్టుబడిదారులను నిరుత్సాహపరుస్తోంది.

ఈ సవాళ్లను అధిగమించేందుకు ప్రభుత్వం బహుముఖ వ్యూహాలను అమలు చేస్తోంది. ఆఫ్‌షోర్ పవన ప్రాజెక్టుల నిర్మాణ వ్యయాన్ని తగ్గించేందుకు గుజరాత్, తమిళనాడు ప్రాజెక్టులకు ₹6,853 కోట్ల వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF) కేటాయించింది. విద్యుత్ కొనుగోళ్లను ఖచ్చితంగా అమలు చేసేందుకు రెన్యూవబుల్ పర్చేజ్ ఆబ్లిగేషన్స్ (RPO) నిబంధనలను కఠినతరం చేసింది. అలాగే డిస్కంల బకాయిల కట్టడికి లేట్ పేమెంట్ సర్ఛార్జ్ రూల్స్ తెచ్చింది.

ముగింపుగా, కేవలం పవన ప్రాజెక్టులను నిర్మించడమే కాకుండా ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) తో మెరుగైన వాతావరణ అంచనా వ్యవస్థలను నెలకొల్పడం మరియు బ్యాటరీ స్టోరేజ్ సిస్టమ్స్‌ను అనుసంధానించడం ద్వారా దేశం ఇంధన భద్రతలో స్వయం సమృద్ధిని సాధించగలదు.

---

⚠️ Examiner Trap

• Trap 1: Students often confuse అత్యధిక పవన విద్యుత్ ఉత్పత్తి జరుగుతున్న రాష్ట్రం with అత్యధిక పవన వనరులు ఉన్న రాష్ట్రం. The correct fact is పవన విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో ఇతర రాష్ట్రాలు ముందున్నా, 150 మీటర్ల ఎత్తులో అంచనా వేసిన స్థూల వనరుల సామర్థ్యంలో (284.2 GW) 'రాజస్థాన్' మొదటి స్థానంలో ఉంది.
• Trap 2: A common wrong assumption is సౌర విద్యుత్ మరియు పవన విద్యుత్ కేవలం పగటిపూట మాత్రమే అనుకూలం అని అనుకోవడం. The reality is భారతదేశ పవన విద్యుత్ ఉత్పత్తిలో 45 శాతం 'పీక్ డిమాండ్ గంటల'లోనే (రాత్రి సమయంలో కూడా) జరుగుతుంది, ఇది సోలార్ విద్యుత్‌కు పరిపూర్ణమైన ప్రత్యామ్నాయంగా గ్రిడ్‌కు మేలు చేస్తుంది.
• Trap 3: Many students miss ప్రపంచవ్యాప్త ర్యాంకింగ్స్ లేదా డేటా పాతబడినప్పుడు తప్పుగా జవాబు గుర్తిస్తారు when answering questions on this topic. Always remember స్థాపిత పవన సామర్థ్యంలో మార్చి 2026 నాటికి భారతదేశం 4వ స్థానంలో స్థిరంగా కొనసాగుతోంది మరియు దేశీయ తయారీ సామర్థ్యం 24 GW కు చేరుకుంది.

---

🧭 Exam Tip

• Prelims: వయబిలిటీ గ్యాప్ ఫండింగ్ (VGF) కింద ఏ రాష్ట్రాలకు ఆఫ్‌షోర్ ప్రాజెక్టులు మంజూరయ్యాయి (గుజరాత్, తమిళనాడు), భారతదేశ గ్లోబల్ ర్యాంక్ (4వ), మరియు అత్యధిక వనరులు ఉన్న రాష్ట్రం (రాజస్థాన్) పై ప్రత్యక్ష ప్రశ్నలు వస్తాయి.
• Mains: ఇంధన భద్రత (Energy Security), Net-Zero లక్ష్యాలు, మరియు రౌండ్-ది-క్లాక్ (RTC) పునరుత్పాదక ఇంధనం యొక్క ఆవశ్యకతపై GS Paper 3 లో విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు అడగబడతాయి.
• Interview: ఇంటర్వ్యూ బోర్డు సభ్యులు ఆఫ్‌షోర్ మరియు ఆన్‌షోర్ పవన విద్యుత్ మధ్య ఉన్న లాభనష్టాలు మరియు పర్యావరణపరంగా ఎదురయ్యే సవాళ్ల గురించి అడిగే అవకాశం ఉంది.
• Prediction: రాబోయే APPSC, TSPSC లేదా UPSC ప్రిలిమ్స్ లో 'గ్లోబల్ విండ్ డే 2026' సదస్సు ఎక్కడ (గోవా) జరిగింది మరియు పవన విద్యుత్‌లో పీక్ డిమాండ్ సమయంలో ఉత్పత్తి అయ్యే వాటా (45%) గురించి స్టేట్‌మెంట్ బేస్డ్ ప్రశ్నలు ఆశించవచ్చు.