Udyo Logo

Udyo

Get the Udyo Mobile App

Sign in to save your progress and access all features.

కేంద్ర మంత్రి వీరేంద్ర కుమార్ ‘నశా ముక్త్ భారత్ సప్తాహ్ 2026’ ప్రారంభం

కేంద్ర సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రి డాక్టర్ వీరేంద్ర కుమార్ 'నశా ముక్త్ భారత్ సప్తాహ్ 2026'ను వర్చువల్‌గా ప్రారంభించారు. మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగానికి వ్యతిరేకంగా జూన్ 17 నుండి 26 వరకు ఈ వారోత్సవాలు జరుగుతాయి. ఈ సందర్భంగా 'నశా ముక్తి మిత్ర' వాలంటీర్ల కోసం పర్సనల్ డ్యాష్‌బోర్డ్‌ను మరియు ఒక షార్ట్ ఫిల్మ్‌ను విడుదల చేశారు. 'హోల్-ఆఫ్-గవర్నమెంట్', 'హోల్-ఆఫ్-సొసైటీ' విధానాల ద్వారా పౌరుల భాగస్వామ్యంతో మాదకద్రవ్య రహిత సమాజాన్ని నిర్మించడమే దీని ప్రధాన లక్ష్యం. పోటీ పరీక్షల్లో సామాజిక న్యాయం, ప్రభుత్వ పథకాల కింద ఈ అంశం అత్యంత కీలకం.

What Happened

కేంద్ర సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రి డాక్టర్ వీరేంద్ర కుమార్ వర్చువల్ విధానంలో 'నశా ముక్త్ భారత్ సప్తాహ్ 2026'ను ప్రారంభించారు. దేశంలో మాదకద్రవ్యాల వినియోగాన్ని అరికట్టేందుకు ఈ పది రోజుల అవగాహన వారోత్సవాలను చేపట్టారు. ఈ కార్యక్రమంలో వాలంటీర్ల కోసం 'నశా ముక్తి మిత్ర' పర్సనల్ డ్యాష్‌బోర్డ్‌ను మరియు ఒక షార్ట్ ఫిల్మ్‌ను ఆయన ఆవిష్కరించారు. ప్రభుత్వం, సమాజం కలిసికట్టుగా పనిచేసే విధానాన్ని ఆయన నొక్కిచెప్పారు.

When & Where

ఈ వారోత్సవాలు 2026 జూన్ 17న ప్రారంభమై జూన్ 26 వరకు కొనసాగుతాయి. జూన్ 26వ తేదీకి ఒక ప్రత్యేకత ఉంది, ఆ రోజు 'అంతర్జాతీయ మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం మరియు అక్రమ రవాణా వ్యతిరేక దినోత్సవం'. న్యూఢిల్లీ కేంద్రంగా వర్చువల్ పద్ధతిలో ప్రారంభమైన ఈ కార్యక్రమ వెబ్‌కాస్ట్‌లో దేశవ్యాప్తంగా అన్ని రాష్ట్రాలు మరియు కేంద్రపాలిత ప్రాంతాల ప్రతినిధులు పాల్గొన్నారు.

Who Is Involved

  • సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత విభాగం (DoSJE): ఈ కార్యక్రమానికి ప్రధాన నోడల్ ఏజెన్సీ.
  • డాక్టర్ వీరేంద్ర కుమార్: కేంద్ర సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రి.
  • నశా ముక్తి మిత్ర (Nasha Mukti Mitrs): అవగాహన కల్పించేందుకు స్వచ్ఛందంగా పనిచేసే వాలంటీర్లు.
  • రాష్ట్రాలు, విద్యాసంస్థలు & ఎన్జీవోలు: క్షేత్రస్థాయిలో ప్రచారాన్ని అమలు చేస్తున్న సంస్థలు.

How It Works

  • ఈ-ప్లెడ్జ్ (e-Pledge): పౌరులు మాదకద్రవ్యాలకు దూరంగా ఉంటామని ఆన్‌లైన్‌లో ప్రతిజ్ఞ చేయడానికి ప్రత్యేక పోర్టల్ ఏర్పాటు చేశారు.
  • నశా ముక్తి మిత్ర రిజిస్ట్రేషన్: యువత, పౌరులు ఆన్‌లైన్‌లో వాలంటీర్లుగా నమోదు చేసుకొని ప్రచారంలో నేరుగా పాల్గొనవచ్చు.
  • పర్సనల్ డ్యాష్‌బోర్డ్: వాలంటీర్లు తమ కార్యకలాపాలను, వారు తీసుకున్న అవగాహన చర్యలను ఈ డ్యాష్‌బోర్డ్‌లో అప్‌డేట్ చేసి తమ పనులను ట్రాక్ చేసుకోవచ్చు.
  • క్షేత్రస్థాయి అవగాహన: వచ్చే పది రోజుల్లో ర్యాలీలు, వీధి నాటకాలు, వెబినార్లు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు మరియు సోషల్ మీడియా క్యాంపెయిన్‌లు నిర్వహిస్తారు.

Why It Matters

  • రాజ్యాంగ ప్రాముఖ్యత: రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాల (ఆర్టికల్ 47) ప్రకారం మత్తుపదార్థాల నిషేధం ప్రభుత్వ బాధ్యత.
  • సామాజిక ప్రభావం: "వికసిత్ భారత్" సాధించడానికి ఆరోగ్యవంతమైన, సాధికారత కలిగిన పౌరులు అవసరం. యువతను మాదకద్రవ్యాల బారి నుంచి కాపాడటం దేశాభివృద్ధికి అత్యంత కీలకం.
  • యూపీఎస్సీ సిలబస్ లింక్: GS Paper 2 (సామాజిక న్యాయం, దుర్బల వర్గాల రక్షణ, ఆరోగ్య విధానాలు) మరియు GS Paper 3 (అంతర్గత భద్రత - డ్రగ్స్ అక్రమ రవాణా) కు ఇది నేరుగా సంబంధం కలిగి ఉంది.

Historical Background

  • ⚠️ [SOURCE NEEDED] 2020: నశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్ (NMBA) మొదటిసారిగా 2020 ఆగస్టు 15న దేశంలోని 272 అత్యంత ప్రభావిత జిల్లాల్లో ప్రారంభమైంది.
  • ⚠️ [SOURCE NEEDED] 1985: మాదకద్రవ్యాల అక్రమ ఉత్పత్తి, రవాణాను కఠినంగా శిక్షించేందుకు ఎన్‌డిపిఎస్ (NDPS) చట్టం భారత పార్లమెంట్ ఆమోదించింది.
  • ⚠️ [SOURCE NEEDED] 2018: కేంద్ర ప్రభుత్వం 'నేషనల్ యాక్షన్ ప్లాన్ ఫర్ డ్రగ్ డిమాండ్ రిడక్షన్ (NAPDDR)' ను 2018-2025 కాలానికి రూపొందించింది.

Previous Related Events

  • ⚠️ [SOURCE NEEDED] 2023 ఆగస్టు: రాష్ట్రపతి ద్రౌపది ముర్ము పశ్చిమ బెంగాల్‌లో "మై బెంగాల్, అడిక్షన్ ఫ్రీ బెంగాల్" ప్రచారాన్ని లాంఛనంగా ప్రారంభించారు.
  • ⚠️ [SOURCE NEEDED] 2024: యువతలో పెరుగుతున్న సింథటిక్ డ్రగ్స్ వాడకాన్ని అరికట్టడానికి హోం మంత్రిత్వ శాఖ 'NCORD' (నార్కో కోఆర్డినేషన్ సెంటర్) సమావేశాలను ముమ్మరం చేసింది.
  • ⚠️ [SOURCE NEEDED] 2025 ఏప్రిల్: పాఠశాల స్థాయి నుంచే విద్యార్థుల్లో అవగాహన కోసం ఆయుష్ మంత్రిత్వ శాఖతో కలిసి ఆరోగ్య కార్యక్రమాలను మరింత విస్తృతం చేశారు.

Static GK Connection

  • ⚠️ [SOURCE NEEDED] ఆర్టికల్ 47 (Article 47): ఇది రాజ్య విధాన ఆదేశిక సూత్రాల (DPSP) కిందకు వస్తుంది. ప్రజారోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడం, హానికరమైన మత్తుపానీయాలు, మాదకద్రవ్యాల వినియోగాన్ని నిషేధించడం ఇందులో ప్రధానం.
  • ⚠️ [SOURCE NEEDED] గోల్డెన్ క్రెసెంట్ & గోల్డెన్ ట్రయాంగిల్: భౌగోళికంగా భారతదేశం డ్రగ్స్ అక్రమ రవాణాకు ప్రసిద్ధి చెందిన గోల్డెన్ క్రెసెంట్ (పాకిస్తాన్, ఆఫ్ఘనిస్తాన్, ఇరాన్) మరియు గోల్డెన్ ట్రయాంగిల్ (మయన్మార్, థాయిలాండ్, లావోస్) మధ్య ప్రమాదకర స్థాయిలో ఉంది.

India & World Comparison

⚠️ [SOURCE NEEDED] భారతదేశం ఐక్యరాజ్యసమితి (UN) ఆమోదించిన మూడు కీలక అంతర్జాతీయ మాదకద్రవ్య వ్యతిరేక కన్వెన్షన్లపై సంతకం చేసింది. UNODC (ఐక్యరాజ్యసమితి ఆఫీస్ ఆన్ డ్రగ్స్ అండ్ క్రైమ్) లక్ష్యాలకు అనుగుణంగా, డ్రగ్స్ డిమాండ్ తగ్గింపులో భారత్ అనుసరిస్తున్న "కమ్యూనిటీ అప్రోచ్" ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రశంసలు పొందుతోంది.

Future Impact

  • పర్సనల్ డ్యాష్‌బోర్డ్ వినియోగం ద్వారా పౌరుల ప్రత్యక్ష భాగస్వామ్యం పెరిగి ఇది మరింత బలమైన 'జన్ ఆందోళన్' (ప్రజా ఉద్యమం)గా మారుతుంది.
  • విద్యాసంస్థల్లో 'నశా ముక్తి మిత్ర'ల సంఖ్య పెరిగి, భవిష్యత్తు తరాలు 'వికసిత్ భారత్' లక్ష్యానికి అనుగుణంగా ఆరోగ్యంగా ఎదుగుతాయి.
  • సమాజంలో డ్రగ్ డిమాండ్ తగ్గడం వల్ల, ఆటోమేటిక్‌గా అక్రమ రవాణా తగ్గి అంతర్గత భద్రత బలపడుతుంది.

🔑 Key Points for Revision

  • కార్యక్రమం పేరు: నశా ముక్త్ భారత్ సప్తాహ్ 2026.
  • తేదీలు: జూన్ 17 నుండి జూన్ 26, 2026 వరకు.
  • ప్రారంభించిన మంత్రి: సామాజిక న్యాయం & సాధికారత మంత్రి డాక్టర్ వీరేంద్ర కుమార్.
  • నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ: సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ.
  • ఈవెంట్ థీమ్: "నశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్ – వికసిత్ భారత్ కీ పెహచాన్".
  • జూన్ 26 ప్రాముఖ్యత: అంతర్జాతీయ మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగ, అక్రమ రవాణా వ్యతిరేక దినోత్సవం.
  • నశా ముక్తి మిత్ర: డ్రగ్ వ్యతిరేక ప్రచారంలో స్వచ్ఛందంగా పాల్గొనే వాలంటీర్లు.
  • కొత్త ఆవిష్కరణ 1: నశా ముక్తి మిత్రల ట్రాకింగ్ కోసం 'పర్సనల్ డ్యాష్‌బోర్డ్'.
  • కొత్త ఆవిష్కరణ 2: డిమాండ్ తగ్గింపుపై అవగాహనకు NMBA షార్ట్ ఫిల్మ్.
  • ముఖ్య లక్ష్యం: డ్రగ్ డిమాండ్ రిడక్షన్ (మాదకద్రవ్యాల డిమాండ్ తగ్గింపు).
  • పాల్గొనే విధానం: ఆన్‌లైన్ ద్వారా అధికారిక వెబ్‌సైట్‌లో 'ఈ-ప్లెడ్జ్' తీసుకోవడం.
  • విధానం: హోల్-ఆఫ్-గవర్నమెంట్ మరియు హోల్-ఆఫ్-సొసైటీ అప్రోచ్.
  • టార్గెట్ ఆడియన్స్: యువత, విద్యాసంస్థలు మరియు కమ్యూనిటీ ఆధారిత ఎన్జీవోలు.
  • ⚠️ [SOURCE NEEDED] రాజ్యాంగ లింక్: ఆర్టికల్ 47 కింద ఆరోగ్య రక్షణ, మత్తుపదార్థాల నిషేధం.
  • ⚠️ [SOURCE NEEDED] లీగల్ ఫ్రేమ్‌వర్క్: NDPS చట్టం, 1985.

🧠 Concept Link (Static GK Deep Dive)

Core Concept: నశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్ (Nasha Mukt Bharat Abhiyaan)

  • Definition: దేశంలోని పిల్లలు మరియు యువతలో మాదకద్రవ్యాల వాడకాన్ని నిర్మూలించడానికి కేంద్ర ప్రభుత్వం చేపట్టిన బృహత్తర జాతీయ ప్రచారం.
  • Constitutional / Legal Basis: ⚠️ [SOURCE NEEDED] రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 47 మరియు నార్కోటిక్ డ్రగ్స్ అండ్ సైకోట్రోపిక్ సబ్‌స్టాన్సెస్ (NDPS) యాక్ట్, 1985.
  • Scientific / Economic Principle: డిమాండ్ మరియు సప్లై తగ్గింపు సిద్ధాంతం. డిమాండ్ తగ్గితే ఆటోమేటిక్‌గా అక్రమ రవాణాకు లాభసాటి ఉండదు.
  • How it connects to this event: మాదకద్రవ్య రహిత సమాజం కోసం 2026 సంవత్సరంలో ప్రజల భాగస్వామ్యాన్ని పెంచడానికి ప్రత్యేక సప్తాహ్ నిర్వహించడం.
  • Origin & History: ⚠️ [SOURCE NEEDED] 15 ఆగస్టు 2020 న అత్యంత ప్రభావిత 272 జిల్లాల్లో ఈ పథకాన్ని అధికారికంగా ప్రారంభించారు.
  • Key milestone 1: ⚠️ [SOURCE NEEDED] ఆగస్టు 2023లో దేశంలోని అన్ని జిల్లాలకు దీనిని విస్తరించడం జరిగింది.
  • Key milestone 2: 2026లో వాలంటీర్ల (నశా ముక్తి మిత్ర) పనులను ట్రాక్ చేయడానికి 'పర్సనల్ డ్యాష్‌బోర్డ్' తీసుకురావడం.
  • Related Acts / Schemes / Treaties: ⚠️ [SOURCE NEEDED] నేషనల్ యాక్షన్ ప్లాన్ ఫర్ డ్రగ్ డిమాండ్ రిడక్షన్ (NAPDDR), NDPS యాక్ట్ 1985.
  • Nodal Ministry / Body: కేంద్ర సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ.
  • India-specific relevance: ⚠️ [SOURCE NEEDED] గోల్డెన్ క్రెసెంట్ మరియు గోల్డెన్ ట్రయాంగిల్ మధ్య ఉన్న భారత్‌కు డ్రగ్స్ ముప్పు ఎక్కువ.
  • Global comparison: ⚠️ [SOURCE NEEDED] ఇది ఐక్యరాజ్యసమితి లక్ష్యమైన UNODC డ్రగ్ డిమాండ్ తగ్గింపు కార్యక్రమాలకు సమాంతరంగా ఉంటుంది.
  • Data point: పది రోజుల పాటు దేశవ్యాప్తంగా సామూహిక ర్యాలీలు మరియు ఈ-ప్లెడ్జ్‌లు ఈ ఈవెంట్‌లో ప్రధాన భాగాలు.
  • Common exam angle: ఈ పథకం ఏ మంత్రిత్వ శాఖ కిందకు వస్తుంది? వాలంటీర్లను ఏమని పిలుస్తారు? అనే ప్రశ్నలు యూపీఎస్సీ, పీఎస్సీ పరీక్షల్లో అడుగుతారు.
  • Easy memory hook: NMBA = "No More Bad Addictions" (నశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్) అని సులభంగా గుర్తుంచుకోవచ్చు.

❓ Practice MCQs

Q1. ఇటీవల కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన 'నశా ముక్త్ భారత్ సప్తాహ్ 2026' ఏ మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోకి వస్తుంది? [Easy]

A) హోం మంత్రిత్వ శాఖ

B) ఆరోగ్యం మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ

C) సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ

D) మహిళా శిశు అభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: C

Explanation: ఈ కార్యక్రమాన్ని కేంద్ర సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ (DoSJE) నిర్వహిస్తోంది.

Q2. 'నశా ముక్త్ భారత్ సప్తాహ్ 2026' ప్రచారంలో అవగాహన కల్పించే స్వచ్ఛంద వాలంటీర్లను ఏ పేరుతో పిలుస్తారు? [Easy]

A) ఆరోగ్య మిత్ర

B) నశా ముక్తి మిత్ర

C) స్వచ్ఛతా దూత్

D) వికసిత్ భారత్ వాలంటీర్

Answer: B

Explanation: ఈ ప్రచారంలో చురుకుగా పాల్గొనే పౌరులను, వాలంటీర్లను 'నశా ముక్తి మిత్ర' (Nasha Mukti Mitrs) అని పిలుస్తారు.

Q3. 'నశా ముక్త్ భారత్ సప్తాహ్ 2026' యొక్క అధికారిక థీమ్ ఏమిటి? [Moderate]

A) డ్రగ్ ఫ్రీ యూత్ – స్ట్రాంగ్ ఇండియా

B) నశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్ – వికసిత్ భారత్ కీ పెహచాన్

C) మై ఇండియా, అడిక్షన్ ఫ్రీ ఇండియా

D) జీరో టాలరెన్స్ టువార్డ్స్ డ్రగ్స్

Answer: B

Explanation: ఈ సంవత్సరపు సప్తాహ్ థీమ్ "నశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్ – వికసిత్ భారత్ కీ పెహచాన్" అని అధికారికంగా ప్రకటించారు.

Q4. 'నశా ముక్తి మిత్ర' పర్సనల్ డ్యాష్‌బోర్డ్ యొక్క ప్రధాన ఉద్దేశ్యం ఏమిటి? [Moderate]

A) డ్రగ్స్ అక్రమ రవాణాదారుల సమాచారాన్ని పోలీసులకు ఇవ్వడం

B) వాలంటీర్లు తమ అవగాహన కార్యకలాపాలను ట్రాక్ చేసుకోవడం

C) డ్రగ్స్ బాధితులకు ఆన్‌లైన్ ద్వారా ఉచిత మందులు పంపిణీ చేయడం

D) పోలీసు శాఖకు ఆన్‌లైన్ ద్వారా ఫిర్యాదులు నమోదు చేయడం

Answer: B

Explanation: నశా ముక్తి మిత్రలు తమ కంట్రిబ్యూషన్లను ట్రాక్ చేసుకోవడానికి మరియు ప్రజల్లో మరింత ప్రభావవంతంగా అవగాహన పెంచడానికి ఈ పర్సనల్ డ్యాష్‌బోర్డ్ ఉపయోగపడుతుంది.

Q5. నశా ముక్త్ భారత్ సప్తాహ్ ముగింపు రోజైన జూన్ 26వ తేదీకి ఉన్న అంతర్జాతీయ ప్రాముఖ్యత ఏమిటి? [Moderate]

A) ప్రపంచ ఆరోగ్య దినోత్సవం

B) అంతర్జాతీయ యువజన దినోత్సవం

C) అంతర్జాతీయ మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగం మరియు అక్రమ రవాణా వ్యతిరేక దినోత్సవం

D) ప్రపంచ సామాజిక న్యాయ దినోత్సవం

Answer: C

Explanation: జూన్ 26న అంతర్జాతీయ మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగ మరియు అక్రమ రవాణా వ్యతిరేక దినోత్సవాన్ని ప్రపంచవ్యాప్తంగా పాటిస్తారు, అందుకే సప్తాహ్ ఆ తేదీకి ముగుస్తుంది.

Q6. రాజ్యాంగంలోని ఏ ఆర్టికల్ ప్రకారం ప్రజారోగ్యాన్ని మెరుగుపరచడం మరియు మత్తుపదార్థాల వినియోగాన్ని నిషేధించడం రాజ్య బాధ్యత? (⚠️ [SOURCE NEEDED]) [Tricky]

A) ఆర్టికల్ 21

B) ఆర్టికల్ 47

C) ఆర్టికల్ 51A

D) ఆర్టికల్ 39

Answer: B

Explanation: ఆదేశిక సూత్రాల్లోని ఆర్టికల్ 47 కింద ప్రజారోగ్యాన్ని రక్షించడం మరియు ఔషధ ప్రయోజనాల కోసం మినహా మత్తుపానీయాలు, మాదకద్రవ్యాలను నిషేధించడం రాజ్య బాధ్యత.

Q7. 'నశా ముక్త్ భారత్ సప్తాహ్ 2026' ద్వారా ఏ ప్రధాన వ్యూహాన్ని కేంద్ర మంత్రి నొక్కిచెప్పారు? [Tricky]

A) కేవలం పోలీసుల దాడుల ద్వారా నియంత్రణ

B) హోల్-ఆఫ్-గవర్నమెంట్ మరియు హోల్-ఆఫ్-సొసైటీ అప్రోచ్

C) డ్రగ్స్ వినియోగదారులకు జీవితఖైదు విధించడం

D) అంతర్జాతీయ సరిహద్దులను పూర్తిగా మూసివేయడం

Answer: B

Explanation: ప్రభుత్వ విభాగాలు మరియు సమాజంలోని అన్ని వర్గాలు కలిసికట్టుగా పనిచేసే "హోల్-ఆఫ్-గవర్నమెంట్ అండ్ హోల్-ఆఫ్-సొసైటీ" విధానాన్ని మంత్రి నొక్కిచెప్పారు.

Q8. పౌరులు మాదకద్రవ్యాల వ్యతిరేక ఉద్యమంలో ఆన్‌లైన్‌లో ఏ విధంగా మద్దతు తెలపాలని ప్రభుత్వం కోరింది? [Tricky]

A) ఈ-ప్లెడ్జ్ (e-Pledge) చేయడం ద్వారా

B) ఆధార్ కార్డ్‌ను పోలీసు స్టేషన్‌లో సమర్పించడం ద్వారా

C) డిజిలాకర్‌లో సర్టిఫికెట్ అప్‌లోడ్ చేయడం ద్వారా

D) మైగవ్ (MyGov) యాప్‌లో వీడియో పోస్ట్ చేయడం ద్వారా

Answer: A

Explanation: పౌరులు ఆన్‌లైన్ పోర్టల్ ద్వారా 'ఈ-ప్లెడ్జ్' (e-Pledge) తీసుకొని ఈ ఉద్యమంలో భాగస్వాములు కావాలని మంత్రిత్వ శాఖ కోరింది.

📜 Previous Year Question Style (PYQ)

PYQ 1:

'నశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్' కి సంబంధించి, కింది వాటిలో ఏ మంత్రిత్వ శాఖ నోడల్ ఏజెన్సీగా వ్యవహరిస్తుంది?

A) హోం వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ

B) ఆరోగ్యం మరియు కుటుంబ సంక్షేమ మంత్రిత్వ శాఖ

C) సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ

D) విద్యా మంత్రిత్వ శాఖ

Answer: C

Explanation: సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ (DoSJE) డ్రగ్ డిమాండ్ తగ్గింపు కార్యక్రమాలకు మరియు ఈ అభియాన్‌కు నోడల్ ఏజెన్సీ.

PYQ 2:

'నశా ముక్త్ భారత్ సప్తాహ్ 2026' కు సంబంధించి కింది వాక్యాలను పరిశీలించండి:

1. ఈ వారోత్సవాలు జూన్ 17 నుండి 26, 2026 వరకు జరుగుతాయి.
2. వాలంటీర్ల సేవల ట్రాకింగ్ కోసం 'నశా ముక్తి మిత్ర' పర్సనల్ డ్యాష్‌బోర్డ్ ప్రారంభించబడింది.
3. "నశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్ – వికసిత్ భారత్ కీ పెహచాన్" అనేది ఈ సప్తాహ్ థీమ్.

పైన పేర్కొన్న వాక్యాలలో ఏది/ఏవి సరైనది/సరైనవి?

A) 1, 2 మాత్రమే

B) 2, 3 మాత్రమే

C) 1, 3 మాత్రమే

D) పైవన్నీ

Answer: D

Explanation: ఇచ్చిన మూడు వాక్యాలూ సరైనవే. జూన్ 17-26 వరకు ఈ వారోత్సవాలు నిర్వహించారు, పర్సనల్ డ్యాష్‌బోర్డ్ ప్రారంభించారు మరియు థీమ్ కూడా సరైనదే.

PYQ 3:

ప్రకటన (A): 'నశా ముక్త్ భారత్ సప్తాహ్ 2026' సందర్భంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం యువత కోసం 'ఈ-ప్లెడ్జ్' మరియు డ్యాష్‌బోర్డ్‌ను ప్రవేశపెట్టింది.

కారణం (R): మాదకద్రవ్య రహిత సమాజాన్ని నిర్మించడానికి పౌరుల, వాలంటీర్ల (నశా ముక్తి మిత్ర) భాగస్వామ్యం అత్యంత ఆవశ్యకం.

A) A మరియు R రెండూ సరైనవి, మరియు R అనేది A కు సరైన వివరణ.

B) A మరియు R రెండూ సరైనవి, కానీ R అనేది A కు సరైన వివరణ కాదు.

C) A సరైనది కానీ R తప్పు.

D) A తప్పు కానీ R సరైనది.

Answer: A

Explanation: పౌరుల మరియు వాలంటీర్ల ప్రత్యక్ష భాగస్వామ్యం కోసమే ప్రభుత్వం డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లైన 'ఈ-ప్లెడ్జ్' మరియు పర్సనల్ డ్యాష్‌బోర్డ్‌ను తీసుకువచ్చింది.

✍️ Mains Answer Pointers

Question 1 (150 words): భారతదేశంలో మాదకద్రవ్యాల దుర్వినియోగాన్ని అరికట్టడంలో 'నశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్' (NMBA) పాత్రను విశ్లేషించండి. ఇటీవల ప్రారంభించిన పర్సనల్ డ్యాష్‌బోర్డ్ పౌర భాగస్వామ్యాన్ని ఎలా పెంపొందిస్తుంది?

భారతదేశంలో మాదకద్రవ్యాల డిమాండ్‌ను తగ్గించి, మత్తు పదార్థాల బారి నుంచి యువతను రక్షించడానికి సామాజిక న్యాయం, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ చేపట్టిన బృహత్తర కార్యక్రమమే 'నశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్'. ఇది కేవలం చట్టపరమైన చర్యలకే పరిమితం కాకుండా, 'హోల్-ఆఫ్-సొసైటీ' విధానం ద్వారా ప్రజల్లో అవగాహన పెంచడంపై దృష్టి సారిస్తుంది.

ఇటీవల జూన్ 17-26 వరకు 'నశా ముక్త్ భారత్ సప్తాహ్ 2026' నిర్వహించారు. ఇందులో భాగంగా 'నశా ముక్తి మిత్ర' పర్సనల్ డ్యాష్‌బోర్డ్‌ను ప్రారంభించారు. ఈ డ్యాష్‌బోర్డ్ వాలంటీర్లకు జవాబుదారీతనాన్ని, ఉత్సాహాన్ని ఇస్తుంది. వాలంటీర్లు తాము నిర్వహించిన అవగాహన కార్యక్రమాలను ట్రాక్ చేసుకోవడానికి ఇది వీలు కల్పిస్తుంది. అలాగే ఈ-ప్లెడ్జ్ (e-Pledge) ద్వారా ఆన్‌లైన్‌లో ప్రతిజ్ఞ చేయడం యువతలో నైతిక బాధ్యతను పెంచుతుంది.

ముగింపుగా, విద్యాసంస్థలు మరియు ఎన్జీవోల ద్వారా కొనసాగుతున్న ఈ ప్రజా ఉద్యమం 'వికసిత్ భారత్' సాధనలో ఆరోగ్యవంతమైన మానవ వనరులను తీర్చిదిద్దడానికి ఒక దృఢమైన పునాదిగా మారుతుంది.

Question 2 (250 words): రాజ్యాంగంలోని ఆదేశిక సూత్రాలకు (DPSP) అనుగుణంగా మాదకద్రవ్యాల రహిత సమాజాన్ని నిర్మించడంలో ప్రభుత్వం ముందున్న సవాళ్లు ఏమిటి? 'నశా ముక్త్ భారత్ సప్తాహ్ 2026' వంటి కార్యక్రమాలు ఈ దిశగా ఎలా సహాయపడతాయో చర్చించండి.

రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 47 ప్రకారం ప్రజారోగ్యాన్ని కాపాడటం మరియు ఔషధ ప్రయోజనాలకు మినహా హానికరమైన మత్తుపదార్థాల వాడకాన్ని నిషేధించడం రాజ్య ప్రధాన బాధ్యత. అయితే, భౌగోళికంగా 'గోల్డెన్ క్రెసెంట్', 'గోల్డెన్ ట్రయాంగిల్' మధ్య ఉండటం వల్ల భారతదేశం మాదకద్రవ్యాల అక్రమ రవాణాకు ప్రధాన కేంద్రంగా మారుతోంది.

ప్రస్తుతం ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సవాళ్లలో యువతలో సింథటిక్ డ్రగ్స్ వాడకం పెరగడం, డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌ల ద్వారా డ్రగ్ నెట్‌వర్క్‌లు విస్తరించడం మరియు పునరావాస కేంద్రాల కొరత ముఖ్యమైనవి. కేవలం చట్టం, పోలీసుల ద్వారా మాత్రమే ఈ సమస్యను పరిష్కరించలేము. డిమాండ్ తగ్గించడమే శాశ్వత పరిష్కారం.

ఈ నేపథ్యంలో సామాజిక న్యాయం, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ ప్రారంభించిన 'నశా ముక్త్ భారత్ సప్తాహ్ 2026' విశేష ప్రాముఖ్యతను సంతరించుకుంది. "నశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్ – వికసిత్ భారత్ కీ పెహచాన్" అనే థీమ్‌తో సాగుతున్న ఈ ప్రచారం పౌర భాగస్వామ్యంపై ఆధారపడింది. 'నశా ముక్తి మిత్ర'ల కోసం ప్రత్యేక పర్సనల్ డ్యాష్‌బోర్డ్‌ను తీసుకురావడం వల్ల వాలంటీర్ల సేవలకు గుర్తింపు దక్కుతుంది. ఈ-ప్లెడ్జ్, షార్ట్ ఫిల్మ్స్, ర్యాలీలు, వీధి నాటకాల ద్వారా కమ్యూనిటీ ఆధారిత అవగాహన పెరుగుతుంది.

ముగింపుగా, సవాళ్లు తీవ్రంగా ఉన్నప్పటికీ, 'హోల్-ఆఫ్-గవర్నమెంట్' మరియు 'హోల్-ఆఫ్-సొసైటీ' విధానం ద్వారా ప్రజా ఉద్యమాన్ని నిర్మించడం సానుకూల పరిణామం. ఇలాంటి నిరంతర అవగాహన కార్యక్రమాలు మాత్రమే దేశాన్ని డ్రగ్స్ రహిత వికసిత్ భారత్‌గా మార్చగలవు.

⚠️ Examiner Trap

  • Trap 1: Students often confuse 'నశా ముక్త్ భారత్ అభియాన్' నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ with హోం మంత్రిత్వ శాఖ. The correct fact is ఇది సామాజిక న్యాయం మరియు సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ (DoSJE) కింద నడుస్తుంది. హోం శాఖ నేరాలు, అక్రమ రవాణా (NCORD) చూసుకుంటుంది.
  • Trap 2: A common wrong assumption is ఈ పథకం కేవలం డ్రగ్స్ సప్లైని అడ్డుకోవడానికి ఉద్దేశించినది అని. The reality is దీని ప్రధాన ఉద్దేశ్యం 'డ్రగ్ డిమాండ్ రిడక్షన్' (మాదకద్రవ్యాల డిమాండ్‌ను అవగాహన ద్వారా తగ్గించడం).
  • Trap 3: Many students miss వాలంటీర్ల అధికారిక పేరు when answering questions on this topic. Always remember వారికి ఇచ్చిన అధికారిక హోదా 'నశా ముక్తి మిత్ర' (Nasha Mukti Mitrs), స్వచ్ఛ భారత్ మిత్ర కాదు.

🧭 Exam Tip

ప్రిలిమ్స్‌లో ఈ అంశం నుండి నోడల్ మంత్రిత్వ శాఖ పేరు (సామాజిక న్యాయం, సాధికారత), 'నశా ముక్తి మిత్ర'ల పాత్ర, 'ఈ-ప్లెడ్జ్' పోర్టల్ మరియు అంతర్జాతీయ డ్రగ్ వ్యతిరేక దినోత్సవం (జూన్ 26) తేదీలపై డైరెక్ట్ ప్రశ్నలు వస్తాయి. మెయిన్స్‌లో GS-2 (ఆరోగ్యం, సామాజిక న్యాయం) మరియు GS-3 (అంతర్గత భద్రత, డ్రగ్స్ ట్రాఫికింగ్) కోణంలో పౌర భాగస్వామ్యం (Whole-of-Society Approach) ప్రాముఖ్యతపై విశ్లేషణాత్మక ప్రశ్నలు ఆశించవచ్చు. ఇంటర్వ్యూలో "యువతను డ్రగ్స్ నుండి కాపాడటానికి మీరు సూచించే ప్రత్యామ్నాయాలు ఏమిటి?" అనే కోణంలో అభ్యర్థి అభిప్రాయాన్ని అడిగే అవకాశం ఎక్కువ. నశా ముక్తి డ్యాష్‌బోర్డ్ టెక్నాలజీ వినియోగానికి మంచి ఉదాహరణ.